੨. ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਉਯ੍ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਏਕਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸਮਯੇ ਸਤ੍ਥਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵੁਟ੍ਠਵਸ੍ਸੋ ‘‘ਅਦ੍ਧਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਆਰੋਚਾਪੇਸਿ. ਵਤ੍ਤਂ ਕਿਰੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਿਤੁਕਾਮਾਨਂ ‘‘ਏਵਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤ੍ਤਪਚਨਚੀਵਰਰਜਨਾਦੀਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਅਦ੍ਧਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਆਰੋਚਾਪਨਂ. ਭਿਕ੍ਖੂਸੁ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਸੁ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰੋਪਿ ਚੀਵਰਾਨਿ ਧੋਵਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਉਜ੍ਝਾਯਿਂਸੁ ‘‘ਥੇਰੋ ਕਸ੍ਮਾ ਚੀਵਰਾਨਿ ਧੋਵਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਨਗਰੇ ਅਨ੍ਤੋ ਚ ਬਹਿ ਚ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮਨੁਸ੍ਸਕੋਟਿਯੋ ਵਸਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਥੇਰਸ੍ਸ ਨ ਞਾਤਕਾ, ਤੇ ਉਪਟ੍ਠਾਕਾ, ਯੇ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਕਾ, ਤੇ ਞਾਤਕਾ. ਤੇ ਥੇਰਸ੍ਸ ਚਤੂਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਨਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਕਂ ਉਪਕਾਰਂ ਪਹਾਯ ਏਸ ਕਹਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ? ਸਚੇਪਿ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਾਪਮਾਦਕਨ੍ਦਰਤੋ ਪਰਂ ਨ ਗਮਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਕਿਰ ਯਂ ਕਨ੍ਦਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇ ਇਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਥ, ਮਾ ਪਮਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਵਦਤਿ. ਤਂ ‘‘ਮਾਪਮਾਦਕਨ੍ਦਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸਤ੍ਥਾਪਿ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਨਗਰੇ ਅਨ੍ਤੋ ਚ ਬਹਿ ਚ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮਨੁਸ੍ਸਕੋਟਿਯੋ ਵਸਨ੍ਤਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਮਙ੍ਗਲਾਮਙ੍ਗਲਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਹਾਰਂ ਤੁਚ੍ਛਂ ਕਾਤੁਂ, ਕਂ ਨੁ ਖੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ? ਅਥਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ –‘‘ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਹੇਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਞਾਤਕਾ ਚ ਉਪਟ੍ਠਾਕਾ ਚ, ਕਸ੍ਸਪਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਥੇਰਂ ਆਹ – ‘‘ਕਸ੍ਸਪ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਹਾਰਂ ਤੁਚ੍ਛਂ ਕਾਤੁਂ, ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਮਙ੍ਗਲਾਮਙ੍ਗਲਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ, ਤ੍ਵਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਵਤ੍ਤਸ੍ਸੂ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਥੇਰੋ ਪਰਿਸਂ ਆਦਾਯ ਨਿਵਤ੍ਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਉਪਜ੍ਝਾਯਿਂਸੁ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਵੋ, ਆਵੁਸੋ, ਨਨੁ ਇਦਾਨੇਵ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੋ ਕਸ੍ਮਾ ਚੀਵਰਾਨਿ ਧੋਵਤਿ, ਨ ਏਸੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਯਂ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦੇਵ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਆਹ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਿਂ ਨਾਮੇਤਂ ਕਥੇਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਥਿਤਨਿਯਾਮੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਕਸ੍ਸਪਂ ‘ਕੁਲੇਸੁ ਚ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਚ ਲਗ੍ਗੋ’ਤਿ ਵਦੇਥ, ਸੋ ‘ਮਮ ਵਚਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤੋ. ਏਸੋ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਤ੍ਥਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋਯੇਵ ‘ਚਤੂਸੁ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਅਲਗ੍ਗੋ ਚਨ੍ਦੂਪਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕੁਲਾਨਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ ਪਤ੍ਥਨਂ ਅਕਾਸਿ. ਨਤ੍ਥੇਤਸ੍ਸ ਕੁਲੇ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੇ ਵਾ ਲਗ੍ਗੋ, ਅਹਂ ਚਨ੍ਦੋਪਮਪ੍ਪਟਿਪਦਞ੍ਚੇਵ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੪੬) ਅਰਿਯਵਂਸਪ੍ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਤਂ ਕਸ੍ਸਪਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥੇਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ.

ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ – ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਕਦਾ ਪਨ ਥੇਰੇਨ ਪਤ੍ਥਨਾ ਠਪਿਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਸੋਤੁਕਾਮਾਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤੇਸਂ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤੋ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਥਕੇ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ ਨਾਮ ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਪਾਦਮੂਲੇ ਤੇਨ ਠਪਿਤਪਤ੍ਥਨਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਂ ਥੇਰਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਚਰਿਤਂ ਕਥੇਸਿ. ਤਂ ਥੇਰਪਾਲ਼ਿਯਂ (ਥੇਰਗਾ. ੧੦੫੪ ਆਦਯੋ) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵ. ਸਤ੍ਥਾ ਪਨ ਇਮਂ ਥੇਰਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਚਰਿਤਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਹਂ ਚਨ੍ਦੋਪਮਪ੍ਪਟਿਪਦਞ੍ਚੇਵ ਅਰਿਯਵਂਸਪ੍ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਮਮ ਪੁਤ੍ਤਂ ਕਸ੍ਸਪਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥੇਸਿਂ, ਮਮ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਵਾ ਕੁਲੇਸੁ ਵਾ ਵਿਹਾਰੇਸੁ ਵਾ ਪਰਿਵੇਣੇਸੁ ਵਾ ਲਗ੍ਗੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਲ੍ਲਲੇ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਰਾਜਹਂਸੋ ਵਿਯ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਲਗ੍ਗੋਯੇਵ ਮਮ ਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਘਟੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੯੧. ‘‘ਉਯ੍ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਤੀਮਨ੍ਤੋ, ਨ ਨਿਕੇਤੇ ਰਮਨ੍ਤਿ ਤੇ;

ਹਂਸਾਵ ਪਲ੍ਲਲਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਓਕਮੋਕਂ ਜਹਨ੍ਤਿ ਤੇ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਉਯ੍ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਤੀਮਨ੍ਤੋਤਿ ਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਖੀਣਾਸਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਗੁਣੇਸੁ ਝਾਨਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੀਸੁ ਆਵਜ੍ਜਨਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵੁਟ੍ਠਾਨਾਧਿਟ੍ਠਾਨਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਹਿ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਘਟੇਨ੍ਤਿ. ਨ ਨਿਕੇਤੇ ਰਮਨ੍ਤਿ ਤੇਤਿ ਤੇਸਂ ਆਲਯੇ ਰਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਹਂਸਾਵਾਤਿ ਦੇਸਨਾਸੀਸਮੇਤਂ, ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਯਥਾ ਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਲ੍ਲਲੇ ਸਕੁਣਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੋਚਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਮਨਕਾਲੇ ‘‘ਮਮ ਉਦਕਂ, ਮਮ ਪਦੁਮਂ, ਮਮ ਉਪ੍ਪਲਂ, ਮਮ ਕਣ੍ਣਿਕਾ’’ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਕਞ੍ਚਿ ਆਲਯਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਅਨਪੇਕ੍ਖਾਵ ਤਂ ਠਾਨਂ ਪਹਾਯ ਉਪ੍ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇ ਕੀਲ਼ਮਾਨਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੀਣਾਸਵਾ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਿਹਰਨ੍ਤਾਪਿ ਕੁਲਾਦੀਸੁ ਅਲਗ੍ਗਾ ਏਵ ਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਗਮਨਸਮਯੇਪਿ ਤਂ ਠਾਨਂ ਪਹਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ‘‘ਮਮ ਵਿਹਾਰੋ, ਮਮ ਪਰਿਵੇਣਂ, ਮਮੂਪਟ੍ਠਾਕਾ’’ਤਿ ਅਨਾਲਯਾ ਅਨੁਪੇਕ੍ਖਾਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਓਕਮੋਕਨ੍ਤਿ ਆਲਯਾਲਯਂ, ਸਬ੍ਬਾਲਯੇ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਦੁਤਿਯਂ.