੧. ਵਿਸਾਖਾਯ ਸਹਾਯਿਕਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁ

ਕੋ ਨੁ ਹਾਸੋ ਕਿਮਾਨਨ੍ਦੋਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਸਾਖਾਯ ਸਹਾਯਿਕਾਯੋ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਕਿਰ ਪਞ੍ਚਸਤਾ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਏਵਂ ਇਮਾ ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰਿਨਿਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਭਰਿਯਾਯੋ ਵਿਸਾਖਂ ਮਹਾਉਪਾਸਿਕਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਪੇਸੁਂ. ਤਾ ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿਯੋ ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ‘‘ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਸੁਰਾਛਣੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਛਣੇ ਸਙ੍ਘੁਟ੍ਠੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਾਮਿਕਾਨਂ ਸੁਰਂ ਪਟਿਯਾਦੇਸੁਂ. ਤੇ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਸੁਰਾਛਣਂ ਕੀਲ਼ਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਮੇ ਦਿਵਸੇ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਭੇਰਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾਯ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੇ ਅਗਮਂਸੁ. ਤਾਪਿ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ‘‘ਮਯਂ ਸਾਮਿਕਾਨਂ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਸੁਰਂ ਪਾਤੁਂ ਨ ਲਭਿਮ੍ਹਾ, ਅਵਸੇਸਾ ਸੁਰਾ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਦਂ ਯਥਾ ਤੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਪਿਵਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਵਿਸਾਖਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਚ੍ਛਾਮ, ਅਯ੍ਯੇ, ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਦਟ੍ਠੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਾਧੁ, ਅਮ੍ਮਾ, ਤੇਨ ਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਮਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਕਾਰੇਨ ਸੁਰਂ ਨੀਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਯ੍ਯਾਨੇ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਾ ਵਿਚਰਿਂਸੁ. ਵਿਸਾਖਾਪਿ ‘‘ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਇਮਾਹਿ ਕਤਂ, ਇਦਾਨਿ ਮਂ ‘ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਿਕਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸੁਰਂ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਤੀ’ਤਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾਪਿ ਗਰਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਾ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਆਹ – ‘‘ਅਮ੍ਮਾ ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਵੋ ਕਤਂ, ਮਮਪਿ ਅਯਸੋ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ, ਸਾਮਿਕਾਪਿ ਵੋ ਕੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਇਦਾਨਿ ਕਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਥਾ’’ਤਿ. ਗਿਲਾਨਾਲਯਂ ਦਸ੍ਸਯਿਸ੍ਸਾਮ, ਅਯ੍ਯੇਤਿ. ਤੇਨ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਥ ਸਕੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨਾਤਿ. ਤਾ ਗੇਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਗਿਲਾਨਾਲਯਂ ਕਰਿਂਸੁ. ਅਥ ਤਾਸਂ ਸਾਮਿਕਾ ‘‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਾ ਚ ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਾ ਚ ਕਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਿਲਾਨਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਏਤਾਹਿ ਅਵਸੇਸਸੁਰਾ ਪੀਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਤਾ ਪੋਥੇਤ੍ਵਾ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਪਾਪੇਸੁਂ. ਤਾ ਅਪਰਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਛਣਵਾਰੇ ਤਥੇਵ ਸੁਰਂ ਪਿਵਿਤੁਕਾਮਾ ਵਿਸਾਖਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਯ੍ਯੇ, ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਨੋ ਨੇਹੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਮੇ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਅਯਸੋ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ, ਗਚ੍ਛਥ, ਨ ਵੋ ਅਹਂ ਨੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤਾਯ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਏਵਂ ਨ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਸਮ੍ਮਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਹਂਸੁ, ‘‘ਅਯ੍ਯੇ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਂ ਕਾਤੁਕਾਮਾਮ੍ਹਾ, ਵਿਹਾਰਂ ਨੋ ਨੇਹੀ’’ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਅਮ੍ਮਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਗਚ੍ਛਥ, ਪਰਿਵਚ੍ਛਂ ਕਰੋਥਾਤਿ. ਤਾ ਚਙ੍ਕੋਟਕੇਹਿ ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਦੀਨਿ ਗਾਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਪੁਣ੍ਣੇ ਮੁਟ੍ਠਿਵਾਰਕੇ ਹਤ੍ਥੇਹਿ ਓਲਮ੍ਬੇਤ੍ਵਾ ਮਹਾਪਟੇ ਪਾਰੁਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸਾਖਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਸਮਾਨਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਟ੍ਠਿਵਾਰਕੇਹੇਵ ਸੁਰਂ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਵਾਰਕੇ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯਂ ਸਤ੍ਥੁ ਪੁਰਤੋ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ.

ਵਿਸਾਖਾ ‘‘ਇਮਾਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਾਪਿ ਮਦਵੇਗੇਨ ਕਮ੍ਪਮਾਨਸਰੀਰਾ ‘‘ਇਚ੍ਚਾਮ, ਗਾਯਾਮਾ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸੁਂ. ਅਥੇਕਾ ਮਾਰਕਾਯਿਕਾ ਦੇਵਤਾ ‘‘ਇਮਾਸਂ ਸਰੀਰੇ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਾਸਂ ਸਰੀਰੇ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਿ. ਤਾਸੁ ਏਕਚ੍ਚਾ ਸਤ੍ਥੁ ਪੁਰਤੋ ਪਾਣਿਂ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਹਸਿਤੁਂ, ਏਕਚ੍ਚਾ ਨਚ੍ਚਿਤੁਂ ਆਰਭਿਂਸੁ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਕਿਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਞਤ੍ਵਾ ‘‘ਨ ਇਦਾਨਿ ਮਾਰਕਾਯਿਕਾਨਂ ਓਤਾਰਂ ਲਭਿਤੁਂ ਦਸ੍ਸਾਮਿ. ਨ ਹਿ ਮਯਾ ਏਤ੍ਤਕਂ ਕਾਲਂ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਨ੍ਤੇਨ ਮਾਰਕਾਯਿਕਾਨਂ ਓਤਾਰਲਾਭਤ੍ਥਾਯ ਪੂਰਿਤਾ’’ਤਿ ਤਾ ਸਂਵੇਜੇਤੁਂ ਭਮੁਕਲੋਮਤੋ ਰਸ੍ਮਿਯੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸਿ, ਤਾਵਦੇਵ ਅਨ੍ਧਕਾਰਤਿਮਿਸਾ ਅਹੋਸਿ. ਤਾ ਭੀਤਾ ਅਹੇਸੁਂ ਮਰਣਭਯਤਜ੍ਜਿਤਾ. ਤੇਨ ਤਾਸਂ ਕੁਚ੍ਛਿਯਂ ਸੁਰਾ ਜੀਰਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੋ ਸਿਨੇਰੁਮੁਦ੍ਧਨਿ ਠਤ੍ਵਾ ਉਣ੍ਣਾਲੋਮਤੋ ਰਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸਿ, ਤਙ੍ਖਣਂਯੇਵ ਚਨ੍ਦਸਹਸ੍ਸੁਗ੍ਗਮਨਂ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ ਤਾ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਚ੍ਛਮਾਨਾਹਿ ਪਮਤ੍ਤਾਹਿ ਆਗਨ੍ਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਤੁਮ੍ਹਾਕਞ੍ਹਿ ਪਮਾਦੇਨੇਵ ਮਾਰਕਾਯਿਕਾ ਦੇਵਤਾ ਓਤਾਰਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਤੁਮ੍ਹੇ ਹਸਾਦੀਨਂ ਅਕਰਣਟ੍ਠਾਨੇ ਹਸਾਦੀਨਿ ਕਾਰਾਪੇਸਿ, ਇਦਾਨਿ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਅਗ੍ਗੀਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਪਨਤ੍ਥਾਯ ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੧੪੬. ‘‘ਕੋ ਨੁ ਹਾਸੋ ਕਿਮਾਨਨ੍ਦੋ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਪਜ੍ਜਲਿਤੇ ਸਤਿ;

ਅਨ੍ਧਕਾਰੇਨ ਓਨਦ੍ਧਾ, ਪਦੀਪਂ ਨ ਗਵੇਸਥਾ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਆਨਨ੍ਦੋਤਿ ਤੁਟ੍ਠਿ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸੇ ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਏਕਾਦਸਹਿ ਅਗ੍ਗੀਹਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਪਜ੍ਜਲਿਤੇ ਸਤਿ ਕੋ ਨੁ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਹਾਸੋ ਵਾ ਤੁਟ੍ਠਿ ਵਾ? ਨਨੁ ਏਸ ਅਕਤ੍ਤਬ੍ਬਰੂਪੋਯੇਵ. ਅਟ੍ਠਵਤ੍ਥੁਕੇਨ ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨ੍ਧਕਾਰੇਨ ਓਨਦ੍ਧਾ ਤੁਮ੍ਹੇ ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਸ ਵਿਧਮਨਤ੍ਥਾਯ ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ ਞਾਣਪ੍ਪਦੀਪਂ ਨ ਗਵੇਸਥ ਨ ਕਰੋਥਾਤਿ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਪਞ੍ਚਸਤਾਪਿ ਤਾ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੁ.

ਸਤ੍ਥਾ ਤਾਸਂ ਅਚਲਸਦ੍ਧਾਯ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਸਿਨੇਰੁਮਤ੍ਥਕਾ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਾਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਨਂ ਵਿਸਾਖਾ ਆਹ – ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਰਾ ਨਾਮੇਸਾ ਪਾਪਿਕਾ. ਏਵਰੂਪਾ ਹਿ ਨਾਮ ਇਮਾ ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਸਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਇਰਿਯਾਪਥਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਣ੍ਠਾਪੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿਯੋ ਉਟ੍ਠਾਯ ਪਾਣਿਂ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਹਸਨਗੀਤਨਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਆਰਭਿਂਸੂ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਆਮ, ਵਿਸਾਖੇ, ਪਾਪਿਕਾ ਏਵ ਏਸਾ ਸੁਰਾ ਨਾਮ. ਏਤਞ੍ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਨੇਕੇ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਪਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਦਾ ਪਨੇਸਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਕਥੇਤੁਂ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਕੁਮ੍ਭਜਾਤਕਂ (ਜਾ. ੧.੧੬.੩੩ ਆਦਯੋ) ਕਥੇਸੀਤਿ.

ਵਿਸਾਖਾਯ ਸਹਾਯਿਕਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁ ਪਠਮਂ.