੭. ਚੂਲ਼ਧਨੁਗ੍ਗਹਪਣ੍ਡਿਤਵਤ੍ਥੁ

ਵਿਤਕ੍ਕਮਥਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਚੂਲ਼ਧਨੁਗ੍ਗਹਪਣ੍ਡਿਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਏਕੋ ਕਿਰ ਦਹਰਭਿਕ੍ਖੁ ਸਲਾਕਗ੍ਗੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤ੍ਤਸਲਾਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਲਾਕਯਾਗੁਂ ਆਦਾਯ ਆਸਨਸਾਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਵਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਦਕਂ ਅਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਦਕਤ੍ਥਾਯ ਏਕਂ ਘਰਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਏਕਾ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਦਿਸ੍ਵਾਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਿਨੇਹਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਨ ਪਾਨੀਯੇਨ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ਇਧੇਵ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਦਾ ਪਾਨੀਯਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਤਦਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸਾਪਿਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਾਨੀਯਂ ਦੇਤਿ. ਏਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਯਾਗੁਮ੍ਪਿ ਦਤ੍ਵਾ ਪੁਨੇਕਦਿਵਸਂ ਤਤ੍ਥੇਵ ਨਿਸੀਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਭਤ੍ਤਂ ਅਦਾਸਿ. ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਗੇਹੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਤ੍ਥਿ ਨਾਮ, ਕੇਵਲਂ ਮਯਂ ਵਿਚਰਣਕਮਨੁਸ੍ਸਮੇਵ ਨ ਲਭਾਮਾ’’ਤਿ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਸੋ ਕਥਿਪਾਹੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸਾ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿ. ਅਥ ਨਂ ਏਕਦਿਵਸਂ ਆਗਨ੍ਤੁਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ, ਆਵੁਸੋ, ਕਿਸੋ ਉਪ੍ਪਣ੍ਡੁਪਣ੍ਡੁਕਜਾਤੋਸੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋਮ੍ਹਿ, ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨਯਿਂਸੁ. ਤੇਪਿ ਨਂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨੇਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋਸੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ‘ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ’ਤਿ ਵਾ ‘ਸਕਦਾਗਾਮੀ’ਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਵਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ‘ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋ’ਤਿ ਵਦਾਪੇਸਿ, ਭਾਰਿਯਂ ਤੇ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋਸੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਏਕਾ ਮਂ ਇਤ੍ਥੀ ਏਵਮਾਹਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਨਚ੍ਛਰਿਯਂ ਏਤਂ ਤਸ੍ਸਾ ਕਿਰਿਯਂ. ਸਾ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸਕਲਜਮ੍ਬੁਦੀਪੇ ਅਗ੍ਗਧਨੁਗ੍ਗਹਪਣ੍ਡਿਤਂ ਪਹਾਯ ਤਂਮੁਹੁਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਕੇ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਿਨੇਹਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਜੀਵਿਤਕ੍ਖਯਂ ਪਾਪੇਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਯਾਚਿਤੋ –

ਅਤੀਤੇ ਚੂਲ਼ਧਨੁਗ੍ਗਹਪਣ੍ਡਿਤਕਾਲੇ ਤਕ੍ਕਸਿਲਾਯਂ ਦਿਸਾਪਾਮੋਕ੍ਖਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਿਪ੍ਪਂ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਤੁਟ੍ਠੇਨ ਦਿਨ੍ਨਂ ਧੀਤਰਂ ਆਦਾਯ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਟਵਿਮੁਖੇ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਾਯ ਕਣ੍ਡੇਹਿ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਚੋਰੇ ਮਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਣ੍ਡੇਸੁ ਖੀਣੇਸੁ ਚੋਰਜੇਟ੍ਠਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਾਤੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਦ੍ਦੇ, ਅਸਿਂ ਆਹਰਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਾਯ ਤਙ੍ਖਣਂ ਦਿਟ੍ਠਚੋਰੇ ਸਿਨੇਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਅਸਿਥਰੁਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਚੋਰੇਨ ਧਨੁਗ੍ਗਹਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਮਾਰਿਤਭਾਵਂ ਆਵਿਕਤ੍ਵਾ ਚੋਰੇਨ ਚ ਤਂ ਆਦਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਮਮ੍ਪਿ ਏਸਾ ਅਞ੍ਞਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਾਮਿਕਂ ਵਿਯ ਮਾਰਾਪੇਸ੍ਸਤਿ, ਕਿਂ ਮੇ ਇਮਾਯਾ’’ਤਿ ਏਕਂ ਨਦਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਓਰਿਮਤੀਰੇ ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਭਣ੍ਡਕਂ ਆਦਾਯ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਇਧੇਵ ਹੋਹਿ, ਯਾਵਾਹਂ ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਉਤ੍ਤਾਰੇਮੀ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਂ ਪਹਾਯ ਗਮਨਭਾਵਞ੍ਚ ਆਵਿਕਤ੍ਵਾ –

‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਭਣ੍ਡਂ ਸਮਾਦਾਯ, ਪਾਰਂ ਤਿਣ੍ਣੋਸਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ;

ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛ ਲਹੁਂ ਖਿਪ੍ਪਂ, ਮਮ੍ਪਿ ਤਾਰੇਹਿ ਦਾਨਿਤੋ.

‘‘ਅਸਨ੍ਥੁਤਂ ਮਂ ਚਿਰਸਨ੍ਥੁਤੇਨ,

ਨਿਮੀਨਿ ਭੋਤੀ ਅਦ੍ਧੁਵਂ ਧੁਵੇਨ;

ਮਯਾਪਿ ਭੋਤੀ ਨਿਮਿਨੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਂ,

ਇਤੋ ਅਹਂ ਦੂਰਤਰਂ ਗਮਿਸ੍ਸਂ.

‘‘ਕਾਯਂ ਏਲ਼ਗਲਾਗੁਮ੍ਬੇ, ਕਰੋਤਿ ਅਹੁਹਾਸਿਯਂ;

ਨਯੀਧ ਨਚ੍ਚਂ ਵਾ ਗੀਤਂ ਵਾ, ਤਾਲ਼ਂ ਵਾ ਸੁਸਮਾਹਿਤਂ;

ਅਨਮ੍ਹਿਕਾਲੇ ਸੁਸੋਣਿ, ਕਿਂ ਨੁ ਜਗ੍ਘਸਿ ਸੋਭਨੇ.

‘‘ਸਿਙ੍ਗਾਲ ਬਾਲ ਦੁਮ੍ਮੇਧ, ਅਪ੍ਪਪਞ੍ਞੋਸਿ ਜਮ੍ਬੁਕ;

ਜੀਨੋ ਮਚ੍ਛਞ੍ਚ ਪੇਸਿਞ੍ਚ, ਕਪਣੋ ਵਿਯ ਝਾਯਸਿ.

‘‘ਸੁਦਸ੍ਸਂ ਵਜ੍ਜਮਞ੍ਞੇਸਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਨ ਦੁਦ੍ਦਸਂ;

ਜੀਨਾ ਪਤਿਞ੍ਚ ਜਾਰਞ੍ਚ, ਮਞ੍ਞੇ ਤ੍ਵਞ੍ਞੇਵ ਝਾਯਸਿ.

‘‘ਏਵਮੇਤਂ ਮਿਗਰਾਜ, ਯਥਾ ਭਾਸਸਿ ਜਮ੍ਬੁਕ;

ਸਾ ਨੂਨਾਹਂ ਇਤੋ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਭਤ੍ਤੁ ਹੇਸ੍ਸਂ ਵਸਾਨੁਗਾ.

‘‘ਯੋ ਹਰੇ ਮਤ੍ਤਿਕਂ ਥਾਲਂ, ਕਂਸਥਾਲਮ੍ਪਿ ਸੋ ਹਰੇ;

ਕਤਞ੍ਚੇਵ ਤਯਾ ਪਾਪਂ, ਪੁਨਪੇਵਂ ਕਰਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੫.੧੨੮-੧੩੪) –

ਇਮਂ ਪਞ੍ਚਕਨਿਪਾਤੇ ਚੂਲ਼ਧਨੁਗ੍ਗਹਜਾਤਕਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਦਾ ਚੂਲ਼ਧਨੁਗ੍ਗਹਪਣ੍ਡਿਤੋ ਤ੍ਵਂ ਅਹੋਸਿ, ਸਾ ਇਤ੍ਥੀ ਏਤਰਹਿ ਅਯਂ ਕੁਮਾਰਿਕਾ, ਸਿਙ੍ਗਾਲਰੂਪੇਨ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਨਿਗ੍ਗਹਕਾਰਕੋ ਸਕ੍ਕੋ ਦੇਵਰਾਜਾ ਅਹਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਂ ਸਾ ਇਤ੍ਥੀ ਤਂਮੁਹੁਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਕੇ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਿਨੇਹੇਨ ਸਕਲਜਮ੍ਬੁਦੀਪੇ ਅਗ੍ਗਪਣ੍ਡਿਤਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਸਿ, ਤਂ ਇਤ੍ਥਿਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਵ ਤਣ੍ਹਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਾਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਤਂ ਓਵਦਿਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਿਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਾ ਦ੍ਵੇ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ –

੩੪੯. ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕਮਥਿਤਸ੍ਸ ਜਨ੍ਤੁਨੋ,

ਤਿਬ੍ਬਰਾਗਸ੍ਸ ਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ;

ਭਿਯ੍ਯੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵਡ੍ਢਤਿ,

ਏਸ ਖੋ ਦਲ਼੍ਹਂ ਕਰੋਤਿ ਬਨ੍ਧਨਂ.

੩੫੦. ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕੂਪਸਮੇ ਚ ਯੋ ਰਤੋ,

ਅਸੁਭਂ ਭਾਵਯਤੇ ਸਦਾ ਸਤੋ;

ਏਸ ਖੋ ਬ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਹਿਤਿ,

ਏਸ ਛੇਚ੍ਛਤਿ ਮਾਰਬਨ੍ਧਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵਿਤਕ੍ਕਮਥਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਹਿ ਨਿਮ੍ਮਥਿਤਸ੍ਸ. ਤਿਬ੍ਬਰਾਗਸ੍ਸਾਤਿ ਬਹਲਰਾਗਸ੍ਸ. ਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋਤਿ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਗਾਹਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਮਾਨਸਤਾਯ ਸੁਭਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਏਕਮ੍ਪਿ ਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਛਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਤਣ੍ਹਾਯੇਵ ਭਿਯ੍ਯੋ ਵਡ੍ਢਤਿ. ਏਸ ਖੋਤਿ ਏਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਣ੍ਹਾਬਨ੍ਧਨਂ ਦਲ਼੍ਹਂ ਸੁਥਿਰਂ ਕਰੋਤਿ. ਵਿਤਕ੍ਕੂਪਸਮੇਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਵੂਪਸਮਸਙ੍ਖਾਤੇ ਦਸਸੁ ਅਸੁਭੇਸੁ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇ. ਸਦਾ ਸਤੋਤਿ ਯੋ ਏਤ੍ਥ ਅਭਿਰਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਚ੍ਚਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸਤਿਤਾਯ ਸਤੋ ਤਂ ਅਸੁਭਝਾਨਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਬ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਹਿਤੀਤਿ ਏਸ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਂ ਤਣ੍ਹਂ ਵਿਗਤਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ. ਮਾਰਬਨ੍ਧਨਨ੍ਤਿ ਏਸੋ ਤੇਭੂਮਕਵਟ੍ਟਸਙ੍ਖਾਤਂ ਮਾਰਬਨ੍ਧਨਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਚੂਲ਼ਧਨੁਗ੍ਗਹਪਣ੍ਡਿਤਵਤ੍ਥੁ ਸਤ੍ਤਮਂ.