੧. ਜੀਵਕਪਞ੍ਹਵਤ੍ਥੁ

ਗਤਦ੍ਧਿਨੋਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੀਵਕਮ੍ਬਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਜੀਵਕੇਨ ਪੁਟ੍ਠਪਞ੍ਹਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ. ਜੀਵਕਵਤ੍ਥੁ ਖਨ੍ਧਕੇ (ਮਹਾਵ. ੩੨੬ ਆਦਯੋ) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵ.

ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਸਮਯੇ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟਂ ਅਭਿਰੁਹਿਤ੍ਵਾ ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ‘‘ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਧਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਸਿਲਂ ਪਵਿਜ੍ਝਿ. ਤਂ ਦ੍ਵੇ ਪਬ੍ਬਤਕੂਟਾਨਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਤਤੋ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾ ਪਪਟਿਕਾ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦਂ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸਿ, ਭੁਸਾ ਵੇਦਨਾ ਪਵਤ੍ਤਿਂਸੁ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਮਦ੍ਦਕੁਚ੍ਛਿਂ ਨਯਿਂਸੁ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਤੋਪਿ ਜੀਵਕਮ੍ਬਵਨਂ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਮਂ ਨੇਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਆਦਾਯ ਜੀਵਕਮ੍ਬਵਨਂ ਅਗਮਂਸੁ. ਜੀਵਕੋ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਣਪਟਿਕਮ੍ਮਤ੍ਥਾਯ ਤਿਖਿਣਭੇਸਜ੍ਜਂ ਦਤ੍ਵਾ ਵਣਂ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਮਯਾ ਅਨ੍ਤੋਨਗਰੇ ਏਕਸ੍ਸ ਮਨੁਸ੍ਸਸ੍ਸ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਆਗਮਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਇਦਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਯਾਵ ਮਮਾਗਮਨਾ ਬਦ੍ਧਨਿਯਾਮੇਨੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤੂ’’ਤਿ. ਸੋ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਰਪਿਦਹਨਵੇਲਾਯ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਹੋ ਮਯਾ ਭਾਰਿਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ, ਯ੍ਵਾਹਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਿਯ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਤਿਖਿਣਭੇਸਜ੍ਜਂ ਦਤ੍ਵਾ ਵਣਂ ਬਨ੍ਧਿਂ, ਅਯਂ ਤਸ੍ਸ ਮੋਚਨਵੇਲਾ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਮੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਂ ਭਗਵਤੋ ਸਰੀਰੇ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਸਤ੍ਥਾ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਨਨ੍ਦ, ਜੀਵਕੋ ਸਾਯਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਿ, ‘ਅਯਂ ਵਣਸ੍ਸ ਮੋਚਨਵੇਲਾ’ਤਿ ਪਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ, ਮੋਚੇਸਿ ਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਥੇਰੋ ਮੋਚੇਸਿ, ਵਣੋ ਰੁਕ੍ਖਤੋ ਛਲ੍ਲਿ ਵਿਯ ਅਪਗਤੋ. ਜੀਵਕੋ ਅਨ੍ਤੋਅਰੁਣੇਯੇਵ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਵੇਗੇਨ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਰੀਰੇ ਵੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਖੋ, ਜੀਵਕ, ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇਯੇਵ ਸਬ੍ਬਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਵੂਪਸਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਘਟੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੯੦. ‘‘ਗਤਦ੍ਧਿਨੋ ਵਿਸੋਕਸ੍ਸ, ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਧਿ;

ਸਬ੍ਬਗਨ੍ਥਪ੍ਪਹੀਨਸ੍ਸ, ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਗਤਦ੍ਧਿਨੋਤਿ ਗਤਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਕਨ੍ਤਾਰਦ੍ਧਾ ਵਟ੍ਟਦ੍ਧਾਤਿ ਦ੍ਵੇ ਅਦ੍ਧਾ ਨਾਮ. ਤੇਸੁ ਕਨ੍ਤਾਰਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਯਾਵ ਇਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਾਵ ਅਦ੍ਧਿਕੋਯੇਵ, ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਤ੍ਤੇ ਗਤਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਵਟ੍ਟਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਯਾਵ ਵਟ੍ਟੇ ਵਸਨ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਅਦ੍ਧਿਕਾ ਏਵ. ਕਸ੍ਮਾ? ਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਅਖੇਪਿਤਤ੍ਤਾ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਯੋਪਿ ਅਦ੍ਧਿਕਾ ਏਵ, ਵਟ੍ਟਂ ਪਨ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਗਤਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਗਤਦ੍ਧਿਨੋ. ਵਿਸੋਕਸ੍ਸਾਤਿ ਵਟ੍ਟਮੂਲਕਸ੍ਸ ਸੋਕਸ੍ਸ ਵਿਗਤਤ੍ਤਾ ਵਿਸੋਕਸ੍ਸ. ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਧੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਬ੍ਬਗਨ੍ਥਪ੍ਪਹੀਨਸ੍ਸਾਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਗਨ੍ਥਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਾਗਨ੍ਥਪ੍ਪਹੀਨਸ੍ਸ. ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਦੁਵਿਧੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਕਾਯਿਕੋ ਚੇਤਸਿਕੋ ਚਾਤਿ. ਤੇਸੁ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਸੀਤੁਣ੍ਹਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਕਾਯਿਕਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਅਨਿਬ੍ਬੁਤੋਵ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਜੀਵਕੋ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਰਾਜਤਾਯ ਦੇਸਨਾਵਿਧਿਕੁਸਲਤਾਯ ਚੇਤਸਿਕਪਰਿਲ਼ਾਹਵਸੇਨ ਦੇਸਨਂ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ, ‘‘ਜੀਵਕ, ਪਰਮਤ੍ਥੇਨ ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਆਹ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਜੀਵਕਪਞ੍ਹਵਤ੍ਥੁ ਪਠਮਂ.