੧੨. ਅਤ੍ਤਵਗ੍ਗੋ

੧. ਬੋਧਿਰਾਜਕੁਮਾਰਵਤ੍ਥੁ

ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚੇਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਭੇਸਕਲ਼ਾਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਬੋਧਿਰਾਜਕੁਮਾਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸੋ ਕਿਰ ਪਥਵੀਤਲੇ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਪਾਸਾਦੇਹਿ ਅਸਦਿਸਰੂਪਂ ਆਕਾਸੇ ਉਪ੍ਪਤਮਾਨਂ ਵਿਯ ਕੋਕਨੁਦਂ ਨਾਮ ਪਾਸਾਦਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਡ੍ਢਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘ਕਿਂ ਤਯਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਏਵਰੂਪੋ ਪਾਸਾਦੋ ਕਤਪੁਬ੍ਬੋ, ਉਦਾਹੁ ਪਠਮਸਿਪ੍ਪਮੇਵ ਤੇ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪਠਮਸਿਪ੍ਪਮੇਵ, ਦੇਵਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸਚੇ ਅਯਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਏਵਰੂਪਂ ਪਾਸਾਦਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਯਂ ਪਾਸਾਦੋ ਅਨਚ੍ਛਰਿਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਇਮਂ ਮਯਾ ਮਾਰੇਤੁਂ ਵਾ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇ ਵਾਸ੍ਸ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਟੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਾਸਾਦਂ ਨ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਤਮਤ੍ਥਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਸਹਾਯਕਸ੍ਸ ਸਞ੍ਜੀਵਕਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਮ ਮਾਣਵਕਸ੍ਸ ਕਥੇਸਿ. ਸੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਨਿਸ੍ਸਂਸਯਂ ਏਸ ਵਡ੍ਢਕਿਂ ਨਾਸੇਸ੍ਸਤਿ, ਅਨਗ੍ਘੋ ਸਿਪ੍ਪੀ, ਸੋ ਮਯਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਮਾ ਨਸ੍ਸਤੁ, ਸਞ੍ਞਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਾਸਾਦੇ ਤੇ ਕਮ੍ਮਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਨੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਟ੍ਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਰਾਜਕੁਮਾਰੋ ਤਂ ਨਾਸੇਤੁਕਾਮੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਰਕ੍ਖੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਵਡ੍ਢਕੀਪਿ ‘‘ਭਦ੍ਦਕਂ ਤੇ, ਸਾਮਿ, ਕਤਂ ਮਮ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤੇਨ, ਅਹਮੇਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ, ਸਮ੍ਮ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਪਾਸਾਦੇ ਕਮ੍ਮਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰੇਨ ਪੁਟ੍ਠੋ ‘‘ਨ ਤਾਵ, ਦੇਵ, ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਬਹੁ ਅਵਸਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਕਿਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਅਵਸਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ? ਪਚ੍ਛਾ, ਦੇਵ, ਆਚਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਦਾਰੂਨਿ ਤਾਵ ਆਹਰਾਪੇਥਾਤਿ. ਕਿਂ ਦਾਰੂਨਿ ਨਾਮਾਤਿ? ਨਿਸ੍ਸਾਰਾਨਿ ਸੁਕ੍ਖਦਾਰੂਨਿ, ਦੇਵਾਤਿ. ਸੋ ਆਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਆਹ – ‘‘ਦੇਵ, ਤੇ ਇਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨਾਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਸੁਖੁਮਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਲ੍ਲਪਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਕਮ੍ਮਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤਿ, ਆਹਾਰਵੇਲਾਯਂ ਪਨ ਮੇ ਭਰਿਯਾਵ ਆਹਾਰਂ ਆਹਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਰਾਜਕੁਮਾਰੋਪਿ ‘‘ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਿ. ਸੋਪਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਗਬ੍ਭੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਦਾਰੂਨਿ ਤਚ੍ਛੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਨਿਸੀਦਨਯੋਗ੍ਗਂ ਗਰੁਲ਼ਸਕੁਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹਾਰਵੇਲਾਯ ਪਨ ਭਰਿਯਂ ਆਹ – ‘‘ਗੇਹੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਕ੍ਕਿਣਿਤ੍ਵਾ ਹਿਰਞ੍ਞਸੁਵਣ੍ਣਂ ਗਣ੍ਹਾਹੀ’’ਤਿ. ਰਾਜਕੁਮਾਰੋਪਿ ਵਡ੍ਢਕਿਸ੍ਸ ਅਨਿਕ੍ਖਮਨਤ੍ਥਾਯ ਗੇਹਂ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਆਰਕ੍ਖਂ ਠਪੇਸਿ. ਵਡ੍ਢਕੀਪਿ ਸਕੁਣਸ੍ਸ ਨਿਟ੍ਠਿਤਕਾਲੇ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਦਾਰਕੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ ਭਰਿਯਂ ਵਤ੍ਵਾ ਭੁਤ੍ਤਪਾਤਰਾਸੋ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਂ ਸਕੁਣਸ੍ਸ ਕੁਚ੍ਛਿਯਂ ਨਿਸੀਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਤਪਾਨੇਨ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਿ. ਸੋ ਤੇਸਂ, ‘‘ਦੇਵ, ਵਡ੍ਢਕੀ ਪਲਾਯਤੀ’’ਤਿ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਨਗਰਂ ਮਾਪੇਤ੍ਵਾ ਕਟ੍ਠਵਾਹਨਰਾਜਾ ਨਾਮ ਜਾਤੋ.

ਰਾਜਕੁਮਾਰੋਪਿ ‘‘ਪਾਸਾਦਮਹਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਾਸਾਦੇ ਚਤੁਜ੍ਜਾਤਿਯਗਨ੍ਧੇਹਿ ਪਰਿਭਣ੍ਡਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਉਮ੍ਮਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਚੇਲਪਟਿਕਂ ਪਤ੍ਥਰਿ. ਸੋ ਕਿਰ ਅਪੁਤ੍ਤਕੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਚਾਹਂ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਧੀਤਰਂ ਵਾ ਲਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਅਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਥਰਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਆਗਤੇ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਵਿਸਥ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਸਤ੍ਥਾ ਨ ਪਾਵਿਸਿ, ਸੋ ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਯਾਚਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਅਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾਵ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਂ ਓਲੋਕੇਸਿ. ਥੇਰੋ ਓਲੋਕਿਤਸਞ੍ਞਾਯੇਵ ਵਤ੍ਥਾਨਂ ਅਨਕ੍ਕਮਨਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਤਂ ‘‘ਸਂਹਰਤੁ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਦੁਸ੍ਸਾਨਿ, ਨ ਭਗਵਾ ਚੇਲਪਟਿਕਂ ਅਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਜਨਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਓਲੋਕੇਤੀ’’ਤਿ ਦੁਸ੍ਸਾਨਿ ਸਂਹਰਾਪੇਸਿ. ਸੋ ਦੁਸ੍ਸਾਨਿ ਸਂਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਅਨ੍ਤੋਨਿਵੇਸਨਂ ਪਵੇਸਤ੍ਵਾ ਯਾਗੁਖਜ੍ਜਕੇਨ ਸਮ੍ਮਾਨੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਆਹ – ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਹਂ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਉਪਕਾਰਕੋ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਸਰਣਂ ਗਤੋ, ਕੁਚ੍ਛਿਗਤੋ ਚ ਕਿਰਮ੍ਹਿ ਏਕਵਾਰਂ ਸਰਣਂ ਗਤੋ, ਦੁਤਿਯਂ ਤਰੁਣਦਾਰਕਕਾਲੇ, ਤਤਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞੁਭਾਵਂ ਪਤ੍ਤਕਾਲੇ. ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਕਸ੍ਮਾ ਚੇਲਪਟਿਕਂ ਨ ਅਕ੍ਕਮਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਕੁਮਾਰ, ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਚੇਲਾਨਿ ਅਤ੍ਥਰੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਚੇ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਧੀਤਰਂ ਵਾ ਲਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਤ੍ਥਾ ਮੇ ਚੇਲਪਟਿਕਂ ਅਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਭਨ੍ਤੇਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹਂ ਤਂ ਨ ਅਕ੍ਕਮਿਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਧੀਤਰਂ ਵਾ ਨੇਵ ਲਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਕੁਮਾਰਾ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪੁਰਿਮਕਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਜਾਯਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਮਾਦਂ ਆਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ? ਅਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ –

ਅਤੀਤੇ ਕਿਰ ਅਨੇਕਸਤਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਹਤਿਯਾ ਨਾਵਾਯ ਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਿਂਸੁ. ਨਾਵਾ ਸਮੁਦ੍ਦਮਜ੍ਝੇ ਭਿਜ੍ਜਿ. ਦ੍ਵੇ ਜਯਮ੍ਪਤਿਕਾ ਏਕਂ ਫਲਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਦੀਪਕਂ ਪਵਿਸਿਂਸੁ, ਸੇਸਾ ਸਬ੍ਬੇ ਤਤ੍ਥੇਵ ਮਰਿਂਸੁ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਦੀਪਕੇ ਮਹਾਸਕੁਣਸਙ੍ਘੋ ਵਸਤਿ. ਤੇ ਅਞ੍ਞਂ ਖਾਦਿਤਬ੍ਬਕਂ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ਛਾਤਜ੍ਝਤ੍ਤਾ ਸਕੁਣਅਣ੍ਡਾਨਿ ਅਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਪਚਿਤ੍ਵਾ ਖਾਦਿਂਸੁ, ਤੇਸੁ ਅਪ੍ਪਹੋਨ੍ਤੇਸੁ ਸਕੁਣਚ੍ਛਾਪੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਖਾਦਿਂਸੁ. ਏਵਂ ਪਠਮਵਯੇਪਿ ਮਜ੍ਝਿਮਵਯੇਪਿ ਪਚ੍ਛਿਮਵਯੇਪਿ ਖਾਦਿਂਸੁਯੇਵ. ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਯੇ ਅਪ੍ਪਮਾਦਂ ਨਾਪਜ੍ਜਿਂਸੁ, ਏਕੋਪਿ ਚ ਨੇਸਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦਂ ਨਾਪਜ੍ਜਿ.

ਸਤ੍ਥਾ ਇਦਂ ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਚੇ ਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਕੁਮਾਰ, ਤਦਾ ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਯੇ ਭਰਿਯਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦਂ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸ, ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਯੇ ਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਧੀਤਾ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਸਚੇ ਪਨ ਵੋ ਏਕੋਪਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਧੀਤਾ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸ. ਕੁਮਾਰ, ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਹਿ ਪਿਯਂ ਮਞ੍ਞਮਾਨੇਨ ਤੀਸੁਪਿ ਵਯੇਸੁ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਾ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ, ਏਵਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੇਨ ਏਕਵਯੇਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੫੭. ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚੇ ਪਿਯਂ ਜਞ੍ਞਾ, ਰਕ੍ਖੇਯ੍ਯ ਨਂ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਂ;

ਤਿਣ੍ਣਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਯਾਮਂ, ਪਟਿਜਗ੍ਗੇਯ੍ਯ ਪਣ੍ਡਿਤੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਾਮਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਿਸ੍ਸਰਤਾਯ ਦੇਸਨਾਕੁਸਲਤਾਯ ਚ ਇਧ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਯਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਯਂ ਯਾਮਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਚੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਿਯਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ, ਰਕ੍ਖੇਯ੍ਯ ਨਂ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸੋ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਨਂ ਰਕ੍ਖੇਯ੍ਯ. ਤਤ੍ਥ ਸਚੇ ਗੀਹੀ ਸਮਾਨੋ ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਰਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਉਪਰਿਪਾਸਾਦਤਲੇ ਸੁਸਂਵੁਤਂ ਗਬ੍ਭਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਰਕ੍ਖੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਸਨ੍ਤੋਪਿ, ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੁਸਂਵੁਤੇ ਪਿਹਿਤਦ੍ਵਾਰਵਾਤਪਾਨੇ ਲੇਣੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋਪਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਰਕ੍ਖਤਿਯੇਵ. ਗਿਹੀ ਪਨ ਸਮਾਨੋ ਯਥਾਬਲਂ ਦਾਨਸੀਲਾਦੀਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਾ ਪਨ ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਪਰਿਯਤ੍ਤਿਮਨਸਿਕਾਰੇਸੁ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਰਕ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਤੀਸੁ ਵਯੇਸੁ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਯੇ ਪਣ੍ਡਿਤਪੁਰਿਸੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਜਗ੍ਗਤਿਯੇਵ. ਸਚੇ ਹਿ ਗਿਹਿਭੂਤੋ ਪਠਮਵਯੇ ਖਿਡ੍ਡਾਪਸੁਤਤਾਯ ਕੁਸਲਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਮਵਯੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਸਚੇ ਮਜ੍ਝਿਮਵਯੇ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਂ ਪੋਸੇਨ੍ਤੋ ਕੁਸਲਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਵਯੇ ਕਾਤਬ੍ਬਮੇਵ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਾ ਪਟਿਜਗ੍ਗਿਤੋਵ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਤ੍ਤਾ ਪਿਯੋ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਪਾਯਪਰਾਯਣਮੇਵ ਨਂ ਕਰੋਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਪਠਮਵਯੇ ਸਜ੍ਝਾਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਮਾਦਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਮਵਯੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇਨ ਸਮਣਧਮ੍ਮੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ. ਸਚੇ ਪਠਮਵਯੇ ਉਗ੍ਗਹਿਤਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਅਟ੍ਠਕਥਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਕਾਰਣਾਕਾਰਣਞ੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਮਜ੍ਝਿਮਵਯੇ ਪਮਾਦਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਵਯੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇਨ ਸਮਣਧਮ੍ਮੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋਯੇਵ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਾ ਪਟਿਜਗ੍ਗਿਤੋਵ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਤ੍ਤਾ ਪਿਯੋ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਪਚ੍ਛਾਨੁਤਾਪੇਨੇਵ ਨਂ ਤਾਪੇਤੀਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬੋਧਿਰਾਜਕੁਮਾਰੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਪਰਿਸਾਯਪਿ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਬੋਧਿਰਾਜਕੁਮਾਰਵਤ੍ਥੁ ਪਠਮਂ.

੨. ਉਪਨਨ੍ਦਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਅਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਪਠਮਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਉਪਨਨ੍ਦਂ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸੋ ਕਿਰ ਥੇਰੋ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਤੁਂ ਛੇਕੋ. ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾਦਿਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਬਹੂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਂ ਤਿਚੀਵਰੇਹਿ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ ਧੁਤਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਦਿਯਿਂਸੁ. ਤੇਹਿ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇ ਸੋਯੇਵ ਗਣ੍ਹਿ. ਸੋ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤੋਵਸ੍ਸੇ ਉਪਕਟ੍ਠੇ ਜਨਪਦਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਵਿਹਾਰੇ ਦਹਰਸਾਮਣੇਰਾ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਪੇਮੇਨ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਇਧ ਵਸ੍ਸਂ ਉਪੇਥਾ’’ਤਿ ਵਦਿਂਸੁ. ‘‘ਇਧ ਕਿਤ੍ਤਕਂ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਿਕਂ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ‘‘ਏਕੇਕੋ ਸਾਟਕੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਉਪਾਹਨਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਹਾਰਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਦੁਤਿਯਂ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਧ ਕਿਂ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਸਾਟਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਕਤ੍ਤਰਯਟ੍ਠਿਂ ਠਪੇਸਿ. ਤਤਿਯਂ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਧ ਕਿਂ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਯੋ ਸਾਟਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਉਦਕਤੁਮ੍ਬਂ ਠਪੇਸਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਧ ਕਿਂ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਾਟਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਸਾਧੁ ਇਧ ਵਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਸ੍ਸਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਗਹਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚੇਵ ਭਿਕ੍ਖੂਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਸਿ. ਤੇ ਨਂ ਬਹੂਹਿ ਵਤ੍ਥੇਹਿ ਚੇਵ ਚੀਵਰੇਹਿ ਚ ਪੂਜੇਸੁਂ. ਸੋ ਵੁਟ੍ਠਵਸ੍ਸੋ ਇਤਰੇਸੁਪਿ ਵਿਹਾਰੇਸੁ ਸਾਸਨਂ ਪੇਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਯਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਠਪਿਤਤ੍ਤਾ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਿਕਂ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਮੇ ਪਹਿਣਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਆਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਯਾਨਕਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਪਾਯਾਸਿ.

ਅਥੇਕਸ੍ਮਿਂ ਵਿਹਾਰੇ ਦ੍ਵੇ ਦਹਰਭਿਕ੍ਖੂ ਦ੍ਵੇ ਸਾਟਕੇ ਏਕਞ੍ਚ ਕਮ੍ਬਲਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੁਯ੍ਹਂ ਸਾਟਕਾ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਮਯ੍ਹਂ ਕਮ੍ਬਲੋ’’ਤਿ ਭਾਜੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗਸਮੀਪੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਤਂ ਥੇਰਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਨੋ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦੇਥਾ’’ਤਿ ਵਦਿਂਸੁ. ਤੁਮ੍ਹੇਯੇਵ ਭਾਜੇਥਾਤਿ. ਨ ਸਕ੍ਕੋਮ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤੁਮ੍ਹੇਯੇਵ ਨੋ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦੇਥਾਤਿ. ਤੇਨ ਹਿ ਮਮ ਵਚਨੇ ਠਸ੍ਸਥਾਤਿ. ਆਮ, ਠਸ੍ਸਾਮਾਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਤੇਸਂ ਦ੍ਵੇ ਸਾਟਕੇ ਦਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾਨਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਪਾਰੁਪਨਾਰਹੋ’’ਤਿ ਮਹਗ੍ਘਂ ਕਮ੍ਬਲਂ ਆਦਾਯ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਦਹਰਭਿਕ੍ਖੂ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਿਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਦਾਨੇਵ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਸਨ੍ਤਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੁਮ੍ਹੇ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਿਨੋ ਕਰੋਤਿ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਅਕਾਸਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿ –

ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਤੀਰਚਾਰੀ ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਚਾਰੀ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੇ ਉਦ੍ਦਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਰੋਹਿਤਮਚ੍ਛਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਸੀਸਂ ਹੋਤੁ, ਤਵ ਨਙ੍ਗੁਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਵਾਦਾਪਨ੍ਨਾ ਭਾਜੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾ ਏਕਂ ਸਿਙ੍ਗਾਲਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਹਂਸੁ – ‘‘ਮਾਤੁਲ, ਇਮਂ ਨੋ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦੇਹੀ’’ਤਿ. ਅਹਂ ਰਞ੍ਞਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪਿਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਚਿਰਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਜਙ੍ਘਵਿਹਾਰਤ੍ਥਾਯ ਆਗਤੋਮ੍ਹਿ, ਇਦਾਨਿ ਮੇ ਓਕਾਸੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਮਾਤੁਲ, ਮਾ ਏਵਂ ਕਰੋਥ, ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਏਵ ਨੋ ਦੇਥਾਤਿ. ਮਮ ਵਚਨੇ ਠਸ੍ਸਥਾਤਿ. ਠਸ੍ਸਾਮ, ਮਾਤੁਲਾਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਸੋ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤੇ ਅਕਾਸਿ, ਨਙ੍ਗੁਟ੍ਠਂ ਏਕਮਨ੍ਤੇ. ਕਤ੍ਵਾ ਚ ਪਨ, ‘‘ਤਾਤਾ, ਯੇਨ ਵੋ ਅਨੁਤੀਰੇ ਚਰਿਤਂ, ਸੋ ਨਙ੍ਗੁਟ੍ਠਂ ਗਣ੍ਹਾਤੁ. ਯੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਚਰਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਸੀਸਂ ਹੋਤੁ. ਅਯਂ ਪਨ ਮਜ੍ਝਿਮੋ ਖਣ੍ਡੋ ਮਮ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਧਮ੍ਮੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਤੇ ਸਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੋ –

‘‘ਅਨੁਤੀਰਚਾਰਿ ਨਙ੍ਗੁਟ੍ਠਂ, ਸੀਸਂ ਗਮ੍ਭੀਰਚਾਰਿਨੋ;

ਅਚ੍ਚਾਯਂ ਮਜ੍ਝਿਮੋ ਖਣ੍ਡੋ, ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਸ੍ਸ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੭.੩੩) –

ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮਖਣ੍ਡਂ ਆਦਾਯ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਤੇਪਿ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਿਨੋ ਤਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਂਸੁ.

ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਅਤੀਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਮੇਸ ਅਤੀਤੇਪਿ ਤੁਮ੍ਹੇ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਿਨੋ ਅਕਾਸਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਪਨਨ੍ਦਂ ਗਰਹਨ੍ਤੋ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਂ ਓਵਦਨ੍ਤੇਨ ਨਾਮ ਪਠਮਮੇਵ ਅਤ੍ਤਾ ਪਤਿਰੂਪੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੫੮. ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਪਠਮਂ, ਪਤਿਰੂਪੇ ਨਿਵੇਸਯੇ;

ਅਥਞ੍ਞਮਨੁਸਾਸੇਯ੍ਯ, ਨ ਕਿਲਿਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਪਣ੍ਡਿਤੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪਤਿਰੂਪੇ ਨਿਵੇਸਯੇਤਿ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕੇ ਗੁਣੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯੋ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾਦਿਗੁਣੇਹਿ ਵਾ ਅਰਿਯਵਂਸਪਟਿਪਦਾਦੀਹਿ ਵਾ ਪਰਂ ਅਨੁਸਾਸਿਤੁਕਾਮੋ, ਸੋ ਅਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਪਠਮਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਗੁਣੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯ. ਏਵਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਥਞ੍ਞਂ ਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਅਨੁਸਾਸੇਯ੍ਯ. ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਨਿਵੇਸੇਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਪਰਮੇਵ ਅਨੁਸਾਸਮਾਨੋ ਪਰਤੋ ਨਿਨ੍ਦਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮ, ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਵੇਸੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਸਾਸਮਾਨੋ ਪਰਤੋ ਪਸਂਸਂ ਲਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਨ ਕਿਲਿਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੁ, ਮਹਾਜਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਉਪਨਨ੍ਦਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਪਧਾਨਿਕਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚੇਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਪਧਾਨਿਕਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸੋ ਕਿਰ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਸਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਦਾਯ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਸ੍ਸਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਧਰਮਾਨਕਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹਿਤਂ, ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾਵ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਰੋਥਾ’’ਤਿ ਓਵਦਿਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸੁਪਤਿ. ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਠਮਯਾਮੇ ਚਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮਯਾਮੇ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪਬੁਦ੍ਧਕਾਲੇ ਤੇਸਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ‘ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ ਆਗਤਾ, ਸੀਘਂ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਰੋਥਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥੇਵ ਸੁਪਤਿ. ਇਤਰੇ ਮਜ੍ਝਿਮਯਾਮੇ ਬਹਿ ਚਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਯਾਮੇ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਪੁਨਪਿ ਪਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇ ਵਿਹਾਰਾ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਪੁਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥੇਵ ਸੁਪਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਚ੍ਚਕਾਲਂ ਏਵਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਜ੍ਝਾਯਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ ਮਨਸਿਕਾਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿਂਸੁ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਤੇ ‘‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਆਚਰਿਯੋ ਅਤਿਵਿਯ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ, ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮ ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਨਟ੍ਠਮ੍ਹਾ, ਆਵੁਸੋ, ਆਚਰਿਯੋ ਨੋ ਤੁਚ੍ਛਰਵਂ ਰਵਤੀ’’ਤਿ ਵਦਿਂਸੁ. ਤੇਸਂ ਅਤਿਵਿਯ ਨਿਦ੍ਦਾਯ ਕਿਲਮਨ੍ਤਾਨਂ ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਵਿਸੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ. ਤੇ ਵੁਟ੍ਠਵਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਕਤਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਾ ‘‘ਕਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਰਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਦਾਨੇਵ, ਪੁਬ੍ਬੇਪੇਸ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਮਕਾਸਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਯਾਚਿਤੋ –

‘‘ਅਮਾਤਾਪਿਤਰਸਂਵਡ੍ਢੋ, ਅਨਾਚੇਰਕੁਲੇ ਵਸਂ;

ਨਾਯਂ ਕਾਲਂ ਅਕਾਲਂ ਵਾ, ਅਭਿਜਾਨਾਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੧.੧੧੯) –

ਇਮਂ ਅਕਾਲਰਾਵਿਕੁਕ੍ਕੁਟਜਾਤਕਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਸਿ. ‘‘ਤਦਾ ਹਿ ਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਅਯਂ ਪਧਾਨਿਕਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰੋ ਅਹੋਸਿ, ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤੇ ਮਾਣਵਾ ਅਹੇਸੁਂ, ਦਿਸਾਪਾਮੋਕ੍ਖੋ ਆਚਰਿਯੋ ਅਹਮੇਵਾ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਜਾਤਕਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਂ ਓਵਦਨ੍ਤੇਨ ਨਾਮ ਅਤ੍ਤਾ ਸੁਦਨ੍ਤੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਓਵਦਨ੍ਤੋ ਹਿ ਸੁਦਨ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦਮੇਤਿ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੫੯. ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚੇ ਤਥਾ ਕਯਿਰਾ, ਯਥਾਞ੍ਞਮਨੁਸਾਸਤਿ;

ਸੁਦਨ੍ਤੋ ਵਤ ਦਮੇਥ, ਅਤ੍ਤਾ ਹਿ ਕਿਰ ਦੁਦ੍ਦਮੋ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯੋ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ‘‘ਪਠਮਯਾਮਾਦੀਸੁ ਚਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਓਵਦਤਿ, ਸਯਂ ਚਙ੍ਕਮਨਾਦੀਨਿ ਅਧਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚੇ ਤਥਾ ਕਯਿਰਾ, ਯਥਾਞ੍ਞਮਨੁਸਾਸਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਸੁਦਨ੍ਤੋ ਵਤ ਦਮੇਥਾਤਿ ਯੇਨ ਗੁਣੇਨ ਪਰਂ ਅਨੁਸਾਸਤਿ, ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸੁਦਨ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦਮੇਯ੍ਯ. ਅਤ੍ਤਾ ਹਿ ਕਿਰ ਦੁਦ੍ਦਮੋਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਦੁਦ੍ਦਮੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਸੋ ਸੁਦਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਦਮੇਤਬ੍ਬੋਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਪਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਪਧਾਨਿਕਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਤਤਿਯਂ.

੪. ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਮਾਤੁਥੇਰੀਵਤ੍ਥੁ

ਅਤ੍ਤਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਾਥੋਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਾਤਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸਾ ਕਿਰ ਰਾਜਗਹਨਗਰੇ ਸੇਟ੍ਠਿਧੀਤਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿ. ਅਥ ਸਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਯਾਚਮਾਨਾਪਿ ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਅਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਪਤਿਕੁਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਤਿਦੇਵਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਿ. ਅਥਸ੍ਸਾ ਨ ਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਗਬ੍ਭੋ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ. ਸਾ ਗਬ੍ਭਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਂ ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾਵ ਸਾਮਿਕਂ ਆਰਾਧੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿ. ਅਥ ਨਂ ਸੋ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨੁਪਸ੍ਸਯਂ ਨੇਤ੍ਵਾ ਅਜਾਨਨ੍ਤੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਪਕ੍ਖਿਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ. ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਤਸ੍ਸਾ ਗਬ੍ਭਿਨਿਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਤਾਹਿ ‘‘ਕਿਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਨਾਹਂ, ਅਯ੍ਯੇ, ਜਾਨਾਮਿ ‘‘ਕਿਮੇਤਂ’’, ਸੀਲਂ ਵਤ ਮੇ ਅਰੋਗਮੇਵਾਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਤਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਾ, ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਮਯਂ ਗਬ੍ਭਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਂ ਜਾਨਾਮ, ਕਾਲਂ ਨ ਜਾਨਾਮ, ਕਿਂ ਦਾਨਿ ਕਰੋਮਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ‘‘ਮਾ ਮਯ੍ਹਂ ਓਵਾਦਕਾਰਿਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਯਸੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੂ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਬ੍ਬਾਜੇਥ ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਾ ਦਹਰਾ ਮਾ ਮਂ, ਅਯ੍ਯੇ, ਨਾਸੇਥ, ਨਾਹਂ ਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ, ਏਥ, ਮਂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਜੇਤਵਨਂ ਨੇਥਾਤਿ. ਤਾ ਤਂ ਆਦਾਯ ਜੇਤਵਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਗਿਹਿਕਾਲੇ ਗਬ੍ਭੋ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ’’ਤਿ ਜਾਨਨ੍ਤੋਪਿ ਪਰਵਾਦਮੋਚਨਤ੍ਥਂ ਰਾਜਾਨਂ ਪਸੇਨਦਿਕੋਸਲਂ ਮਹਾਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਂ ਚੂਲ਼ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਂ ਵਿਸਾਖਾਉਪਾਸਿਕਂ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਮਹਾਕੁਲਾਨਿ ਪਕ੍ਕੋਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਪਾਲਿਤ੍ਥੇਰਂ ਆਣਾਪੇਸਿ – ‘‘ਗਚ੍ਛ, ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਦਹਰਾਯ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਚਤੁਪਰਿਸਮਜ੍ਝੇ ਕਮ੍ਮਂ ਪਰਿਸੋਧੇਹੀ’’ਤਿ. ਥੇਰੋ ਰਞ੍ਞੋ ਪੁਰਤੋ ਵਿਸਾਖਂ ਪਕ੍ਕੋਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਪੇਸਿ. ਸਾ ਸਾਣਿਪਾਕਾਰਂ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਸਾਣਿਯਂ ਤਸ੍ਸਾ ਹਤ੍ਥਪਾਦਨਾਭਿਉਦਰਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਮਾਸਦਿਵਸੇ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਿਹਿਭਾਵੇ ਇਮਾਯ ਗਬ੍ਭੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਅਥਸ੍ਸਾ ਥੇਰੋ ਪਰਿਸਮਜ੍ਝੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਭਾਵਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਸਾ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਾਦਮੂਲੇ ਪਤ੍ਥਿਤਪਤ੍ਥਨਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਂ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਿ.

ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਰਾਜਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੁਪਸ੍ਸਯਸਮੀਪੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦਾਰਕਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਦੇਵ, ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪੁਤ੍ਤੋ ਜਾਤੋ, ਤਸ੍ਸੇਸ ਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਂ ਕੁਮਾਰਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਘਰਂ ਨੇਤ੍ਵਾ ਧਾਤੀਨਂ ਅਦਾਸਿ. ਨਾਮਗ੍ਗਹਣਦਿਵਸੇ ਚਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਪੋਤਿ ਨਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਪਰਿਹਾਰੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਤ੍ਤਾ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪੋਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਿਂਸੁ. ਸੋ ਕੀਲ਼ਾਮਣ੍ਡਲੇ ਦਾਰਕੇ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਮ੍ਮਾਤਾਪਿਤਿਕੇਨਮ੍ਹਾ ਪਹਟਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਰਾਜਾਨਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਦੇਵ, ਮਂ ‘ਨਿਮ੍ਮਾਤਾਪਿਤਿਕੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਮਾਤਰਂ ਮੇ ਆਚਿਕ੍ਖਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਰਞ੍ਞਾ ਧਾਤਿਯੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਾ ਤੇ ਮਾਤਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨ ਏਤ੍ਤਿਕਾ ਮੇ ਮਾਤਰੋ, ਏਕਾਯ ਮੇ ਮਾਤਰਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਮੇ ਆਚਿਕ੍ਖਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਰਾਜਾ ‘‘ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਇਮਂ ਵਞ੍ਚੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਤਾਤ, ਤਵ ਮਾਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ, ਤ੍ਵਂ ਮਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੁਪਸ੍ਸਯਾ ਆਨੀਤੋਤਿ. ਸੋ ਤਾਵਤਕੇਨੇਵ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਂਵੇਗੋ ਹੁਤ੍ਵਾ, ‘‘ਤਾਤ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਥ ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਰਾਜਾ ‘‘ਸਾਧੁ, ਤਾਤਾ’’ਤਿ ਤਂ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ. ਸੋ ਲਦ੍ਧੂਪਸਮ੍ਪਦੋ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਾਯਮਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਪੁਨ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਗਹੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਧਵਨੇ ਵਿਹਾਸਿ.

ਅਥ ਨਂ ਕਸ੍ਸਪਬੁਦ੍ਧਕਾਲੇ ਏਕਤੋ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ ਪਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਭਿਕ੍ਖੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਤੋ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਨ੍ਨਰਸ ਪਞ੍ਹੇ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਹੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਅਞ੍ਞੋ ਬ੍ਯਾਕਾਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਗਚ੍ਛ, ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਇਮੇਸਂ ਅਤ੍ਥਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਉਯ੍ਯੋਜੇਸਿ. ਸੋ ਤਥਾ ਕਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾਵਸਾਨੇ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਦਿਵਸਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਮਾਤੁਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਅਕ੍ਖੀਹਿ ਅਸ੍ਸੂਨਿ ਪਵਤ੍ਤਿਂਸੁ. ਸਾ ਪੁਤ੍ਤਵਿਯੋਗਦੁਕ੍ਖਿਤਾ ਅਸ੍ਸੁਤਿਨ੍ਤੇਨੇਵ ਮੁਖੇਨ ਭਿਕ੍ਖਾਯ ਚਰਮਾਨਾ ਅਨ੍ਤਰਵੀਥਿਯਂ ਥੇਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾਵ, ‘‘ਪੁਤ੍ਤ, ਪੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਿਰਵਨ੍ਤੀ ਤਂ ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ਉਪਧਾਵਮਾਨਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿ. ਸਾ ਥਨੇਹਿ ਖੀਰਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੇਹਿ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਅਲ੍ਲਚੀਵਰਾ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਥੇਰਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਸੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸਚਾਯਂ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕਾ ਮਧੁਰਵਚਨਂ ਲਭਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਨਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਥਦ੍ਧਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਇਮਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਲ੍ਲਪਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਨਂ ਆਹ – ‘‘ਕਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ ਵਿਚਰਸਿ, ਸਿਨੇਹਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਸੀ’’ਤਿ. ਸਾ ‘‘ਅਹੋ ਕਕ੍ਖਲ਼ਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਕਥਾ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਵਦੇਸਿ, ਤਾਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪਿ ਤੇਨ ਤਥੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਅਹਂ ਇਮਸ੍ਸ ਕਾਰਣਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਅਸ੍ਸੂਨਿ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਮਿ, ਅਯਂ ਪਨੇਵਂ ਥਦ੍ਧਹਦਯੋ, ਕਿਂ ਮੇ ਇਮਿਨਾ’’ਤਿ ਪੁਤ੍ਤਸਿਨੇਹਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਂਦਿਵਸਮੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ.

ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯਂ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ – ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨ ਏਵਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪੋ ਚ ਥੇਰੀ ਚ ਨਾਸਿਤਾ, ਸਤ੍ਥਾ ਪਨ ਤੇਸਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਜਾਤੋ, ਅਹੋ ਬੁਦ੍ਧਾ ਨਾਮ ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਕਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਦਾਨੇਵ ਅਹਂ ਇਮੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਜਾਤੋ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਨੇਸਂ ਅਹਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਅਹੋਸਿਂਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ –

‘‘ਨਿਗ੍ਰੋਧਮੇਵ ਸੇਵੇਯ੍ਯ, ਨ ਸਾਖਮੁਪਸਂਵਸੇ;

ਨਿਗ੍ਰੋਧਸ੍ਮਿਂ ਮਤਂ ਸੇਯ੍ਯੋ, ਯਞ੍ਚੇ ਸਾਖਸ੍ਮਿ ਜੀਵਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੧.੧੨; ੧.੧੦.੮੧) –

ਇਮਂ ਨਿਗ੍ਰੋਧਜਾਤਕਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਦਾ ਸਾਖਮਿਗੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਪਰਿਸਾਪਿਸ੍ਸ ਦੇਵਦਤ੍ਤਪਰਿਸਾ, ਵਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਮਿਗਧੇਨੁ ਥੇਰੀ ਅਹੋਸਿ, ਪੁਤ੍ਤੋ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪੋ, ਗਬ੍ਭਿਨੀਮਿਗਿਯਾ ਜੀਵਿਤਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਗਤੋ ਨਿਗ੍ਰੋਧਮਿਗਰਾਜਾ ਪਨ ਅਹਮੇਵਾ’’ਤਿ ਜਾਤਕਂ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਸਿਨੇਹਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਥੇਰਿਯਾ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਕਤਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਮਾ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨਿ ਠਿਤੇਨ ਸਗ੍ਗਪਰਾਯਣੇਨ ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਰਾਯਣੇਨ ਵਾ ਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਾਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਾਥੋ, ਪਰੋ ਕਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੬੦. ‘‘ਅਤ੍ਤਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਾਥੋ, ਕੋ ਹਿ ਨਾਥੋ ਪਰੋ ਸਿਯਾ;

ਅਤ੍ਤਨਾ ਹਿ ਸੁਦਨ੍ਤੇਨ, ਨਾਥਂ ਲਭਤਿ ਦੁਲ੍ਲਭ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਨਾਥੋਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨਿ ਠਿਤੇਨ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਕੁਸਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਗ੍ਗਂ ਵਾ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ, ਮਗ੍ਗਂ ਵਾ ਭਾਵੇਤੁਂ, ਫਲਂ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਾਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਹੋਤਿ, ਪਰੋ ਕੋ ਨਾਮ ਕਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਸਿਯਾ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਵ ਹਿ ਸੁਦਨ੍ਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਵਨੇਨ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਙ੍ਖਾਤਂ ਦੁਲ੍ਲਭਂ ਨਾਥਂ ਲਭਤਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਇਧ ‘‘ਨਾਥਂ ਲਭਤਿ ਦੁਲ੍ਲਭ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਮਾਤੁਥੇਰੀਵਤ੍ਥੁ ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਮਹਾਕਾਲਉਪਾਸਕਵਤ੍ਥੁ

ਅਤ੍ਤਨਾ ਹਿ ਕਤਂ ਪਾਪਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਮਹਾਕਾਲਂ ਨਾਮ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਉਪਾਸਕਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸੋ ਕਿਰ ਮਾਸਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਦਿਵਸੇਸੁ ਉਪੋਸਥਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰੇ ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਂ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਣਾਤਿ. ਅਥ ਰਤ੍ਤਿਂ ਚੋਰਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਗੇਹੇ ਸਨ੍ਧਿਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਭਣ੍ਡਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਲੋਹਭਾਜਨਸਦ੍ਦੇਨ ਪਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਸਾਮਿਕੇਹਿ ਅਨੁਬਦ੍ਧਾ ਗਹਿਤਭਣ੍ਡਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਿਂਸੁ. ਸਾਮਿਕਾਪਿ ਤੇ ਅਨੁਬਨ੍ਧਿਂਸੁਯੇਵ, ਤੇ ਦਿਸਾ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਿਂਸੁ. ਏਕੋ ਪਨ ਵਿਹਾਰਮਗ੍ਗਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮਹਾਕਾਲਸ੍ਸ ਰਤ੍ਤਿਂ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਾਤੋਵ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਤੀਰੇ ਮੁਖਂ ਧੋਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਿ. ਚੋਰੇ ਅਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਆਗਤਮਨੁਸ੍ਸਾ ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਨੋ ਗੇਹਸਨ੍ਧਿਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਹਰਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਵਿਚਰਸੀ’’ਤਿ ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੋਥੇਤ੍ਵਾ ਮਾਰੇਤ੍ਵਾ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਅਗਮਿਂਸੁ. ਅਥ ਨਂ ਪਾਤੋਵ ਪਾਨੀਯਘਟਂ ਆਦਾਯ ਗਤਾ ਦਹਰਸਾਮਣੇਰਾ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਹਾਰੇ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਯਿਤਉਪਾਸਕੋ ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਮਰਣਂ ਲਭਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਆਮ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਲੇਨ ਅਪ੍ਪਤਿਰੂਪਂ ਮਰਣਂ ਲਦ੍ਧਂ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਨ ਤੇਨ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਲਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਯਾਚਿਤੋ ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ ਕਥੇਸਿ –

ਅਤੀਤੇ ਕਿਰ ਬਾਰਾਣਸਿਰਞ੍ਞੋ ਵਿਜਿਤੇ ਏਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਗਾਮਸ੍ਸ ਅਟਵਿਮੁਖੇ ਚੋਰਾ ਪਹਰਨ੍ਤਿ. ਰਾਜਾ ਅਟਵਿਮੁਖੇ ਏਕਂ ਰਾਜਭਟਂ ਠਪੇਸਿ, ਸੋ ਭਤਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਓਰਤੋ ਪਾਰਂ ਨੇਤਿ, ਪਾਰਤੋ ਓਰਂ ਆਨੇਤਿ. ਅਥੇਕੋ ਮਨੁਸ੍ਸੋ ਅਭਿਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਭਰਿਯਂ ਚੂਲ਼ਯਾਨਕਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਰਾਜਭਟੋ ਤਂ ਇਤ੍ਥਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾਵ ਸਞ੍ਜਾਤਸਿਨੇਹੋ ਤੇਨ ‘‘ਅਟਵਿਂ ਨੋ, ਸਾਮਿ, ਅਤਿਕ੍ਕਾਮੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਵਿਕਾਲੋ, ਪਾਤੋਵ ਅਤਿਕ੍ਕਾਮੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਸਕਾਲੋ, ਸਾਮਿ, ਇਦਾਨੇਵ ਨੋ ਨੇਹੀਤਿ. ਨਿਵਤ੍ਤ, ਭੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂਯੇਵ ਗੇਹੇ ਆਹਾਰੋ ਚ ਨਿਵਾਸੋ ਚ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਸੋ ਨੇਵ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿ. ਇਤਰੋ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਸਞ੍ਞਂ ਦਤ੍ਵਾ ਯਾਨਕਂ ਨਿਵਤ੍ਤਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਦ੍ਵਾਰਕੋਟ੍ਠਕੇ ਨਿਵਾਸਂ ਦਤ੍ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਪਟਿਯਾਦਾਪੇਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਗੇਹੇ ਏਕਂ ਮਣਿਰਤਨਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਸੋ ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਯਾਨਕਨ੍ਤਰੇ ਪਕ੍ਖਿਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੂਸਕਾਲੇ ਚੋਰਾਨਂ ਪਵਿਟ੍ਠਸਦ੍ਦਂ ਕਾਰੇਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਾ ‘‘ਮਣਿਰਤਨਂ, ਸਾਮਿ, ਚੋਰੇਹਿ ਹਟ’’ਨ੍ਤਿ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਸੋ ਗਾਮਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਆਰਕ੍ਖਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਨ੍ਤੋਗਾਮਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਨ੍ਤੇ ਵਿਚਿਨਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਇਤਰੋਪਿ ਪਾਤੋਵ ਯਾਨਕਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਾਯਾਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਯਾਨਕਂ ਸੋਧੇਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਠਪਿਤਂ ਮਣਿਰਤਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਮਣਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਸੀ’’ਤਿ ਪੋਥੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਹਿਤੋ ਨੋ, ਸਾਮਿ, ਚੋਰੋ’’ਤਿ ਗਾਮਭੋਜਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਸੁਂ. ਸੋ ‘‘ਭਤਕਸ੍ਸ ਵਤ ਮੇ ਗੇਹੇ ਨਿਵਾਸਂ ਦਤ੍ਵਾ ਭਤ੍ਤਂ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਮਣਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਤੋ, ਗਣ੍ਹਥ ਨਂ ਪਾਪਪੁਰਿਸ’’ਨ੍ਤਿ ਪੋਥਾਪੇਤ੍ਵਾ ਮਾਰੇਤ੍ਵਾ ਛਡ੍ਡਾਪੇਸਿ. ਇਦਂ ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ. ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਅਵੀਚਿਮ੍ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਾਵਸੇਸੇਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸਤੇ ਤਥੇਵ ਪੋਥਿਤੋ ਮਰਣਂ ਪਾਪੁਣਿ.

ਏਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਮਹਾਕਾਲਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤੇ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਪਾਪਕਮ੍ਮਮੇਵ ਚਤੂਸੁ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਭਿਮਤ੍ਥਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੬੧. ‘‘ਅਤ੍ਤਨਾ ਹਿ ਕਤਂ ਪਾਪਂ, ਅਤ੍ਤਜਂ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਂ;

ਅਭਿਮਤ੍ਥਤਿ ਦੁਮ੍ਮੇਧਂ, ਵਜਿਰਂਵਸ੍ਮਮਯਂ ਮਣਿ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵਜਿਰਂਵਸ੍ਮਮਯਂ ਮਣਿਨ੍ਤਿ ਵਜਿਰਂਵ ਅਸ੍ਮਮਯਂ ਮਣਿਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ਪਾਸਾਣਮਯਂ ਪਾਸਾਣਸਮ੍ਭਵਂ ਵਜਿਰਂ ਤਮੇਵ ਅਸ੍ਮਮਯਂ ਮਣਿਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਾਸਾਣਮਣਿਂ ਖਾਦਿਤ੍ਵਾ ਛਿਦ੍ਦਂ ਛਿਦ੍ਦਂ ਖਣ੍ਡਂ ਖਣ੍ਡਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਪਰਿਭੋਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਜਾਤਂ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਂ ਪਾਪਂ ਦੁਮ੍ਮੇਧਂ ਨਿਪ੍ਪਞ੍ਞਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਚਤੂਸੁ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਭਿਮਤ੍ਥਤਿ ਕਨ੍ਤਤਿ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤੀਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਭਿਕ੍ਖੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਮਹਾਕਾਲਉਪਾਸਕਵਤ੍ਥੁ ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਦੇਵਦਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁ

ਯਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਏਕਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਦਿਵਸੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯਂ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ – ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਪਾਪਧਮ੍ਮੋ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਕਾਰਣੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਪਿਤੁਵਧੇ ਸਮਾਦਪੇਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਵਧਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਦਾਨੇਵ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਮਯ੍ਹਂ ਵਧਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਕੁਰੁਙ੍ਗਮਿਗਜਾਤਕਾਦੀਨਿ (ਜਾ. ੧.੨.੧੧੧-੨) ਕਥੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਦੁਸ੍ਸੀਲਪੁਗ੍ਗਲਂ ਨਾਮ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਕਾਰਣਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਣ੍ਹਾ ਮਾਲੁਵਾ ਵਿਯ ਸਾਲਂ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਮਾਨਾ ਨਿਰਯਾਦੀਸੁ ਪਕ੍ਖਿਪਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਾਮਾਹ –

੧੬੨. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ, ਮਾਲੁਵਾ ਸਾਲਮਿਵੋਤ੍ਥਤਂ;

ਕਰੋਤਿ ਸੋ ਤਥਤ੍ਤਾਨਂ, ਯਥਾ ਨਂ ਇਚ੍ਛਤੀ ਦਿਸੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਦੁਸ੍ਸੀਲਭਾਵੋ. ਗਿਹੀ ਵਾ ਜਾਤਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥੇ ਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਦਿਵਸਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਗਰੁਕਾਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਨਾਮ. ਇਧ ਪਨ ਯੋ ਦ੍ਵੀਸੁ ਤੀਸੁ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇਸੁ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ, ਏਤਸ੍ਸ ਗਤਿਯਾ ਆਗਤਂ ਦੁਸ੍ਸੀਲਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਸ੍ਸੀਲਭਾਵੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਦੁਸ੍ਸੀਲਸ੍ਸ ਛ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਣ੍ਹਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਮਾਲੁਵਾ ਸਾਲਮਿਵੋਤ੍ਥਤਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਤਂ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਯਥਾ ਨਾਮ ਮਾਲੁਵਾ ਸਾਲਂ ਓਤ੍ਥਰਨ੍ਤੀ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਪਤ੍ਤੇਹਿ ਉਦਕਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਮੇਵ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਤਿ, ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਓਤ੍ਥਤਂ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ. ਸੋ ਮਾਲੁਵਾਯ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਾਤਿਯਮਾਨੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਤਾਯ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਪਾਯੇਸੁ ਪਾਤਿਯਮਾਨੋ, ਯਥਾ ਨਂ ਅਨਤ੍ਥਕਾਮੋ ਦਿਸੋ ਇਚ੍ਛਤਿ, ਤਥਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਕਰੋਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਦੇਵਦਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁ ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਸਙ੍ਘਭੇਦਪਰਿਸਕ੍ਕਨਵਤ੍ਥੁ

ਸੁਕਰਾਨੀਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦਪਰਿਸਕ੍ਕਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਏਕਦਿਵਸਞ੍ਹਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਰਾਜਗਹਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿਂ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਰਾਜਗਹੇ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾ ਯੇਨਾਹਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਦਾਨਾਹਂ, ਆਵੁਸੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਭਗਵਤਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ ਉਪੋਸਥਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ ਸਙ੍ਘਕਮ੍ਮਞ੍ਚਾ’ਤਿ. ਅਜ੍ਜ ਭਗਵਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਉਪੋਸਥਞ੍ਚ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਕਮ੍ਮਾਨਿ ਚਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਸੁਕਰਂ ਸਾਧੁਨਾ ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ ਪਾਪੇਨ ਦੁਕ੍ਕਰਂ;

ਪਾਪਂ ਪਾਪੇਨ ਸੁਕਰਂ, ਪਾਪਮਰਿਯੇਹਿ ਦੁਕ੍ਕਰ’’ਨ੍ਤਿ. (ਉਦਾ. ੪੮) –

ਇਮਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਆਨਨ੍ਦ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਹਿਤਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਸੁਕਰਂ, ਹਿਤਕਮ੍ਮਮੇਵ ਦੁਕ੍ਕਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੬੩. ‘‘ਸੁਕਰਾਨਿ ਅਸਾਧੂਨਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਹਿਤਾਨਿ ਚ;

ਯਂ ਵੇ ਹਿਤਞ੍ਚ ਸਾਧੁਞ੍ਚ, ਤਂ ਵੇ ਪਰਮਦੁਕ੍ਕਰ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਅਸਾਧੂਨਿ ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਿ ਅਪਾਯਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਤ੍ਤਾਯੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਹਿਤਾਨਿ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਸੁਕਰਾਨਿ. ਯਂ ਪਨ ਸੁਗਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿਤਞ੍ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਤ੍ਥੇਨ ਸਾਧੁਞ੍ਚ ਸੁਗਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਞ੍ਚੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਂ, ਤਂ ਪਾਚੀਨਨਿਨ੍ਨਾਯ ਗਙ੍ਗਾਯ ਉਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਮੁਖਕਰਣਂ ਵਿਯ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਨ੍ਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਸਙ੍ਘਭੇਦਪਰਿਸਕ੍ਕਨਵਤ੍ਥੁ ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਕਾਲਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਯੋ ਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਕਾਲਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਕਿਰੇਕਾ ਇਤ੍ਥੀ ਮਾਤੁਟ੍ਠਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾ ਤਂ ਥੇਰਂ ਉਪਟ੍ਠਹਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਟਿਵਿਸ੍ਸਕਗੇਹੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਹੋ ਬੁਦ੍ਧਾ ਨਾਮ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ, ਅਹੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਮਧੁਰਾ’’ਤਿ ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ. ਸਾ ਇਤ੍ਥੀ ਤੇਸਂ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਹਮ੍ਪਿ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੋਤੁਕਾਮਾ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਸੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਮਾ ਗਮੀ’’ਤਿ ਤਂ ਨਿਵਾਰੇਸਿ. ਸਾ ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਪੁਨਦਿਵਸੇਪੀਤਿ ਯਾਵਤਤਿਯਂ ਤੇਨ ਨਿਵਾਰਿਯਮਾਨਾਪਿ ਸੋਤੁਕਾਮਾਵ ਅਹੋਸਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਸੋ ਪਨੇਤਂ ਨਿਵਾਰੇਸੀਤਿ? ਏਵਂ ਕਿਰਸ੍ਸ ਅਹੋਸਿ – ‘‘ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਮਯਿ ਭਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਸਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਪਾਤੋਵ ਭੁਤ੍ਤਪਾਤਰਾਸਾ ਉਪੋਸਥਂ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਮ੍ਮ, ਸਾਧੁਕਂ ਅਯ੍ਯਂ ਪਰਿਵਿਸੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ ਧੀਤਰਂ ਆਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਧੀਤਾਪਿਸ੍ਸਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਗਤਕਾਲੇ ਪਰਿਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਹਿਂ ਮਹਾਉਪਾਸਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਾਯ ਵਿਹਾਰਂ ਗਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾਵ ਕੁਚ੍ਛਿਯਂ ਉਟ੍ਠਿਤੇਨ ਡਾਹੇਨ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪਮਾਨੋ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਸਾ ਮਯਿ ਭਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਵੇਗੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਆਹ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਯਂ ਇਤ੍ਥੀ ਦਨ੍ਧਾ ਸੁਖੁਮਂ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਸੁਖੁਮਂ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਅਕਥੇਤ੍ਵਾ ਦਾਨਕਥਂ ਵਾ ਸੀਲਕਥਂ ਵਾ ਕਥੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸਜ੍ਝਾਸਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਪਾਪਿਕਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਸਨਂ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਸਿ. ਅਤ੍ਤਘਾਤਾਯੇਵ ਵਾਯਮਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੬੪. ‘‘ਯੋ ਸਾਸਨਂ ਅਰਹਤਂ, ਅਰਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਜੀਵਿਨਂ;

ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਤਿ ਦੁਮ੍ਮੇਧੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਾਪਿਕਂ;

ਫਲਾਨਿ ਕਟ੍ਠਕਸ੍ਸੇਵ, ਅਤ੍ਤਘਾਤਾਯ ਫਲ੍ਲਤੀ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯੋ ਦੁਮ੍ਮੇਧੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਕ੍ਕਾਰਹਾਨਿਭਯੇਨ ਪਾਪਿਕਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਵਾ ਸੋਸ੍ਸਾਮ, ਦਾਨਂ ਵਾ ਦਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੇ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤੋ ਅਰਹਤਂ ਅਰਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਜੀਵਿਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਸਨਂ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਨਂ ਸਾ ਚ ਪਾਪਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਵੇਲ਼ੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਟ੍ਠਕਸ੍ਸ ਫਲਾਨਿ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਕਟ੍ਠਕੋ ਫਲਾਨਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਘਾਤਾਯ ਫਲ੍ਲਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਘਾਤਤ੍ਥਮੇਵ ਫਲਤਿ, ਏਵਂ ਸੋਪਿ ਅਤ੍ਤਘਾਤਾਯ ਫਲ੍ਲਤੀਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

‘‘ਫਲਂ ਵੇ ਕਦਲਿਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਫਲਂ ਵੇਲ਼ੁਂ ਫਲਂ ਨਲ਼ਂ;

ਸਕ੍ਕਾਰੋ ਕਾਪੁਰਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਗਬ੍ਭੋ ਅਸ੍ਸਤਰਿਂ ਯਥਾ’’ਤਿ. (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੩੫; ਅ. ਨਿ. ੪.੬੮);

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਉਪਾਸਿਕਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਪਰਿਸਾਯਪਿ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਕਾਲਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਚੂਲ਼ਕਾਲਉਪਾਸਕਵਤ੍ਥੁ

ਅਤ੍ਤਨਾ ਹਿ ਕਤਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਚੂਲ਼ਕਾਲਂ ਉਪਾਸਕਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਏਕਦਿਵਸਞ੍ਹਿ ਮਹਾਕਾਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਉਮਙ੍ਗਚੋਰਾ ਸਾਮਿਕੇਹਿ ਅਨੁਬਦ੍ਧਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਵਿਹਾਰੇ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਾਤੋਵ ਵਿਹਾਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਭਣ੍ਡਿਕਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਿਂਸੁ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਰਤ੍ਤਿਂ ਚੋਰਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਚਰਤਿ, ਗਣ੍ਹਥ ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਂ ਪੋਥਯਿਂਸੁ. ਕੁਮ੍ਭਦਾਸਿਯੋ ਉਦਕਤਿਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਮਾਨਾ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਪੇਥ, ਸਾਮਿ, ਨਾਯਂ ਏਵਰੂਪਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ ਤਂ ਮੋਚੇਸੁਂ. ਸੋ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਹਮ੍ਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਨਾਸਿਤੋ, ਕੁਮ੍ਭਦਾਸਿਯੋ ਮੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਜੀਵਿਤਂ ਲਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਸਤ੍ਥਾ ਤੇਸਂ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੂਲ਼ਕਾਲਉਪਾਸਕੋ ਕੁਮ੍ਭਦਾਸਿਯੋ ਚੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਅਕਰਣਭਾਵੇਨ ਜੀਵਿਤਂ ਲਭਿ. ਇਮੇ ਹਿ ਨਾਮ ਸਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰਯਾਦੀਸੁ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਨ ਸੁਗਤਿਞ੍ਚੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੬੫. ‘‘ਅਤ੍ਤਨਾ ਹਿ ਕਤਂ ਪਾਪਂ, ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ;

ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਕਤਂ ਪਾਪਂ, ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ;

ਸੁਦ੍ਧੀ ਅਸੁਦ੍ਧਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ, ਨਾਞ੍ਞੋ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਸੋਧਯੇ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਚਤੂਸੁ ਅਪਾਯੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ. ਯੇਨ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਕਤਂ ਪਾਪਂ, ਸੋ ਸੁਗਤਿਞ੍ਚੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ. ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਾ ਸੁਦ੍ਧਿ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਾ ਚ ਅਸੁਦ੍ਧਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਕਾਰਕਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਵ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਞ੍ਞਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਨ ਵਿਸੋਧਯੇ ਨੇਵ ਵਿਸੋਧੇਤਿ, ਨ ਕਿਲੇਸੇਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਚੂਲ਼ਕਾਲੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਪਰਿਸਾਯਪਿ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਚੂਲ਼ਕਾਲਉਪਾਸਕਵਤ੍ਥੁ ਨਵਮਂ.

੧੦. ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਹਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਕਾਲੇ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਹਂ ਇਤੋ ਚਤੁਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਂਵੇਗਾ ਸਤ੍ਤਸਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਅਵਿਜਹਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਸਮ੍ਮਨ੍ਤਯਮਾਨਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰੋ ਪਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਕਿਰ ਚਤੁਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਹਞ੍ਚਮ੍ਹਿ ਅਵੀਤਰਾਗੋ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਧਰਮਾਨੇਯੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਤ੍ਥਾਯ ਵਾਯਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਥ ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ‘‘ਕਸ੍ਮਾ, ਆਵੁਸੋ, ਤ੍ਵਂ ਨੇਵ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਚ੍ਛਸਿ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਮਨ੍ਤੇਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਨਾਮ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ ਆਰੋਚਯਿਂਸੁ. ਸੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾਪਿ ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਕਰੋਸੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇ ਕਿਰ, ਭਨ੍ਤੇ, ਚਤੁਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਥ, ਅਹਂ ਤੁਮ੍ਹੇਸੁ ਧਰਨ੍ਤੇਸੁਯੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾਯਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਸਾਧੁਕਾਰਂ ਦਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸ ਮਯਿ ਸਿਨੇਹੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥੇਨ ਵਿਯ ਭਵਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਨ ਹਿ ਗਨ੍ਧਾਦੀਹਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਾ ਮਂ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਨ ਮਂ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਸਦਿਸੇਨੇਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੬੬. ‘‘ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਂ ਪਰਤ੍ਥੇਨ, ਬਹੁਨਾਪਿ ਨ ਹਾਪਯੇ;

ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਮਭਿਞ੍ਞਾਯ, ਸਦਤ੍ਥਪਸੁਤੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਗਿਹਿਭੂਤਾ ਤਾਵ ਕਾਕਣਿਕਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥਂ ਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇਨ ਨ ਹਾਪਯੇ. ਕਾਕਣਿਕਮਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਹਿਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥੋਵ ਖਾਦਨੀਯਂ ਵਾ ਭੋਜਨੀਯਂ ਵਾ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਯ੍ਯ, ਨ ਪਰਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਪਨ ਏਵਂ ਅਕਥੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸੀਸੇਨ ਕਥਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਂ ਨ ਹਾਪੇਮੀ’’ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਮ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚੇਤਿਯਪਟਿਸਙ੍ਖਰਣਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਉਪਜ੍ਝਾਯਾਦਿਵਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨ ਹਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਵਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋਯੇਵ ਅਰਿਯਫਲਾਦੀਨਿ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥੋਵ. ਯੋ ਪਨ ਅਚ੍ਚਾਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਵਾ ਸੁਵੇ ਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਵੇਧਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨੋ ਵਿਚਰਤਿ, ਤੇਨ ਉਪਜ੍ਝਾਯਵਤ੍ਤਾਦੀਨਿਪਿ ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਚ੍ਚਮੇਵ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਰੂਪਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਮਭਿਞ੍ਞਾਯ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ, ਸਦਤ੍ਥਪਸੁਤੋ ਸਿਯਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਕੇ ਅਤ੍ਥੇ ਉਯ੍ਯੁਤ੍ਤਪਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਸੋ ਥੇਰੋ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਭਿਕ੍ਖੂਨਮ੍ਪਿ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਅਤ੍ਤਦਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਦਸਮਂ.

ਅਤ੍ਤਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਦ੍ਵਾਦਸਮੋ ਵਗ੍ਗੋ.