੧. ਏਕਕਨਿਪਾਤੋ
੧. ਪਠਮਵਗ੍ਗੋ
੧. ਲੋਭਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਇਦਾਨਿ ਏਕਧਮ੍ਮਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥਾਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਭਗਵਤਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਾਯ ਓਕਾਸੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਯਸ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਂ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਂ ਤਾਵ ਵਿਚਾਰੇਸ੍ਸਾਮ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਾ – ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ, ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋ, ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੋ, ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਨੇਕਸਤਅਨੇਕਸਹਸ੍ਸਭੇਦਾਨਿਪਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਨਿ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਾਦਿਪਟ੍ਠਾਨਨਯੇਨ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਤਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯਾਦਿਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਗ੍ਗਭੇਦੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ ਚ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋ ਚ, ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ ਚ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੋ ਚ, ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਚ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋ ਚ, ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਚ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੋ ਚਾਤਿ ਅਜ੍ਝਾਸਯਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧਿਸਮ੍ਭਵਤੋ; ਏਵਂ ਯਦਿਪਿ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੇਨਪਿ ਸਂਸਗ੍ਗਭੇਦੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯਾਦੀਹਿ ਪਨ ਪੁਰਤੋ ਠਿਤੇਹਿ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਂਸਗ੍ਗੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨਿਰਵਸੇਸੋ ਪਟ੍ਠਾਨਨਯੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਵਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸੇਸਨਿਕ੍ਖੇਪਾਨਂ ਮੂਲਨਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਨਿਕ੍ਖਿਪੀਯਤੀਤਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਸੁਤ੍ਤਂ ਏਵ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਥ ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਿਪਨਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ, ਸੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ ਕਾਰਣਭੂਤੋਤਿ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਸੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸੋ. ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੋ. ਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਯ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਥ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਠ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ. ਅਥ ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਿਪੀਯਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯਾਦਿ ਏਵ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਪਰੇਸਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਪੁਚ੍ਛੀਯਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾ, ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਪੁਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ ਵਚਨਂ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਂ, ਤਦੇਵ ਨਿਕ੍ਖੇਪਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੋਤਿ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਅਪਿਚ ਪਰੇਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਾਦਿਕਾਰਣਨਿਰਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਭਾਵੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਕੇਵਲਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮਤਨ੍ਤਿਠਪਨਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਦੇਸਨਤ੍ਤਾ. ਪਰਜ੍ਝਾਸਯਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕਾਨਂ ਪਨ ਪਰੇਸਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਪੁਚ੍ਛਾਨਂ ਦੇਸਨਾਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾਨਂ ਕਥਂ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਅਨਵਰੋਧੋ, ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਵਾ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾਨਂ ਕਥਂ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੇ ਅਨਵਰੋਧੋਤਿ? ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਮੇਤਂ. ਪਰੇਸਞ੍ਹਿ ਅਭਿਨੀਹਾਰਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਕਾਰਣੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕਾਨਂ ਵਿਸੁਂ ਗਹਣਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਧਮ੍ਮਦਾਯਾਦਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ (ਦੀ. ਨ. ੧.੧ ਆਦਯੋ) ਵਣ੍ਣਾਵਣ੍ਣਆਮਿਸੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਦੇਸਨਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਰੇਸਂ ਪੁਚ੍ਛਂ ਵਿਨਾ ਅਜ੍ਝਾਸਯਮੇਵ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤੋ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋ, ਪੁਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੋਤਿ ਪਾਕਟੋਯਮਤ੍ਥੋਤਿ.
ਯਾਨਿ ਭਗਵਾ ਪਰੇਹਿ ਅਨਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਕੇਵਲਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨੇਵ ਕਥੇਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਆਕਙ੍ਖੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਂ, ਤੁਵਟ੍ਟਕਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਏਵਮਾਦੀਨਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੯੨੧ ਆਦਯੋ; ਮ. ਨਿ. ੧.੬੪ ਆਦਯੋ), ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ.
ਯਾਨਿ ਪਨ ‘‘ਪਰਿਪਕ੍ਕਾ ਖੋ ਰਾਹੁਲਸ੍ਸ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਰਾਹੁਲਂ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੇ ਵਿਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਰੇਸਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਖਨ੍ਤਿਂ ਅਭਿਨੀਹਾਰਂ ਬੁਜ੍ਝਨਭਾਵਞ੍ਚ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਕਥਿਤਾਨਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਰਾਹੁਲੋਵਾਦਸੁਤ੍ਤਂ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਏਵਮਾਦੀਨਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੦੭ ਆਦਯੋ; ੩.੪੧੬ ਆਦਯੋ; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫੯; ਮਹਾਵ. ੧੯-੨੦), ਤੇਸਂ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ.
ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਨ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਰਿਸਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਣ੍ਣਾ ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ‘‘ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਨੀਵਰਣਾ ਨੀਵਰਣਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੇਨ ਭਗਵਤਾ ਯਾਨਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸਂਯੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੮੬) ਤੇਸਂ ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ.
ਯਾਨਿ ਪਨ ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਥਿਤਾਨਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਧਮ੍ਮਦਾਯਾਦਂ, ਪੁਤ੍ਤਮਂਸੂਪਮਂ, ਦਾਰੁਕ੍ਖਨ੍ਧੂਪਮਨ੍ਤਿਏਵਮਾਦੀਨਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੩), ਤੇਸਂ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ.
ਏਵਮਿਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪੇਸੁ ਇਮਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਪਰਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਹੇਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ. ਕੇਸਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨ? ਲੋਭੇ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸੀਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਏਕਧਮ੍ਮਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿਆਦੀਸੁ ਏਕਸਦ੍ਦੋ ਅਤ੍ਥੇਵ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੇ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥੇਕੇ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੭). ਅਤ੍ਥਿ ਸੇਟ੍ਠੇ ‘‘ਚੇਤਸੋ ਏਕੋਦਿਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੨੮; ਪਾਰਾ. ੧੧). ਅਤ੍ਥਿ ਅਸਹਾਯੇ ‘‘ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੦੫). ਅਤ੍ਥਿ ਸਙ੍ਖਾਯਂ ‘‘ਏਕੋਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਚ ਸਮਯੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੮.੨੯). ਇਧਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਯਮੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਚ੍ਚਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਪਕਤਿਪੁਞ੍ਞਾਪਤ੍ਤਿਸੁਞ੍ਞਤਾਞੇਯ੍ਯਸਭਾਵਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੭੩) ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੯੯) ਸਚ੍ਚਾਨਿ. ‘‘ਏਵਂਧਮ੍ਮਾ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੩; ੩.੧੪੨) ਸਮਾਧਿ. ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮੋ ਧਿਤਿ ਚਾਗੋ, ਸਵੇ ਪੇਚ੍ਚ ਨ ਸੋਚਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧.੫੭) ਪਞ੍ਞਾ. ‘‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੯੮) ਪਕਤਿ. ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ ਰਕ੍ਖਤਿ ਧਮ੍ਮਚਾਰਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧੦.੧੦੨) ਪੁਞ੍ਞਂ. ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਵਦੇਯ੍ਯ ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੪੪੪) ਆਪਤ੍ਤਿ. ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੨੧) ਸੁਞ੍ਞਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਮੁਖੇ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫) ਞੇਯ੍ਯੋ. ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧) ਸਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਧਾਪਿ ਸਭਾਵੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਕਂ ਸਂਕਿਲੇਸਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਕੋ ਚ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚਾਤਿ ਏਕਧਮ੍ਮੋ, ਤਂ ਏਕਧਮ੍ਮਂ.
ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਲਪਤਿ. ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਪਨ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਲਪਤਿ, ਨ ਧਮ੍ਮਮੇਵ ਦੇਸੇਤੀਤਿ? ਸਤਿਜਨਨਤ੍ਥਂ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਹਿ ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਾਪਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਾਪਿ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਪਠਮਂ ਅਨਾਲਪਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸਿਯਮਾਨੇ ‘‘ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ ਕਿਂਨਿਦਾਨਾ, ਕਿਂਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ਆਲਪਿਤੇ ਪਨ ਸਤਿਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤਿਜਨਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ ਆਲਪਤਿ. ਤੇਨ ਚ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖਨਸੀਲਤਾਦਿਗੁਣਯੋਗਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਚਨੇਨ ਹੀਨਾਧਿਕਜਨਸੇਵਿਤਂ ਵੁਤ੍ਤਿਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ਉਦ੍ਧਤਦੀਨਭਾਵਨਿਗ੍ਗਹਂ ਕਰੋਤਿ. ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਰੁਣਾਵਿਪ੍ਫਾਰਸੋਮ੍ਮਹਦਯਨਯਨਨਿਪਾਤਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੇਨ ਵਚਨੇਨ ਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੁਖਾਭਿਮੁਖੇ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤੇਨ ਚ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਦੀਪਕੇਨ ਵਚਨੇਨ ਨੇਸਂ ਸੋਤੁਕਮ੍ਯਤਂ ਜਨੇਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਸਮ੍ਬੋਧਨਤ੍ਥੇਨ ਸਾਧੁਕਂ ਸਵਨਮਨਸਿਕਾਰੇਪਿ ਨਿਯੋਜੇਤਿ. ਸਾਧੁਕਂ ਸਵਨਮਨਸਿਕਾਰਾਯਤ੍ਤਾ ਹਿ ਸਾਸਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ.
ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਪਰਿਸਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਕਸ੍ਮਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਵ ਆਮਨ੍ਤੇਸੀਤਿ? ਜੇਟ੍ਠਸੇਟ੍ਠਾਸਨ੍ਨਸਦਾਸਨ੍ਨਿਹਿਤਭਾਵਤੋ. ਸਬ੍ਬਪਰਿਸਸਾਧਾਰਣਾ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ, ਪਰਿਸਾਯ ਚ ਜੇਟ੍ਠਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਠਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਸੇਟ੍ਠਾ ਅਨਗਾਰਿਯਭਾਵਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਚਰਿਯਾਨੁਵਿਧਾਯਕਤ੍ਤਾ ਸਕਲਸਾਸਨਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਤ੍ਤਾ ਚ, ਆਸਨ੍ਨਾ ਤਤ੍ਥ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਮੀਪਵੁਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਦਾਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਸਤ੍ਥੁਸਨ੍ਤਿਕਾਵਚਰਤ੍ਤਾ. ਅਪਿਚ ਤੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਭਾਜਨਂ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਤੋ, ਵਿਸੇਸਤੋ ਚ ਏਕਚ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਤਿ ਤੇ ਏਵ ਆਲਪਿ.
ਪਜਹਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਦੀਪਾਲੋਕੇਨੇਵ ਤਮਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਲੋਭਾਦਿਕਸ੍ਸ, ਨਾਮਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾਦਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨ ਲੋਭਾਦਿਮਲਸ੍ਸ, ਸੀਲੇਨ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਸ੍ਸ, ਸਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾਦਿਕਸ੍ਸ, ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨੇਨ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਅਹੇਤੁਵਿਸਮਹੇਤੁਦਿਟ੍ਠੀਨਂ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਪਰਭਾਗੇਨ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣੇਨ ਕਥਂਕਥੀਭਾਵਸ੍ਸ, ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨੇਨ ‘‘ਅਹਂ ਮਮਾ’’ਤਿ ਗਾਹਸ੍ਸ, ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਵਵਤ੍ਥਾਨੇਨ ਅਮਗ੍ਗੇ ਮਗ੍ਗਸਞ੍ਞਾਯ, ਉਦਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਵਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਭਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਭਯੇਸੁ ਅਭਯਸਞ੍ਞਾਯ, ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦਸਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇਨ ਅਭਿਰਤਿਸਞ੍ਞਾਯ, ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣੇਨ ਅਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਉਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣੇਨ ਅਨੁਪੇਕ੍ਖਾਯ, ਅਨੁਲੋਮੇਨ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਪਟਿਲੋਮਭਾਵਸ੍ਸ, ਗੋਤ੍ਰਭੁਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ, ਏਤਂ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ.
ਯਂ ਪਨ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਭੇਦੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਨਿਵਾਰਣਤੋ ਘਟਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਉਦਕਪਿਟ੍ਠੇ ਸੇਵਾਲਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਨੀਵਰਣਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ, ਏਤਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਨਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਵਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੨੭੭; ਵਿਭ. ੬੨੮) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਪਕ੍ਖਿਯਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਗਣਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਂ, ਇਦਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਤ੍ਤਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ, ਏਤਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਨਿਸ੍ਸਟਤ੍ਤਾ ਪਹੀਨਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਏਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧੇ ਪਹਾਨੇ ਅਨਾਗਾਮਿਕਭਾਵਕਰਸ੍ਸ ਪਹਾਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਇਧ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਜਹਥਾਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਥ, ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਹਨ੍ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਵੋਤਿ ਅਯਂ ਵੋਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਉਪਯੋਗਕਰਣਸਾਮਿਵਚਨਪਦਪੂਰਣਸਮ੍ਪਦਾਨੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ, ਪਨ ਵੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਾ, ਸਮਗ੍ਗਾ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੨੬) ਪਚ੍ਚਤ੍ਤੇ ਆਗਤੋ. ‘‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਣਾਮੇਮਿ ਵੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੫੭) ਉਪਯੋਗੇ. ‘‘ਨ ਵੋ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੫੭) ਕਰਣੇ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸੁਭਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੪੫) ਸਾਮਿਵਚਨੇ. ‘‘ਯੇ ਹਿ ਵੋ ਅਰਿਯਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫) ਪਦਪੂਰਣੇ. ‘‘ਵਨਪਤ੍ਥਪਰਿਯਾਯਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੯੦) ਸਮ੍ਪਦਾਨੇ. ਇਧਾਪਿ ਸਮ੍ਪਦਾਨੇ ਏਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਪਾਟਿਭੋਗੋਤਿ ਪਟਿਭੂ. ਸੋ ਹਿ ਧਾਰਣਕਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਧਨਿਕਸ੍ਸ, ਧਨਿਕਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਧਾਰਣਕਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਧਿਭੂਤੋ ਧਨਿਕਸਨ੍ਤਕਸ੍ਸ ਤਤੋ ਹਰਣਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਭੁਞ੍ਜਨੇਨ ਭੋਗੋਤਿ ਪਟਿਭੋਗੋ, ਪਟਿਭੋਗੋ ਏਵ ਪਾਟਿਭੋਗੋ. ਅਨਾਗਾਮਿਤਾਯਾਤਿ ਅਨਾਗਾਮਿਭਾਵਤ੍ਥਾਯ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਹਿ ਕਾਮਭਵਸ੍ਸ ਅਨਾਗਮਨਤੋ ਅਨਾਗਾਮੀ. ਯੋ ਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮੇਨ ਅਨਾਗਾਮੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਫਲੋ ਸੋ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ ਨਾਮ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਦਮਨਕੁਸਲੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਕੂਲਂ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਂ ਲਹੁਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਏਕਧਮ੍ਮਪੂਰਣਤਾਮਤ੍ਤੇਨ ਥਿਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਯਥਾ ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਭਿਨ੍ਨਭੂਮਿਕਾਪਿ ਹਿ ਪਟਿਘਸਂਯੋਜਨਾਦਯੋ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾ ਕਿਲੇਸਾ ਕਾਮਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ.
ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਾਟਿਭੋਗਭਾਵੇ ਠਪੇਸਿ? ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਾਯ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਨਤ੍ਥਂ. ਪਸ੍ਸਤਿ ਹਿ ਭਗਵਾ ‘‘ਮਯਾ ‘ਏਕਧਮ੍ਮਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥ, ਅਹਂ ਵੋ ਪਾਟਿਭੋਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾਯਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਇਮੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਦ੍ਧਾ ਤਂ ਏਕਧਮ੍ਮਂ ਪਹਾਯ ਸਕ੍ਕਾ ਤਤਿਯਭੂਮਿਂ ਸਮਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਯਤੋ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਮਿ ਪਠਮਮਾਹ ‘ਅਹਂ ਪਾਟਿਭੋਗੋ’ਤਿ ਉਸ੍ਸਾਹਜਾਤਾ ਤਦਤ੍ਥਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਨਤ੍ਥਂ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾਯ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਾਟਿਭੋਗਭਾਵੇ ਠਪੇਸਿ.
ਕਤਮਂ ਏਕਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਤਮਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਚਨਂ. ਪੁਚ੍ਛਾ ਚ ਨਾਮੇਸਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ – ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ, ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਕਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਅਤੁਲਿਤਂ ਅਤੀਰਿਤਂ ਅਵਿਭੂਤਂ ਅਵਿਭਾਵਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਾਯ ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਤੁਲਨਾਯ ਤੀਰਣਾਯ ਵਿਭੂਤਤ੍ਥਾਯ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਪਕਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ ਦਿਟ੍ਠਂ ਤੁਲਿਤਂ ਤੀਰਿਤਂ ਵਿਭੂਤਂ ਵਿਭਾਵਿਤਂ. ਸੋ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਪਕਤਿਯਾ ਸਂਸਯਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਹੋਤਿ ਵਿਮਤਿਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਜਾਤੋ – ‘‘ਏਵਂ ਨੁ ਖੋ, ਨ ਨੁ ਖੋ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿ, ਸੋ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਅਨੁਮਤਿਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ – ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫੯; ਮਹਾਵ. ੨੧), ਅਯਂ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ. ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰਾ ਭੂਤਾਨਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਸਮ੍ਭਵੇਸੀਨਂ ਵਾ ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੧) ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ.
ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪੁਚ੍ਛਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤੀਸੁ ਹਿ ਅਦ੍ਧਾਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਤਂ ਅਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਅਸਙ੍ਖਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਅਤੁਲਿਤਂ ਅਤੀਰਿਤਂ ਅਵਿਭੂਤਂ ਅਵਿਭਾਵਿਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਂ ਪਨ ਤੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਣੇਨ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਮਣੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਵਾ ਦੇਵੇਨ ਵਾ ਮਾਰੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਅਕਥਂਕਥੀ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਗਤਸਂਸਯਾ, ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਇਤਰਾ ਪਨ ਦ੍ਵੇ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਾਸੁ ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਇਦਾਨਿ ਤਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਪੁਟ੍ਠਮਤ੍ਥਂ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਲੋਭਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਲੁਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਲੁਬ੍ਭਤਿ, ਲੁਬ੍ਭਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਤਨ੍ਤਿ ਲੋਭੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣੋ ਮਕ੍ਕਟਾਲੇਪੋ ਵਿਯ, ਅਭਿਸਙ੍ਗਰਸੋ ਤਤ੍ਤਕਪਾਲੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮਂਸਪੇਸਿ ਵਿਯ, ਅਪਰਿਚ੍ਚਾਗਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ ਤੇਲਞ੍ਜਨਰਾਗੋ ਵਿਯ, ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਦਸ੍ਸਨਪਦਟ੍ਠਾਨੋ, ਤਣ੍ਹਾਨਦਿਭਾਵੇਨ ਵਡ੍ਢਮਾਨੋ ਯਤ੍ਥ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਸੀਘਸੋਤਾ ਨਦੀ ਵਿਯ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਅਪਾਯਮੇਵ ਤਂ ਸਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਯਂ ਲੋਭਸਦ੍ਦੋ ਸਬ੍ਬਲੋਭਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨੋ, ਇਧ ਪਨ ਕਾਮਰਾਗਵਚਨੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੋ ਹਿ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝੋ.
ਪੁਨ ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਆਲਪਨਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਭਾਵੇਨ ਅਭਿਮੁਖੀਭੂਤਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਆਦਰਜਨਨਤ੍ਥਂ. ਪਜਹਥਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯੋ ਵਿਹਿਤੋ, ਸੋ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਵਿਸੁਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਵਿਹਿਤਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ‘‘ਲੋਭਂ ਪਜਹਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਦੋਸਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਹਾਨਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਵਿਸਯੇ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਿਚ੍ਚੇ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸਾ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਭੂਤਾਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦੀਨਂ ਸੇਸਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਵਿਸਯਕਿਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਇਧ ਕਥਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰਸ੍ਸ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਭਾਵੋ ਯਥਾਰਹਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬੋ.
ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਲੋਭਂ ਪਜਹਥਾਤਿ ਏਤੇਨ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਾ ਚ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਚ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਅਵਿਨਾਭਾਵੇਨ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਬੋਧਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਹ ਫਲੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਲੋਭਂ ਪਜਹਥਾਤਿ ਸਹ ਫਲੇਨ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਦੇਸਿਤਾ. ਸਾ ਚ ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਾ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਾ ਚਾਤਿ ਨਾਨਨ੍ਤਰਿਕਭਾਵੇਨ ਸਹ ਫਲੇਨ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਤ੍ਤ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਵਿਭਾਵਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਏਵਮੇਤਾਯ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਕ੍ਕਮਭਾਵਨਾਯ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤ੍ਤਯਸਮ੍ਪਾਦਨੇਨ ਲੋਭਂ ਪਜਹਿਤੁਕਾਮੇਨ –
‘‘ਅਨਤ੍ਥਜਨਨੋ ਲੋਭੋ, ਲੋਭੋ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਕੋਪਨੋ;
ਭਯਮਨ੍ਤਰਤੋ ਜਾਤਂ, ਤਂ ਜਨੋ ਨਾਵਬੁਜ੍ਝਤਿ.
‘‘ਲੁਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਲੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ;
ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਲੋਭੋ ਸਹਤੇ ਨਰਂ’’. (ਇਤਿਵੁ. ੮੮);
ਰਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਗੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਪਾਣਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਆਦਿਯਤਿ, ਸਨ੍ਧਿਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਨਿਲ੍ਲੋਪਮ੍ਪਿ ਹਰਤਿ, ਏਕਾਗਾਰਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਤਿ, ਪਰਿਪਨ੍ਥੇਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪਰਦਾਰਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੁਸਾਪਿ ਭਣਤਿ. ਤਦਪਿ ਤੇਸਂ ਭਵਤਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਅਜਾਨਤਂ ਅਪਸ੍ਸਤਂ ਅਵੇਦਯਤਂ ਤਣ੍ਹਾਨੁਗਤਾਨਂ ਪਰਿਤਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਮੇਵ (ਅ. ਨਿ. ੩.੫੪).
‘‘ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨ ਸਂਸਰਂ;
ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ, ਸਂਸਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ’’. (ਇਤਿਵੁ. ੧੫, ੧੦੫);
‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਰਾਗਸਮੋ ਅਗ੍ਗਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦੋਸਸਮੋ ਕਲਿ’’. (ਧ. ਪ. ੨੦੨, ੨੫੧);
‘‘ਕਾਮਰਾਗੇਨ ਡਯ੍ਹਾਮਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੇ ਪਰਿਡਯ੍ਹਤਿ’’. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੧੨);
‘‘ਯੇ ਰਾਗਰਤ੍ਤਾਨੁਪਤਨ੍ਤਿ ਸੋਤਂ, ਸਯਂਕਤਂ ਮਕ੍ਕਟਕੋਵ ਜਾਲ’’ਨ੍ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੩੪੭) ਚ –
ਏਵਮਾਦਿਸੁਤ੍ਤਪਦਾਨੁਸਾਰੇਨ ਨਾਨਾਨਯੇਹਿ ਲੋਭਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.
ਅਪਿਚ ਛ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਗ੍ਗਹੋ, ਅਸੁਭਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗੋ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਤਾ, ਸਪ੍ਪਾਯਕਥਾਤਿ. ਦਸਵਿਧਞ੍ਹਿ ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਕਾਮਰਾਗੋ ਪਹੀਯਤਿ, ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਾਦਿਵਸੇਨ ਅਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਅਸੁਭੇ ਅਸੁਭਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ, ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸਂਵਰਣਵਸੇਨ ਸਤਿਕਵਾਟੇਨ ਪਿਹਿਤਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸਾਪਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਵਾ ਆਲੋਪਾਨਂ ਓਕਾਸੇ ਸਤਿ ਉਦਕਂ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਯਾਪਨਸੀਲਤਾਯ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਨੋਪਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ –
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਞ੍ਚ ਆਲੋਪੇ, ਅਭੁਤ੍ਵਾ ਉਦਕਂ ਪਿਵੇ;
ਅਲਂ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰਾਯ, ਪਹਿਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ’’ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੯੮੩);
ਅਸੁਭਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਰਤੇ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੇ ਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ, ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਦਸਅਸੁਭਨਿਸ੍ਸਿਤਸਪ੍ਪਾਯਕਥਾਯਪਿ ਪਹੀਯਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ –
‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਬਹੁਲੀਕਾਰੋ, ਅਯਮਾਹਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯਾ’’ਤਿ.
ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਕਾਮਰਾਗਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਲੋਭਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਤਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਲੋਭਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਧਮ੍ਮਂ ਪਜਹਥ, ਅਹਂ ਵੋ ਪਾਟਿਭੋਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾਯਾ’’ਤਿ.
ਏਤ੍ਥਾਹ ‘‘ਕੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਲੋਭੋ ਪਹੀਯਤਿ, ਕਿਂ ਅਤੀਤੋ, ਅਥ ਅਨਾਗਤੋ, ਉਦਾਹੁ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ? ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ – ਨ ਤਾਵ ਅਤੀਤੋ ਲੋਭੋ ਪਹੀਯੇਯ੍ਯ, ਨ ਅਨਾਗਤੋ ਵਾ ਤੇਸਂ ਅਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਵਾਯਾਮੋ ਚ ਅਫਲੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਥ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਫਲੋ ਵਾਯਾਮੋ ਤਸ੍ਸ ਸਰਸਭਙ੍ਗਤ੍ਤਾ, ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ ਚ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਲੋਭੋ ਸਿਯਾ, ਨ ਚਾਯਂ ਨਯੋ ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ. ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਲੋਭੋ ਪਹੀਯਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਇਧ ਤਰੁਣਰੁਕ੍ਖੋ ਅਸਞ੍ਜਾਤਫਲੋ, ਤਂ ਪੁਰਿਸੋ ਕੁਠਾਰਿਯਾ ਮੂਲੇ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਛੇਦੇ ਅਸਤਿ ਯਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਾਨਿ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਜਾਤਾਨਿ ਏਵ ਨ ਜਾਯੇਯ੍ਯੁਂ, ਏਵਮੇਵ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇ ਅਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹੋ ਲੋਭੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨ ਪਚ੍ਚਯਘਾਤਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ‘‘ਭੂਮਿਲਦ੍ਧੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਭੂਮਿ ਨਾਮ. ਸਾ ਭੂਮਿ ਤੇਨ ਲਦ੍ਧਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਗ੍ਗਹਿਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਸਮੂਹਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਚ ਅਯਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ. ਏਤਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਅਤ੍ਥਜਾਤਂ. ਇਦਾਨਿ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ. ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਕੇਨ ਪਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ? ਭਗਵਤਾ ਵ. ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਹਿ ਤਾਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਰੇਹਿ ਉਪਨਿਬਨ੍ਧਗਾਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਭਗਵਤਾ ਵ ਗਾਥਾਰੁਚਿਕਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਾਥਾ ਭਾਸਿਤਾ.
ਤਤ੍ਥ ਯੇਨ ਲੋਭੇਨ ਲੁਦ੍ਧਾਸੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣੇਨ ਤਤੋ ਏਵ ਅਭਿਸਙ੍ਗਰਸੇਨ ਲੋਭੇਨ ਲੁਦ੍ਧਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰੇਸੁ ਆਯਤਨੇਸੁ ਗਿਦ੍ਧਾ ਗਧਿਤਾ. ਸੇਤਿ ਹਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਪਨ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸੇ-ਕਾਰਾਗਮਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਲੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਏਵ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦੀਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸੁਚਰਿਤਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਨਿ ਚ ਉਪਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤਵਿਸਤ੍ਤਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾ ਪਾਣਿਨੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਦੁਗ੍ਗਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਤਂ ਨਿਰਯਂ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਂ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਞ੍ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.
ਤਂ ਲੋਭਂ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾਯ, ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਿਨੋਤਿ ਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਲੋਭਂ ਸਭਾਵਤੋ ਸਮੁਦਯਤੋ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਹੇਤੁਨਾ ਞਾਯੇਨ ਅਞ੍ਞਾਯ ਞਾਤਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਦਿਕੇ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਹਿ ਵਿਵਿਧੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਸ੍ਸਨਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਿਨੋ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਪਜਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਪੁਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਦੇਨ੍ਤਿ. ਪਹਾਯ ਨ ਪੁਨਾਯਨ੍ਤਿ, ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਕੁਦਾਚਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠੇਹਿ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਂ ਲੋਭਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪਚ੍ਛਾ ਇਮਂ ਕਾਮਧਾਤੁਸਙ੍ਖਾਤਂ ਲੋਕਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਕਦਾਚਿਪਿ ਨ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲੇਨ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ.
ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਨਿਦਾਨਾਵਸਾਨਤੋ ਪਭੁਤਿ ਯਾਵ ਗਾਥਾਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਪਕਾਸਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਦਾਨਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨੋ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਆਗਤਂ, ਪਹਾਨਾਪਦੇਸੇਨ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ. ਇਤਰਂ ਸਚ੍ਚਦ੍ਵਯਞ੍ਚ ਤਦੁਭਯਹੇਤੁਤਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਗਾਥਾਯ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨੇਵ ਞਾਯਨ੍ਤਿ, ਇਤਰਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਸੇਵ ਨਯੋ ਇਤੋ ਪਰੇਸੁਪਿ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ.
ਪਰਮਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਾ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ-ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ
ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਵਣ੍ਣਨਾਯ ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਦੋਸਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ …ਪੇ… ਦੋਸਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਸੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਾ. ਯਥਾ ਏਤ੍ਥ, ਏਵਂ ਇਤੋ ਪਰੇਸੁਪਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਂਯੇਵ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ. ਯਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦੋਸਬਹੁਲਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਦੋਸਵੂਪਸਮਨਤ੍ਥਂ ਦੇਸਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਦੋਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਧਮ੍ਮਂ ਪਜਹਥਾ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਦੋਸਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਨਤ੍ਥਂ ਮੇ ਅਚਰੀਤਿ ਆਘਾਤੋ ਜਾਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੯੬੦) ਨਯੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਨਵਨ੍ਨਂ, ‘‘ਅਤ੍ਥਂ ਮੇ ਨਾਚਰੀ’’ਤਿਆਦੀਨਞ੍ਚ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਸਿਦ੍ਧਾਨਂ ਨਵਨ੍ਨਮੇਵਾਤਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਖਾਣੁਕਣ੍ਟਕਾਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਯਾ ਅਞ੍ਞਤਰਾਘਾਤਵਤ੍ਥੁਸਮ੍ਭਵਂ ਆਘਾਤਂ. ਸੋ ਹਿ ਦੁਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਦੁਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਤਨ੍ਤਿ ਦੋਸੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਚਣ੍ਡਿਕ੍ਕਲਕ੍ਖਣੋ ਪਹਟਾਸੀਵਿਸੋ ਵਿਯ, ਵਿਸਪ੍ਪਨਰਸੋ ਵਿਸਨਿਪਾਤੋ ਵਿਯ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਦਹਨਰਸੋ ਵਾ ਦਾਵਗ੍ਗਿ ਵਿਯ, ਦੁਸ੍ਸਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ ਲਦ੍ਧੋਕਾਸੋ ਵਿਯ ਸਪਤ੍ਤੋ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਆਘਾਤਵਤ੍ਥੁਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਵਿਸਸਂਸਟ੍ਠਪੂਤਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਜਹਥਾਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਥ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਇਮੇ –
‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਘਾਤਪਟਿਵਿਨਯਾ, ਯਤ੍ਥ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਆਘਾਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਟਿਵਿਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਆਘਾਤੋ ਜਾਯੇਥ, ਮੇਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ…ਪੇ… ਕਰੁਣਾ…ਪੇ… ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਸਤਿਅਮਨਸਿਕਾਰੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਆਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬੋ, ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਆਘਾਤੋ ਪਟਿਵਿਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਆਘਾਤੋ ਜਾਯੇਥ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਬ੍ਬਾ ‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕੋ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦੋ…ਪੇ… ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੬੧) –
ਏਵਂ ਪਞ੍ਚ ਆਘਾਤਪ੍ਪਟਿਵਿਨਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾਯੇਵ.
‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਆਘਾਤਪਟਿਵਿਨਯਾ, ਯਤ੍ਥ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਆਘਾਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਟਿਵਿਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧਾਵੁਸੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ; ਏਵਰੂਪੇਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਆਘਾਤੋ ਪਟਿਵਿਨੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੬੨) –
ਏਵਮਾਦਿਨਾਪਿ ਨਯੇਨ ਪਞ੍ਚ ਆਘਾਤਪਟਿਵਿਨਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇਸੁ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਆਘਾਤਪਟਿਵਿਨਯਵਿਧਿਨਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ. ਅਪਿਚ ਯੋ –
‘‘ਉਭਤੋਦਣ੍ਡਕੇਨ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਕਚੇਨ ਚੋਰਾ ਓਚਰਕਾ ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਾਨਿ ਓਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋ ਮਨੋ ਪਦੂਸੇਯ੍ਯ, ਨ ਮੇ ਸੋ ਤੇਨ ਸਾਸਨਕਰੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੩੨) ਸਤ੍ਥੁ ਓਵਾਦੋ.
‘‘ਤਸ੍ਸੇਵ ਤੇਨ ਪਾਪਿਯੋ, ਯੋ ਕੁਦ੍ਧਂ ਪਟਿਕੁਜ੍ਝਤਿ;
ਕੁਦ੍ਧਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਜ੍ਝਨ੍ਤੋ, ਸਙ੍ਗਾਮਂ ਜੇਤਿ ਦੁਜ੍ਜਯਂ.
‘‘ਉਭਿਨ੍ਨਮਤ੍ਥਂ ਚਰਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਪਰਸ੍ਸ ਚ;
ਪਰਂ ਸਙ੍ਕੁਪਿਤਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਯੋ ਸਤੋ ਉਪਸਮ੍ਮਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੮);
‘‘ਸਤ੍ਤਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਪਤ੍ਤਕਨ੍ਤਾ ਸਪਤ੍ਤਕਰਣਾ ਕੋਧਨਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ. ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਪਤ੍ਤੋ ਸਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਤਿ, ‘ਅਹੋ ਵਤਾਯਂ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋ ਅਸ੍ਸਾ’ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਪਤ੍ਤੋ ਸਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਵਤਾਯ ਨਨ੍ਦਤਿ. ਕੋਧਨੋਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕੋਧਾਭਿਭੂਤੋ ਕੋਧਪਰੇਤੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸੋ ਹੋਤਿ ਸੁਨ੍ਹਾਤੋ ਸੁਵਿਲਿਤ੍ਤੋ ਕਪ੍ਪਿਤਕੇਸਮਸ੍ਸੁ ਓਦਾਤਵਤ੍ਥਵਸਨੋ, ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋਵ ਹੋਤਿ ਕੋਧਾਭਿਭੂਤੋ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਪਤ੍ਤਕਨ੍ਤੋ ਸਪਤ੍ਤਕਰਣੋ ਕੋਧਨਂ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ.
‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਪਤ੍ਤੋ ਸਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਤਿ ‘ਅਹੋ ਵਤਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਯੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ…ਪੇ… ਨ ਪਚੁਰਤ੍ਥੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ…ਪੇ… ਨ ਭੋਗਵਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ…ਪੇ… ਨ ਯਸਵਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ…ਪੇ… ਨ ਮਿਤ੍ਤਵਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ…ਪੇ… ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਪਤ੍ਤੋ ਸਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਗਤਿਗਮਨੇ ਨਨ੍ਦਤਿ. ਕੋਧਨੋਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕੋਧਾਭਿਭੂਤੋ ਕੋਧਪਰੇਤੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਕੋਧਾਭਿਭੂਤੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੭.੬੪).
‘‘ਕੁਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਕੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ…. (ਅ. ਨਿ. ੭.੬੪);
‘‘ਕੋਧਂ ਜਹੇ ਵਿਪ੍ਪਜਹੇਯ੍ਯ ਮਾਨਂ, ਸਂਯੋਜਨਂ ਸਬ੍ਬਮਤਿਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯ. (ਧ. ਪ. ੨੨੧);
‘‘ਅਨਤ੍ਥਜਨਨੋ ਕੋਧੋ, ਕੋਧੋ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਕੋਪਨੋ…ਪੇ…. (ਅ. ਨਿ. ੭.੬੪);
‘‘ਕੋਧਂ ਛੇਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਸੇਤਿ, ਕੋਧਂ ਛੇਤ੍ਵਾ ਨ ਸੋਚਤਿ;
ਕੋਧਸ੍ਸ ਵਿਸਮੂਲਸ੍ਸ, ਮਧੁਰਗ੍ਗਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੭);
‘‘ਏਕਾਪਰਾਧਂ ਖਮ ਭੂਰਿਪਞ੍ਞ,
ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਕੋਧਬਲਾ ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. –
ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਦੋਸੇ ਆਦੀਨਵੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਦੋਸਪ੍ਪਹਾਨੇ ਆਨਿਸਂਸੇ ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਦੋਸਂ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਦੋਸਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਥ, ਪਜਹਥਾਤਿ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਤਤ੍ਥ ਨਿਯੋਜਨਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦੋਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਧਮ੍ਮਂ ਪਜਹਥਾ’’ਤਿ. ਦੁਟ੍ਠਾਸੇਤਿ ਆਘਾਤੇਨ ਦੂਸਿਤਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਪਦੁਟ੍ਠਾ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਦੁਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਮੋਹਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩. ਤਤਿਯੇ ਮੋਹਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਿਭਾਗੇਨ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਮ੍ਪਿ ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਸਯਂ ਵਾ ਮੁਯ੍ਹਤਿ ਮੁਯ੍ਹਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਤਨ੍ਤਿ ਮੋਹੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਧਭਾਵਲਕ੍ਖਣੋ, ਅਞ੍ਞਾਣਲਕ੍ਖਣੋ ਵਾ, ਅਸਮ੍ਪਟਿਵੇਧਰਸੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਸਭਾਵਚ੍ਛਾਦਨਰਸੋ ਵਾ, ਅਸਮ੍ਮਾਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ, ਅਨ੍ਧਕਾਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ ਵਾ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਦਟ੍ਠਾਨੋ, ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਾਨਂ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਧਾਪਿ ਪਜਹਥਾਤਿ ਪਦਸ੍ਸ –
‘‘ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ;
ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਮੋਹੋ ਸਹਤੇ ਨਰਂ’’. (ਇਤਿਵੁ. ੮੮);
‘‘ਅਨਤ੍ਥਜਨਨੋ ਮੋਹੋ…ਪੇ…. (ਇਤਿਵੁ. ੮੮);
‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ (ਇਤਿਵੁ. ੪੦);
‘‘ਮੋਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੋ ਲੋਕੋ, ਭਬ੍ਬਰੂਪੋਵ ਦਿਸ੍ਸਤਿ’’; (ਉਦਾ. ੭੦);
‘‘ਮੋਹੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ’’ (ਅ. ਨਿ. ੩.੩੪);
‘‘ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮੋਹੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਮ੍ਪਿ ਭਯਂ ਵੇਰਂ ਪਸਵਤਿ, ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਭਯਂ ਵੇਰਂ ਪਸਵਤੀ’’ਤਿ ਚ –
ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ‘‘ਯੋ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਿਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬੋ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਬ੍ਬੋ ਸੋ ਮੋਹਹੇਤੁਕੋ’’ਤਿ ਚ ਮੋਹੇ ਆਦੀਨਵਂ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਮੋਹਪ੍ਪਹਾਨੇ ਆਨਿਸਂਸਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਮੋਹਂ ਪਜਹਨ੍ਤਾ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਲੋਭਦੋਸੇਕਟ੍ਠਂ ਮੋਹਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਜਹਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝੋ ਏਵ ਹਿ ਮੋਹੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ. ਮੂਲ਼੍ਹਾਸੇਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਸਾਵਜ੍ਜਾਨਵਜ੍ਜਾਦਿਭੇਦੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿਤਾਹਿਤੇ ਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਤਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੪. ਕੋਧਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੪. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਕੋਧਨ੍ਤਿ ਦੋਸਂ. ਦੋਸੋ ਏਵ ਹਿ ਕੋਧਪਰਿਯਾਯੇਨ ਬੁਜ੍ਝਨਕਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਤਿਯਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਪਿਚ ਕੁਜ੍ਝਨਲਕ੍ਖਣੋ ਕੋਧੋ, ਆਘਾਤਕਰਣਰਸੋ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ, ਚੇਤਸੋ ਪੂਤਿਭਾਵੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਮਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੫. ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਰਗੁਣਮਕ੍ਖਨਂ. ਯਦਿਪਿ ਹਿ ਸੋ ਗੂਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਪਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਰਂ ਪਠਮਤਰਂ ਮਕ੍ਖਤਿਯੇਵ, ਤਥਾਪਿ ਪਰੇਸਂ ਗੁਣਮਕ੍ਖਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਰਗੁਣਮਕ੍ਖਨੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੋ ਉਦਕਪੁਞ੍ਛਨਮਿਵ ਨ੍ਹਾਤਸ੍ਸ ਸਰੀਰਗਤਂ ਉਦਕਂ ਪਰੇਸਂ ਗੁਣੇ ਮਕ੍ਖੇਤਿ ਪੁਞ੍ਛਤਿ ਵਿਨਾਸੇਤਿ, ਪਰੇਹਿ ਵਾ ਕਤਾਨਂ ਮਹਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਕਾਰਾਨਂ ਖੇਪਨਤੋ ਧਂਸਨਤੋ ਮਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਪਰਗੁਣਮਕ੍ਖਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਤੇਸਂ ਵਿਨਾਸਨਰਸੋ, ਤਦਵਚ੍ਛਾਦਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਪਰੇਸਂ ਗੁਣਮਕ੍ਖਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪਜਹਥਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਂ ਦੋਸਂ, ਦੋਸੇ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਆਦੀਨਵਂ, ਪਹਾਨੇ ਚਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਪਜਹਨ੍ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨਵਸੇਸਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਕ੍ਖਾਸੇਤਿ ਮਕ੍ਖਿਤਾ ਮਕ੍ਖਿਤਪਰਗੁਣਾ, ਪਰੇਸਂ ਗੁਣਾਨਂ ਮਕ੍ਖਿਤਾਰੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਅਤ੍ਤਨੋਪਿ ਧਂਸਿਤਗੁਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਪਞ੍ਚਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਮਾਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੬. ਛਟ੍ਠੇ ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਆਦਿਵਤ੍ਥੁਕਂ ਚੇਤਸੋ ਉਨ੍ਨਮਨਂ. ਸੋ ਹਿ ‘‘ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਾਨਨਂ ਸਮ੍ਪਗ੍ਗਹੋਤਿ ਵਾ ਮਾਨੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋ, ਸਦਿਸੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋ, ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋਤਿ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧੋ. ਪੁਨ ਸੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋ, ਸੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸਦਿਸੋ, ਸੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਹੀਨੋ; ਸਦਿਸਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯੋ, ਸਦਿਸਸ੍ਸ ਸਦਿਸੋ, ਸਦਿਸਸ੍ਸ ਹੀਨੋ; ਹੀਨਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯੋ, ਹੀਨਸ੍ਸ ਸਦਿਸੋ, ਹੀਨਸ੍ਸ ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋਤਿ ਏਵਂ ਨਵਵਿਧੋਪਿ ਉਨ੍ਨਤਿਲਕ੍ਖਣੋ, ਅਹਂਕਾਰਰਸੋ, ਸਮ੍ਪਗ੍ਗਹਰਸੋ ਵਾ, ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ, ਕੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ ਵਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਲੋਭਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਉਮ੍ਮਾਦੋ ਵਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਜਹਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਅਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਪਰਵਮ੍ਭਨਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾ, ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯੇਸੁ ਅਭਿਵਾਦਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਸਾਮੀਚਿਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਅਕਰਣੇ ਕਾਰਣਤਾ, ਜਾਤਿਮਦਪੁਰਿਸਮਦਾਦਿਭਾਵੇਨ ਪਮਾਦਾਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਭੇਦਂ ਆਦੀਨਵਂ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਨਿਰਤਿਮਾਨਤਾਯ ਆਨਿਸਂਸਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਸਭਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਚਣ੍ਡਾਲੋ ਵਿਯ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ ਨੀਚਚਿਤ੍ਤਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਤਂ ਪਜਹਨ੍ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝੋ ਏਵ ਹਿ ਮਾਨੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਮਤ੍ਤਾਸੇਤਿ ਜਾਤਿਮਦਪੁਰਿਸਮਦਾਦਿਵਸੇਨ ਮਾਨੇਨ ਪਮਾਦਾਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਮਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚਰਨ੍ਤਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਛਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਗਾਥਾਸੁ ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਾ ਨਿਟ੍ਠਾਪਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਇਮੇ ਅਵਿਹਾ ਅਤਪ੍ਪਾ ਸੁਦਸ੍ਸਾ ਸੁਦਸ੍ਸੀ ਅਕਨਿਟ੍ਠਾਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ ਅਨਾਗਾਮਿਨੋ, ਤੇਸੁ ਅਵਿਹੇਸੁ ਉਪਪਨ੍ਨਾ ਅਵਿਹਾ ਨਾਮ. ਤੇ ਅਨ੍ਤਰਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਉਪਹਚ੍ਚਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਅਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਸਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ, ਤਥਾ ਅਤਪ੍ਪਾ, ਸੁਦਸ੍ਸਾ, ਸੁਦਸ੍ਸਿਨੋ. ਅਕਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਪਨ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ ਪਰਿਹਾਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਅਵਿਹਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਆਯੁਵੇਮਜ੍ਝਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਿਲੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਅਨ੍ਤਰਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ਅਵਿਹਾਦੀਸੁ ਆਦਿਤੋ ਪਞ੍ਚਕਪ੍ਪਸਤਾਦਿਭੇਦਂ ਆਯੁਵੇਮਜ੍ਝਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਉਪਹਚ੍ਚਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਅਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਅਧਿਮਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਕਸਿਰੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਅਧਿਮਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਕਿਚ੍ਛੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ ਨਾਮ. ਇਤਰੋ ਪਨ ਅਵਿਹਾਦੀਸੁ ਉਦ੍ਧਂਵਾਹਿਤਭਾਵੇਨ ਉਦ੍ਧਮਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਸੋਤਂ, ਵਟ੍ਟਸੋਤਂ, ਮਗ੍ਗਸੋਤਮੇਵ ਵਾਤਿ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ. ਅਵਿਹਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਅਕਨਿਟ੍ਠਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ, ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਨ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ, ਨ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ, ਨ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਨ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀਤਿ ਚਤੁਕ੍ਕਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਥਂ? ਯੋ ਅਵਿਹਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਦੇਵਲੋਕੇ ਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਅਕਨਿਟ੍ਠਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਾ ਤਯੋ ਦੇਵਲੋਕੇ ਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਸੁਦਸ੍ਸੀਦੇਵਲੋਕੇ ਠਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਨ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਇਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠਮੇਵ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਨ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਾ ਚਤੂਸੁ ਦੇਵਲੋਕੇਸੁ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਅਯਂ ਨ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ, ਨ ਅਕਨਿਟ੍ਠਗਾਮੀ ਨਾਮਾਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਹੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਕਪ੍ਪਸਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਕੋ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕਪ੍ਪਸਤਾਨਂ ਮਤ੍ਥਕੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਕੋ, ਪਞ੍ਚਕਪ੍ਪਸਤੇ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਕੋਤਿ ਤਯੋ ਅਨ੍ਤਰਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਵਾ ਸਮਨਨ੍ਤਰਾ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵੇਮਜ੍ਝ’’ਨ੍ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ੩੬). ਵਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਹਿ ਪਤ੍ਤਮਤ੍ਤੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ. ਏਵਂ ਤਯੋ ਅਨ੍ਤਰਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ, ਏਕੋ ਉਪਹਚ੍ਚਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ ਏਕੋ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤੋ. ਤੇਸੁ ਅਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ ਪਞ੍ਚ, ਸਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਦਸ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਅਤਪ੍ਪਾਸੁਦਸ੍ਸਾਸੁਦਸ੍ਸੀਸੂਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਦਸਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੀਸਂ ਅਕਨਿਟ੍ਠੇ ਪਨ ਉਦ੍ਧਂਸੋਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਤਯੋ ਅਨ੍ਤਰਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ, ਏਕੋ ਉਪਹਚ੍ਚਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀਤਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ, ਸਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਅਟ੍ਠ, ਏਵਮੇਤੇ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਰੀਸਂ ਅਨਾਗਾਮਿਨੋ. ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਇਮੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਵਿਸੇਸਵਚਨੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਛਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਸਬ੍ਬਪਰਿਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੭. ਸਤ੍ਤਮੇ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਨਵਸੇਸਂ. ਅਨਵਸੇਸਵਾਚਕੋ ਹਿ ਅਯਂ ਸਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦੋ. ਸੋ ਯੇਨ ਯੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸੇਸਤਂ ਦੀਪੇਤਿ; ਯਥਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ, ਸਬ੍ਬਾ ਵੇਦਨਾ, ਸਬ੍ਬਸਕ੍ਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿ. ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਸਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਪ੍ਪਦੇਸਨਿਪ੍ਪਦੇਸਵਿਸਯਤਾਯ ਦੁਵਿਧੋ. ਤਥਾ ਹੇਸ ਸਬ੍ਬਸਬ੍ਬਂ, ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਂ, ਆਯਤਨਸਬ੍ਬਂ, ਸਕ੍ਕਾਯਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚਤੂਸੁ ਵਿਸਯੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਪ੍ਪਯੋਗੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਮੁਖੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫) ਸਬ੍ਬਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਆਗਤੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਾ, ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੪੫) ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚੇਵ ਰੂਪਞ੍ਚ…ਪੇ…. ਮਨਞ੍ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਚਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩-੨੫) ਏਤ੍ਥ ਆਯਤਨਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧) ਸਕ੍ਕਾਯਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਆਗਤੋ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਵਿਸਯੋ, ਇਤਰੇਸੁ ਤੀਸੁਪਿ ਆਗਤੋ ਸਪ੍ਪਦੇਸਵਿਸਯੋ. ਇਧ ਪਨ ਸਕ੍ਕਾਯਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾ ਹਿ ਇਧ ‘‘ਸਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਗਹਿਤਾ.
ਅਨਭਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ, ਇਮੇ ਅਕੁਸਲਾ, ਇਮੇ ਸਾਵਜ੍ਜਾ, ਇਮੇ ਅਨਵਜ੍ਜਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ, ਇਮਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ, ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬੇ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਤੋ ਅਨਭਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣੇਨ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤੋ. ਅਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਨ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ. ਯੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ – ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਯ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ? ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਭੂਮਕਂ ਨਾਮਰੂਪਂ – ‘‘ਇਦਂ ਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਰੂਪਂ, ਨ ਇਤੋ ਭਿਯ੍ਯੋ. ਇਦਂ ਨਾਮਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਨਾਮਂ, ਨ ਇਤੋ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਭੂਤਪ੍ਪਸਾਦਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦਂ ਰੂਪਂ, ਫਸ੍ਸਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦਂ ਨਾਮਞ੍ਚ, ਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਯਂ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਕਤਮਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ? ਏਵਂ ਞਾਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤੀਰੇਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਰੋਗਤੋਤਿ ਦ੍ਵਾਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਆਕਾਰੇਹਿ. ਅਯਂ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਕਤਮਾ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ? ਏਵਂ ਤੀਰਯਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗਂ ਪਜਹਤਿ. ਅਯਂ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ.
ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋਪਿ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਾਦਿਅਨੁਲੋਮਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਪਜਹਨਂ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਯੋ ਸਬ੍ਬਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਇਮਾਹਿ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਵਿਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਾਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਵਿਸੁਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਵਸੇਨ ਪਰਿਜਾਨਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯੋ ਪਨੇਵਂ ਨ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਪਰਿਜਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵਿਰਾਜਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਵਿਸੇਸੇ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਨ ਵਿਰਾਜਯਂ, ਨ ਵਿਰਜ੍ਜਨ੍ਤੋ; ਯਥਾ ਤਤ੍ਥ ਰਾਗੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਰਾਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਸਹਿਤਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਤਤ੍ਥ ਪਹਾਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕਂ ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਨ ਪਜਹਨ੍ਤੋ. ਯਥਾ ਚੇਤਂ, ਏਵਂ ਅਭਿਜਾਨਨਾਦਯੋਪਿ ਮਿਸ੍ਸਕਮਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਹਿ ਨਾਨਾਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਞਾਤਤੀਰਣਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਕਮੇਨ ਅਭਿਜਾਨਨਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਕਾਲੇ ਏਕਕ੍ਖਣੇਨੇਵ ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਨ੍ਤਂ ਏਕਮੇਵ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਕਲਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਖੇਪਨਾਯ ਨ ਭਬ੍ਬੋ, ਨਾਲਂ ਨ ਸਮਤ੍ਥੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਖੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇ, ਖੋ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਵਧਾਰਣੇ. ਤਦੁਭਯੇਨ ਅਭਿਜਾਨਨਾਦਿਤੋ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ ਵਿਸੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਸ੍ਸ ਚ ਏਕਨ੍ਤਕਾਰਣਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਭਿਜਾਨਨਾਦੀਸੁ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਧ ਵਿਧਾਨਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਅਪਿਚ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਕ੍ਕਾਯਸਬ੍ਬਂ ਸਰੂਪਤੋ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਚ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਭਿਮੁਖੀਕਰਣਵਸੇਨ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਾਕਾਰਾਦਿਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਮਾਨਵਸੇਨ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ. ਵਿਰਾਜਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਦੇਵਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਅਵਬੋਧੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਯਾਦੀਨਵਨਿਬ੍ਬਿਦਾਦਿਞਾਣਾਨੁਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਰਤ੍ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਅਣੁਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਰਾਗਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋ. ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਹਿਤਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਦਯਪਕ੍ਖਿਯਂ ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ. ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ ਏਵਂ ਕਿਲੇਸਮਲਪ੍ਪਹਾਨੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਤ੍ਤਾ ਅਨਵਸੇਸਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਖੇਪਨਾਯ ਸਕਲਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਪਰਿਕ੍ਖਯਭੂਤਾਯ ਵਾ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਭਬ੍ਬੋ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਤਂ ਪਾਪੁਣਿਤੁਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਯੋ ਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਤੋ ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਯੋ ਯੁਤ੍ਤਯੋਗੋ ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਸਬ੍ਬਤੋ ਸਬ੍ਬਭਾਗੇਨ ਕੁਸਲਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਪੀਲ਼ਨਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ ਚ. ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਲਕ੍ਖਣਾਦਿਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ ਚਾਤਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੇਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨੇਵ ਵਾ ਜਾਨਨਹੇਤੁ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਸੁ ਨ ਰਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਅਤੀਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਕ੍ਕਾਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨ ਰਾਗਂ ਨ ਜਨੇਤਿ. ਇਮਿਨਾਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਗਾਹਸ੍ਸ ਅਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਮਾਨਗ੍ਗਾਹਾਨਂ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਤ੍ਤਯਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸ ਵੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸ-ਇਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਵੇ-ਤਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤਂ, ਏਕਂਸੇਨਾਤਿ ਵਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਸਬ੍ਬਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ਸਬ੍ਬਪਰਿਜਾਨਨਤੋ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਰਿਜਾਨਨਤੋ. ਸੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋ, ਅਰਿਯੋ ਏਵ ਵਾ. ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਮੁਪਚ੍ਚਗਾਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਂ ਅਚ੍ਚਗਾ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿ, ਸਮਤਿਕ੍ਕਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਤ੍ਤਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮. ਮਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੮. ਅਟ੍ਠਮੇ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੇਵਲਂ ਮਾਨਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਗਾਥਾਸੁ ਪਨ ਮਾਨੁਪੇਤਾ ਅਯਂ ਪਜਾਤਿ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸੇਹਿ ਪਜਾਯਤੀਤਿ ਪਜਾਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਞ੍ਞਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਮਾਨੇਨ ਉਪੇਤਾ ਉਪਗਤਾ. ਮਾਨਗਨ੍ਥਾ ਭਵੇ ਰਤਾਤਿ ਕਿਮਿਕੀਟਪਟਙ੍ਗਾਦਿਅਤ੍ਤਭਾਵੇਪਿ ਮਾਨੇਨ ਗਨ੍ਥਿਤਾ ਮਾਨਸਂਯੋਜਨੇਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ. ਤਤੋ ਏਵ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਪਰਿਭਾਵਿਤਾਹਂਕਾਰਵਸੇਨ ‘‘ਏਤਂ ਮਮਾ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਬਹੁਲਤ੍ਤਾ ਤਤ੍ਥ ਨਿਚ੍ਚਸੁਖਅਤ੍ਤਾਦਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਚ ਕਾਮਾਦਿਭਵੇ ਰਤਾ. ਮਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤਾਤਿ ਮਾਨਂ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਨ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤਾ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਵਾ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾ, ‘‘ਮਾਨਂ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿ ਕੇਚਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਆਗਨ੍ਤਾਰੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਪੁਨ ਆਯਾਤਿਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਂ. ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਭਵਨਤੋ ਵਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਂਸਾਰਂ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਗਨ੍ਤਾਰੋ ਉਪਗਨ੍ਤਾਰੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਵਤੋ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੇ ਚ ਮਾਨਂ ਪਹਨ੍ਤ੍ਵਾਨ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਾ ਮਾਨਸਙ੍ਖਯੇਤਿ ਯੇ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਮਾਨਂ ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਮਾਨਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਙ੍ਖਯਭੂਤੇ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਵਾ ਤਦੇਕਟ੍ਠਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਮੁਤ੍ਤਾ. ਤੇ ਮਾਨਗਨ੍ਥਾਭਿਭੁਨੋ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਮੁਪਚ੍ਚਗੁਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨਾ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਮਾਨਗਨ੍ਥਂ ਮਾਨਸਂਯੋਜਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾ, ਅਨਵਸੇਸਂ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਂਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਮੇਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤਮਸੁਤ੍ਤੇ ਚ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ.
ਅਟ੍ਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੯-੧੦. ਲੋਭਦੋਸਪਰਿਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਦ੍ਵਯਵਣ੍ਣਨਾ
੯-੧੦. ਨਵਮਦਸਮੇਸੁ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਵਸੇਨ ਤਥਾ ਬੁਜ੍ਝਨਕਾਨਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਵਾ ਤਥਾ ਦੇਸਿਤਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਨਵਮਦਸਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਠਮਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗੋ
੧-੩. ਮੋਹਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੧-੧੩. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗੇਪਿ ਪਠਮਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੇਵ, ਤਥਾ ਦੇਸਨਾਕਾਰਣਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.
੪. ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੪. ਚਤੁਤ੍ਥੇ – ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਨ-ਕਾਰੋ ਪਟਿਸੇਧਤ੍ਥੋ. ਅਹਨ੍ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂ. ਏਕਨੀਵਰਣਮ੍ਪੀਤਿ ਏਕਨੀਵਰਣਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ. ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਦ੍ਵੇ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ – ਦਿਟ੍ਠਿਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਚ ਞਾਣਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੦੦; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦) ਆਗਤਾ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਨਿਚ੍ਚਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੫) ਪਨ ਆਗਤਾ ਅਯਂ ਞਾਣਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ਇਧਾਪਿ ਞਾਣਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ‘‘ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚ ਪਦਸ੍ਸ ਨ-ਕਾਰੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਹਤ੍ਥਾਮਲਕਂ ਵਿਯ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋਪਿ ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨੀਵਰਣਮ੍ਪਿ ਨ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.
ਯੇਨ ਨੀਵਰਣੇਨ ਨਿਵੁਤਾ ਪਜਾ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਯੇਨ ਨੀਵਰਣਕਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਨੀਵਰਣੇਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਜਾਨਿਤੁਂ ਪਸ੍ਸਿਤੁਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਠਾਨੇਨ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇਨ ਨਿਵੁਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨਾਦਿਮਤਸਂਸਾਰੇ ਅਪਰਿਮਾਣੇ ਕਪ੍ਪੇ ਮਹਨ੍ਤੇਸੁ ਚੇਵ ਖੁਦ੍ਦਕੇਸੁ ਚ ਭਵਾਦੀਸੁ ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਤੋ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ, ਚ. ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰਸਙ੍ਕਮਨਵਸੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ਭਵਨ੍ਤਰਸਙ੍ਕਮਨਵਸੇਨ ਸਂਸਰਣਂ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਬਲਵਭਾਵੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵੇਨ ਸਂਸਰਣਂ. ਖਣਿਕਮਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਏਕਜਾਤਿਯਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ਵੋਹਾਰਮਰਣਵਸੇਨ ਅਨੇਕਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਸਂਸਰਣਂ. ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ‘‘ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਵਿਧਾਵਤੀ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਸਂਸਰਣਂ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨਸਂਸਰਣਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਯਥਯਿਦਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਇਦਂ. ਯ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ, ਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੂਰੇਤੁਂ ਅਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਿ ਅਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨਾਮ, ਅਲਦ੍ਧਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਅਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਵਿਪਰੀਤਤੋ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦਿ ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਰਾਸਟ੍ਠਂ, ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਯਤਨਟ੍ਠਂ, ਧਾਤੂਨਂ ਸੁਞ੍ਞਟ੍ਠਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠਂ, ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਤਥਟ੍ਠਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪੀਲ਼ਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਦਿਤਂ ਕਰੋਤੀਤਿਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਅਨ੍ਤਵਿਰਹਿਤੇ ਸਂਸਾਰੇ ਸਤ੍ਤੇ ਜਵਾਪੇਤੀਤਿ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦੀਸੁ ਜਵਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਨ ਜਵਤਿ, ਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਅਪਿਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਛਾਦਨਤੋਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਵ ਨੀਵਰਣਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਂ.
ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣੇਨ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਵੁਤਾ ਪਜਾ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸੇਵ ਦਲ਼੍ਹੀਕਰਣਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਰਿਮਂ ਵਾ – ‘‘ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਓਪਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਨੀਵਰਣਾਨੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਅਞ੍ਞੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ? ਆਦੀਨਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਦੀਨਵੇ ਵਿਸਯੇ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋਤਿ ਆਦਿਕਾ ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨ ਭਾਸਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਵੁਤਾਤਿ ਨਿਵਾਰਿਤਾ ਪਲਿਗੁਣ੍ਠਿਤਾ, ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਹੋਰਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾ ਚੇਵ ਰਤ੍ਤਿਞ੍ਚ, ਸਬ੍ਬਕਾਲਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਮੋਹੇਨ ਆਵੁਤਾਤਿ ਯੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਮੋਹੇਨ ਆਵੁਤਾ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮ੍ਪਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤਿਯੋ ਪਜਾ ਸਂਸਾਰੇ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਰੂਪੋ ਅਞ੍ਞੋ ਏਕਧਮ੍ਮੋਪਿ ਏਕਨੀਵਰਣਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਯੇ ਚ ਮੋਹਂ ਪਹਨ੍ਤ੍ਵਾਨ, ਤਮੋਖਨ੍ਧਂ ਪਦਾਲਯੁਨ੍ਤਿ ਯੇ ਪਨ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ, ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗੇਹਿ ਵਾ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਂ ਮੋਹਂ ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਵਜਿਰੂਪਮਞਾਣੇਨ ਮੋਹਸਙ੍ਖਾਤਮੇਵ ਤਮੋਰਾਸਿਂ ਪਦਾਲਯਿਂਸੁ, ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਂਸੁ. ਨ ਤੇ ਪੁਨ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਅਰਹਨ੍ਤੋ –
‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਪਾਟਿ, ਧਾਤੁਆਯਤਨਾਨ ਚ;
ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ, ਸਂਸਾਰੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. –
ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਂਸਾਰੇ ਨ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ ਨ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਹੇਤੁ ਤੇਸਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਮੂਲਕਾਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਸਾ ਤੇਸਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਬ੍ਬਸੋ ਨਤ੍ਥਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ.
ਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੫. ਪਞ੍ਚਮੇ ਯਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ, ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਵਿਪਾਕੇਹਿ, ਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਰਾਦੀਹਿ ਸਂਯੋਜੇਤੀਤਿ ਸਂਯੋਜਨਂ. ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾ, ਤਸਤਿ ਸਯਂ ਪਰਿਤਸਤਿ, ਤਸਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤਾਯਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਭਿਨਿਵੇਸਵਤ੍ਥੂਸੁ ਬਦ੍ਧਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਪਿ ਸਂਯੋਜਨਭਾਵੋ ਤਣ੍ਹਾਯ ਚ ਨੀਵਰਣਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿਯੇਵ, ਤਥਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਦੀਨਵੇਹਿ ਭਵੇਹਿ ਤਣ੍ਹਾ ਸਤ੍ਤੇ ਸਂਯੋਜੇਤੀਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪੁਰਿਮਸੁਤ੍ਤੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨੀਵਰਣਭਾਵੇਨ, ਇਧ ਚ ਤਣ੍ਹਾ ਸਂਯੋਜਨਭਾਵੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਿਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਸਂਯੋਜਨਪ੍ਪਧਾਨਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਨੀਵਰਣਭਾਵੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਧਾਨਭੂਤਾ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਚ, ਏਵਂ ਸਂਯੋਜਨਭਾਵੇਨ ਨੇਸਂ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਤਦਧੀਨਪ੍ਪਧਾਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸੁਤ੍ਤਦ੍ਵਯੇ ਏਵਮੇਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਪਿਚ ਵਿਸੇਸੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਂ ਨਿਵਾਰੇਤੀਤਿ ‘‘ਨੀਵਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਸਂਯੋਜੇਤੀਤਿ ‘‘ਸਂਯੋਜਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਦਸ੍ਸਨਗਮਨਨ੍ਤਰਾਯਕਰਣਤੋ ਵਾ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਵਿਪਕ੍ਖਤੋ ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹਿ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਚ ਵਿਸੇਸਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਾ, ਚਰਣਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਗਮਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਾਤਿ; ਏਵਮਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਅਨ੍ਧੀਕਤੋ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਂਵੁਤੋ ਬਦ੍ਧੋ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਬਦ੍ਧੋ ਮਹਾਕਨ੍ਤਾਰਂ, ਸਂਸਾਰਕਨ੍ਤਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਨਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਦ੍ਵਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਤੋ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਿਹਾਪੇਤਿ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਰੋਤਿ, ਅਕੁਸਲੋ ਵਿਯ ਆਤੁਰੋ ਅਸਪ੍ਪਾਯਕਿਰਿਯਾਯ. ਜਾਨਨ੍ਤੋਪਿ ਬਾਲੋ ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਿਹਾਪੇਤਿ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਰੋਗੀ ਅਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵੀ. ਮਕ੍ਕਟਾਲੇਪੋਪਮਸੁਤ੍ਤਂ ਚੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ.
ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਸੇਸੇਨ ਹਿ ਸਮ੍ਮੋਹਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਖੇਤ੍ਤਂ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ, ਪਤ੍ਥਨਾਯ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਤਣ੍ਹਾਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨਾਗਤੋ ਅਦ੍ਧਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਬਾਲਜਨੋ ਸਮ੍ਮੋਹਬਹੁਲੋ ਅਤੀਤਮਨੁਸੋਚਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਤ੍ਥਨਾਬਹੁਲੋ ਅਨਾਗਤਂ ਪਜਪ੍ਪਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਵ ਤਾਸਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਹਰਣੇਨ ਅਪਰਨ੍ਤਪਟਿਸਨ੍ਧਾਨੇਨ ਚਸ੍ਸ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਮੂਲਕਾਰਣਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.
ਗਾਥਾਸੁ ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋਤਿ ਤਣ੍ਹਾਸਹਾਯੋ. ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ਨਿਰੁਦਕਕਨ੍ਤਾਰੇ ਮਰੀਚਿਕਾਯ ਉਦਕਸਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਪਿਪਾਸਾਭਿਭੂਤਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕਾਰਦੁਕ੍ਖਾਭਿਭੂਤਮ੍ਪਿ ਸਤ੍ਤਂ ਅਸ੍ਸਾਦਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਸਹਾਯਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ ਭਵਾਦੀਸੁ ਅਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਿਬ੍ਭਮਾਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ‘‘ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਚ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਕਿਲੇਸਾਦਯੋ ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਾਵ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਨ ਪਨ ਤਥਾ ਵਿਸੇਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਯਥਾ ਤਣ੍ਹਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਾ ਕੁਸਲੇਹਿ ਵਿਨਾ ਅਕੁਸਲੇਹਿ, ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲੇਹਿ ਚ ਵਿਨਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲੇਹਿ ਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਸੇਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ, ਯਤੋ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ ਚ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਚ ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ. ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਸਂਸਾਰੋ, ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ, ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਤਤੋ ਅਵਸਿਟ੍ਠਸਤ੍ਤਾਵਾਸਾ. ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ ਵਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ, ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਏਵਰੂਪੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ, ਨ ਏਵਰੂਪੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ. ਤਂ ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ ਸਂਸਾਰਂ ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਪਟਿਪਾਟਿਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਅਤਿਕ੍ਕਮਤਿ.
ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਤਣ੍ਹਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਸਕਲਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਂ ਸਮੁਦਯਂ ਤਣ੍ਹਂ ਆਦੀਨਵਂ ਆਦੀਨਵਤੋ ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਸਂਸਾਰਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨਂ ਆਦੀਨਵਂ ਦੋਸਂ ਞਤ੍ਵਾ. ਤਣ੍ਹਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਧਾਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ. ਵੀਤਤਣ੍ਹੋ ਅਨਾਦਾਨੋ, ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਰਿਬ੍ਬਜੇਤਿ ਏਵਂ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਤਣ੍ਹਂ ਵਿਗਮੇਨ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵੀਤਤਣ੍ਹੋ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਚਤੂਸੁ ਉਪਾਦਾਨੇਸੁ ਕਸ੍ਸਚਿਪਿ ਅਭਾਵੇਨ ਆਯਤਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਾ ਆਦਾਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਅਨਾਦਾਨੋ, ਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਤੋਕਾਰਿਤਾਯ ਸਤੋ ਭਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ ਚਰੇਯ੍ਯ, ਖਨ੍ਧਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਅਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪਞ੍ਚਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਪਠਮਸੇਖਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੬. ਛਟ੍ਠੇ ਸੇਖਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਸੇਖੋ? ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਪਟਿਲਾਭਤੋ ਸੇਖੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੇਖੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੇਖਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੇਖੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੩).
ਅਪਿਚ ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸੇਖੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –
‘‘ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੇਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਸਿਕ੍ਖਤਿ? ਅਧਿਸੀਲਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੇਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੮੬).
ਯੋਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਨੁਲੋਮਪ੍ਪਟਿਪਦਾਯ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ – ‘‘ਅਜ੍ਜ ਵਾ ਸ੍ਵੇ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਂ ਅਧਿਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ, ਸੋਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸੇਖੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋਵ ਸੇਖੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋਪਿ. ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਮਾਨਸਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ. ਮਾਨਸਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖਚਰੋ ਪਾਸੋ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਚਰਤਿ ਮਾਨਸੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੧; ਮਹਾਵ. ੩੩) ਏਤ੍ਥ ਰਾਗੋ ਮਾਨਸਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੩, ੬੫) ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ ਸੇਖੋ, ਕਾਲਂ ਕਯਿਰਾ ਜਨੇ ਸੁਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੯) ਏਤ੍ਥ ਅਰਹਤ੍ਤਂ. ਇਧਾਪਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤੇਨ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਅਨੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਂ, ਅਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤੂਹਿ ਯੋਗੇਹਿ ਖੇਮਂ ਅਨੁਪਦ੍ਦੁਤਨ੍ਤਿ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ, ਅਰਹਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪਤ੍ਥਨਾ ਤਣ੍ਹਾਪਤ੍ਥਨਾ, ਕੁਸਲਚ੍ਛਨ੍ਦਪਤ੍ਥਨਾ ਚ. ‘‘ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸ ਹਿ ਜਪ੍ਪਿਤਾਨਿ, ਪਵੇਧਿਤਂ ਵਾਪਿ ਪਕਪ੍ਪਿਤੇਸੂ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੯੦੮; ਮਹਾਨਿ. ੧੩੭) ਏਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਪਤ੍ਥਨਾ.
‘‘ਛਿਨ੍ਨਂ ਪਾਪਿਮਤੋ ਸੋਤਂ, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਂ ਵਿਨਲ਼ੀਕਤਂ;
ਪਾਮੋਜ੍ਜਬਹੁਲਾ ਹੋਥ, ਖੇਮਂ ਪਤ੍ਥੇਥ ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫੨);
ਏਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਕੁਸਲਚ੍ਛਨ੍ਦਪਤ੍ਥਨਾ, ਅਯਮੇਵ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਤੇਨ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਂ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪੋਣਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਹਰਤੋਤਿ ਏਕਂ ਇਰਿਯਾਪਥਦੁਕ੍ਖਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਿਪਤਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਹਰਤੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਤਿ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਾਯ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸਨਯੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ. ਅਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਂ. ਇਤਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਏਵਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਨ ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਙ੍ਗਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਕਾਰਣਮ੍ਪਿ ਨ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯਂ ਏਵਂ ਬਹੂਪਕਾਰਂ, ਯਥਯਿਦਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਉਪਾਯਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਪਥਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਨਯੇਨੇਵ ਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕੇਨ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਵਟ੍ਟਨਾ ਅਨ੍ਵਾਵਟ੍ਟਨਾ ਆਭੋਗੋ ਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਅਯਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ.
ਇਦਾਨਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯੋਨਿਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ – ਯਦਿਪਿ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਸੇਕ੍ਖਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ ਆਗਤਂ, ਚਤੁਮਗ੍ਗਸਾਧਾਰਣਵਸੇਨ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਯੋ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਵਜ੍ਜਾ ਤੇਭੂਮਕਾ ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯੋ, ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧੋ, ਨਿਰੋਧਸਮ੍ਪਾਪਕੋ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਏਵ ਆਚਰਿਯਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਗ੍ਗਹਿਤਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੋ. ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਂ ਸਮਾਰੁਲ਼੍ਹੋ ਸਮਾਨੋ ਤੇਭੂਮਕੇ ਖਨ੍ਧੇ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਉਪਾਯੇਨ ਪਥੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਤਿ ਚੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ ਚ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਹਿ ਇਧ ਮਨਸਿਕਾਰਸੀਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਾ ਪਨਾਯਂ ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਪੁਰਿਮਭਵਿਕਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਯਞ੍ਚ ਸਮੁਦਯੋ ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਦਿਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ. ਨਿਰੋਧਸਮ੍ਪਾਪਕਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ, ‘‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਉਪਾਯੇਨ ਪਥੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਤਿ ਚੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ ਚ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਉਪਾਯੋ – ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਨਾਮ ਖਨ੍ਧੇ ਹੋਤਿ, ਨ ਵਿਵਟ੍ਟੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮਤ੍ਥੋ – ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਪਥਵੀਧਾਤੁ, ਆਪੋਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੮) ਨਯੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਤਦਨੁਸਾਰੇਨ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਿ ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤਂ ਵਵਤ੍ਥਾਪਯਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤੇ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੇ ਭਾਗਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਨਾਮਰੂਪਂ ਸਹੇਤੁ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਵਤਣ੍ਹਾਦਿਕੋ ਹੇਤੁ, ਅਯਂ ਆਹਾਰਾਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਹੇਤੁਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤਿ, ‘‘ਉਦਯਬ੍ਬਯਪਟਿਪੀਲ਼ਿਤਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤਿ, ‘‘ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤਿ.
ਏਵਂ ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਓਭਾਸਾਦਿਕੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ‘ਅਮਗ੍ਗੋ’ਤਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਮੇਵ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪਾਯਭੂਤੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਭਙ੍ਗਞਾਣਾਦੀਨਿ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਾਦਯੋ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਪ੍ਪਟਿਵੇਧੇਨੇਵ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਏਕਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ, ਸਮੁਦਯਂ ਪਹਾਨਪ੍ਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵਨਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਹਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਕੁਚ੍ਛਿਤਸਲਨਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਕੁਸਲੋ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਭਾਵਿਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕੁਸਲਾ ਅਨਵਜ੍ਜਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੧). ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਸ੍ਸਤਿ, ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਬਹੁਲੀਕਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੫).
ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਗਾਥਾਯ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲੋਤਿ ਵਾ ਸੇਖੋ. ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਂ ਇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ. ਤਸ੍ਸ ਸੇਖਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਉਤ੍ਤਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਗਮਾਯ ਯਥਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਏਵਂ ਬਹੁਕਾਰੋ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਾਯੇਨ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾ ਪਦਹਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵਸੇਨ ਪਦਹਨ੍ਤੋ, ਖਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਾਪੁਣੇ ਸਂਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਾਪੁਣੇ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਬਹੁਕਾਰੋਤਿ.
ਛਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਦੁਤਿਯਸੇਖਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੭. ਸਤ੍ਤਮੇ ਬਾਹਿਰਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਤੋ ਬਹਿ ਭਵਂ. ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਤਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਘਸ੍ਸ ਘਾਤਾ, ਹਿਤਸ੍ਸ ਵਿਧਾਤਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕੋ ਮਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਤਾ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ ਪਕਤਿਯਾ ਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚਾਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਦ੍ਦਹਤਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਬੋਧਿਂ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਹੇਤੁਭੂਤਂ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿਤਸੁਖੇਸਿਤਂ ਨ ਪਰਿਚ੍ਚਜਤਿ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ ਪਿਯੋ ਹੋਤਿ ਗਰੁ ਚ ਭਾਵਨੀਯੋ ਚੋਦਕੋ ਪਾਪਗਰਹੀ ਵਤ੍ਤਾ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ, ਸੁਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕਾਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨਂ ਕਥਾਨਂ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਚਾਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੋ ਹੋਤਿ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤੋ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰੇਸਞ੍ਚ ਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਂ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਹੋਤਿ, ਸਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ ਹੋਤਿ ਪਰਮੇਨ ਸਤਿਨੇਪਕ੍ਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਚਿਰਕਤਮ੍ਪਿ ਚਿਰਭਾਸਿਤਮ੍ਪਿ ਸਰਿਤਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਾ, ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮਾਹਿਤੋ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ, ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸੋ ਸਤਿਯਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਗਤਿਯੋ ਸਮਨ੍ਵੇਸਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਅਬ੍ਯਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਅਹਿਤਤੋ ਨਿਸੇਧੇਤ੍ਵਾ ਏਕਨ੍ਤਹਿਤੇ ਨਿਯੋਜੇਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ –
‘‘ਪਿਯੋ ਗਰੁ ਭਾਵਨੀਯੋ, ਵਤ੍ਤਾ ਚ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ;
ਗਮ੍ਭੀਰਞ੍ਚ ਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ, ਨੋ ਚਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਕੋ’’ਤਿ. (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੧੩);