੪. ਲਾਲੁਦਾਯਿਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਅਸਜ੍ਝਾਯਮਲਾਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਲਾਲੁਦਾਯਿਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਕਿਰ ਪਞ੍ਚਕੋਟਿਮਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਵਸਨ੍ਤਿ, ਦ੍ਵੇ ਕੋਟਿਮਤ੍ਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਵਸਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਸਪ੍ਪਿਤੇਲਮਧੁਫਾਣਿਤਵਤ੍ਥਾਦੀਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਣਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਗਮਨਕਾਲੇ ਚ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਾਨਂ ਗੁਣਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿ. ਉਦਾਯਿਤ੍ਥੇਰੋ ਤੇਸਂ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਤੇਸਂ ਤਾਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਵਂ ਕਥੇਥ, ਮਮ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਨ ਕਥੇਸ੍ਸਥਾ’’ਤਿ ਵਦਤਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਮਸ੍ਸਪਿ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੋਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਤੇ ਏਕਦਿਵਸਂ ਥੇਰਂ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਜ੍ਜ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਦਿਵਸੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਦਿਵਾ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ. ਸੋਪਿ ਤੇਸਂ ਅਧਿਵਾਸੇਸਿ.

ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਵੇਲਾਯ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਨੋ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਲਾਲੁਦਾਯਿਤ੍ਥੇਰੋ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਬੀਜਨਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚਾਲੇਨ੍ਤੋ ਏਕਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਹਂ ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਭਣਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਤੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਓਤਰਿ. ਤੇ ਅਞ੍ਞੇਨ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਰਭਾਣਤ੍ਥਾਯ ਪੁਨ ਤਂ ਆਸਨਂ ਆਰੋਪਯਿਂਸੁ. ਸੋ ਪੁਨਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਹਂ ਰਤ੍ਤਿਂ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਞ੍ਞੋ ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਭਣਤੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਆਸਨਾ ਓਤਰਿ. ਤੇ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਭਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਰਤ੍ਤਿਂ ਥੇਰਂ ਆਨਯਿਂਸੁ. ਸੋ ਰਤ੍ਤਿਮ੍ਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਹਂ ਪਚ੍ਚੂਸਕਾਲੇ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਞ੍ਞੋ ਕਥੇਤੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਓਤਰਿ. ਤੇ ਅਞ੍ਞੇਨ ਰਤ੍ਤਿਂ ਕਥਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪਚ੍ਚੂਸੇ ਤਂ ਆਨਯਿਂਸੁ. ਸੋ ਪੁਨਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਾਦ੍ਦਸ. ਮਹਾਜਨੋ ਲੇਡ੍ਡੁਦਣ੍ਡਾਦੀਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਨ੍ਧਬਾਲ, ਤ੍ਵਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇ ਕਥਿਯਮਾਨੇ ਏਵਞ੍ਚੇਵਞ੍ਚ ਵਦੇਸਿ, ਇਦਾਨਿ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਕਥੇਸੀ’’ਤਿ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਨ੍ਤਂ ਅਨੁਬਨ੍ਧਿ. ਸੋ ਪਲਾਯਨ੍ਤੋ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਵਚ੍ਚਕੁਟਿਯਾ ਪਤਿ.

ਮਹਾਜਨੋ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸਿ – ‘‘ਅਜ੍ਜ ਲਾਲੁਦਾਯੀ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਾਨਂ ਗੁਣਕਥਾਯ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਉਸ੍ਸੂਯਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤ੍ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣੋਮਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਚਤੁਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ‘ਤ੍ਵਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਅਯ੍ਯੇਹਿ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੇਰੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੁਗਗ੍ਗਾਹਂ ਗਣ੍ਹਾਸੀ’ਤਿ ਲੇਡ੍ਡੁਦਣ੍ਡਾਦੀਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਪਲਾਪਿਯਮਾਨੋ ਵਚ੍ਚਕੁਟਿਯਾ ਪਤਿਤੋ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਦਾਨੇਵ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਏਸੋ ਗੂਥਕੂਪੇ ਨਿਮੁਗ੍ਗੋਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਚਤੁਪ੍ਪਦੋ ਅਹਂ ਸਮ੍ਮ, ਤ੍ਵਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਮ ਚਤੁਪ੍ਪਦੋ;

ਏਹਿ ਸਮ੍ਮ ਨਿਵਤ੍ਤਸ੍ਸੁ, ਕਿਂ ਨੁ ਭੀਤੋ ਪਲਾਯਸਿ.

‘‘ਅਸੁਚਿਪੂਤਿਲੋਮੋਸਿ, ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਾਸਿ ਸੂਕਰ;

ਸਚੇ ਯੁਜ੍ਝਿਤੁਕਾਮੋਸਿ, ਜਯਂ ਸਮ੍ਮ ਦਦਾਮਿ ਤੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੨.੫-੬) –

ਇਮਂ ਜਾਤਕਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਸਿ. ਤਦਾ ਸੀਹੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਸੂਕਰੋ ਲਾਲੁਦਾਯੀਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਲੁਦਾਯਿਨਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕੋਵ ਧਮ੍ਮੋ ਉਗ੍ਗਹਿਤੋ, ਸਜ੍ਝਾਯਂ ਪਨ ਨੇਵ ਅਕਾਸਿ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਰਣਂ ਮਲਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੨੪੧. ‘‘ਅਸਜ੍ਝਾਯਮਲਾ ਮਨ੍ਤਾ, ਅਨੁਟ੍ਠਾਨਮਲਾ ਘਰਾ;

ਮਲਂ ਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਕੋਸਜ੍ਜਂ, ਪਮਾਦੋ ਰਕ੍ਖਤੋ ਮਲ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਸਜ੍ਝਾਯਮਲਾਤਿ ਯਾਕਾਚਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਵਾ ਸਿਪ੍ਪਂ ਵਾ ਯਸ੍ਮਾ ਅਸਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਸਜ੍ਝਾਯਮਲਾ ਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਘਰਾਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਟ੍ਠਾਯੁਟ੍ਠਾਯ ਜਿਣ੍ਣਪਟਿਸਙ੍ਖਰਣਾਦੀਨਿ ਅਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਘਰਂ ਨਾਮ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਨੁਟ੍ਠਾਨਮਲਾ ਘਰਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਗਿਹਿਸ੍ਸ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾ ਕੋਸਜ੍ਜਵਸੇਨ ਸਰੀਰਪਟਿਜਗ੍ਗਨਂ ਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਪਟਿਜਗ੍ਗਨਂ ਵਾ ਅਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਮਲਂ ਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਕੋਸਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਗਾਵੋ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਮਾਦਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਤਾ ਗਾਵੋ ਅਤਿਤ੍ਥਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਾਦਿਨਾ ਵਾ ਵਾਲ਼ਮਿਗਚੋਰਾਦਿਉਪਦ੍ਦਵੇਨ ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਸਾਲਿਖੇਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਖਾਦਨਵਸੇਨ ਵਿਨਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਯਮ੍ਪਿ ਦਣ੍ਡਂ ਵਾ ਪਰਿਭਾਸਂ ਵਾ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਂ ਵਾ ਪਨ ਛ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਅਰਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਪਮਾਦਵਸੇਨ ਕਿਲੇਸਾ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਸਾਸਨਾ ਚਾਵੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਮਾਦੋ ਰਕ੍ਖਤੋ ਮਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੋ ਹਿਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸਾਵਹਨੇਨ ਮਲਟ੍ਠਾਨਿਯਤ੍ਤਾ ਮਲਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਲਾਲੁਦਾਯਿਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਚਤੁਤ੍ਥਂ.