੨. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗੋ
੧-੩. ਮੋਹਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੧-੧੩. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗੇਪਿ ਪਠਮਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੇਵ, ਤਥਾ ਦੇਸਨਾਕਾਰਣਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.
੪. ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੪. ਚਤੁਤ੍ਥੇ – ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਨ-ਕਾਰੋ ਪਟਿਸੇਧਤ੍ਥੋ. ਅਹਨ੍ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂ. ਏਕਨੀਵਰਣਮ੍ਪੀਤਿ ਏਕਨੀਵਰਣਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ. ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਦ੍ਵੇ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ – ਦਿਟ੍ਠਿਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਚ ਞਾਣਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੦੦; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੩੦) ਆਗਤਾ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਨਿਚ੍ਚਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੫) ਪਨ ਆਗਤਾ ਅਯਂ ਞਾਣਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ਇਧਾਪਿ ਞਾਣਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ‘‘ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚ ਪਦਸ੍ਸ ਨ-ਕਾਰੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਹਤ੍ਥਾਮਲਕਂ ਵਿਯ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋਪਿ ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨੀਵਰਣਮ੍ਪਿ ਨ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.
ਯੇਨ ਨੀਵਰਣੇਨ ਨਿਵੁਤਾ ਪਜਾ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਯੇਨ ਨੀਵਰਣਕਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਨੀਵਰਣੇਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਜਾਨਿਤੁਂ ਪਸ੍ਸਿਤੁਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਠਾਨੇਨ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇਨ ਨਿਵੁਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨਾਦਿਮਤਸਂਸਾਰੇ ਅਪਰਿਮਾਣੇ ਕਪ੍ਪੇ ਮਹਨ੍ਤੇਸੁ ਚੇਵ ਖੁਦ੍ਦਕੇਸੁ ਚ ਭਵਾਦੀਸੁ ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਤੋ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ, ਚ. ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰਸਙ੍ਕਮਨਵਸੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ਭਵਨ੍ਤਰਸਙ੍ਕਮਨਵਸੇਨ ਸਂਸਰਣਂ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਬਲਵਭਾਵੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵੇਨ ਸਂਸਰਣਂ. ਖਣਿਕਮਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਏਕਜਾਤਿਯਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ਵੋਹਾਰਮਰਣਵਸੇਨ ਅਨੇਕਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਸਂਸਰਣਂ. ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਵਨਂ, ‘‘ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਵਿਧਾਵਤੀ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਸਂਸਰਣਂ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨਸਂਸਰਣਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਯਥਯਿਦਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਇਦਂ. ਯ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ, ਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੂਰੇਤੁਂ ਅਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਿ ਅਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨਾਮ, ਅਲਦ੍ਧਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਅਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਵਿਪਰੀਤਤੋ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦਿ ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਰਾਸਟ੍ਠਂ, ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਯਤਨਟ੍ਠਂ, ਧਾਤੂਨਂ ਸੁਞ੍ਞਟ੍ਠਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠਂ, ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਤਥਟ੍ਠਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪੀਲ਼ਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਦਿਤਂ ਕਰੋਤੀਤਿਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਅਨ੍ਤਵਿਰਹਿਤੇ ਸਂਸਾਰੇ ਸਤ੍ਤੇ ਜਵਾਪੇਤੀਤਿ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦੀਸੁ ਜਵਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਨ ਜਵਤਿ, ਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਅਪਿਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਛਾਦਨਤੋਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਵ ਨੀਵਰਣਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਂ.
ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣੇਨ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਵੁਤਾ ਪਜਾ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸੇਵ ਦਲ਼੍ਹੀਕਰਣਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਰਿਮਂ ਵਾ – ‘‘ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਓਪਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਨੀਵਰਣਾਨੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਅਞ੍ਞੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ? ਆਦੀਨਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਦੀਨਵੇ ਵਿਸਯੇ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋਤਿ ਆਦਿਕਾ ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨ ਭਾਸਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਵੁਤਾਤਿ ਨਿਵਾਰਿਤਾ ਪਲਿਗੁਣ੍ਠਿਤਾ, ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਹੋਰਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾ ਚੇਵ ਰਤ੍ਤਿਞ੍ਚ, ਸਬ੍ਬਕਾਲਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਮੋਹੇਨ ਆਵੁਤਾਤਿ ਯੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਮੋਹੇਨ ਆਵੁਤਾ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮ੍ਪਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤਿਯੋ ਪਜਾ ਸਂਸਾਰੇ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਰੂਪੋ ਅਞ੍ਞੋ ਏਕਧਮ੍ਮੋਪਿ ਏਕਨੀਵਰਣਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਯੇ ਚ ਮੋਹਂ ਪਹਨ੍ਤ੍ਵਾਨ, ਤਮੋਖਨ੍ਧਂ ਪਦਾਲਯੁਨ੍ਤਿ ਯੇ ਪਨ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ, ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗੇਹਿ ਵਾ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਂ ਮੋਹਂ ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਵਜਿਰੂਪਮਞਾਣੇਨ ਮੋਹਸਙ੍ਖਾਤਮੇਵ ਤਮੋਰਾਸਿਂ ਪਦਾਲਯਿਂਸੁ, ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਂਸੁ. ਨ ਤੇ ਪੁਨ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਅਰਹਨ੍ਤੋ –
‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਪਾਟਿ, ਧਾਤੁਆਯਤਨਾਨ ਚ;
ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ, ਸਂਸਾਰੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. –
ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਂਸਾਰੇ ਨ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ ਨ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਹੇਤੁ ਤੇਸਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਮੂਲਕਾਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਸਾ ਤੇਸਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਬ੍ਬਸੋ ਨਤ੍ਥਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ.
ਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੫. ਪਞ੍ਚਮੇ ਯਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ, ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਵਿਪਾਕੇਹਿ, ਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਰਾਦੀਹਿ ਸਂਯੋਜੇਤੀਤਿ ਸਂਯੋਜਨਂ. ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾ, ਤਸਤਿ ਸਯਂ ਪਰਿਤਸਤਿ, ਤਸਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤਾਯਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਭਿਨਿਵੇਸਵਤ੍ਥੂਸੁ ਬਦ੍ਧਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਪਿ ਸਂਯੋਜਨਭਾਵੋ ਤਣ੍ਹਾਯ ਚ ਨੀਵਰਣਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿਯੇਵ, ਤਥਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਦੀਨਵੇਹਿ ਭਵੇਹਿ ਤਣ੍ਹਾ ਸਤ੍ਤੇ ਸਂਯੋਜੇਤੀਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪੁਰਿਮਸੁਤ੍ਤੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨੀਵਰਣਭਾਵੇਨ, ਇਧ ਚ ਤਣ੍ਹਾ ਸਂਯੋਜਨਭਾਵੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਿਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਸਂਯੋਜਨਪ੍ਪਧਾਨਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਨੀਵਰਣਭਾਵੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਧਾਨਭੂਤਾ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਚ, ਏਵਂ ਸਂਯੋਜਨਭਾਵੇਨ ਨੇਸਂ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਤਦਧੀਨਪ੍ਪਧਾਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸੁਤ੍ਤਦ੍ਵਯੇ ਏਵਮੇਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਪਿਚ ਵਿਸੇਸੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਂ ਨਿਵਾਰੇਤੀਤਿ ‘‘ਨੀਵਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਸਂਯੋਜੇਤੀਤਿ ‘‘ਸਂਯੋਜਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਦਸ੍ਸਨਗਮਨਨ੍ਤਰਾਯਕਰਣਤੋ ਵਾ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਵਿਪਕ੍ਖਤੋ ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹਿ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਚ ਵਿਸੇਸਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਾ, ਚਰਣਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਗਮਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਾਤਿ; ਏਵਮਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਅਨ੍ਧੀਕਤੋ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਂਵੁਤੋ ਬਦ੍ਧੋ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਬਦ੍ਧੋ ਮਹਾਕਨ੍ਤਾਰਂ, ਸਂਸਾਰਕਨ੍ਤਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਨਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਦ੍ਵਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਤੋ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਿਹਾਪੇਤਿ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਰੋਤਿ, ਅਕੁਸਲੋ ਵਿਯ ਆਤੁਰੋ ਅਸਪ੍ਪਾਯਕਿਰਿਯਾਯ. ਜਾਨਨ੍ਤੋਪਿ ਬਾਲੋ ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਿਹਾਪੇਤਿ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਰੋਗੀ ਅਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵੀ. ਮਕ੍ਕਟਾਲੇਪੋਪਮਸੁਤ੍ਤਂ ਚੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ.
ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਸੇਸੇਨ ਹਿ ਸਮ੍ਮੋਹਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਖੇਤ੍ਤਂ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ, ਪਤ੍ਥਨਾਯ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਤਣ੍ਹਾਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨਾਗਤੋ ਅਦ੍ਧਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਬਾਲਜਨੋ ਸਮ੍ਮੋਹਬਹੁਲੋ ਅਤੀਤਮਨੁਸੋਚਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਤ੍ਥਨਾਬਹੁਲੋ ਅਨਾਗਤਂ ਪਜਪ੍ਪਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਵ ਤਾਸਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਹਰਣੇਨ ਅਪਰਨ੍ਤਪਟਿਸਨ੍ਧਾਨੇਨ ਚਸ੍ਸ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਮੂਲਕਾਰਣਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.
ਗਾਥਾਸੁ ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋਤਿ ਤਣ੍ਹਾਸਹਾਯੋ. ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ਨਿਰੁਦਕਕਨ੍ਤਾਰੇ ਮਰੀਚਿਕਾਯ ਉਦਕਸਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਪਿਪਾਸਾਭਿਭੂਤਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕਾਰਦੁਕ੍ਖਾਭਿਭੂਤਮ੍ਪਿ ਸਤ੍ਤਂ ਅਸ੍ਸਾਦਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਸਹਾਯਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ ਭਵਾਦੀਸੁ ਅਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਿਬ੍ਭਮਾਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ‘‘ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਚ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਕਿਲੇਸਾਦਯੋ ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਾਵ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਨ ਪਨ ਤਥਾ ਵਿਸੇਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਯਥਾ ਤਣ੍ਹਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਾ ਕੁਸਲੇਹਿ ਵਿਨਾ ਅਕੁਸਲੇਹਿ, ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲੇਹਿ ਚ ਵਿਨਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲੇਹਿ ਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਸੇਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ, ਯਤੋ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ ਚ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਚ ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ. ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਸਂਸਾਰੋ, ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ, ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਤਤੋ ਅਵਸਿਟ੍ਠਸਤ੍ਤਾਵਾਸਾ. ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ ਵਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ, ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਏਵਰੂਪੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਇਤ੍ਥਭਾਵੋ, ਨ ਏਵਰੂਪੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ. ਤਂ ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ ਸਂਸਾਰਂ ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਪਟਿਪਾਟਿਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਅਤਿਕ੍ਕਮਤਿ.
ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਤਣ੍ਹਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਸਕਲਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਂ ਸਮੁਦਯਂ ਤਣ੍ਹਂ ਆਦੀਨਵਂ ਆਦੀਨਵਤੋ ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਸਂਸਾਰਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨਂ ਆਦੀਨਵਂ ਦੋਸਂ ਞਤ੍ਵਾ. ਤਣ੍ਹਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਧਾਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ. ਵੀਤਤਣ੍ਹੋ ਅਨਾਦਾਨੋ, ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਰਿਬ੍ਬਜੇਤਿ ਏਵਂ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਤਣ੍ਹਂ ਵਿਗਮੇਨ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵੀਤਤਣ੍ਹੋ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਚਤੂਸੁ ਉਪਾਦਾਨੇਸੁ ਕਸ੍ਸਚਿਪਿ ਅਭਾਵੇਨ ਆਯਤਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਾ ਆਦਾਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਅਨਾਦਾਨੋ, ਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਤੋਕਾਰਿਤਾਯ ਸਤੋ ਭਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ ਚਰੇਯ੍ਯ, ਖਨ੍ਧਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਅਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪਞ੍ਚਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਪਠਮਸੇਖਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੬. ਛਟ੍ਠੇ ਸੇਖਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਸੇਖੋ? ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਪਟਿਲਾਭਤੋ ਸੇਖੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੇਖੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੇਖਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੇਖੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੩).
ਅਪਿਚ ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸੇਖੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –
‘‘ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੇਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਸਿਕ੍ਖਤਿ? ਅਧਿਸੀਲਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੇਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੮੬).
ਯੋਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਨੁਲੋਮਪ੍ਪਟਿਪਦਾਯ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ – ‘‘ਅਜ੍ਜ ਵਾ ਸ੍ਵੇ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਂ ਅਧਿਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ, ਸੋਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸੇਖੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋਵ ਸੇਖੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋਪਿ. ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਮਾਨਸਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ. ਮਾਨਸਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖਚਰੋ ਪਾਸੋ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਚਰਤਿ ਮਾਨਸੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੧; ਮਹਾਵ. ੩੩) ਏਤ੍ਥ ਰਾਗੋ ਮਾਨਸਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੩, ੬੫) ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ ਸੇਖੋ, ਕਾਲਂ ਕਯਿਰਾ ਜਨੇ ਸੁਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੯) ਏਤ੍ਥ ਅਰਹਤ੍ਤਂ. ਇਧਾਪਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤੇਨ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਅਨੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਂ, ਅਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤੂਹਿ ਯੋਗੇਹਿ ਖੇਮਂ ਅਨੁਪਦ੍ਦੁਤਨ੍ਤਿ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ, ਅਰਹਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪਤ੍ਥਨਾ ਤਣ੍ਹਾਪਤ੍ਥਨਾ, ਕੁਸਲਚ੍ਛਨ੍ਦਪਤ੍ਥਨਾ ਚ. ‘‘ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸ ਹਿ ਜਪ੍ਪਿਤਾਨਿ, ਪਵੇਧਿਤਂ ਵਾਪਿ ਪਕਪ੍ਪਿਤੇਸੂ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੯੦੮; ਮਹਾਨਿ. ੧੩੭) ਏਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਪਤ੍ਥਨਾ.
‘‘ਛਿਨ੍ਨਂ ਪਾਪਿਮਤੋ ਸੋਤਂ, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਂ ਵਿਨਲ਼ੀਕਤਂ;
ਪਾਮੋਜ੍ਜਬਹੁਲਾ ਹੋਥ, ਖੇਮਂ ਪਤ੍ਥੇਥ ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫੨);
ਏਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਕੁਸਲਚ੍ਛਨ੍ਦਪਤ੍ਥਨਾ, ਅਯਮੇਵ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਤੇਨ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਂ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪੋਣਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਹਰਤੋਤਿ ਏਕਂ ਇਰਿਯਾਪਥਦੁਕ੍ਖਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਿਪਤਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਹਰਤੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਤਿ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਾਯ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸਨਯੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ. ਅਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਂ. ਇਤਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਏਵਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਨ ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਙ੍ਗਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਕਾਰਣਮ੍ਪਿ ਨ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯਂ ਏਵਂ ਬਹੂਪਕਾਰਂ, ਯਥਯਿਦਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਉਪਾਯਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਪਥਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਨਯੇਨੇਵ ਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕੇਨ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਵਟ੍ਟਨਾ ਅਨ੍ਵਾਵਟ੍ਟਨਾ ਆਭੋਗੋ ਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਅਯਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ.
ਇਦਾਨਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯੋਨਿਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ – ਯਦਿਪਿ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਸੇਕ੍ਖਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ ਆਗਤਂ, ਚਤੁਮਗ੍ਗਸਾਧਾਰਣਵਸੇਨ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥਯਿਸ੍ਸਾਮ. ਯੋ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਵਜ੍ਜਾ ਤੇਭੂਮਕਾ ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯੋ, ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧੋ, ਨਿਰੋਧਸਮ੍ਪਾਪਕੋ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਏਵ ਆਚਰਿਯਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਗ੍ਗਹਿਤਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੋ. ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਂ ਸਮਾਰੁਲ਼੍ਹੋ ਸਮਾਨੋ ਤੇਭੂਮਕੇ ਖਨ੍ਧੇ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਉਪਾਯੇਨ ਪਥੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਤਿ ਚੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ ਚ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਹਿ ਇਧ ਮਨਸਿਕਾਰਸੀਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਾ ਪਨਾਯਂ ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਪੁਰਿਮਭਵਿਕਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਯਞ੍ਚ ਸਮੁਦਯੋ ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਦਿਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ. ਨਿਰੋਧਸਮ੍ਪਾਪਕਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ, ‘‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਉਪਾਯੇਨ ਪਥੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਤਿ ਚੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ ਚ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਉਪਾਯੋ – ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਨਾਮ ਖਨ੍ਧੇ ਹੋਤਿ, ਨ ਵਿਵਟ੍ਟੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮਤ੍ਥੋ – ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਪਥਵੀਧਾਤੁ, ਆਪੋਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੮) ਨਯੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਤਦਨੁਸਾਰੇਨ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਿ ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤਂ ਵਵਤ੍ਥਾਪਯਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤੇ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੇ ਭਾਗਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਨਾਮਰੂਪਂ ਸਹੇਤੁ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਵਤਣ੍ਹਾਦਿਕੋ ਹੇਤੁ, ਅਯਂ ਆਹਾਰਾਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਹੇਤੁਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤਿ, ‘‘ਉਦਯਬ੍ਬਯਪਟਿਪੀਲ਼ਿਤਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤਿ, ‘‘ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤਿ.
ਏਵਂ ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਓਭਾਸਾਦਿਕੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ‘ਅਮਗ੍ਗੋ’ਤਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਮੇਵ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪਾਯਭੂਤੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਭਙ੍ਗਞਾਣਾਦੀਨਿ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਾਦਯੋ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਪ੍ਪਟਿਵੇਧੇਨੇਵ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਏਕਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ, ਸਮੁਦਯਂ ਪਹਾਨਪ੍ਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵਨਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਹਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਕੁਚ੍ਛਿਤਸਲਨਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਕੁਸਲੋ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਭਾਵਿਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕੁਸਲਾ ਅਨਵਜ੍ਜਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੧). ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਸ੍ਸਤਿ, ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਬਹੁਲੀਕਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੫).
ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਗਾਥਾਯ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲੋਤਿ ਵਾ ਸੇਖੋ. ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਂ ਇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ. ਤਸ੍ਸ ਸੇਖਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਉਤ੍ਤਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਗਮਾਯ ਯਥਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਏਵਂ ਬਹੁਕਾਰੋ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਾਯੇਨ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾ ਪਦਹਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵਸੇਨ ਪਦਹਨ੍ਤੋ, ਖਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਾਪੁਣੇ ਸਂਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਾਪੁਣੇ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਬਹੁਕਾਰੋਤਿ.
ਛਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਦੁਤਿਯਸੇਖਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੭. ਸਤ੍ਤਮੇ ਬਾਹਿਰਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਤੋ ਬਹਿ ਭਵਂ. ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਤਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਘਸ੍ਸ ਘਾਤਾ, ਹਿਤਸ੍ਸ ਵਿਧਾਤਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕੋ ਮਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਤਾ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ ਪਕਤਿਯਾ ਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚਾਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਦ੍ਦਹਤਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਬੋਧਿਂ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਹੇਤੁਭੂਤਂ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿਤਸੁਖੇਸਿਤਂ ਨ ਪਰਿਚ੍ਚਜਤਿ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ ਪਿਯੋ ਹੋਤਿ ਗਰੁ ਚ ਭਾਵਨੀਯੋ ਚੋਦਕੋ ਪਾਪਗਰਹੀ ਵਤ੍ਤਾ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ, ਸੁਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕਾਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨਂ ਕਥਾਨਂ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਚਾਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੋ ਹੋਤਿ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤੋ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰੇਸਞ੍ਚ ਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਂ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਹੋਤਿ, ਸਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ ਹੋਤਿ ਪਰਮੇਨ ਸਤਿਨੇਪਕ੍ਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਚਿਰਕਤਮ੍ਪਿ ਚਿਰਭਾਸਿਤਮ੍ਪਿ ਸਰਿਤਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਾ, ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮਾਹਿਤੋ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ, ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸੋ ਸਤਿਯਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਗਤਿਯੋ ਸਮਨ੍ਵੇਸਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਅਬ੍ਯਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਅਹਿਤਤੋ ਨਿਸੇਧੇਤ੍ਵਾ ਏਕਨ੍ਤਹਿਤੇ ਨਿਯੋਜੇਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ –
‘‘ਪਿਯੋ ਗਰੁ ਭਾਵਨੀਯੋ, ਵਤ੍ਤਾ ਚ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ;
ਗਮ੍ਭੀਰਞ੍ਚ ਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ, ਨੋ ਚਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਕੋ’’ਤਿ. (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੧੩);
ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਧਂ ਫਾਤਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਦ੍ਧਾਜਾਤੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਤਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ. ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤੇ ਸਦ੍ਧਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਾਪਟਿਲਾਭੇਨ ਘਰਾਵਾਸਂ ਪਹਾਯ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਅਨੁਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਯਥਾਬਲਂ ਧੁਤਧਮ੍ਮੇ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਦਸਕਥਾਵਤ੍ਥੁਲਾਭੀ ਹੋਤਿ, ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਵਿਹਰਤਿ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ, ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਕੁਸਲਂ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਮੇਨ੍ਤੋ ਵਡ੍ਢੇਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤਂ, ਮੇਘਿਯ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ ਕਲ੍ਯਾਣਸਹਾਯਸ੍ਸ ਕਲ੍ਯਾਣਸਮ੍ਪਵਙ੍ਕਸ੍ਸ ‘ਯਂ ਸੀਲਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਵਜ੍ਜੇਸੁ, ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ’.
‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤਂ…ਪੇ… ਕਲ੍ਯਾਣਸਮ੍ਪਵਙ੍ਕਸ੍ਸ ‘ਯਂ ਯਾਯਂ ਕਥਾ ਅਭਿਸਲ੍ਲੇਖਿਕਾ ਚੇਤੋਵਿਵਰਣਸਪ੍ਪਾਯਾ ਏਕਨ੍ਤਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ…ਪੇ… ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਕਥਾ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਕਥਾ, ਪਵਿਵੇਕਕਥਾ, ਅਸਂਸਗ੍ਗਕਥਾ, ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਕਥਾ, ਸੀਲਕਥਾ, ਸਮਾਧਿਕਥਾ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਕਥਾ. ਏਵਰੂਪਾਯ ਕਥਾਯ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ’.
‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤਂ …ਪੇ… ਕਲ੍ਯਾਣਸਮ੍ਪਵਙ੍ਕਸ੍ਸ ‘ਯਂ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ ਥਾਮਵਾ ਦਲ਼੍ਹਪਰਕ੍ਕਮੋ ਅਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰੋ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ’.
‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤਂ…ਪੇ… ਕਲ੍ਯਾਣਸਮ੍ਪਵਙ੍ਕਸ੍ਸ ‘ਯਂ ਪਞ੍ਞਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਉਦਯਤ੍ਥਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਰਿਯਾਯ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਾਯ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਗਾਮਿਨਿਯਾ’’’ਤਿ (ਉਦਾ. ੩੧).
ਏਵਂ ਸਕਲਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ –
‘‘ਮਮਞ੍ਹਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੯).
ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ.
ਗਾਥਾਯ ਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋਤਿ ਪਤਿਸ੍ਸਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਹ ਪਤਿਸ੍ਸੇਨਾਤਿ ਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਓਵਾਦਂ ਸਿਰਸਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਕੋ ਸੁਬ੍ਬਚੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਹਿਤਸੁਖੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨੇਨ ਪਤਿ ਇਸੇਤੀਤਿ ਪਤਿਸ੍ਸੋ, ਓਵਾਦਦਾਯਕੋ. ਗਰੁਆਦਰਯੋਗੇਨ ਤੇਨ ਪਤਿਸ੍ਸੇਨ ਸਹ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋ, ਗਰੂਸੁ ਗਰੁਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਬਹੁਲੋ. ਸਗਾਰਵੋਤਿ ਛਬ੍ਬਿਧੇਨਪਿ ਗਾਰਵੇਨ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਕਰਂ ਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਓਵਾਦਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਯਥੋਵਾਦਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ. ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਤਿ ਸਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਿਯੇਨ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਪਤਿਸ੍ਸਤੋਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਫਾਤਿਂ, ਗਮੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਾਯ ਸਤਿਯਾ ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ ਸਤੋਕਾਰੀ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨਾਤਿ ਸੀਲਾਦਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਪਟਿਪਾਟਿਯਾ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਚੇਵ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਚ. ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਰਾਗਸਂਯੋਜਨਾਦੀਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਖੇਪਨਤੋ ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨਭੂਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਵਾ. ਪਾਪੁਣੇ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤਿ ਇਮੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਪਧਾਨਙ੍ਗਂ ਨਾਮ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਸਤ੍ਤਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮. ਸਙ੍ਘਭੇਦਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੮. ਅਟ੍ਠਮੇ ਏਕਧਮ੍ਮੋਤਿ ਕਤਰੋਯਂ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪੋ? ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਕਥਾ – ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਹਿ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਦੁਗ੍ਗਹਣਂ ਗਾਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਿਤਰਂ ਰਾਜਾਨਂ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਂ ਤੇਨ ਮਾਰਾਪੇਤ੍ਵਾਪਿ ਅਭਿਮਾਰੇ ਪਯੋਜੇਤ੍ਵਾਪਿ ਸਿਲਾਪਵਿਜ੍ਝਨੇਨ ਲੋਹਿਤੁਪ੍ਪਾਦਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾਪਿ ਨ ਤਾਵਤਾ ਪਾਕਟੋ ਜਾਤੋ, ਨਾਲ਼ਾਗਿਰਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਪਨ ਪਾਕਟੋ ਜਾਤੋ. ਅਥ ਮਹਾਜਨੋ ‘‘ਏਵਰੂਪਮ੍ਪਿ ਨਾਮ ਪਾਪਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਵਿਚਰਤੀ’’ਤਿ ਕੋਲਾਹਲਂ ਅਕਾਸਿ, ਮਹਾਘੋਸੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਦੀਯਮਾਨਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਥਾਲਿਪਾਕਸਤਾਨਿ ਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਾਪੇਸਿ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਨਾਗਮਾਸਿ. ਨਾਗਰਾਪਿ ਕੁਲਂ ਉਪਗਤਸ੍ਸ ਕਟਚ੍ਛੁਭਤ੍ਤਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਨਾਦਂਸੁ. ਸੋ ਪਰਿਹੀਨਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੋ ਕੋਹਞ੍ਞੇਨ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਲਂ, ਦੇਵਦਤ੍ਤ, ਯੋ ਇਚ੍ਛਤਿ, ਸੋ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਾਰਾ. ੪੦੯; ਚੂਲ਼ਵ. ੩੪੩) ਭਗਵਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਤੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਤ੍ਥੂਹਿ ਬਾਲਂ ਲੂਖਪ੍ਪਸਨ੍ਨਂ ਜਨਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚਸਤੇ ਵਜ੍ਜਿਪੁਤ੍ਤਕੇ ਸਲਾਕਂ ਗਾਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਵ ਤੇ ਆਦਾਯ ਗਯਾਸੀਸਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਅਥ ਦ੍ਵੇ ਅਗ੍ਗਸਾਵਕਾ ਸਤ੍ਥੁ ਆਣਾਯ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤ੍ਵਾ ਤੇ ਅਰਿਯਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਯਿਂਸੁ. ਯੇ ਪਨਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਭੇਦਾਯ ਪਰਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧਿਂ ਰੋਚੇਤ੍ਵਾ ਤਥੇਵ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਠਿਤਾ ਸਙ੍ਘੇ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਚ ਸਮਨੁਞ੍ਞਾ ਅਹੇਸੁਂ, ਤੇਸਂ ਤਂ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਅਹੋਸਿ.
ਦੇਵਦਤ੍ਤੋਪਿ ਨ ਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਰੋਗਾਭਿਭੂਤੋ ਬਾਲ਼੍ਹਗਿਲਾਨੋ ਮਰਣਕਾਲੇ ‘‘ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਮਞ੍ਚਕਸਿਵਿਕਾਯ ਨੀਯਮਾਨੋ ਜੇਤਵਨਪੋਕ੍ਖਰਣਿਤੀਰੇ ਠਪਿਤੋ ਪਥਵਿਯਾ ਵਿਵਰੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਅਵੀਚਿਮ੍ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਯੋਜਨਸਤਿਕੋ ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਅਹੋਸਿ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਿਯੋ ਤਾਲਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਮਾਣੇਹਿ ਅਯਸੂਲੇਹਿ ਵਿਨਿਵਿਦ੍ਧੋ. ਦੇਵਦਤ੍ਤਪਕ੍ਖਿਕਾਨਿ ਚ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਾਨਿ ਕੁਲਸਤਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧਿਯਂ ਠਿਤਾਨਿ ਸਹ ਬਨ੍ਧਵੇਹਿ ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਿ. ਏਕਦਿਵਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯਂ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇਨ ਭਾਰਿਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਸਭਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਙ੍ਘਭੇਦੇ ਆਦੀਨਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਭਾਸਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਭਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪਕ੍ਖਿਕਾਨਞ੍ਚ ਤਥਾ ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘਭੇਦੇ ਆਦੀਨਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨੇਵ ਇਮਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦੇਸੇਸੀ’’ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਏਕਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਕੋ ਅਕੁਸਲੋ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮੋ. ਲੋਕੇਤਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕੇ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਭੇਦਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਭਣ੍ਡਨਾਦੀਸੁ ਸਙ੍ਘੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁਪਿ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਅਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਾਰਸਭੇਦਕਰਵਤ੍ਥੂਸੁ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਦੀਪਨਵਸੇਨ ਵੋਹਰਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਤਤ੍ਥ ਰੁਚਿਜਨਨਤ੍ਥਂ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵੇਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵੇਤ੍ਵਾ ਸਲਾਕਾਯ ਗਾਹਿਤਾਯਪਿ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਸਲਾਕਾਯ ਪਨ ਗਾਹਿਤਾਯ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾ ਅਤਿਰੇਕਾ ਵਾ ਯਦਾ ਆਵੇਣਿਕਂ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਵਾ ਸਙ੍ਘਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਮ. ਕਤੇ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ? ਕਮ੍ਮਂ, ਉਦ੍ਦੇਸੋ, ਵੋਹਾਰੋ, ਅਨੁਸ੍ਸਾਵਨਾ, ਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹੋਤਿ ਇਮੇਸੁ ਹਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਭੇਦਕਾਰਣੇਸੁ ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ ਪਮਾਣਂ, ਵੋਹਾਰਾਨੁਸ੍ਸਾਵਨਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹਾ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾਤਿ.
ਬਹੁਜਨਾਹਿਤਾਯਾਤਿਆਦੀਸੁ ੦.ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਝਾਨਮਗ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣੇਨ ਅਹਿਤਾਯ, ਸਗ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣੇਨ ਅਸੁਖਾਯ, ਅਪਾਯੂਪਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਅਨਤ੍ਥਾਯ. ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵਾ ਅਹਿਤਾਯ, ਹਿਤਮਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾਵਾ ਸੁਗਤਿਯਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਦੁਕ੍ਖਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਬਹੁਜਨਾਹਿਤਾਯਾਤਿ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ ਮਹਤੋ ਸਤ੍ਤਕਾਯਸ੍ਸ ਅਹਿਤਤ੍ਥਾਯ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਅਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਸੁਖਾਯਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਅਸੁਖਤ੍ਥਾਯ, ਦੁਵਿਧਦੁਕ੍ਖਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਪਟਿਕ੍ਖੇਪਾਯ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਹਿ ਪਰਮਤ੍ਥੋ, ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਅਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਹਿਤਾਯਾਤਿ ਮਗ੍ਗਪਟਿਕ੍ਖੇਪਾਯ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਾਪਕਮਗ੍ਗਤੋ ਹਿ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਹਿਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਦੁਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਅਰਿਯਸੁਖਵਿਰਾਧਨੇਨ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤਾਯ. ਯੇ ਹਿ ਅਰਿਯਸੁਖਤੋ ਵਿਰਦ੍ਧਾ ਤਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ ਅਭਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖੇ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨ੍ਤਿ, ਅਰਿਯਸੁਖਤੋ ਚ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਸੁਖਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖੋ ਚੇਵ ਆਯਤਿਞ੍ਚ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੫; ਅ. ਨਿ. ੫.੨੭).
ਇਦਾਨਿ ‘‘ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ’’ਤਿ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਹਿਤਾਦੀਨਂ ਏਕਨ੍ਤਹੇਤੁਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਙ੍ਘੇ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਨ੍ਨੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਭਿਨ੍ਨੇਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਥੇ ਭੁਮ੍ਮਂ ਯਥਾ ‘‘ਅਧਨਾਨਂ ਧਨੇ ਅਨਨੁਪ੍ਪਦੀਯਮਾਨੇ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੯੧), ਭੇਦਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਭਣ੍ਡਨਾਨੀਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਤਪ੍ਪਕ੍ਖਿਕਾਨਞ੍ਚ ‘‘ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਨੇਸੋ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਵਦਨਾਨਿ. ਭਣ੍ਡਨਞ੍ਹਿ ਕਲਹਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋ. ਪਰਿਭਾਸਾਤਿ ‘‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਵੋ ਅਨਤ੍ਥਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਭਯੁਪ੍ਪਾਦਨਵਸੇਨ ਤਜ੍ਜਨਾ. ਪਰਿਕ੍ਖੇਪਾਤਿ ਜਾਤਿਆਦਿਵਸੇਨ ਪਰਿਤੋ ਖੇਪਾ, ਦਸਹਿ ਅਕ੍ਕੋਸਵਤ੍ਥੂਹਿ ਖੁਂਸਨਵਮ੍ਭਨਾ. ਪਰਿਚ੍ਚਜਨਾਤਿ ਉਕ੍ਖੇਪਨਿਯਕਮ੍ਮਕਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਨਿਸ੍ਸਾਰਣਾ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਘਭੇਦੇ, ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਭਣ੍ਡਨਾਦਿਕੇ. ਅਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਤਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਗੁਣਾਨਂ ਅਨਭਿਞ੍ਞਾ. ਨ ਪਸੀਦਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਸਮਚਾਰਿਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂਸੁ ਪਸਾਦਨਾਕਾਰੋ, ਤਥਾ ਨ ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਵਾ ਸੋਤਬ੍ਬਂ ਸਦ੍ਧਾਤਬ੍ਬਂ ਨ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਸਤ੍ਥਰਿ ਚ ਅਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਅਵਿਰੁਲ਼੍ਹਸਦ੍ਧਾਨਂ ਪਸਾਦਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ.
ਗਾਥਾਯਂ ਆਪਾਯਿਕੋਤਿਆਦੀਸੁ ਅਪਾਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਾਰਹਤਾਯ ਆਪਾਯਿਕੋ. ਤਤ੍ਥਪਿ ਅਵੀਚਿਸਙ੍ਖਾਤੇ ਮਹਾਨਿਰਯੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨੇਰਯਿਕੋ. ਏਕਂ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠੋ. ਸਙ੍ਘਭੇਦਸਙ੍ਖਾਤੇ ਵਗ੍ਗੇ ਰਤੋਤਿ ਵਗ੍ਗਰਤੋ. ਅਧਮ੍ਮਿਯਤਾਯ ਅਧਮ੍ਮੋ. ਭੇਦਕਰਵਤ੍ਥੂਹਿ ਸਙ੍ਘਭੇਦਸਙ੍ਖਾਤੇ ਏਵ ਚ ਅਧਮ੍ਮੇ ਠਿਤੋਤਿ ਅਧਮ੍ਮਟ੍ਠੋ. ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਾ ਪਧਂਸਤੀਤਿ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਤੋ ਹਿਤਤੋ ਪਧਂਸਤਿ ਪਰਿਹਾਯਤਿ, ਚਤੂਹਿ ਵਾ ਯੋਗੇਹਿ ਅਨੁਪਦ੍ਦੁਤਤ੍ਤਾ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ ਨਾਮ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ, ਤਤੋ ਪਨਸ੍ਸ ਧਂਸਨੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਸਂਹਤਟ੍ਠੇਨ ਸਙ੍ਘਂ, ਤਤੋ ਏਵ ਏਕਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਧਾਨਯੋਗੇਨ ਸਮਗ੍ਗਂ ਸਹਿਤਂ. ਭੇਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਙ੍ਘਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ. ਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਆਯੁਕਪ੍ਪਂ. ਸੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪੋਵ. ਨਿਰਯਮ੍ਹੀਤਿ ਅਵੀਚਿਮਹਾਨਿਰਯਮ੍ਹਿ.
ਅਟ੍ਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੯. ਸਙ੍ਘਸਾਮਗ੍ਗੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯. ਨਵਮੇ ਏਕਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਕੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮੋ. ‘‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਚੇ ਸਙ੍ਘੇ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਕਾਮੇਨ ਵਿਞ੍ਞੁਨਾ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਠਾਨਂ ਖੋ, ਪਨੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਵਿਵਾਦੋ ਵਡ੍ਢਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘਰਾਜਿਯਾ ਵਾ ਸਙ੍ਘਭੇਦਾਯ ਵਾ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਸਚੇ ਤਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ, ਅਗ੍ਗਿਂ ਅਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਸਹਸਾ ਤਤੋ ਓਰਮਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਪਰੇਹਿ ਤਂ ਪਗ੍ਗਹਿਤਂ ਸਯਞ੍ਚੇਤਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਵੂਪਸਮੇਤੁਂ, ਉਸ੍ਸਾਹਜਾਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮ੍ਪਿ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ, ਯਥਾ ਤਂ ਵੂਪਸਮ੍ਮਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਸਯਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਸੋ ਚ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪਰੂਪਰਿ ਵਡ੍ਢਤੇਵ, ਨ ਵੂਪਸਮ੍ਮਤਿ. ਯੇ ਤਤ੍ਥ ਪਤਿਰੂਪਾ ਸਿਕ੍ਖਾਕਾਮਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ, ਤੇ ਉਸ੍ਸਾਹੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਯੇਨ ਵਿਨਯੇਨ ਯੇਨ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇਨ ਤਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਯਥਾ ਵੂਪਸਮ੍ਮਤਿ, ਤਥਾ ਵੂਪਸਮੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਵੂਪਸਮੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯੋ ਸਙ੍ਘਸਾਮਗ੍ਗਿਕਰੋ ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਏਕਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸੋ ਹਿ ਉਭਤੋਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ, ਤੇਸਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਠਿਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਉਪਾਸਕਾਨਂ ਉਪਾਸਿਕਾਨਂ ਤੇਸਂ ਆਰਕ੍ਖਦੇਵਤਾਨਂ ਯਾਵਦੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹਂ ਅਹਿਤਂ ਦੁਕ੍ਖਾਵਹਂ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਮਹਤੋ ਪੁਞ੍ਞਰਾਸਿਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਭਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਏਕਧਮ੍ਮੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਅਨਨ੍ਤਰਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਙ੍ਘਸਾਮਗ੍ਗੀਤਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਸਮਗ੍ਗਭਾਵੋ ਭੇਦਾਭਾਵੋ ਏਕਕਮ੍ਮਤਾ ਏਕੁਦ੍ਦੇਸਤਾ ਚ.
ਗਾਥਾਯਂ ਸੁਖਾ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਸਾਮਗ੍ਗੀਤਿ ਸੁਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਸਾਮਗ੍ਗੀ ਸੁਖਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ‘‘ਸੁਖੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੯੪). ਸਮਗ੍ਗਾਨਞ੍ਚਨੁਗ੍ਗਹੋਤਿ ਸਮਗ੍ਗਾਨਂ ਸਾਮਗ੍ਗਿਅਨੁਮੋਦਨੇਨ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਨਂ ਸਾਮਗ੍ਗਿਅਨੁਰੂਪਂ, ਯਥਾ ਤੇ ਸਾਮਗ੍ਗਿਂ ਨ ਵਿਜਹਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਗਹਣਂ ਠਪਨਂ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਘਂ ਸਮਗ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਭਿਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਘਂ ਰਾਜਿਪਤ੍ਤਂ ਵਾ ਸਮਗ੍ਗਂ ਸਹਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਆਯੁਕਪ੍ਪਮੇਵ. ਸਗ੍ਗਮ੍ਹਿ ਮੋਦਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਲੋਕੇ ਅਞ੍ਞੇ ਦੇਵੇ ਦਸਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਦਿਬ੍ਬਸੁਖਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੋ ਇਚ੍ਛਿਤਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾਵ ਮੋਦਤਿ ਪਮੋਦਤਿ ਲਲਤਿ ਕੀਲ਼ਤੀਤਿ.
ਨਵਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੦. ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੦. ਦਸਮਸ੍ਸ ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਵ. ਏਕਦਿਵਸਂ ਕਿਰ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯਂ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ – ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਬਹੁਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਉਭਯਵੋਮਿਸ੍ਸਕਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਵੋਮਿਸ੍ਸਕਾਰਿਨੋ ਕੀਦਿਸੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੋ’’ਤਿ? ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਸਭਂ ਉਪਗਨ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਵਰਬੁਦ੍ਧਾਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਤਂ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਰਣਾਸਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਾਯ ਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦੇਸੇਸਿ.
ਤਤ੍ਥ ਇਧਾਤਿ ਦੇਸਾਪਦੇਸੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਦੇਸਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਇਧੇਵ ਤਿਟ੍ਠਮਾਨਸ੍ਸ, ਦੇਵਭੂਤਸ੍ਸ ਮੇ ਸਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੬੯). ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਾਸਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਇਧੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣੋ ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੯; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪੧). ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇ ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭੁਤ੍ਤਾਵੀ ਅਸ੍ਸਂ ਪਵਾਰਿਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੦). ਕਤ੍ਥਚਿ ਲੋਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੬੧). ਇਧਾਪਿ ਲੋਕੇ ਏਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਕਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਕਂ, ਅਞ੍ਞਤਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਂ. ਸੋ ਹਿ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਤਬ੍ਬਿਪਾਕਾਨਞ੍ਚ ਪੂਰਣਤੋ ਮਰਣਵਸੇਨ ਗਲਨਤੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਦੋਸੇਨ ਆਘਾਤੇਨ ਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦੋਸੇਨ ਰਾਗਾਦਿਨਾ ਪਦੂਸਿਤਚਿਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਏਕਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਯਕਕਮ੍ਮਂ ਓਕਾਸਮਕਾਸਿ, ਸੋ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਚ ਅਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਵਸੇਨ ਓਤਾਰੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਏਵਂ ਆਸਨ੍ਨਮਰਣੋ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਚੇਤਸਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣੇਨ. ਚੇਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਪਰਿਚ੍ਚਾਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਜਾਨਾਮਿ. ਨਨੁ ਚ ਯਥਾਕਮ੍ਮੁਪਗਞਾਣਸ੍ਸਾਯਂ ਵਿਸਯੋਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਤਦਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਇਮਮ੍ਹਿ ਚਾਯਂ ਸਮਯੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ, ਇਮਾਯਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ, ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜਵਨਵੀਥਿਯਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਕਾਲਂ ਕਰੇਯ੍ਯ ਚੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਹਿ ਜਵਨਕ੍ਖਣੇ ਕਾਲਂਕਿਰਿਯਾ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਨਿਰਯੇਤਿ ਯਥਾ ਆਭਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਠਪਿਤਂ, ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਨਿਰਯੇ ਠਪਿਤੋ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾਤਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾ. ਪਰਂ ਮਰਣਾਤਿ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧਗ੍ਗਹਣੇ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾਤਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪਚ੍ਛੇਦਾ. ਪਰਂ ਮਰਣਾਤਿ ਚੁਤਿਤੋ ਉਦ੍ਧਂ.
ਅਪਾਯਨ੍ਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਨਿਰਯਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਨਿਰਯੋ ਹਿ ਅਯਸਙ੍ਖਾਤਾ ਸੁਖਾ ਅਪੇਤੋਤਿ ਅਪਾਯੋ; ਸਗ੍ਗਮੋਕ੍ਖਹੇਤੁਭੂਤਾ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਮਤਾ ਅਯਾ ਅਪੇਤੋਤਿਪਿ ਅਪਾਯੋ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਗਤਿ ਪਟਿਸਰਣਨ੍ਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿ; ਦੋਸਬਹੁਲਤ੍ਤਾ ਵਾ ਦੁਟ੍ਠੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਗਤੀਤਿਪਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿ. ਵਿਵਸਾ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਕਟਕਮ੍ਮਕਾਰਿਨੋ, ਵਿਨਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਤਿ ਵਿਨਿਪਾਤੋ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤ੍ਥ ਅਸ੍ਸਾਦਸਞ੍ਞਿਤੋ ਅਯੋਤਿ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਟ੍ਠੇਨ ਨਿਰਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਪਾਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿ ਹਿ ਅਪਾਯੋ ਸੁਗਤਿਤੋ ਅਪੇਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਮਹੇਸਕ੍ਖਾਨਂ ਨਾਗਰਾਜਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਦੁਗ੍ਗਤਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੋ. ਸੋ ਹਿ ਅਪਾਯੋ ਚੇਵ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਚ ਸੁਗਤਿਤੋ ਅਪੇਤਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਗਤਿਭੂਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਵਿਨਿਪਾਤੋ ਅਸੁਰਸਦਿਸਂ ਅਵਿਨਿਪਾਤਤ੍ਤਾ. ਵਿਨਿਪਾਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਸੁਰਕਾਯੋ. ਸੋ ਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਥੇਨ ਅਪਾਯੋ ਚੇਵ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਚ, ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮੁਸ੍ਸਯੇਹਿ ਵਿਨਿਪਤਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਨਿਪਾਤੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨਿਰਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਵੀਚਿਆਦਿਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਿਰਯੋਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿਪਿ ਨਿਰਯੋਵ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ.
ਗਾਥਾਸੁ ਪਠਮਗਾਥਾ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲੇ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਥੇਰੇਹਿ ਠਪਿਤਾ. ਞਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕਿਰਿਯਾ. ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਕਞ੍ਹਿ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਵਾ ਤ੍ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ‘‘ਸੀਹਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਯਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, ਜਾਨਨਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਬੁਦ੍ਧੋ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਏਤਂ ਪਰਤੋ ਦ੍ਵੀਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਦਸਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.