੩. ਉਭਯਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨੩. ਤਤਿਯੇ ਭਾਵਿਤੋਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ ਚ ਵਡ੍ਢਿਤੋ ਚ. ਬਹੁਲੀਕਤੋਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਕਤੋ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਹਿਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਰਣੀਯਤੋ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮਧਿਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਵਿਜਹਿਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਭਵਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਂ, ਇਧਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਰੇਤਬ੍ਬਤੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯੋ, ਪਰਲੋਕੋ, ਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਭਵਂ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਂ, ਪਰਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਕੋ ਪਨੇਸ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੋ, ਕੋ ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋਤਿ? ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਤਾਵ ਯਂ ਇਧਲੋਕਸੁਖਂ, ਯਞ੍ਚੇਤਰਹਿ ਇਧਲੋਕਸੁਖਾਵਹਂ, ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ ਤਾਵ ਇਧ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਤ੍ਤੂਪਕਰਣਂ, ਅਨਾਕੁਲਕਮ੍ਮਨ੍ਤਤਾ, ਆਰੋਗ੍ਯਸਂਵਿਧਾਨਂ, ਵਤ੍ਥੁਵਿਸਦਕਿਰਿਯਾਯੋਗਵਿਹਿਤਾਨਿ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਪਰਿਜਨਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਪਨ ਯੇ ਇਮੇ ਜੀਵਿਤਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾ. ਤੇਸਂ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੋ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਸਙ੍ਖਾਯ ਪਟਿਸੇਵਨਾ, ਸਙ੍ਖਾਯ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾ, ਵਤ੍ਥੁਵਿਸਦਕਿਰਿਯਾ, ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿ, ਪਵਿਵੇਕੋ, ਅਸਂਸਗ੍ਗੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਯੋ ਪਨ ਉਭਯੇਸਂ ਸਾਧਾਰਣਾ ਉਭਯਾਨੁਰੂਪਾ ਚਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਪ੍ਪਮਾਦੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਪਮਾਦਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੋ ਪਨੇਸ ਪਮਾਦੋ ਨਾਮ? ਪਮਜ੍ਜਨਾਕਾਰੋ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ –

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਮਾਦੋ? ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇ ਵਾ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇ ਵਾ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇ ਵਾ ਪਞ੍ਚਸੁ ਵਾ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਯ ਅਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਿਰਿਯਤਾ ਅਸਾਤਚ੍ਚਕਿਰਿਯਤਾ ਅਨਟ੍ਠਿਤਕਿਰਿਯਤਾ ਓਲੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਛਨ੍ਦਤਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰਤਾ ਅਨਾਸੇਵਨਾ ਅਭਾਵਨਾ ਅਬਹੁਲੀਕਮ੍ਮਂ ਅਨਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨਨੁਯੋਗੋਪਮਾਦੋ. ਯੋ ਏਵਰੂਪੋ ਪਮਾਦੋ ਪਮਜ੍ਜਨਾ ਪਮਜ੍ਜਿਤਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਮਾਦੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੮੪੬).

ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਹਿ ਸੋ ਸਤਿਯਾ ਅਵਿਪ੍ਪਵਾਸੋ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਨਾਮਂ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਯੋਗੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧਾ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੂਲੀਕਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਥਂ ਪਨਾਯਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਨ ਅਪ੍ਪਮਾਦਭਾਵਨਾ ਨਾਮ ਵਿਸੁਂ ਏਕਭਾਵਨਾ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਾ ਹਿ ਕਾਚਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾ ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਸਾ ਅਪ੍ਪਮਾਦਭਾਵਨਾਤ੍ਵੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਸਰਣਗਮਨਂ ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕਸਂਵਰਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਸਬ੍ਬਾ ਸੀਲਭਾਵਨਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਪਞ੍ਞਾਭਾਵਨਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਕੁਸਲਭਾਵਨਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਭਾਵਨਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਭਾਵਨਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ’’ਤਿ ਹਿ ਇਦਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਸਕਲਮ੍ਪਿ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਮਾਦਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ ‘‘ਅਤਿਤ੍ਥੇਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਪ੍ਪਮਾਦਪਦਸ੍ਸ ਮਹਨ੍ਤਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਕੁਸਿਨਾਰਾਯਂ ਯਮਕਸਾਲਾਨਮਨ੍ਤਰੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮਯੇ ਨਿਪਨ੍ਨੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਵਸ੍ਸੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਭਾਸਿਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਏਕੇਨ ਪਦੇਨ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ – ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਦੇਨ ਸਮ੍ਪਾਦੇਥਾ’’ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਓਵਾਦਮਦਾਸਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਜਙ੍ਗਲਾਨਂ ਪਾਣਾਨਂ ਪਦਜਾਤਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ ਹਤ੍ਥਿਪਦੇ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਹਤ੍ਥਿਪਦਂ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ ਯਦਿਦਂ ਮਹਨ੍ਤਟ੍ਠੇਨ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਸਬ੍ਬੇਤੇ ਅਪ੍ਪਮਾਦਮੂਲਕਾ ਅਪ੍ਪਮਾਦਸਮੋਸਰਣਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੦੦).

ਗਾਥਾਸੁ ਅਪ੍ਪਮਾਦਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤੀਤਿ ਦਾਨਾਦਿਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਸੁ ਅਪ੍ਪਮਾਦਂ ਅਪ੍ਪਮਜ੍ਜਨਂ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਸਪ੍ਪਞ੍ਞਾ ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ, ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ ਥੋਮੇਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ. ਕੇ ਪਨ ਤੇ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠੇ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਯੋ ਚਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ’’ਤਿ, ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਪਦਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਧਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠੇ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਯੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਗਹਟ੍ਠਸ੍ਸ ਤਾਵ ‘‘ਅਨਵਜ੍ਜਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਅਨਾਕੁਲਾ ਚ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਕਸਿਗੋਰਕ੍ਖਾਦਿਵਿਧਿਨਾ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਦਿਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯੋ ਚਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋਤਿ ਪਨ ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯਾਤਿ ਦੁਵਿਧਸ੍ਸਪਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਹਿਤਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾ, ਲਦ੍ਧਬ੍ਬੇਨ ਸਮਿਤਿ ਸਙ੍ਗਤਿ ਸਮੋਧਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮਯੋ, ਲਾਭੋ. ਸਮਯੋ ਏਵ ਅਭਿਸਮਯੋ, ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਵਾ ਸਮਯੋ ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਭਿਸਮਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਧਿਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਧੀਰੋ. ਤਤਿਯੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਰਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ. ਇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਟ੍ਟਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਕਥਿਤਾ. ਗਾਥਾਯਂ ਪਨ ਵਿਵਟ੍ਟਸ੍ਸਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਅਮਤਪਦਂ, ਪਮਾਦੋ ਮਚ੍ਚੁਨੋ ਪਦਂ;

ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਨ ਮੀਯਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਪਮਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਮਤਾ.

‘‘ਏਵਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਞਤ੍ਵਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਮ੍ਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ;

ਅਪ੍ਪਮਾਦੇ ਪਮੋਦਨ੍ਤਿ, ਅਰਿਯਾਨਂ ਗੋਚਰੇ ਰਤਾ.

‘‘ਤੇ ਝਾਯਿਨੋ ਸਾਤਤਿਕਾ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਦਲ਼੍ਹਪਰਕ੍ਕਮਾ;

ਫੁਸਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੧-੨੩);

ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਤ੍ਥਵਸੇਨਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.