ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾ
ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ
ਇਮਸ੍ਸ ਪਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾ ਕਥਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਛ ਫਸ੍ਸਾ, ਛ ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਅਟ੍ਠ ਅਸਂਵਰਾ, ਅਟ੍ਠ ਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਾ, ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ, ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਤਿ, ਇਦਂ ਏਤ੍ਤਕਂ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾਯ ਮਾਤਿਕਾਠਪਨਂ ਨਾਮ.
ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਪਨ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਆਦਿਤੋ ਤਾਵ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਕਾਯੋ – ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕੋ, ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ, ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਯਨ੍ਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਿਪਿ, ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨੇਵ ਚਤਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ ਵਣ੍ਣੋ ਗਨ੍ਧੋ ਰਸੋ ਓਜਾਤਿ ਅਟ੍ਠ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਤਾਨੇਵ ਅਟ੍ਠ ਆਹਾਰਜਾਨਿ ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਅਟ੍ਠ ਉਤੁਜਾਨਿ ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਅਟ੍ਠ ਚਿਤ੍ਤਜਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨਾਮ.
ਤੇਸੁ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨੇਵ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਕਾਯਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਨ ਇਤਰੇਸਂ. ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਪਨ ਅਟ੍ਠਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਏਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਦਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ? ਯਾ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਆਲੋਕੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਵਿਲੋਕੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਸਮਿਞ੍ਜੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪਸਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਥਮ੍ਭਨਾ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭਨਾ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਂ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪਿਤਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੭੨੦). ‘ਅਭਿਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮਿ ਪਟਿਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਆਪੋਧਾਤੁ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਵਣ੍ਣੋ ਗਨ੍ਧੋ ਰਸੋ ਓਜਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਰੂਪਕਲਾਪਾਨਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ, ਸਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤਿ ਚਾਲੇਤਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਏਕਾਵਜ੍ਜਨਵੀਥਿਯਂ ਸਤ੍ਤਸੁ ਜਵਨੇਸੁ ਪਠਮਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਅਪਰਾਪਰਂ ਪਨ ਚਾਲੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਦੁਤਿਯਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਤ੍ਤਮਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਨ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਹੇਟ੍ਠਾ ਛਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਵਾਯੋਧਾਤੁਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਚਾਲੇਤੁਂ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤੁਂ ਪਟਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤੁਂ ਆਲੋਕਾਪੇਤੁਂ ਵਿਲੋਕਾਪੇਤੁਂ ਸਮ੍ਮਿਞ੍ਜਾਪੇਤੁਂ ਪਸਾਰਾਪੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਤੇਨ ਗਮਨਂ ਨਾਮ ਜਾਯਤਿ, ਆਗਮਨਂ ਨਾਮ ਜਾਯਤਿ, ਗਮਨਾਗਮਨਂ ਨਾਮ ਜਾਯਤਿ. ‘ਯੋਜਨਂ ਗਤੋ ਦਸਯੋਜਨਂ ਗਤੋ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਆਪਜ੍ਜਾਪੇਤਿ.
ਯਥਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਹਿ ਯੁਗੇਹਿ ਆਕਡ੍ਢਿਤਬ੍ਬੇ ਸਕਟੇ ਪਠਮਯੁਗੇ ਯੁਤ੍ਤਗੋਣਾ ਯੁਗਂ ਤਾਵ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਚਕ੍ਕਂ ਪਨ ਨਪਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ; ਦੁਤਿਯਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ; ਸਤ੍ਤਮਯੁਗੇ ਪਨ ਗੋਣੇ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯਦਾ ਛੇਕੋ ਸਾਰਥਿ ਧੁਰੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਯੋਤ੍ਤਾਨਿ ਆਦਾਯ ਸਬ੍ਬਪੁਰਿਮਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਤੋਦਲਟ੍ਠਿਯਾ ਗੋਣੇ ਆਕੋਟੇਤਿ, ਤਦਾ ਸਬ੍ਬੇਵ ਏਕਬਲਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਧੁਰਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਰੇਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਚ ਪਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ. ‘ਸਕਟਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਸਯੋਜਨਂ ਵੀਸਤਿਯੋਜਨਂ ਗਤਾ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਆਪਾਦੇਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨ ਸੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਯ ਪਨ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਚਾਲੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਏਕੋ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਸਾ ਅਟ੍ਠ ਰੂਪਾਨਿ ਵਿਯ ਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ. ਯਥਾ ਪਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਭੇਦਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਜਰਾਮਰਣਤ੍ਤਾ, ‘‘ਜਰਾਮਰਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.
ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਤਾ ਪਨੇਸਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤੀਤਿ? ਏਕਂ ਕਾਯਿਕਕਰਣਂ. ਚਕ੍ਖੁਪਥਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਠਿਤੋ ਹਤ੍ਥਂ ਵਾ ਪਾਦਂ ਵਾ ਉਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਸੀਸਂ ਵਾ ਭਮੁਕਂ ਵਾ ਚਾਲੇਤਿ, ਅਯਂ ਹਤ੍ਥਾਦੀਨਂ ਆਕਾਰੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਨ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਏਵ. ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਹਿ ਹਤ੍ਥਵਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨਂ ਵਣ੍ਣਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਏਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ.
ਯਥਾ ਹਿ ਅਰਞ੍ਞੇ ਨਿਦਾਘਸਮਯੇ ਉਦਕਟ੍ਠਾਨੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ‘ਇਮਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਇਧ ਉਦਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਰੁਕ੍ਖਗ੍ਗੇ ਤਾਲਪਣ੍ਣਾਦੀਨਿ ਬਨ੍ਧਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਸੁਰਾਪਾਨਦ੍ਵਾਰੇ ਧਜਂ ਉਸ੍ਸਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਉਚ੍ਚਂ ਵਾ ਪਨ ਰੁਕ੍ਖਂ ਵਾਤੋ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਚਾਲੇਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਉਦਕੇ ਮਚ੍ਛੇ ਚਲਨ੍ਤੇ ਉਪਰਿ ਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕਾਨਿ ਉਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਮਹੋਘਸ੍ਸ ਗਤਮਗ੍ਗਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤਿਣਪਣ੍ਣਕਸਟਂ ਉਸ੍ਸਾਰਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਾਲਪਣ੍ਣਧਜਸਾਖਾਚਲਨਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕਤਿਣਪਣ੍ਣਕਸਟੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯਥਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਦਿਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ‘ਏਤ੍ਥ ਉਦਕਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੁਰਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਯਂ ਰੁਕ੍ਖੋ ਵਾਤੇਨ ਪਹਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਉਦਕੇ ਮਚ੍ਛੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਠਾਨਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਓਘੋ ਗਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਿ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਵ. ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਹਿ ਹਤ੍ਥਵਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨਂ ਵਣ੍ਣਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਏਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ.
ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚੇਸਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤੋਵ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤੋਪਿ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਪਰੇਸਂ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾ ਹਿ ਸੋਣਸਿਙ੍ਗਾਲਕਾਕਗੋਣਾਦਯੋ ਦਣ੍ਡਂ ਵਾ ਲੇਡ੍ਡੁਂ ਵਾ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਹਰਣਾਕਾਰੇ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ‘ਅਯਂ ਨੋ ਪਹਰਿਤੁਕਾਮੋ’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਵਾ ਤੇਨ ਵਾ ਪਲਾਯਨ੍ਤਿ. ਪਾਕਾਰਕੁਟ੍ਟਾਦਿਅਨ੍ਤਰਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਪਰਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਕਾਲੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਅਪਾਕਟਾ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭੂਤਾਨਂ ਪਨ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.
ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕੇ ਪਨ ਕਾਯੇ ਚਲਨ੍ਤੇ ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕੋ ਚਲਤਿ ਨ ਚਲਤੀਤਿ? ਸੋਪਿ ਤਥੇਵ ਚਲਤਿ. ਤਂਗਤਿਕੋ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕੋਵ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਉਦਕੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਉਦਕੇ ਪਤਿਤਾਨਿ ਸੁਕ੍ਖਦਣ੍ਡਕਤਿਣਪਣ੍ਣਾਦੀਨਿਪਿ ਉਦਕਗਤਿਕਾਨੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਮੇਸਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਯਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚੇਤਨਾ ਯਾਯ ਪਾਣਂ ਹਨਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਂ ਚਰਤਿ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਤਿ, ਇਦਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਪਰਵਾਦਿਮ੍ਹਿ ਸਤਿ ਕਾਯੋ ਦ੍ਵਾਰਂ, ਤਮ੍ਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚੇਤਨਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ‘ਕੁਸਲਂ ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਵਾ’ਤਿ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਰਵਾਦਿਮ੍ਹਿ ਪਨ ਅਸਤਿ ‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵਾ’ਤਿ ਤਿਕਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾਵ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਨਗਰਦ੍ਵਾਰਂ ਕਤਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਙ੍ਗੁਲਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਪਰਾਪਰਂ ਨ ਸਙ੍ਕਮਤਿ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਮਹਾਜਨੋ ਸਞ੍ਚਰਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਦ੍ਵਾਰੇ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਸਞ੍ਚਰਤਿ, ਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਚਰਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –
ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਦ੍ਵਾਰਚਾਰਿਨੋ;
ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮੇਨਾਪਿ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ, ਦ੍ਵਾਰੇਨਾਪਿ ਕਮ੍ਮਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਂ ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ. ਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਥਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਅਧਿਵਤ੍ਥਾ ਦੇਵਤਾ ਸਿਮ੍ਬਲਿਦੇਵਤਾ ਪਲਾਸਦੇਵਤਾ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦਦੇਵਤਾ ਫਨ੍ਦਨਦੇਵਤਾਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਰੁਕ੍ਖੇਨ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇਨ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ. ਵਚੀਕਮ੍ਮਮਨੋਕਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੋ ਕਾਯੋ, ਅਞ੍ਞਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਯੇਨ ਪਨ ਕਤਤ੍ਤਾ ਤਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯਾ –
ਕਾਯੇਨ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਕਾਯੋ ਚ ਕਾਯਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ.
ਸੂਚਿਯਾ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਸੂਚਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਸੂਚਿ ਚ ਸੂਚਿਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ.
ਵਾਸਿਯਾ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਵਾਸਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਵਾਸਿ ਚ ਵਾਸਿਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ.
ਪੁਰਿਸੇਨ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਪੁਰਿਸਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਪੁਰਿਸੋ ਚ ਪੁਰਿਸਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ.
ਏਵਮੇਵਂ.
ਕਾਯੇਨ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਕਾਯੋ ਚ ਕਾਯਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ.
ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਨੇਵ ਦ੍ਵਾਰਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਕਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨਂ. ਕਥਂ? ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਯਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ. ‘ਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯੇਭੁਯ੍ਯਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਚੇਵ ਤਬ੍ਬਹੁਲਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਚ. ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਇਤਰਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਾਮਅਮ੍ਬਵਨਨਾਗਵਨਾਦੀਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਾਮਾਦਿਭਾਵੋ ਵਿਯਾਤਿ ਦ੍ਵਾਰਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਮ੍ਹਿਯੇਵ ਬਹੁਲਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਬਹੁਲਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਏਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋ, ਵਨਚਰਕਥੁਲ੍ਲਕੁਮਾਰਿਕਾਦਿਗੋਚਰਾਨਂ ਵਨਚਰਕਾਦਿਭਾਵੋ ਵਿਯਾਤਿ. ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨਮ੍ਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ.
ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ
ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਯਂ ਪਨ ਚੇਤਨਾਵਿਰਤਿਸਦ੍ਦਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਾ ਵਾਚਾ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਚਤੂਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਵਾਚਾ ਸੁਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ ਨੋ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਚ ਅਨਨੁਵਜ੍ਜਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੧੩); ਅਯਂ ਚੇਤਨਾਵਾਚਾ ਨਾਮ. ਯਾ ‘‘ਚਤੂਹਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਹਿ ਆਰਤਿ ਵਿਰਤਿ…ਪੇ… ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੨੦੬), ਅਯਂ ਵਿਰਤਿਵਾਚਾ ਨਾਮ. ‘‘ਵਾਚਾ ਗਿਰਾ ਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋ ਉਦੀਰਣਂ ਘੋਸੋ ਘੋਸਕਮ੍ਮਂ ਵਾਚਾ ਵਚੀਭੇਦੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੮੫੦), ਅਯਂ ਸਦ੍ਦਵਾਚਾ ਨਾਮ. ਤਾਸੁ ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨੇਵ ਚੇਤਨਾਯ ਨਾਮਂ ਨ ਵਿਰਤਿਯਾ. ਸਹਸਦ੍ਦਾ ਪਨ ਏਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਦਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ? ਯਾ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਵਾਚਾ ਗਿਰਾ ਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋ ਉਦੀਰਣਂ ਘੋਸੋ ਘੋਸਕਮ੍ਮਂ ਵਾਚਾ ਵਚੀਭੇਦੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਾਚਾ. ਯਾ ਤਾਯ ਵਾਚਾਯ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪਿਤਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੩੬).
‘ਇਦਂ ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਏਤਂ ਵਕ੍ਖਾਮੀ’ਤਿ ਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਸਦ੍ਦੋ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਂ ਨ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤੋ. ਆਗਮਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਪਨ ‘ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਸਦ੍ਦ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਪ੍ਪਲਪਨ੍ਤਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸਦ੍ਦਂ; ‘ਸੁਤ੍ਵਾ’ਤਿ ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ, ਯਂ ਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ; ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ‘ਏਵਮ੍ਪਿ ਤੇ ਮਨੋ, ਇਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤੇ ਮਨੋ’ਤਿ ਆਦਿਸਤੀਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਥੂਨਿਪਿ ਕਥਿਤਾਨਿ. ਪਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਂ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਘਟ੍ਟਨਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਸਦ੍ਦੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ‘ਇਦਂ ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਏਤਂ ਵਕ੍ਖਾਮੀ’ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਆਪੋਧਾਤੁ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਵਣ੍ਣੋ ਗਨ੍ਧੋ ਰਸੋ ਓਜਾਤਿ ਅਟ੍ਠ ਰੂਪਾਨਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਤੇਸਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਂ ਘਟ੍ਟਯਮਾਨਾਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨ ਧਾਤੁਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨੇਨ ਸਹੇਵ ਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਅਯਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸਦ੍ਦੋ ਨਾਮ. ਅਯਂ ਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਯ ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਘਟ੍ਟਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੋ ਏਕੋ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਸਾ ਅਟ੍ਠ ਰੂਪਾਨਿ ਵਿਯ ਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਇਧਾਪਿ ਹਿ ‘ਤਿਸ੍ਸ, ਦਤ੍ਤ, ਮਿਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਪਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਏਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਚ ਅਯਮ੍ਪਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ. ‘ਏਹਿ, ਯਾਹੀ’ਤਿ ਹਿ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਪਿ ‘ਇਦਂ ਨਾਮੇਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚ. ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯਂ ਚਾਲੇਤਿ ਨ ਚਾਲੇਤੀਤਿ, ਅਯਂ ਪਨ ਵਾਰੋ ਇਧ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਯ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਕਿਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚੇਤਨਾ, ਯਾਯ ਮੁਸਾ ਕਥੇਤਿ, ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਕਥੇਤਿ, ਫਰੁਸਂ ਕਥੇਤਿ, ਸਮ੍ਫਂ ਪਲਪਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਤਿ, ਇਦਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਸਬ੍ਬਂ ਕਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਵਵਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.
ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ
ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਯਂ ਪਨ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਮਨੋ ਮਨੋ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਾਵਚਰੋ ਚਤੁਪਞ੍ਞਾਸਵਿਧੋ ਹੋਤਿ, ਰੂਪਾਵਚਰੋ ਪਨ੍ਨਰਸਵਿਧੋ, ਅਰੂਪਾਵਚਰੋ ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧੋ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਅਟ੍ਠਵਿਧੋਤਿ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਏਕੂਨਨਵੁਤਿਵਿਧੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਨਾਮ ਮਨੋ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਯਂ ਨਾਮ ਚੇਤਨਾ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਹਿ ਚੇਤਨਾ ਮਹਾਪਕਰਣੇ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਏਵਮੇਵ ਅਯਂ ਨਾਮ ਮਨੋ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਥਾਹ – ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮੇਤਂ ਕਿਂ ਕਰੋਤੀਤਿ? ਆਯੂਹਤਿ, ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ, ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਰੋਤਿ, ਚੇਤੇਤਿ, ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਪਕਪ੍ਪੇਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਚੇਤਨਾ ਕਿਂ ਆਯੂਹਤਿ, ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ, ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਰੋਤਿ, ਚੇਤੇਤਿ, ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਪਕਪ੍ਪੇਤੀਤਿ?. ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮੇ. ਸਾਪਿ ਹਿ ਸਹਜਾਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਆਯੂਹਤਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਰੋਤਿ ਚੇਤੇਤਿ ਕਪ੍ਪੇਤਿ ਪਕਪ੍ਪੇਤੀਤਿ. ਕਿਂ ਵਾ ਇਮਿਨਾ ਵਾਦੇਨ? ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਵਸੇਨ ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ – ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲੋ ਏਕੂਨਤਿਂਸਵਿਧੋ ਮਨੋ ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਯਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚੇਤਨਾ ਯਾਯ ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਾਨਿ ਚੇਵ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਅਬ੍ਯਾਪਾਦਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਾਨਿ ਚ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਇਦਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਸਬ੍ਬਂ ਕਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਵਵਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਨਾਮ.
ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਕਮ੍ਮਕਥਾ
ਇਦਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਇਮਾਨਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾਯ ਮਾਤਿਕਾਠਪਨਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਹੋਤਿ. ਤੀਣਿ ਹਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ – ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਪਨੇਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮਾਤਿ? ਚੇਤਨਾ ਚੇਵ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਚ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਤਤ੍ਥ ਚੇਤਨਾਯ ਕਮ੍ਮਭਾਵੇ ਇਮਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ –
‘‘ਚੇਤਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਵਦਾਮਿ, ਚੇਤਯਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ’’ (ਅ. ਨਿ. ੬.੬੩; ਕਥਾ. ੫੩੯). ‘‘ਕਾਯੇ ਵਾ ਹਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸਤਿ ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹੇਤੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ, ਵਾਚਾਯ ਵਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸਤਿ ਵਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹੇਤੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ; ਮਨੇ ਵਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸਤਿ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹੇਤੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ’’ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੫; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੭੧). ‘‘ਤਿਵਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖੁਦ੍ਰਯਂ, ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ; ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾ…ਪੇ… ਤਿਵਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖੁਦ੍ਰਯਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ ਤਿਵਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖੁਦ੍ਰਯਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾ…ਪੇ… ਤਿਵਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ, ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖੁਦ੍ਰਯਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ’’ (ਕਥਾ. ੫੩੯; ਅ. ਨਿ. ੧੦.੨੧੭ ਥੋਕਂ ਵਿਸਦਿਸਂ). ‘‘ਸਚਾਯਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਮੋਘਪੁਰਿਸੋ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸ੍ਸ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ – ਸਞ੍ਚੇਤਨਿਯਂ, ਆਵੁਸੋ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤ, ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ, ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਂ ਸੁਖਂ ਸੋ ਵੇਦਯਤਿ…ਪੇ… ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨੀਯਂ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਸੋ ਵੇਦਯਤੀਤਿ; ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨੋ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਮੋਘਪੁਰਿਸੋ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨੋ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੦; ਕਥਾ. ੫੩੯).
ਇਮਾਨਿ ਤਾਵ ਚੇਤਨਾਯ ਕਮ੍ਮਭਾਵੇ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮਭਾਵੋ ਕਮ੍ਮਚਤੁਕ੍ਕੇਨ ਦੀਪਿਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਮਯਾ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦਿਤਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਕਣ੍ਹਂ ਕਣ੍ਹਵਿਪਾਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਕ੍ਕਂ ਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਂ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਣ੍ਹਂ ਅਸੁਕ੍ਕਂ ਅਕਣ੍ਹਅਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੩੨-੨੩੩).… ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਣ੍ਹਂ ਅਸੁਕ੍ਕਂ ਅਕਣ੍ਹਅਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ? ਯਦਿਦਂ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ – ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ…ਪੇ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਣ੍ਹਂ ਅਸੁਕ੍ਕਂ ਅਕਣ੍ਹਅਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੩੮).… ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਣ੍ਹਂ ਅਸੁਕ੍ਕਂ ਅਕਣ੍ਹਅਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ? ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ – ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ …ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਣ੍ਹਂ ਅਸੁਕ੍ਕਂ ਅਕਣ੍ਹਅਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੩੭).
ਏਵਂ ਇਮੇ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਮਗ੍ਗਙ੍ਗਪ੍ਪਭੇਦਤੋ ਪਨ੍ਨਰਸ ਧਮ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਚਤੁਕ੍ਕੇਨ ਦੀਪਿਤਾ. ਅਭਿਜ੍ਝਾ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਇਮੇਹਿ ਪਨ ਛਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਵੀਸਤਿ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਤਤ੍ਥ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਭਜਾਪਿਯਮਾਨੋ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਭਜਤਿ. ਯਞ੍ਹਿ ਕਾਯੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਅਜ੍ਝਾਚਰਤਿ, ਤਮ੍ਹਾ ਸਂਵਰੋ ਕਾਯਿਕੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਂ ਵਾਚਾਯ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਅਜ੍ਝਾਚਰਤਿ, ਤਮ੍ਹਾ ਸਂਵਰੋ ਵਾਚਸਿਕੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਤਿ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਯੇ ਗਹਿਤੇ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਤਪ੍ਪਕ੍ਖਿਕਤ੍ਤਾ ਗਹਿਤੋਵ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਮਨੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਅਜ੍ਝਾਚਰਤਿ, ਤਮ੍ਹਾ ਸਂਵਰੋ ਮਾਨਸਿਕੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਾਯਾਮਸਤਿਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋਪਿ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਭਜਾਪਿਯਮਾਨੋ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਭਜਤਿ.
ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਦ੍ਵਾਰਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਹਿ ਚੋਪਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਪਥਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਸਮੁਦਾਚਾਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਪਥਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ; ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰਪਕ੍ਖਿਕਮੇਵ ਅਕਂਸੁ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਨਯੋ – ਯੋ ‘ਮਿਗਵਂ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਧਨੁਂ ਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਜਿਯਂ ਵਟ੍ਟੇਤਿ, ਸਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸੇਤਿ, ਭਤ੍ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਵਤ੍ਥਂ ਪਰਿਦਹਤਿ, ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਚੋਪਨਂ ਪਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਅਰਞ੍ਞੇ ਦਿਵਸਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਸਸਬਿਲ਼ਾਰਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਲਭਤਿ, ਇਦਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਕਮ੍ਮਪਥਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਤਾਯ. ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਮਚ੍ਛਗ੍ਗਹਣਾਦੀ ਸੁਪਯੋਗੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.
ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ‘ਮਿਗਵਂ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮਿ’ ‘ਵੇਗੇਨ ਧਨੁਆਦੀਨਿ ਸਜ੍ਜੇਥਾ’ਤਿ ਆਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵ ਅਰਞ੍ਞੇ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਲਭਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਚੋਪਨਂ ਪਤ੍ਤਂ, ਕਮ੍ਮਪਥਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਤਾਯ ਪਨ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਕੇਵਲਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਨ ਵਧਕਚੇਤਨਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਤ੍ਤਾਯ ਏਵ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋਵ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਚ ਖੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਸੇਨ ਨ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਵਸੇਨ. ਅਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ; ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ. ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਤੀਸੁਪਿ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ; ਤਥਾ ਕੁਸਲਾਨਿ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਾਨਿ.
ਕਥਂ? ਸਹਤ੍ਥਾ ਹਿ ਪਾਣਂ ਹਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਂ ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਹਿ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹਜਾਤਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ. ‘ਗਚ੍ਛ ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਹਿ, ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਂ ਭਣ੍ਡਂ ਅਵਹਰਾ’ਤਿ ਆਣਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਂ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਹਿ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹਜਾਤਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ. ਏਤ੍ਤਕਾ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਸਮਾਨਤ੍ਥਕਥਾ ਨਾਮ.
ਵਿਤਣ੍ਡਵਾਦੀ ਪਨਾਹ – ‘ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀ’ਤਿ. ਸੋ ‘ਤਯੋ ਸਙ੍ਗਹੇ ਆਰੁਲ਼੍ਹਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਾਹੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਇਦਂ ਕੁਲੁਮ੍ਬਸੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਆਹਰਿ –
‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਮਾ ਚੇਤੋਵਸਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਿਸ੍ਸਾ ਕੁਚ੍ਛਿਗਤਂ ਗਬ੍ਭਂ ਪਾਪਕੇਨ ਮਨਸਾ ਅਨੁਪੇਕ੍ਖਕੋ ਹੋਤਿ – ‘ਅਹੋ ਵਤਾਯਂ ਕੁਚ੍ਛਿਗਤੋ ਗਬ੍ਭੋ ਨ ਸੋਤ੍ਥਿਨਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ. ਏਵਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਲੁਮ੍ਬਸ੍ਸ ਉਪਘਾਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.
ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਆਹ – ‘ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤਿਤਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਮਨਸਾ ਕੁਚ੍ਛਿਗਤੋ ਗਬ੍ਭੋ ਫੇਣਪਿਣ੍ਡੋ ਵਿਯ ਵਿਲੀਯਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਕੁਤੋ ਕਾਯਙ੍ਗਚੋਪਨਂ ਵਾ ਵਾਚਙ੍ਗਚੋਪਨਂ ਵਾ? ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪਨ ਇਦਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀ’ਤਿ.
ਤਮੇਨਂ ‘ਤਵ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਤੁਲਯਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਤੁਲਯਿਂਸੁ – ‘ਤ੍ਵਂ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਪਰੂਪਘਾਤਂ ਵਦੇਸਿ. ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ਚੇਸਾ – ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਿਦ੍ਧਿ, ਵਿਕੁਬ੍ਬਨਿਦ੍ਧਿ, ਮਨੋਮਯਿਦ੍ਧਿ, ਞਾਣਵਿਪ੍ਫਾਰਿਦ੍ਧਿ, ਸਮਾਧਿਵਿਪ੍ਫਾਰਿਦ੍ਧਿ, ਅਰਿਯਿਦ੍ਧਿ, ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਿਦ੍ਧਿ, ਪੁਞ੍ਞਵਤੋ ਇਦ੍ਧਿ, ਵਿਜ੍ਜਾਮਯਿਦ੍ਧਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮਾਪਯੋਗਪਚ੍ਚਯਾ ਇਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਇਦ੍ਧੀਤਿ ਦਸਵਿਧਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੧੦). ਤਤ੍ਥ ਕਤਰਂ ਇਦ੍ਧਿਂ ਵਦੇਸੀ’ਤਿ? ‘ਭਾਵਨਾਮਯ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਕਿਂ ਪਨ ਭਾਵਨਾਮਯਿਦ੍ਧਿਯਾ ਪਰੂਪਘਾਤਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ? ‘ਆਮ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਆਚਰਿਯਾ ਏਕਵਾਰਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ; ਵਦਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਹਿ ਪਰਂ ਪਹਰਿਤੁਕਾਮੇਨ ਉਦਕਭਰਿਤੇ ਘਟੇ ਖਿਤ੍ਤੇ ਘਟੋਪਿ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਉਦਕਮ੍ਪਿ ਨਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਭਾਵਨਾਮਯਿਦ੍ਧਿਯਾ ਏਕਵਾਰਂ ਪਰੂਪਘਾਤਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਨ ਸਾ ਨਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਅਥ ਨਂ ‘ਭਾਵਨਾਮਯਿਦ੍ਧਿਯਾ ਨੇਵ ਏਕਵਾਰਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਵਾਰੇ ਪਰੂਪਘਾਤਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ – ‘ਭਾਵਨਾਮਯਿਦ੍ਧਿ ਕਿਂ ਕੁਸਲਾ, ਅਕੁਸਲਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ? ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ? ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਾ? ਕਾਮਾਵਚਰਾ, ਰੂਪਾਵਚਰਾ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ’ਤਿ?
ਇਮਂ ਪਨ ਪਞ੍ਹਂ ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸੋ ਏਵਂ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘ਭਾਵਨਾਮਯਿਦ੍ਧਿ ਕੁਸਲਾ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਵਾ; ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨੀਯਾ ਏਵ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਾ ਏਵ, ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਏਵਾ’ਤਿ. ਸੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਚੇਤਨਾ ਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਕਤਰਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਭਜਤੀ’ਤਿ? ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਚੇਤਨਾ ਅਕੁਸਲਾ ਏਵ, ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੀਯਾ ਏਵ, ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ ਏਵ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਏਵਾ’ਤਿ. ‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਤਵ ਪਞ੍ਹੋ ਨੇਵ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇਨ ਸਮੇਤਿ, ਨ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕੇਨ, ਨ ਵਿਤਕ੍ਕਤ੍ਤਿਕੇਨ, ਨ ਭੂਮਨ੍ਤਰੇਨਾ’ਤਿ.
‘ਕਿਂ ਪਨ ਏਵਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਰਤ੍ਥਕ’ਨ੍ਤਿ? ‘ਨੋ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ; ਤ੍ਵਂ ਪਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ. ‘‘ਇਦ੍ਧਿਮਾ ਚੇਤੋਵਸਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਨੇਵ ਭਾਵਨਾਮਯਿਦ੍ਧਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਆਥਬ੍ਬਣਿਦ੍ਧਿ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਸਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਸਾ ਪਨ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ. ਆਥਬ੍ਬਣਿਦ੍ਧਿਕਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਅਲੋਣਕਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਦਬ੍ਬੇ ਅਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਪਥਵਿਯਂ ਸਯਮਾਨਾ ਤਪਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਮੇ ਦਿਵਸੇ ਸੁਸਾਨਭੂਮਿਂ ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਮੇ ਪਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਥਂ ਵਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਵਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਮੁਖੇਨ ਵਿਜ੍ਜਂ ਪਰਿਜਪ੍ਪਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਨੇਸਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ. ਏਵਂ ਅਯਮ੍ਪਿ ਇਦ੍ਧਿ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ. ‘ਨ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀ’ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ.
ਹਤ੍ਥਮੁਦ੍ਦਾਯ ਪਨ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਨਿ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਹਿ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹਜਾਤਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ. ਵਚੀਭੇਦਂ ਪਨ ਕਤ੍ਵਾ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਨਿ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਮੇਵ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਹਿ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹਜਾਤਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ. ਏਤ੍ਤਕਾ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਸਮਾਨਤ੍ਥਕਥਾ ਨਾਮ.
ਵਿਤਣ੍ਡਵਾਦੀ ਪਨਾਹ – ‘ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀ’ਤਿ. ਸੋ ‘ਤਯੋ ਸਙ੍ਗਹੇ ਆਰੁਲ਼੍ਹਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਾਹੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਇਦਂ ਉਪੋਸਥਕ੍ਖਨ੍ਧਕਤੋ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਿ –
‘‘ਯੋ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਾਵਤਤਿਯਂ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵਿਯਮਾਨੇ ਸਰਮਾਨੋ ਸਨ੍ਤਿਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨਾਵਿਕਰੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦਸ੍ਸ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੩੪).
ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਆਹ – ‘ਏਵਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨਾਵਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤੋਵ ਅਞ੍ਞਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਕੁਤੋ ਕਾਯਙ੍ਗਚੋਪਨਂ ਵਾ ਵਾਚਙ੍ਗਚੋਪਨਂ ਵਾ? ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪਨ ਇਦਂ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀ’ਤਿ.
ਸੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ‘ਕਿਂ ਪਨੇਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਉਦਾਹੁ ਨੀਤਤ੍ਥ’ਨ੍ਤਿ? ‘ਨੀਤਤ੍ਥਮੇਵ ਮਯ੍ਹਂ ਸੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ‘ਮਾ ਏਵਂ ਅਵਚ, ਤੁਲਯਿਸ੍ਸਾਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥ’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ – ‘ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੇ ਕਿਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ? ਜਾਨਨ੍ਤੋ ‘ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਤਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ‘ਵਿਨਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਮੂਲਾਨਿ – ਕਾਯੋ ਚ ਵਾਚਾ ਚ; ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਇਮੇਸੁਯੇਵ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਤ੍ਤਿਪਞ੍ਞਪਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਤ੍ਵਂ ਅਤਿਵਿਯ ਵਿਨਯੇ ਪਕਤਞ੍ਞੂ, ਯੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਠਾਨੇ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਸਿ, ਜਿਨਚਕ੍ਕਂ ਪਹਰਸੀ’ਤਿਆਦਿਵਚਨੇਹਿ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ – ‘ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੋ ਕਿਰਿਯਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ ਉਦਾਹੁ ਅਕਿਰਿਯਤੋ’ਤਿ? ਜਾਨਨ੍ਤੋ ‘ਕਿਰਿਯਤੋ’ਤਿ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਤਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ‘ਅਨਾਵਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਕਤਰਂ ਕਿਰਿਯਂ ਕਰੋਤੀ’ਤਿ? ਅਦ੍ਧਾ ਹਿ ਕਿਰਿਯਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਘਾਤਂ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇਨ ਸਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਯ੍ਵਾਯਂ ‘ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੋ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਆਪਤ੍ਤਿਤੋ ਕਿਂ ਹੋਤਿ? ‘ਕਤਰਾਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘ਦੁਕ੍ਕਟਾਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ’. ਸਾ ਚ ਖੋ ਨ ਮੁਸਾਵਾਦਲਕ੍ਖਣੇਨ, ਭਗਵਤੋ ਪਨ ਵਚਨੇਨ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਅਕਿਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਆਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –
‘‘ਅਨਾਲਪਨ੍ਤੋ ਮਨੁਜੇਨ ਕੇਨਚਿ,
ਵਾਚਾਗਿਰਂ ਨੋ ਚ ਪਰੇ ਭਣੇਯ੍ਯ;
ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਵਾਚਸਿਕਂ ਨ ਕਾਯਿਕਂ,
ਪਞ੍ਹਾ ਮੇਸਾ ਕੁਸਲੇਹਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਾ’’ਤਿ. (ਪਟਿ. ੪੭੯);
ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ.
ਯਦਾ ਪਨ ਅਭਿਜ੍ਝਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਚੋਪੇਨ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਾਹਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਦਣ੍ਡਪਰਾਮਾਸਾਦੀਨਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ‘ਖਨ੍ਦਸਿਵਾਦਯੋ ਸੇਟ੍ਠਾ’ਤਿ ਤੇਸਂ ਅਭਿਵਾਦਨਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਭੂਤਪੀਠਕਪਰਿਭਣ੍ਡਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਂ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਚੇਤਨਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ.
ਯਦਾ ਪਨ ਅਭਿਜ੍ਝਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਾਚਙ੍ਗਂ ਚੋਪੇਨ੍ਤੋ ‘ਅਹੋ ਵਤ ਯਂ ਪਰਸ੍ਸ, ਤਂ ਮਮਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਪਰਵਿਤ੍ਤੂਪਕਰਣਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਯਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ‘ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਾ ਹਞ੍ਞਨ੍ਤੁ ਵਾ, ਬਜ੍ਝਨ੍ਤੁ ਵਾ, ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਨ੍ਤੁ ਵਾ, ਮਾ ਵਾ ਅਹੇਸੁ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠ’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਦਤਿ, ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਂ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਚੇਤਨਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ.
ਯਦਾ ਪਨ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਰਹੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ, ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਮੇਵ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ਚੇਤਨਾਪਿ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਯੇਵ ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਤੀਸੁਪਿ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਤਥਾ ਕੁਸਲਾਨਿ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਾਨੀ’ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਨਯੋ – ਯਦਾ ਹਿ ਕੇਨਚਿ ਕਾਰਣੇਨ ਵਤ੍ਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਪਟਿਵਿਰਮਾਮੀ’ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਹਤ੍ਥਮੁਦ੍ਦਾਯ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਮੇਵ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹਗਤਾ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ.
ਯਦਾ ਪਨ ਤਾਨੇਵ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਵਚੀਭੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹਗਤਾ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ.
ਯਦਾ ਪਨ ਤੇਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨੇਸੁ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾਵ ‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਪਟਿਵਿਰਮਾਮੀ’ਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹਗਤਾ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ.
‘ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਵੇਰਮਣੀ’ਆਦੀਨਿ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਕਾਯਾਦੀਹਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਤੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਧਾਪਿ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ.
ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦਿਸਹਗਤੇਹਿ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਚੇਤਿਯਙ੍ਗਣਸਮ੍ਮਜ੍ਜਨਗਨ੍ਧਮਾਲਾਦਿਪੂਜਨਚੇਤਿਯਵਨ੍ਦਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਂ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਚੇਤਨਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ. ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਸਹਗਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਾਚਙ੍ਗਂ ਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ‘ਅਹੋ ਵਤ ਯਂ ਪਰਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਤੂਪਕਰਣਂ ਨ ਤਂ ਮਮਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਸਹਗਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਅਵੇਰਾ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਾ ਅਨੀਘਾ ਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੂ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਂ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਚੇਤਨਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ. ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਪਨ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਰਹੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਨਸਾਵ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦਿਸਹਗਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ, ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਮੇਵ. ਏਵਂ ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ਚੇਤਨਾਪਿ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਯੇਵ ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਆਣਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨੇਸੁ ਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਂ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਨਾਮ. ਹਤ੍ਥਮੁਦ੍ਦਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਂ, ਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨੇਵ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਂ ਰਕ੍ਖਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਕਮ੍ਮਂ ਰਕ੍ਖਾਮੀ’ਤਿ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਭਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ, ‘ਦ੍ਵਾਰਂ ਰਕ੍ਖਾਮੀ’ਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਭਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨੇਵ ਪਨ ਨਯੇਨ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਹਿ ਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਦ੍ਵਾਰਂ ਭਿਨ੍ਦਤੀਤਿ.
ਕਮ੍ਮਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਇਦਾਨਿ ‘ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਾਨੀ’ਤਿਆਦੀਸੁ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਨਾਮ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਂ ਸੋਤ… ਘਾਨ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਨਾਮ. ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚੇਤਨਾ ਨੇਵ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਸੋਤ… ਘਾਨ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਕਾਯ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਇਮੇ ਪਨ ਛ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾ ਨਾਮ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਂ ਸੋਤ… ਘਾਨ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਕਾਯ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਛ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਨਾਮ.
ਚਕ੍ਖੁਅਸਂਵਰੋ ਸੋਤ… ਘਾਨ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਪਸਾਦਕਾਯ… ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰੋ ਵਾਚਾਅਸਂਵਰੋ ਮਨੋਅਸਂਵਰੋਤਿ – ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਅਸਂਵਰਾ ਨਾਮ. ਤੇ ਅਤ੍ਥਤੋ ‘ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚਂ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਅਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਕੋਸਜ੍ਜ’ਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਏਕਧਮ੍ਮੋਪਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਪਰਿਯੋਸਾਨੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਜਵਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਜਵਨੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਪਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਅਸਂਵਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸਹਜਾਤੋ ਹਿ ਫਸ੍ਸੋ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਾਮ, ਚੇਤਨਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਅਸਂਵਰੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਹਜਾਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਾਮ, ਚੇਤਨਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਅਸਂਵਰੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਨ੍ਤੀਰਣਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਜਵਨਸਹਜਾਤੋ ਪਨ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਾਮ, ਚੇਤਨਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਏਤ੍ਥ ਅਸਂਵਰੋ ਚਕ੍ਖੁਅਸਂਵਰੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਸੋਤਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਪਸਾਦਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਦਾ ਪਨ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਾਰਮ੍ਮਣਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਂ ਵਿਨਾ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਨ ਸੁਦ੍ਧਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚੋਪਨਂ ਪਾਪਯਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਦਾ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹਜਾਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਾਮ, ਚੇਤਨਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਂ, ਚੋਪਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਅਸਂਵਰੋ ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰੋ ਨਾਮ. ਯਦਾ ਤਾਦਿਸਂਯੇਵ ਜਵਨਂ ਵਿਨਾ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇਨ ਸੁਦ੍ਧਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚੋਪਨਂ ਪਾਪਯਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਦਾ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹਜਾਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਾਮ, ਚੇਤਨਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਂ, ਚੋਪਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਅਸਂਵਰੋ ਵਾਚਾਅਸਂਵਰੋ ਨਾਮ. ਯਦਾ ਪਨ ਤਾਦਿਸਂ ਜਵਨਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਸੁਦ੍ਧਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਦਾ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹਜਾਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਾਮ, ਚੇਤਨਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਏਤ੍ਥ ਅਸਂਵਰੋ ਮਨੋਅਸਂਵਰੋ ਨਾਮ. ਇਤਿ ਇਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਅਸਂਵਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖੁਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਂ, ਸੋਤ… ਘਾਨ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਪਸਾਦਕਾਯ… ਚੋਪਨਕਾਯ… ਵਾਚਾ… ਮਨੋਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
ਚਕ੍ਖੁਸਂਵਰੋ ਸੋਤ… ਘਾਨ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਪਸਾਦਕਾਯ… ਚੋਪਨਕਾਯ… ਵਾਚਾ… ਮਨੋਸਂਵਰੋਤਿ ਇਮੇ ਪਨ ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਾ ਨਾਮ. ਤੇ ਅਤ੍ਥਤੋ ‘ਸੀਲਂ ਸਤਿ ਞਾਣਂ ਖਨ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁਪਿ ਏਕਧਮ੍ਮੋਪਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਪਰਿਯੋਸਾਨੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਜਵਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਜਵਨੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਪਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਸਂਵਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸਹਜਾਤੋ ਹਿ ਫਸ੍ਸੋ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿਆਦਿਨਾ ਅਸਂਵਰੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਤਿ ਇਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਸਂਵਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖੁਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਕਥਾ
ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ, ਮੁਸਾਵਾਦੋ, ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ, ਫਰੁਸਵਾਚਾ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ, ਅਭਿਜ੍ਝਾ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਇਮੇ ਪਨ ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਨਾਮ.
ਤਤ੍ਥ ਪਾਣਸ੍ਸ ਅਤਿਪਾਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਨਾਮ; ਪਾਣਵਧੋ, ਪਾਣਘਾਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਾਣੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਵੋਹਾਰਤੋ ਸਤ੍ਤੋ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਾਣੇ ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਨੋ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਕਉਪਕ੍ਕਮਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਧਕਚੇਤਨਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ. ਸੋ ਗੁਣਵਿਰਹਿਤੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਦੀਸੁ ਪਾਣੇਸੁ ਖੁਦ੍ਦਕੇ ਪਾਣੇ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ, ਮਹਾਸਰੀਰੇ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਪਯੋਗਮਹਨ੍ਤਤਾਯ. ਪਯੋਗਸਮਤ੍ਤੇਪਿ ਵਤ੍ਥੁਮਹਨ੍ਤਤਾਯ. ਗੁਣਵਨ੍ਤੇਸੁ ਮਨੁਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਗੁਣੇ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ, ਮਹਾਗੁਣੇ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਸਰੀਰਗੁਣਾਨਂ ਪਨ ਸਮਭਾਵੇ ਸਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਮਾਨਞ੍ਚ ਮੁਦੁਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ, ਤਿਬ੍ਬਤਾਯ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ – ਪਾਣੋ, ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਵਧਕਚਿਤ੍ਤਂ, ਉਪਕ੍ਕਮੋ, ਤੇਨ ਮਰਣਨ੍ਤਿ. ਛ ਪਯੋਗਾ – ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ, ਆਣਤ੍ਤਿਕੋ, ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੋ, ਥਾਵਰੋ, ਵਿਜ੍ਜਾਮਯੋ, ਇਦ੍ਧਿਮਯੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨਤ੍ਥੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਯਮਾਨੇ ਅਤਿਪਪਞ੍ਚੋ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਾਮ. ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਏਵਰੂਪਂ ਅਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਪਨ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਂ ਵਿਨਯਟ੍ਠਕਥਂ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੨) ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.
ਅਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਆਦਾਨਂ ‘ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ’; ਪਰਸ੍ਸਹਰਣਂ, ਥੇਯ੍ਯਂ, ਚੋਰਿਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਯਤ੍ਥ ਪਰੋ ਯਥਾਕਾਮਕਾਰਿਤਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਦਣ੍ਡਾਰਹੋ ਅਨੁਪਵਜ੍ਜੋ ਚ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੇ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਤਦਾਦਾਯਕਉਪਕ੍ਕਮਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਥੇਯ੍ਯਚੇਤਨਾ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ. ਤਂ ਹੀਨੇ ਪਰਸਨ੍ਤਕੇ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਂ, ਪਣੀਤੇ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਵਤ੍ਥੁਪਣੀਤਤਾਯ. ਵਤ੍ਥੁਸਮਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਗੁਣਾਧਿਕਾਨਂ ਸਨ੍ਤਕੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਂ. ਤਂਤਂਗੁਣਾਧਿਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤਤੋ ਤਤੋ ਹੀਨਗੁਣਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਕੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਂ.
ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ – ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਥੇਯ੍ਯਚਿਤ੍ਤਂ, ਉਪਕ੍ਕਮੋ, ਤੇਨ ਹਰਣਨ੍ਤਿ. ਛ ਪਯੋਗਾ – ਸਾਹਤ੍ਥਿਕਾਦਯੋਵ. ਤੇ ਚ ਖੋ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਥੇਯ੍ਯਾਵਹਾਰੋ, ਪਸਯ੍ਹਾਵਹਾਰੋ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਵਹਾਰੋ, ਪਰਿਕਪ੍ਪਾਵਹਾਰੋ, ਕੁਸਾਵਹਾਰੋਤਿ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਅਵਹਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਾਯਂ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੩੮) ਵੁਤ੍ਤੋ.
‘ਕਾਮੇਸੁ ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘ਕਾਮੇਸੂ’ਤਿ ਮੇਥੁਨਸਮਾਚਾਰੇਸੁ; ‘ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ’ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਨਿਨ੍ਦਿਤੋ ਲਾਮਕਾਚਾਰੋ. ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਪਨ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨਵੀਤਿਕ੍ਕਮਚੇਤਨਾ ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ.
ਤਤ੍ਥ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ – ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਤਾਵ ਮਾਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਪਿਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਮਾਤਾਪਿਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਭਾਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਭਗਿਨਿਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਞਾਤਿਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਗੋਤ੍ਤਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਧਮ੍ਮਰਕ੍ਖਿਤਾ, ਸਾਰਕ੍ਖਾ, ਸਪਰਿਦਣ੍ਡਾਤਿ ਮਾਤੁਰਕ੍ਖਿਤਾਦਯੋ ਦਸ; ਧਨਕ੍ਕੀਤਾ, ਛਨ੍ਦਵਾਸਿਨੀ, ਭੋਗਵਾਸਿਨੀ, ਪਟਵਾਸਿਨੀ, ਓਦਪਤ੍ਤਕਿਨੀ, ਓਭਟਚੁਮ੍ਬਟਾ, ਦਾਸੀ ਚ ਭਰਿਯਾ, ਕਮ੍ਮਕਾਰੀ ਚ ਭਰਿਯਾ, ਧਜਾਹਟਾ, ਮੁਹੁਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਏਤਾ ਧਨਕ੍ਕੀਤਾਦਯੋ ਦਸਾਤਿ ਵੀਸਤਿ ਇਤ੍ਥਿਯੋ. ਇਤ੍ਥੀਸੁ ਪਨ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਾਰਕ੍ਖਸਪਰਿਦਣ੍ਡਾਨਂ, ਦਸਨ੍ਨਞ੍ਚ ਧਨਕ੍ਕੀਤਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਇਤ੍ਥੀਨਂ ਅਞ੍ਞੇ ਪੁਰਿਸਾ ਇਦਂ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ.
ਸੋ ਪਨੇਸ ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਰਹਿਤੇ ਅਗਮਨੀਯਟ੍ਠਾਨੇ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ, ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਤਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ – ਅਗਮਨੀਯਵਤ੍ਥੁ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੇਵਨਚਿਤ੍ਤਂ, ਸੇਵਨਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਮਗ੍ਗੇਨਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਧਿਵਾਸਨਨ੍ਤਿ. ਏਕੋ ਪਯੋਗੋ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ ਏਵ.
‘ਮੁਸਾ’ਤਿ ਵਿਸਂਵਾਦਨਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਕੋ ਵਚੀਪਯੋਗੋ, ਕਾਯਪਯੋਗੋ ਵਾ. ਵਿਸਂਵਾਦਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਪਰਵਿਸਂਵਾਦਕਕਾਯਵਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਮੁਸਾਵਾਦੋ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ‘ਮੁਸਾ’ਤਿ ਅਭੂਤਂ ਅਤਚ੍ਛਂ ਵਤ੍ਥੁ. ‘ਵਾਦੋ’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਭੂਤਤੋ ਤਚ੍ਛਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਂ. ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਪਨ ਅਤਥਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਤਥਤੋ ਪਰਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਤਥਾਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਮੁਸਾਵਾਦੋ. ਸੋ ਯਮਤ੍ਥਂ ਭਞ੍ਜਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ, ਮਹਨ੍ਤਤਾਯ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਅਪਿਚ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਕਂ ਅਦਾਤੁਕਾਮਤਾਯ ‘ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਸਕ੍ਖਿਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਅਪ੍ਪਕਮ੍ਪਿ ਤੇਲਂ ਵਾ ਸਪ੍ਪਿਂ ਵਾ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਹਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘ਅਜ੍ਜ ਗਾਮੇ ਤੇਲਂ ਨਦੀ ਮਞ੍ਞੇ ਸਨ੍ਦਤੀ’ਤਿ ਪੂਰਣਕਥਾਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਅਦਿਟ੍ਠਂਯੇਵ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਦਨ੍ਤਾਨਂ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ.
ਤਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ – ਅਤਥਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਵਿਸਂਵਾਦਨਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਜ੍ਜੋ ਵਾਯਾਮੋ, ਪਰਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨਨ੍ਤਿ. ਏਕੋ ਪਯੋਗੋ – ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋਵ. ਸੋ ਚ ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਵਾ ਪਰਵਿਸਂਵਾਦਕਕਿਰਿਯਾਕਰਣੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਾਯ ਚੇ ਕਿਰਿਯਾਯ ਪਰੋ ਤਮਤ੍ਥਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਯਂ ਕਿਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਚੇਤਨਾਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਮੁਸਾਵਾਦਕਮ੍ਮੁਨਾ ਬਜ੍ਝਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਯਥਾ ਕਾਯਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਵਾਚਾਹਿ ਪਰਂ ਵਿਸਂਵਾਦੇਤਿ, ਤਥਾ ਇਮਸ੍ਸ ‘ਇਮਂ ਭਣਾਹੀ’ਤਿ ਆਣਾਪੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਪਣ੍ਣਂ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਤੋ ਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੋਪਿ, ‘ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’ਤਿ ਕੁਟ੍ਟਾਦੀਸੁ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਠਪੇਨ੍ਤੋਪਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥ ਆਣਤ੍ਤਿਕਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯਥਾਵਰਾਪਿ ਪਯੋਗਾ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਪਨ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ.
‘ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ’ਤਿਆਦੀਸੁ ਯਾਯ ਵਾਚਾਯ ਯਸ੍ਸ ਤਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸਤਿ ਤਸ੍ਸ ਹਦਯੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਭਾਵਂ ਪਰਸ੍ਸ ਚ ਸੁਞ੍ਞਭਾਵਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਾ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ. ਯਾਯ ਪਨ ਅਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਪਰਮ੍ਪਿ ਫਰੁਸਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਾ ਵਾਚਾ ਸਯਮ੍ਪਿ ਫਰੁਸਾ ਨੇਵ ਕਣ੍ਣਸੁਖਾ, ਨ ਹਦਯਙ੍ਗਮਾ, ਅਯਂ ‘ਫਰੁਸਵਾਚਾ’. ਯੇਨ ਸਮ੍ਫਂ ਪਲਪਤਿ, ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ, ਸੋ ‘ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ’. ਤੇਸਂ ਮੂਲਭੂਤਾ ਚੇਤਨਾਪਿ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾਦਿਨਾਮਮੇਵ ਲਭਤਿ. ਸਾ ਏਵ ਚ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰੇਸਂ ਵਾ ਭੇਦਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯ ਵਾ ਕਾਯਵਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ ਨਾਮ. ਸਾ ਯਸ੍ਸ ਭੇਦਂ ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਗੁਣਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਾ, ਮਹਾਗੁਣਤਾਯ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਾ.
ਤਸ੍ਸਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ – ‘ਭਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪਰੋ’ ਇਤਿ ‘ਇਮੇ ਨਾਨਾ ਭਵਿਸ੍ਸ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਭੇਦਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾ ਵਾ, ‘ਇਤਿ ਅਹਂ ਪਿਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਵਿਸ੍ਸਾਸਿਕੋ’ਤਿ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾ ਵਾ, ਤਜ੍ਜੋ ਵਾਯਾਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨਨ੍ਤਿ. ਪਰੇ ਪਨ ਅਭਿਨ੍ਨੇ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਭਿਨ੍ਨੇ ਏਵ ਹੋਤਿ.
ਪਰਸ੍ਸ ਮਮ੍ਮਚ੍ਛੇਦਕਕਾਯਵਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਏਕਨ੍ਤਫਰੁਸਚੇਤਨਾ ‘ਫਰੁਸਵਾਚਾ’. ਤਸ੍ਸਾ ਆਵਿਭਾਵਤ੍ਥਮਿਦਂ ਵਤ੍ਥੁ – ਏਕੋ ਕਿਰ ਦਾਰਕੋ ਮਾਤੁ ਵਚਨਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਤਂ ਮਾਤਾ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੀ ‘ਚਣ੍ਡਾ ਤਂ ਮਹਿਂਸੀ ਅਨੁਬਨ੍ਧਤੂ’ਤਿ ਅਕ੍ਕੋਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਤਥੇਵ ਅਰਞ੍ਞੇ ਮਹਿਂਸੀ ਉਟ੍ਠਾਸਿ. ਦਾਰਕੋ ‘ਯਂ ਮਮ ਮਾਤਾ ਮੁਖੇਨ ਕਥੇਸਿ ਤਂ ਮਾ ਹੋਤੁ, ਯਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ ਤਂ ਹੋਤੂ’ਤਿ ਸਚ੍ਚਕਿਰਿਯਂ ਅਕਾਸਿ. ਮਹਿਂਸੀ ਤਤ੍ਥੇਵ ਬਦ੍ਧਾ ਵਿਯ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਵਂ ਮਮ੍ਮਚ੍ਛੇਦਕੋਪਿ ਪਯੋਗੋ ਚਿਤ੍ਤਸਣ੍ਹਤਾਯ ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਪੁਤ੍ਤਕੇ ਏਵਮ੍ਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ – ‘ਚੋਰਾ ਵੋ ਖਣ੍ਡਾਖਣ੍ਡਿਕਂ ਕਰੋਨ੍ਤੂ’ਤਿ, ਉਪ੍ਪਲਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚ ਨੇਸਂ ਉਪਰਿ ਪਤਨ੍ਤਂ ਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾ ਚ ਕਦਾਚਿ ਨਿਸ੍ਸਿਤਕੇ ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ – ‘ਕਿਂ ਇਮੇ ਅਹਿਰਿਕਾ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਿਨੋ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਨਿਦ੍ਧਮਥ ਨੇ’ਤਿ; ਅਥ ਚ ਨੇਸਂ ਆਗਮਾਧਿਗਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸਣ੍ਹਤਾਯ ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਵਚਨਸਣ੍ਹਤਾਯ ਅਫਰੁਸਵਾਚਾਪਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਮਾਰਾਪੇਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ‘ਇਮਂ ਸੁਖਂ ਸਯਾਪੇਥਾ’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਫਰੁਸਵਾਚਾ ਹੋਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਫਰੁਸਤਾਯ ਪਨੇਸਾ ਫਰੁਸਵਾਚਾਵ. ਸਾ ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਗੁਣਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਾ, ਮਹਾਗੁਣਤਾਯ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਤਯੋ ਸਮ੍ਭਾਰਾ – ਅਕ੍ਕੋਸਿਤਬ੍ਬੋ ਪਰੋ, ਕੁਪਿਤਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਕ੍ਕੋਸਨਨ੍ਤਿ.
ਅਨਤ੍ਥਵਿਞ੍ਞਾਪਿਕਾ ਕਾਯਵਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ‘ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ’. ਸੋ ਆਸੇਵਨਮਨ੍ਦਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਆਸੇਵਨਮਹਨ੍ਤਤਾਯ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ – ਭਾਰਤਯੁਦ੍ਧਸੀਤਾਹਰਣਾਦਿਨਿਰਤ੍ਥਕਕਥਾਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾ, ਤਥਾਰੂਪੀਕਥਾਕਥਨਞ੍ਚਾਤਿ. ਪਰੇ ਪਨ ਤਂ ਕਥਂ ਅਗਣ੍ਹਨ੍ਤੇ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਰੇਨ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੇ ਗਹਿਤੇਯੇਵ ਹੋਤਿ.
ਅਭਿਜ੍ਝਾਯਤੀਤਿ ‘ਅਭਿਜ੍ਝਾ’. ਪਰਭਣ੍ਡਾਭਿਮੁਖੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾ ‘ਅਹੋ ਤਵ ਇਦਂ ਮਮਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਏਵਂ ਪਰਭਣ੍ਡਾਭਿਜ੍ਝਾਯਨਲਕ੍ਖਣਾ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਾ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਾ ਚ. ਤਸ੍ਸਾ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ – ਪਰਭਣ੍ਡਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਣਾਮਨਞ੍ਚਾਤਿ. ਪਰਭਣ੍ਡਵਤ੍ਥੁਕੇ ਹਿ ਲੋਭੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਨ ਤਾਵ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਹੋਤਿ ਯਾਵ ਨ ‘ਅਹੋ ਵਤ ਇਦਂ ਮਮਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਣਾਮੇਤਿ.
ਹਿਤਸੁਖਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦਯਤੀਤਿ ‘ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ’. ਸੋ ਪਰਵਿਨਾਸਾਯ ਮਨੋਪਦੋਸਲਕ੍ਖਣੋ. ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ ਚ. ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ – ਪਰਸਤ੍ਤੋ ਚ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਨਾਸਚਿਨ੍ਤਾਤਿ. ਪਰਸਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਕੇ ਹਿ ਕੋਧੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਨ ਤਾਵ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਹੋਤਿ ਯਾਵ ‘ਅਹੋ ਵਤਾਯਂ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਵਿਨਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸਨਂ ਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ.
ਯਥਾਭੁਚ੍ਚਗਹਣਾਭਾਵੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ’. ਸਾ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨਲਕ੍ਖਣਾ. ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਾ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਾ ਚ. ਅਪਿਚ ਅਨਿਯਤਾ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਾ, ਨਿਯਤਾ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਭਾਰਾ – ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਚ ਗਹਿਤਾਕਾਰਵਿਪਰੀਤਤਾ, ਯਥਾ ਚ ਤਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਤਥਾਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਸੁਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿਕਾਹੇਤੁਕਅਕਿਰਿਯਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਏਵ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਦਿਟ੍ਠੀਹਿ.
ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਦਸਨ੍ਨਂ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਵੇਦਨਾਤੋ ਮੂਲਤੋ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ –
ਤਤ੍ਥ ‘ਧਮ੍ਮਤੋ’ਤਿ ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਚੇਤਨਾਧਮ੍ਮਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਤਯੋ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ.
‘ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ’ਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਨੋ ਮੂਲਾਨਿ. ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਚੇਵ ਮੂਲਾਨਿ ਚ. ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਹਿ ਮੂਲਂ ਪਤ੍ਵਾ ‘ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ’ ਹੋਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ‘ਦੋਸੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ’.
‘ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ’ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ ਹੋਤਿ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ. ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ ਹੋਤਿ; ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋਤਿਪਿ ਏਕੇ. ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋ ਵਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ ਵਾ. ਤਥਾ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ. ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਵ. ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣੋ ਵਾ. ਤਥਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾ. ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋਵ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਾਵ.
‘ਵੇਦਨਾਤੋ’ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੋ ਹੋਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਰਾਜਾਨੋ ਚੋਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਹਸਮਾਨਾਪਿ ‘ਗਚ੍ਛਥ ਨਂ ਘਾਤੇਥਾ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾ ਪਨ ਨੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ ਹੋਤਿ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਤਿਵੇਦਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਰਭਣ੍ਡਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਗਣ੍ਹਤੋ ਸੁਖਵੇਦਨਂ ਹੋਤਿ, ਭੀਤਤਸਿਤਸ੍ਸ ਗਣ੍ਹਤੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਂ. ਤਥਾ ਵਿਪਾਕਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਫਲਾਨਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਗਹਣਕਾਲੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭਾਵੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਗਣ੍ਹਤੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਸੁਖਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਵੇਦਨੋ. ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚਿਤ੍ਤੇ ਪਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਤਿਵੇਦਨੋ; ਤਥਾ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ. ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ. ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਤਿਵੇਦਨੋ. ਪਰੇਸੁ ਹਿ ਸਾਧੁਕਾਰਂ ਦੇਨ੍ਤੇਸੁ ਚੇਲੁਕ੍ਖੇਪਾਦੀਨਿ ਖਿਪਨ੍ਤੇਸੁ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸੀਤਾਹਰਣਭਾਰਤਯੁਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਕਥਨਕਾਲੇ ਸੋ ਸੁਖਵੇਦਨੋ ਹੋਤਿ. ਪਠਮਂ ਦਿਨ੍ਨਵੇਤਨੇਨ ਏਕੇਨ ਪਚ੍ਛਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਕਥੇਹੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘ਅਨਨੁਸਨ੍ਧਿਕਂ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਂ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮਿ ਨੁ ਖੋ ਨੋ’ਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਕਥਨਕਾਲੇ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੋ ਹੋਤਿ, ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਥਯਤੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਸੁਖਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਵੇਦਨਾ; ਤਥਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੋ.
‘ਮੂਲਤੋ’ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਦੋਸਮੋਹਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਮੂਲਕੋ ਹੋਤਿ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਦੋਸਮੋਹਵਸੇਨ ਵਾ ਲੋਭਮੋਹਵਸੇਨ ਵਾ. ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਲੋਭਮੋਹਵਸੇਨ. ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਦੋਸਮੋਹਵਸੇਨ ਵਾ ਲੋਭਮੋਹਵਸੇਨ ਵਾ; ਤਥਾ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਚ. ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਦੋਸਮੋਹਵਸੇਨ. ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਮੋਹਵਸੇਨ ਏਕਮੂਲਾ; ਤਥਾ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਲੋਭਮੋਹਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਮੂਲਾਤਿ.
ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਕਥਾ
ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਪਨ ਵਿਰਤਿਯੋ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਅਬ੍ਯਾਪਾਦਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਏਵ. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਏਤਾਯ ਵਿਰਮਨ੍ਤਿ, ਸਯਂ ਵਾ ਵਿਰਮਤਿ, ਵਿਰਮਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਏਤਨ੍ਤਿ ਵਿਰਤਿ. ਯਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਯਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਆਰਤਿ ਵਿਰਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੨੯੯-੩੦੧) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਰਤਿ, ਸਾ ਪਭੇਦਤੋ ਤਿਵਿਧਾ ਹੋਤਿ – ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਿਰਤਿ, ਸਮਾਦਾਨਵਿਰਤਿ, ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਿਰਤੀਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਅਸਮਾਦਿਨ੍ਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜਾਤਿਵਯਬਾਹੁਸਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏਵਰੂਪਂ ਪਾਪਂ ਕਾਤੁ’ਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਵਿਰਤਿ ‘ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਿਰਤੀ’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ – ਸੀਹਲ਼ਦੀਪੇ ਚਕ੍ਕਨਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਵਿਯ. ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਦਹਰਕਾਲੇਯੇਵ ਮਾਤੁਯਾ ਰੋਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਵੇਜ੍ਜੇਨ ਚ ‘ਅਲ੍ਲਸਸਮਂਸਂ ਲਦ੍ਧੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤੋ ਚਕ੍ਕਨਸ੍ਸ ਭਾਤਾ ‘ਗਚ੍ਛ, ਤਾਤ, ਖੇਤ੍ਤਂ ਆਹਿਣ੍ਡਾਹੀ’ਤਿ ਚਕ੍ਕਨਂ ਪੇਸੇਸਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਗਤੋ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਮਯੇ ਏਕੋ ਸਸੋ ਤਰੁਣਸਸ੍ਸਂ ਖਾਦਿਤੁਂ ਆਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾਵ ਵੇਗੇਨ ਧਾਵਨ੍ਤੋ ਵਲ੍ਲਿਯਾ ਬਦ੍ਧੋ ‘ਕਿਰਿ ਕਿਰੀ’ਤਿ ਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ. ਚਕ੍ਕਨੋ ਤੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘ਮਾਤੁ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੋਮੀ’ਤਿ. ਪੁਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘ਨ ਮੇਤਂ ਪਤਿਰੂਪਂ ਯ੍ਵਾਹਂ ਮਾਤੁ ਜੀਵਿਤਕਾਰਣਾ ਪਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਨਂ ‘ਗਚ੍ਛ, ਅਰਞ੍ਞੇ ਸਸੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਿਣੋਦਕਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਾ’ਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿ. ਭਾਤਰਾ ਚ ‘ਕਿਂ ਤਾਤ ਸਸੋ ਲਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿ. ਤਤੋ ਨਂ ਭਾਤਾ ਪਰਿਭਾਸਿ. ਸੋ ਮਾਤੁਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘ਯਤੋ ਅਹਂ ਜਾਤੋ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਪਾਣਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤਾ’ਤਿ ਸਚ੍ਚਂ ਵਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਤਾਵਦੇਵਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ਅਰੋਗਾ ਅਹੋਸਿ.
ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਮਾਦਾਨੇ ਚ ਤਤੁਤ੍ਤਰਿਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜੀਵਿਤਮ੍ਪਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਵਿਰਤਿ ‘ਸਮਾਦਾਨਵਿਰਤੀ’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਉਤ੍ਤਰਵਡ੍ਢਮਾਨਪਬ੍ਬਤਵਾਸੀਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਵਿਯ. ਸੋ ਕਿਰ ਅਮ੍ਬਰਿਯਵਿਹਾਰਵਾਸਿਨੋ ਪਿਙ੍ਗਲਬੁਦ੍ਧਰਕ੍ਖਿਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਖੇਤ੍ਤਂ ਕਸਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਗੋਣੋ ਨਟ੍ਠੋ. ਸੋ ਤਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ ਉਤ੍ਤਰਵਡ੍ਢਮਾਨਪਬ੍ਬਤਂ ਆਰੁਹਿ. ਤਤ੍ਰ ਨਂ ਮਹਾਸਪ੍ਪੋ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ. ਸੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘ਇਮਾਯਸ੍ਸ ਤਿਖਿਣਵਾਸਿਯਾ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਾਮੀ’ਤਿ. ਪੁਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘ਨ ਮੇਤਂ ਪਤਿਰੂਪਂ ਯ੍ਵਾਹਂ ਭਾਵਨੀਯਸ੍ਸ ਗਰੁਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਯਾਵਤਤਿਯਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘ਜੀਵਿਤਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਾਮਿ, ਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦ’ਨ੍ਤਿ ਅਂਸੇ ਠਪਿਤਂ ਤਿਖਿਣਦਣ੍ਡਵਾਸਿਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਛਡ੍ਡੇਸਿ. ਤਾਵਦੇਵ ਨਂ ਮਹਾਵਾਲ਼ੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਗਮਾਸੀਤਿ.
ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਨ ਵਿਰਤਿ ‘ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਿਰਤੀ’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਯਸ੍ਸਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪਭੁਤਿ ‘ਪਾਣਂ ਘਾਤੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ.
ਇਦਾਨਿ ਯਥਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਏਵਂ ਇਮੇਸਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਵੇਦਨਾਤੋ ਮੂਲਤੋਤਿ ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ –
ਤਤ੍ਥ ‘ਧਮ੍ਮਤੋ’ਤਿ ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਚੇਤਨਾਪਿ ਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ, ਵਿਰਤਿਯੋਪਿ; ਅਨ੍ਤੇ ਤਯੋ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ.
‘ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ’ਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਏਵ, ਨੋ ਮੂਲਾਨਿ. ਅਨ੍ਤੇ ਤਯੋ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਚੇਵ ਮੂਲਾਨਿ ਚ. ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਹਿ ਮੂਲਂ ਪਤ੍ਵਾ ‘ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ’ ਹੋਤਿ. ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ‘ਅਦੋਸੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ’, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ‘ਅਮੋਹੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ’.
‘ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ’ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੇਵ ਏਤੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ. ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਤੋਯੇਵ ਹਿ ਵੇਰਮਣੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਏਵਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਪੇਤੇ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਿ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਾਨਿ ਪਜਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
‘ਵੇਦਨਾਤੋ’ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸੁਖਵੇਦਨਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਾ ਵਾ. ਕੁਸਲਂ ਪਤ੍ਵਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.
‘ਮੂਲਤੋ’ਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਕਮ੍ਮਪਥਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਲੋਭਅਦੋਸਅਮੋਹਵਸੇਨ ਤਿਮੂਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਮੂਲਾ. ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਮੂਲਾ ਹੋਤਿ; ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਏਕਮੂਲਾ. ਅਲੋਭੋ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੂਲਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਅਲੋਭਾਦੋਸਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਮੂਲਾਵ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਨਾਮ.
ਕਮ੍ਮਪਥਸਂਸਨ੍ਦਨਕਥਾ
ਇਦਾਨਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਕਮ੍ਮਪਥਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਨਾਮ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਸਂਵਰੋ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਮਨੋਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਤੀਣਿਪਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ – ਸੋ ਹਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਚੋਪਨਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਉਭਯਤ੍ਥ ਚੋਪਨਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ. ਪਞ੍ਚਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਪਿ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਵਾਚਾਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਿਵਿਧਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਤਿਵਿਧਂ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ.
ਪਞ੍ਚਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਂਵਰੋਪਿ ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਮਨੋਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪਨ ਅਯਮ੍ਪਿ, ਅਸਂਵਰੋ ਵਿਯ, ਤੀਣਿਪਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਪਿ ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਚੋਪਨਕਾਯਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਵਾਚਾਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਿਵਿਧਂ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਤਿਵਿਧਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ.
ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਚਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਮਨੋਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ. ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਛਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਂ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਚੋਪਨਂ ਪਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਚੋਪਨਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ. ਯਥਾ ਚ ਪਞ੍ਚਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ, ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨਪਿ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਪਨ ਵਾਚਾਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਮਨੋਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਚਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਚੋਪਨਕਾਯਵਾਚਾਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਮਨੋਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਅਟ੍ਠਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੇਵ. ਕੁਸਲਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.
ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ – ਯਥਾ ਅਕੁਸਲਕਾਯਕਮ੍ਮਵਚੀਕਮ੍ਮਾਨਿ ਮਨੋਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਏਤਾਨਿ. ਏਤਾਨਿ ਪਨ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਂ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਏਵ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਿਵਿਧਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ‘ਯਮਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ, ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਨਯੇਨ ਛਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਅਟ੍ਠਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਟ੍ਠਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਦਸਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਵਸੇਨ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦਸਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਿਵਿਧਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੁ, ਛਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਵਾ, ਅਟ੍ਠਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਦਸਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਵਸੇਨ ਵਾ. ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ.
ਦ੍ਵਾਰਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਂ ਯੋਜਨਾ – ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਸੁ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਆਰਬ੍ਭ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਏਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਤੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਏਕਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਸਦਿਸਂ ਹੋਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਏਕਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੁਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਾਦੀਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਏਵ. ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਚਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਪਠਮਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਕਮੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਚਾਪਿ ਪਠਮਂ ਨੀਲਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਚ੍ਛਾ ਪੀਤਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਨਿਯਮੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਇਤਿ ਇਮਂ ਸਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਤਞ੍ਚੇਵ, ਕਮਾਭਾਵਞ੍ਚ, ਕਮਾਭਾਵੇਪਿ ਚ ਨੀਲਪੀਤਾਦੀਸੁ ਨਿਯਮਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭਾ’ਤਿ ਆਹ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਨ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਏਕਮੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਚ ‘ਪਠਮਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਚ੍ਛਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰਬ੍ਭਾ’ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ; ‘ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਵਾ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਵਾ, ਏਕਨ੍ਤਰਿਕਦ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕਾਦਿਨਯੇਨ ਵਾ, ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਚ ‘ਪਠਮਂ ਨੀਲਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਚ੍ਛਾ ਪੀਤਾਰਮ੍ਮਣ’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾਪਿ ਨਿਯਮੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ, ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭ ‘ਨੀਲਪੀਤਕਾਦੀਸੁ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਏਕਾ ਯੋਜਨਾ.
ਅਯਂ ਪਨ ਅਪਰਾ – ਰੂਪਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮੋ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਇਤਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭਾ’ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਏਤੇਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਪਨ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਯੇਵਾਪਨਕੇ ਅਭਿਨਵਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਹੇਟ੍ਠਾ ਗਹਿਤਮੇਵ ਗਹਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘ਰੂਪਂ ਵਾ ਆਰਬ੍ਭ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਂ ਵਾ ਆਰਬ੍ਭ, ਇਦਂ ਵਾ ਇਦਂ ਵਾ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਕਥੇਤੁਂ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਆਗਤਂ.