ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਪਦਭਾਜਨੀਯਂ

੧. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਯ ਮਾਤਿਕਾਯ ਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਭੇਦਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿ ਇਦਂ ਪਦਭਾਜਨੀਯਂ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਦੇਤਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਪਠਮਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਾਵ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਧਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨਵਾਰੋ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੋ ਸੁਞ੍ਞਤਵਾਰੋਤਿ ਤਯੋ ਮਹਾਵਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨਵਾਰੋ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਠਿਤੋ. ਤੇਸੁ ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਸ੍ਸ ਪੁਚ੍ਛਾ, ਸਮਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸੋ, ਅਪ੍ਪਨਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾ. ਤੇਸੁ ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’ਤਿ ਅਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ. ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’ਤਿ ਅਯਂ ਸਮਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਾਮ. ‘ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸੋ ਨਾਮ. ‘ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’ਤਿ ਅਯਂ ਅਪ੍ਪਨਾ ਨਾਮ.

ਏਵਂ ਚਤੂਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਹਿ ਠਿਤਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਸ੍ਸ ਯ੍ਵਾਯਂ ਪਠਮੋ ਪੁਚ੍ਛਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤਤ੍ਥ ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’ਤਿ ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਹਿ ਪੁਚ੍ਛਾ – ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ, ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ. ਤਾਸਂ ਇਦਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ –

ਕਤਮਾ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ? ਪਕਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਅਤੁਲਿਤਂ ਅਤੀਰਿਤਂ ਅਵਿਭੂਤਂ ਅਵਿਭਾਵਿਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਾਯ ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਤੁਲਨਾਯ ਤੀਰਣਾਯ ਵਿਭੂਤਤ੍ਥਾਯ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੁਣ੍ਣਕਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੨).

ਕਤਮਾ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ? ਪਕਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਂ ਤੁਲਿਤਂ ਤੀਰਿਤਂ ਵਿਭੂਤਂ ਵਿਭਾਵਿਤਂ, ਸੋ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੁਣ੍ਣਕਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੨).

ਕਤਮਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ? ਪਕਤਿਯਾ ਸਂਸਯਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਹੋਤਿ, ਵਿਮਤਿਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਜਾਤੋ – ‘ਏਵਂ ਨੁ ਖੋ, ਨਨੁ ਖੋ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ’ਤਿ. ਸੋ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੁਣ੍ਣਕਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੨).

ਕਤਮਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ? ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ – ‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’ਤਿ? ‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’. ‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’ਤਿ? ‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’. ‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ? ‘ਨੋਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯; ਮਹਾਵ. ੨੧). ਅਯਂ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ.

ਕਤਮਾ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ? ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩)? ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪੁਰਿਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪੁਚ੍ਛਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਤੀਸੁ ਅਦ੍ਧਾਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਤਂ, ਅਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਅਨਞ੍ਞਾਤਂ ਅਜੋਤਿਤਂ ਅਤੁਲਿਤਂ ਅਤੀਰਿਤਂ ਅਵਿਭੂਤਂ ਅਵਿਭਾਵਿਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਂ ਪਨ ਭਗਵਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਣੇਨ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਮਣੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਵਾ ਦੇਵੇਨ ਵਾ ਮਾਰੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਸ ਅਕਥਂਕਥੀ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਹਤਸਂਸਯੋ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਇਤਰਾ ਦ੍ਵੇ ਪਨ ਪੁਚ੍ਛਾ ਭਗਵਤੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਾਸੁ ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਤਤ੍ਥ ‘ਕਤਮੇ’ਤਿਪਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ‘ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’ਤਿ ਹਿ ਵਚਨਮਤ੍ਤੇਨ ‘ਕਿਂ ਕਤਾ ਕਿਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਞਾਤੁਂ. ‘ਕਤਮੇ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ਤੇਸਂ ਪੁਟ੍ਠਭਾਵੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਕਤਮੇਤਿਪਦੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਪੁਚ੍ਛਤੀ’ਤਿ. ‘ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’ਤਿਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਪੁਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਕਾਸਿਤੋਵ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਮਾਤਿਕਾਯਂ ਵਿਯ ‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’ਤਿ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੋ ਕਤੋਤਿ? ਪਭੇਦਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੇਸਨਂ ਦੀਪੇਤ੍ਵਾ ਪਭੇਦਵਨ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਧਮ੍ਮਾਵ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾ. ਤੇ ਚ ਕੁਸਲਾਦੀਹਿ ਪਭੇਦੇਹਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਾਯੇਵ ਇਧ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾ. ਨਾਯਂ ਵੋਹਾਰਦੇਸਨਾ. ਤੇ ਚ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਤੋ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਤੋ. ਪਭੇਦਤੋ ਹਿ ਦੇਸਨਾ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਾਵਹਾ ਹੋਤੀਤਿ ‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ ਏਵਂ ਪਭੇਦਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੇਸਨਂ ਦੀਪੇਤ੍ਵਾ, ਇਦਾਨਿ ਯੇ ਤੇਨ ਪਭੇਦੇਨ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ਅਯਂ ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’ਤਿ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੋ ਕਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਭੇਦਵਨ੍ਤੇਸੁ ਹਿ ਦਸ੍ਸਿਤੇਸੁ ਪਭੇਦੋ ਦਸ੍ਸਿਯਮਾਨੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਚ ਹੋਤੀਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ –

ਸਮਯੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮਯਂ ਮੁਨਿ;

ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਨ ਦੀਪੇਤੁਂ, ਧਮ੍ਮੇ ਤਤ੍ਥ ਪਭੇਦਤੋ.

‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿ. ਕਿਂਕਾਰਣਾ? ਤੇਨ ਸਮਯਨਿਯਮਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’ਤਿ ਏਵਂ ਸਮਯਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਨ, ਅਥ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਸਮਯਨਾਨਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ, ਵੇਦਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਮਿਤੇ ਸਮਯੇ ਏਤੇ ਸਨ੍ਤਤਿਸਮੂਹਕਿਚ੍ਚਾਰਮ੍ਮਣਘਨਵਸੇਨ ਦੁਰਨੁਬੋਧਪ੍ਪਭੇਦੇ ਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬੋਧੇਤੁਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਦਾਨਿ ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਯਮਨੁਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਾ. ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯਮਤੋ ਭੁਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਸਮਯੇਤਿ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਪਰਿਦੀਪਨਂ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਨਿਯਮਤੋ ਸਮਯੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਯਸਦ੍ਦੋ –

ਸਮਵਾਯੇ ਖਣੇ ਕਾਲੇ, ਸਮੂਹੇ ਹੇਤੁ ਦਿਟ੍ਠਿਸੁ;

ਪਟਿਲਾਭੇ ਪਹਾਨੇ ਚ, ਪਟਿਵੇਧੇ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.

ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ‘‘ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਸ੍ਵੇਪਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ ਕਾਲਞ੍ਚ ਸਮਯਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੪੭) ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਸਮਵਾਯੋ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਏਕੋਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਚ ਸਮਯੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੮.੨੯) ਖਣੋ. ‘‘ਉਣ੍ਹਸਮਯੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹਸਮਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਚਿ. ੩੫੮) ਕਾਲੋ. ‘‘ਮਹਾਸਮਯੋ ਪਵਨਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਮੂਹੋ. ‘‘ਸਮਯੋਪਿ ਖੋ ਤੇ, ਭਦ੍ਦਾਲਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧੋ ਅਹੋਸਿ – ਭਗਵਾ ਖੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ, ਭਗਵਾਪਿ ਮਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤਿ ‘ਭਦ੍ਦਾਲਿ ਨਾਮ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਅਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’ਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਤੇ, ਭਦ੍ਦਾਲਿ, ਸਮਯੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧੋ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੩੫) ਹੇਤੁ. ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਉਗ੍ਗਾਹਮਾਨੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਸਮਣਮੁਣ੍ਡਿਕਾਪੁਤ੍ਤੋ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੇ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰੇ ਏਕਸਾਲਕੇ ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਆਰਾਮੇ ਪਟਿਵਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੬੦) ਦਿਟ੍ਠਿ.

‘‘ਦਿਟ੍ਠੇ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਯੋ ਚਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ;

ਅਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯਾ ਧੀਰੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੯) –

ਆਦੀਸੁ ਪਟਿਲਾਭੋ. ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਮਾਨਾਭਿਸਮਯਾ ਅਨ੍ਤਮਕਾਸਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮) ਪਹਾਨਂ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ ਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ ਸਨ੍ਤਾਪਟ੍ਠੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਟ੍ਠੋ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੮) ਪਟਿਵੇਧੋ. ਏਵਮਨੇਕੇਸੁ ਸਮਯੇਸੁ –

ਸਮਵਾਯੋ ਖਣੋ ਕਾਲੋ, ਸਮੂਹੋ ਹੇਤੁਯੇਵ ਚ;

ਏਤੇ ਪਞ੍ਚਪਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ, ਸਮਯਾ ਇਧ ਵਿਞ੍ਞੁਨਾ.

‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲ’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਕੁਸਲਾਧਿਕਾਰੇ ਤੇਸੁ ਨਵਸੁ ਸਮਯੇਸੁ ਏਤੇ ਸਮਵਾਯਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਸਮਯਾ ਪਣ੍ਡਿਤੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਤੇਸੁ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗੀ, ਸਮਵਾਯੋ ਖਣੋ ਪਨ;

ਏਕੋਵ ਨਵਮੋ ਞੇਯ੍ਯੋ, ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਚਤੁਰੋਪਿ ਵਾ.

ਯਾ ਹਿ ਏਸਾ ਸਾਧਾਰਣਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਕਤ੍ਤੇਨ ਸਣ੍ਠਿਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਸਾਮਗ੍ਗੀ, ਸਾ ਇਧ ਸਮਵਾਯੋਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਏਕੋਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਚ ਸਮਯੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੨੯) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਨ ਨਵਮੋਵ ਖਣੋ ਏਕੋ ਖਣੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਾਨਿ ਵਾ ਪਨੇਤਾਨਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਨਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ – ਏਤ੍ਥ ‘ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸੋ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਮਾਪਣਿਧਿ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਚ ਕਤਪੁਞ੍ਞਤਾ’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੧) ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਏਤਾਨਿ ਵਾ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾ ਓਕਾਸਟ੍ਠੇਨ ਖਣੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਓਕਾਸਭੂਤਾਨਿ.

ਏਵਂ ਸਮਵਾਯਞ੍ਚ ਖਣਞ੍ਚ ਞਤ੍ਵਾ ਇਤਰੇਸੁ –

ਤਂ ਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ, ਕਾਲੋ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਕੋ;

ਪੁਞ੍ਜੋ ਫਸ੍ਸਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸਮੂਹੋਤਿ ਵਿਭਾਵਿਤੋ.

‘ਚਿਤ੍ਤਕਾਲੋ ਰੂਪਕਾਲੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹਿ ਨਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਵਾ, ‘ਅਤੀਤੋ ਅਨਾਗਤੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਧਮ੍ਮਵੁਤ੍ਤਿਂ ਵਾ, ‘ਬੀਜਕਾਲੋ ਅਙ੍ਕੁਰਕਾਲੋ’ਤਿ ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਧਮ੍ਮਪਟਿਪਾਟਿਂ ਵਾ, ‘ਉਪ੍ਪਾਦਕਾਲੋ ਜਰਾਕਾਲੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਧਮ੍ਮਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ, ‘ਵੇਦਿਯਨਕਾਲੋ ਸਞ੍ਜਾਨਨਕਾਲੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਧਮ੍ਮਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ, ‘ਨ੍ਹਾਨਕਾਲੋ ਪਾਨਕਾਲੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ, ‘ਗਮਨਕਾਲੋ ਠਾਨਕਾਲੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਵਾ, ‘ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹੋ ਸਾਯਨ੍ਹੋ ਦਿਵਾ ਰਤ੍ਤੀ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾਦਿਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ ਵਾ, ‘ਅਡ੍ਢਮਾਸੋ ਮਾਸੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਹੋਰਤ੍ਤਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕਾਲਸਞ੍ਚਯਂ ਵਾਤਿ – ਏਵਂ ਤਂ ਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ ਕਾਲੋ ਨਾਮ. ਸੋ ਪਨੇਸ ਸਭਾਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਕੋ ਏਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯੋ ਪਨੇਸ ਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪੁਞ੍ਜੋ, ਸੋ ਇਧ ਸਮੂਹੋਤਿ ਵਿਭਾਵਿਤੋ. ਏਵਂ ਕਾਲਸਮੂਹੇਪਿ ਞਤ੍ਵਾ ਇਤਰੋ ਪਨ –

ਹੇਤੂਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋਵੇਤ੍ਥ, ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਵਾ;

ਅਨੇਕਭਾਵੋ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵਾ.

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋਵ ਹੇਤੁ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਾ ਵਸੇਨ ਅਨੇਕਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਥਂ? ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁ ਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਆਲੋਕਮਨਸਿਕਾਰਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਮਹਾਪਕਰਣੇ ਚ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਸੁ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚ, ਸੇਸਾ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਇਧ ਹੇਤੂਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਏਵਮਸ੍ਸ ਇਮਿਨਾ ਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਵਾ ਅਨੇਕਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਮੇਤੇ ਸਮਵਾਯਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾ ਇਧ ਸਮਯਸਦ੍ਦੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਏਤੇਸੁ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਏਕਂ ਅਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਕਤੋ’ਤਿ? ‘ਤੇਨ ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦੀਪਨਤੋ. ਏਤੇਸੁ ਹਿ ਸਮਵਾਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਮਯੋ ਅਨੇਕਹੇਤੁਤੋ ਵੁਤ੍ਤਿਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤੇਨ ਏਕਕਾਰਣਵਾਦੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਸਮਵਾਯੋ ਚ ਨਾਮ ਸਾਧਾਰਣਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਏਕੋ ਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਇਮਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਭਾਵੇਨ ਹਿ ਕਾਰਣੇ ਸਤਿ ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖਾ ਅਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਂ ਏਕਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਦੀਪਨੇਨ ‘‘ਸਯਂਕਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਪਟਿਸੇਧਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ‘ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਨੇਕਹੇਤੁਤੋ ਵੁਤ੍ਤਿਂ ਦੀਪੇਤੀ’ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ‘ਕਿਂਕਾਰਣਾ’?‘ਅਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਅਹੇਤੂਨਂ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਮ੍ਪਿ ਅਹੇਤੁਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ’. ‘ਨ ਹਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਧੇ ਦਟ੍ਠੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੇ ਅਨ੍ਧਸਤਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ‘ਨੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ; ਸਾਧਾਰਣਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਕਤ੍ਤੇਨ ਹਿ ਠਿਤਭਾਵੋ ਸਾਮਗ੍ਗੀ; ਨ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਮੋਧਾਨਮਤ੍ਤਂ. ਨ ਚ ਅਨ੍ਧਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ ਸਾਧਾਰਣਫਲਂ’. ‘ਕਸ੍ਮਾ’?‘ਅਨ੍ਧਸਤੇ ਸਤਿਪਿ ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪਨ ਤਂ ਸਾਧਾਰਣਫਲਂ, ਤੇਸਂ ਭਾਵੇ ਭਾਵਤੋ. ਅਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਅਹੇਤੂਨਮ੍ਪਿ ਚ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਅਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਫਲਾਭਾਵੇਨ, ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਞ੍ਚਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਵੇਕਲ੍ਲੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੋ, ਅਵੇਕਲ੍ਲੇ ਚ ਭਾਵੋ, ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧੋ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’ਤਿ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਸਮਵਾਯਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋ.

ਯੋ ਪਨੇਸ ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਕ੍ਖਣੇਹਿ ਪਰਿਵਜ੍ਜਿਤੋ ਨਵਮੋ ਖਣੋ, ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਾਦਿਕੋ ਚ ਚਤੁਚਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਤੋ ਓਕਾਸਟ੍ਠੇਨ ਖਣੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਸਦ੍ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਆਦਿਕਂ ਖਣਸਾਮਗ੍ਗਿਂ ਵਿਨਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਾਦੀਨਞ੍ਚ ਕਾਣਕਚ੍ਛਪੋਪਮਾਦੀਹਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੨) ਦੁਲ੍ਲਭਭਾਵੋ. ਇਤਿ ਖਣਸ੍ਸ ਦੁਲ੍ਲਭਤ੍ਤਾ ਸੁਟ੍ਠੁਤਰਂ ਖਣਾਯਤ੍ਤਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਕਾਰਭੂਤਂ ਕੁਸਲਂ ਦੁਲ੍ਲਭਮੇਵ. ਏਵਮੇਤੇਸੁ ਖਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਮਯੋ ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦੁਲ੍ਲਭਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੇਨ ਅਨੇਨ ਅਧਿਗਤਖਣਾਨਂ ਖਣਾਯਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਨਨੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਮੋਘਖਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਾਨਂ ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਖਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋ.

ਯੋ ਪਨੇਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਅਤਿਪਰਿਤ੍ਤੋ. ਸਾ ਚਸ੍ਸ ਅਤਿਪਰਿਤ੍ਤਤਾ ‘‘ਯਥਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਜਵੋ, ਯਥਾ ਚ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾਨਂ ਜਵੋ, ਯਥਾ ਚ ਯਾ ਦੇਵਤਾ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾਨਂ ਪੁਰਤੋ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਤਾਸਂ ਦੇਵਤਾਨਂ ਜਵੋ, ਤਤੋ ਸੀਘਤਰਂ ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰਾ ਖੀਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੨੮) – ਇਮਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਸੋ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਤਾਵ ਪਰਿਤ੍ਤਕੋ ਕਾਲੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਾਵ ਪਟੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰੂਪਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਤਾਵ ਸੋਲ਼ਸ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਤੇਸਂ ਕਾਲਪਰਿਤ੍ਤਤਾਯ ਉਪਮਾਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਯਾਵਞ੍ਚਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਮਾਪਿ ਨ ਸੁਕਰਾ ਯਾਵ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੪੮). ਏਵਮੇਤੇਸੁ ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਮਯੋ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲਸ੍ਸ ਅਤਿਪਰਿਤ੍ਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੇਨ ਚਾਨੇਨ ਅਤਿਪਰਿਤ੍ਤਕਾਲਤਾਯ, ਵਿਜ੍ਜੁਲਤੋਭਾਸੇਨ ਮੁਤ੍ਤਾਵੁਣਨਂ ਵਿਯ, ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਮਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧੇ ਮਹਾਉਸ੍ਸਾਹੋ ਚ ਆਦਰੋ ਚ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਓਵਾਦੋ ਦਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋ.

ਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੋ ਪਨ ਸਮਯੋ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪੁਞ੍ਜੋ ਸਮੂਹੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਹ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦੀਪਿਤਾ. ਏਵਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੇਨ ਚਾਨੇਨ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਟਿਸੇਧਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋ.

ਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤੋ ਪਨ ਸਮਯੋ ਪਰਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’ਤਿ ਹਿ ਪਦਸ੍ਸ ਯਸ੍ਮਾ ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਸਤਿ’ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਸਤਿ’ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪਰਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾ ਦੀਪਿਤਾ. ਏਵਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੇਨ ਚਾਨੇਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਵਸਵਤ੍ਤਿਤਾਭਿਮਾਨੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋ.

ਤਤ੍ਥ ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’ਤਿ ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਸਮਯਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ; ਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮੂਹੇ’ਤਿ. ਖਣਸਮਵਾਯਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਸਤਿ, ਯਾਯ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਸਤਿ, ਯਮ੍ਹਿ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਸਤਿ’ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸਤਿ ‘ਫਸ੍ਸਾਦਯੋਪੀ’ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਧਿਕਰਣਞ੍ਹਿ ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੋ ਚ ਸਮਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਕਰਣਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਭੁਮ੍ਮਂ. ਖਣਸਮਵਾਯਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਚ ਸਮਯਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ ਤੇਸਂ ਭਾਵੋ ਲਕ੍ਖੀਯਤੀਤਿ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਭੁਮ੍ਮਂ.

ਕਾਮਾਵਚਰਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾ? ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਅਵੀਚਿਨਿਰਯਂ ਉਪਰਿਤੋ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤਿਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੭) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਾ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋਵ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਤੇਭੂਮਕਵਟ੍ਟਂ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ; ਇਤਰੋ ਪਨ ਕਾਮਿਯਤੀਤਿ ਕਾਮੋ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਦੇਸੇ ਦੁਵਿਧੋਪੇਸੋ ਕਾਮੋ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਅਵਚਰਤਿ, ਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪਾਯਾਨਂ, ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ, ਛਨ੍ਨਞ੍ਚ ਦੇਵਲੋਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਏਕਾਦਸਵਿਧੋ ਪਦੇਸੋ. ਕਾਮੋ ਏਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰੋ, ਸਸਤ੍ਥਾਵਚਰੋ ਵਿਯ. ਯਥਾ ਹਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਸਸਤ੍ਥਾ ਪੁਰਿਸਾ ਅਵਚਰਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਦ੍ਵਿਪਦਚਤੁਪ੍ਪਦੇਸੁ ਅਵਚਰਨ੍ਤੇਸੁ, ਤੇਸਂ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾ ‘ਸਸਤ੍ਥਾਵਚਰੋ’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦੀਸੁ ਤਤ੍ਥ ਅਵਚਰਨ੍ਤੇਸੁ, ਤੇਸਂ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾ ਅਯਂ ਪਦੇਸੋ ‘ਕਾਮਾਵਚਰੋ’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਯਥਾ ਰੂਪਭਵੋ ਰੂਪਂ, ਏਵਂ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਕਾਮੋ’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਮਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਏਕਾਦਸਪਦੇਸਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਾਮੇ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ.

ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਏਤਂ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁਪਿ ਅਵਚਰਤਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਸਙ੍ਗਾਮੇ ਅਵਚਰਣਤੋ ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਕੋ ਨਾਗੋ ਨਗਰੇ ਚਰਨ੍ਤੋਪਿ ‘ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੋ’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਥਲਜਲਚਰਾ ਚ ਪਾਣਾ ਅਥਲੇ ਅਜਲੇ ਚ ਠਿਤਾਪਿ ‘ਥਲਚਰਾ ਜਲਚਰਾ’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਿਦਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਵਚਰਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਮੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਕਾਮੋ ਅਵਚਰਤੀਤਿਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਸ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰੇਸੁਪਿ ਅਵਚਰਤਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਵਦਤੀਤਿ ‘ਵਚ੍ਛੋ’, ਮਹਿਯਂ ਸੇਤੀਤਿ ‘ਮਹਿਂਸੋ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਨ ਸਤ੍ਤਾ ਯਤ੍ਤਕਾ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਮਹਿਯਂ ਵਾ ਸੇਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤਂ ਨਾਮਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਪਿਚ ਕਾਮਭਵਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਾਮੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਅਵਚਾਰੇਤੀਤਿਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ.

ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਸਲਨਾਦੀਹਿ ਅਤ੍ਥੇਹਿ ਕੁਸਲਂ. ਅਪਿਚ ਆਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ ਚ ਕੁਸਲਂ. ਯਥੇਵ ਹਿ ‘ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਭੋਤੋ ਕੁਸਲ’ਨ੍ਤਿ (ਜਾ. ੧.੧੫.੧੪੬; ੨.੨੦.੧੨੯) ਰੂਪਕਾਯੇ ਅਨਾਤੁਰਤਾਯ ਅਗੇਲਞ੍ਞੇਨ ਨਿਬ੍ਯਾਧਿਤਾਯ ਆਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਪਿ ਕਿਲੇਸਾਤੁਰਤਾਯ ਕਿਲੇਸਗੇਲਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਕਿਲੇਸਬ੍ਯਾਧਿਨੋ ਅਭਾਵੇਨ ਆਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਿਲੇਸਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਪਨ ਕਿਲੇਸਦੋਸਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਦਰਥਸ੍ਸ ਚ ਅਭਾਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਂ. ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਞ੍ਞਾ; ਕੋਸਲ੍ਲਤੋ ਸਮ੍ਭੂਤਤ੍ਤਾ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਂ.

‘ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ’ ਤਾਵ ਏਵਂ ਹੋਤੁ; ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਕਥਨ੍ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਰੁਲ਼੍ਹੀਸਦ੍ਦੇਨ ਕੁਸਲਮੇਵ. ਯਥਾ ਹਿ ਤਾਲਪਣ੍ਣੇਹਿ ਅਕਤ੍ਵਾ ਕਿਲਞ੍ਜਾਦੀਹਿ ਕਤਮ੍ਪਿ ਤਂਸਰਿਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਰੁਲ਼੍ਹੀਸਦ੍ਦੇਨ ਤਾਲਵਣ੍ਟਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ‘ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’ਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ‘ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ’ ਆਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਤਿਵਿਧੇਨਪਿ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ, ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਦੁਵਿਧੇਨੇਵ. ਇਤਿ ਯਞ੍ਚ ਜਾਤਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਯਞ੍ਚ ਬਾਹਿਤਿਕਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਨ ਯਞ੍ਚ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯੇਨ ਕੁਸਲਂ ਕਥਿਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਤੀਹਿਪਿ ਅਤ੍ਥੇਹਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਲਬ੍ਭਤਿ.

ਤਦੇਤਂ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਕੁਸਲਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਂ, ਵੋਦਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣਮੇਵ ਕੁਸਲਂ, ਵੋਦਾਨਭਾਵਰਸਂ, ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਦਟ੍ਠਾਨਮੇਵ. ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਹਿ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵੋ ਵਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ. ਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਰਸੋ ਨਾਮ. ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੋ ਵਾ ਫਲਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ. ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ. ਇਤਿ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਿ ਵਕ੍ਖਾਮ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਤੇਸਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ; ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ‘ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਸਾਧਾਰਣੋ ਏਸ ਸਦ੍ਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਦੇਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਜਵਨਵੀਥਿਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਚਿਨੋਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚਿਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਪਿਚ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਯਥਾਨੁਰੂਪਤੋ ਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਚਿਤ੍ਤਕਰਣਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਦੇਵ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਦੋਸਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਮੋਹਂ; ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦਂ; ਅਞ੍ਞਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਦ੍ਦਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ; ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਚਾਪਿ ਅਞ੍ਞਂ ਨੀਲਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਪੀਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ; ਸਦ੍ਦਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ; ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਚੇਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਂ ਹੀਨਂ ਅਞ੍ਞਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ ਅਞ੍ਞਂ ਪਣੀਤਂ; ਹੀਨਾਦੀਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞਂ ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੀਰਿਯਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਸ੍ਸ ਇਮੇਸਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭੂਮਿਆਰਮ੍ਮਣਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਾਧਿਪਤੀਨਂ ਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਏਕਮੇਵ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਏਤੇਸੁ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਏਕਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ.

ਕਥਂ ਚਿਤ੍ਤਕਰਣਤਾਯਾਤਿ? ਲੋਕਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿ ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਤਿਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਕਾਰਾਨਂ ‘ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਏਤ੍ਥ ਰੂਪਾਨਿ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨੀ’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਯ ਲੇਖਾਗਹਨਰਞ੍ਜਨਉਜ੍ਜੋਤਨਵਤ੍ਤਨਾਦਿਨਿਪ੍ਫਾਦਿਕਾ ਚਿਤ੍ਤਕਿਰਿਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਚਰਣਸਙ੍ਖਾਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਰੂਪਂ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ. ਤਤੋ ‘ਇਮਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਰਿ ਇਦਂ ਹੋਤੁ, ਹੇਟ੍ਠਾ ਇਦਂ, ਉਭਯਪਸ੍ਸੇ ਇਦ’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਚਿਨ੍ਤਿਤੇਨ ਕਮੇਨ ਸੇਸਚਿਤ੍ਤਰੂਪਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਲੋਕੇ ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਸਿਪ੍ਪਜਾਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਕਰਿਯਤਿ, ਏਵਂ ਇਮਾਯ ਕਰਣਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਕਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਤਥੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾਚਿਨ੍ਤਿਤਸ੍ਸ ਵਾ ਅਨਵਸੇਸਸ੍ਸ ਅਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਨਤੋ ਤਤੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਤਰਂ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’. ਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ. ਤੇਨਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਤਰ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦).

ਤਥਾ ਯਦੇਤਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਨਿਰਯਤਿਰਚ੍ਛਾਨਭੇਦਾਸੁ ਗਤੀਸੁ ਕਮ੍ਮਲਿਙ੍ਗਸਞ੍ਞਾਵੋਹਾਰਾਦਿਭੇਦਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਕਤਮੇਵ. ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਭੇਦਞ੍ਹਿ ਦਾਨਸੀਲਵਿਹਿਂਸਾਸਾਠੇਯ੍ਯਾਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਂ ਚਿਤ੍ਤਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਂ ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਗਤੀਸੁ ਹਤ੍ਥਪਾਦਕਣ੍ਣਉਦਰਗੀਵਾਮੁਖਾਦਿਸਣ੍ਠਾਨਭਿਨ੍ਨਂ ਲਿਙ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਲਿਙ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਯਥਾਗਹਿਤਸਣ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ‘ਅਯਂ ਇਤ੍ਥੀ ਅਯਂ ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਸਞ੍ਞਾਨੁਰੂਪੇਨ ‘ਇਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਾ ‘ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ ਵਾ ਵੋਹਰਨ੍ਤਾਨਂ ਵੋਹਾਰਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਵੋਹਾਰਨਾਨਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ‘ਇਤ੍ਥੀ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਪੁਰਿਸੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਏਵਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਜਨਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੋਹਾਰਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਂ ਯਥਾਪਤ੍ਥਿਤਂ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਾ ਗਤਿਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਗਤਿਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ ਗਤਿਯਾ ਅਪਾਦਕਦ੍ਵਿਪਾਦਕਾਦਿਤਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਚ੍ਚਨੀਚਾਦਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਸੁਵਣ੍ਣਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਾਦਿਤਾ, ਲੋਕਧਮ੍ਮੇਸੁ ਲਾਭਾਲਾਭਾਦਿਤਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਨਿਰਯਤਿਰਚ੍ਛਾਨਭੇਦਾਸੁ ਗਤੀਸੁ ਕਮ੍ਮਲਿਙ੍ਗਸਞ੍ਞਾਵੋਹਾਰਾਦਿਭੇਦਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਇਮਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗੀਤਿਅਨਾਰੁਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ ਲਿਙ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਲਿਙ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਸਞ੍ਞਾਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ ਵੋਹਾਰਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਵੋਹਾਰਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਪੁਥੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਭਵਤਿ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਗਤਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਅਪਦਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਚਤੁਪ੍ਪਦਾ ਬਹੁਪ੍ਪਦਾ, ਰੂਪਿਨੋ ਅਰੂਪਿਨੋ, ਸਞ੍ਞਿਨੋ ਅਸਞ੍ਞਿਨੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞਿਨੋ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਉਚ੍ਚਨੀਚਤਾ ਹੀਨਪਣੀਤਤਾ ਸੁਗਤਦੁਗ੍ਗਤਤਾ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਸੁਵਣ੍ਣਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਤਾ ਸੁਜਾਤਦੁਜ੍ਜਾਤਤਾ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਦੁਸ੍ਸਣ੍ਠਿਤਤਾ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਲਾਭਾਲਾਭੇ ਯਸਾਯਸੇ ਨਿਨ੍ਦਾਪਸਂਸਾਯਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇ’’ਤਿ.

ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ –

ਕਮ੍ਮਤੋ ਲਿਙ੍ਗਤੋ ਚੇਵ, ਲਿਙ੍ਗਸਞ੍ਞਾ ਪਵਤ੍ਤਰੇ;

ਸਞ੍ਞਾਤੋ ਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਇਤ੍ਥਾਯਂ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਵਾ.

‘‘ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਵਤ੍ਤਤੇ ਲੋਕੋ, ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਵਤ੍ਤਤੇ ਪਜਾ;

ਕਮ੍ਮਨਿਬਨ੍ਧਨਾ ਸਤ੍ਤਾ, ਰਥਸ੍ਸਾਣੀਵ ਯਾਯਤੋ’’. (ਮ. ਨਿ. ੨.੪੬੦; ਸੁ. ਨਿ. ੬੫੯);

ਕਮ੍ਮੇਨ ਕਿਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤੇ ਪਸਂਸਂ,

ਕਮ੍ਮੇਨ ਜਾਨਿਞ੍ਚ ਵਧਞ੍ਚ ਬਨ੍ਧਂ;

ਤਂ ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ,

ਕਸ੍ਮਾ ਵਦੇ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ. (ਕਥਾ. ੭੮੫);

‘‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਾ ਮਾਣਵ ਸਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦਾ ਕਮ੍ਮਯੋਨੀ ਕਮ੍ਮਬਨ੍ਧੂ ਕਮ੍ਮਪਟਿਸਰਣਾ; ਕਮ੍ਮਂ ਸਤ੍ਤੇ ਵਿਭਜਤਿ ਯਦਿਦਂ ਹੀਨਪ੍ਪਣੀਤਤਾਯਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੮੯).

ਏਵਂ ਇਮਾਯ ਕਰਣਚਿਤ੍ਤਤਾਯਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਹਿ ਏਤਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਕਤਾਨਿ. ਅਲਦ੍ਧੋਕਾਸਸ੍ਸ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਂ ਵਾ ਪਨ ਅਵਸੇਸਪਚ੍ਚਯਵਿਕਲਂ ਤਸ੍ਸ ਏਕਚ੍ਚਚਿਤ੍ਤਕਰਣਾਭਾਵਤੋ ਯਦੇਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਤਰਂ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨਿਕਾਯਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ ਪਾਣਾ… ਤੇਹਿਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੇਹਿ ਪਾਣੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਤਰ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦).

ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਮਾਨਭੂਤਾਪਗਤੋਕਾਸਕਤਭੂਮਿਲਦ੍ਧਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਜਰਾਭਙ੍ਗਸਮਙ੍ਗੀਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ, ਅਨੁਭੂਤਾਪਗਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ, ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਤ੍ਤਯਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ, ਭੂਤਾਪਗਤਸਙ੍ਖਾਤਂ, ਸੇਸਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਭੂਤਾਪਗਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ‘‘ਯਾਨਿਸ੍ਸ ਤਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੪੮) ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤੀਤਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸੋਕਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਕਤੋਕਾਸਞ੍ਚ ਵਿਪਾਕਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਏਵਂ ਕਤੇ ਓਕਾਸੇ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਓਕਾਸਕਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਅਸਮੂਹਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਭੂਮਿਯਾ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਭੂਮੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਤੇਭੂਮਕਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ. ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਂ ਨਾਮ ਤੇਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਾਰਹਂ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ. ਤੇਨ ਹੇਸਾ ਭੂਮਿ ਲਦ੍ਧਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਮੇਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਇਧ ‘ਵਤ੍ਤਮਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ’ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਅਭਿਮੁਖਂ ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ. ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨ’-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨੇਸ ਅਤੀਤੇ ਪਟਿਲਦ੍ਧੇ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤੇ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਖਣਤ੍ਤਯਗਤੇਤਿ ਅਨੇਕੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇਨ ਕਕੁਸਨ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੪੩) ਏਤ੍ਥ ਅਤੀਤੇ ਆਗਤੋ. ‘‘ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤਿਰੇਕਚੀਵਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੪੬੧) ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਲਦ੍ਧੇ. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਹਾਮੇਘਂ ਤਮੇਨਂ ਮਹਾਵਾਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੫੭) ਏਤ੍ਥ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇ. ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਗਮਿਯਚਿਤ੍ਤਂ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਨੋਦਨੀਯਂ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੬੦; ਪਰਿ. ੩੨੫); ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਾਪਕੇ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਠਾਨਸੋ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੬੫) ਏਤ੍ਥ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤੇ. ‘‘ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਾਪਕੇ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਠਾਨਸੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੫੬-੧੫੭) ਏਤ੍ਥ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ. ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਚਿਤ੍ਤਯਮਕ.੮੧) ਏਤ੍ਥ ਖਣਤ੍ਤਯਗਤੇ. ਸ੍ਵਾਯਮਿਧਾਪਿ ਖਣਤ੍ਤਯਗਤੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਖਣਤ੍ਤਯਗਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ.

ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਚੇਤਂ ਦੇਸਨਾਸੀਸਮੇਵ. ਨ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਕਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਰਾਜਾ ਆਗਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਨ ਪਰਿਸਂ ਪਹਾਯ ਏਕਕੋਵ ਆਗਤੋ, ਰਾਜਪਰਿਸਾਯ ਪਨ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਆਗਤੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਪਰੋਪਣ੍ਣਾਸਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ’’ਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਪਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਧੁਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਹੋਤਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ ਜੇਟ੍ਠਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ ਧੁਰਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ. ਤੇਨੇਵ ਭਗਵਾ ਵਿਨਯਪਰਿਯਾਯਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ‘ਕਿਂਫਸ੍ਸੋਸਿ, ਕਿਂਵੇਦਨੋਸਿ, ਕਿਂਸਞ੍ਞੋਸਿ, ਕਿਂਚੇਤਨੋਸੀ’ਤਿ ਅਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂਚਿਤ੍ਤੋ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਅਥੇਯ੍ਯਚਿਤ੍ਤੋ ਅਹਂ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਅਥੇਯ੍ਯਫਸ੍ਸਸ੍ਸਾ’ਤਿਆਦੀਨਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਥੇਯ੍ਯਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਦਤਿ.

ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚ ਵਿਨਯਪਰਿਯਾਯਂ, ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਲੋਕਿਯਦੇਸਨਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਯੇ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲਭਾਗਿਯਾ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖਿਕਾ ਸਬ੍ਬੇਤੇ ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ. ਮਨੋ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ’’ (ਅ. ਨਿ. ੧.੫੬).

‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ ਮਨੋਮਯਾ;

ਮਨਸਾ ਚੇ ਪਦੁਟ੍ਠੇਨ, ਭਾਸਤਿ ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਾ;

ਤਤੋ ਨਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨ੍ਵੇਤਿ, ਚਕ੍ਕਂਵ ਵਹਤੋ ਪਦਂ.

‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ ਮਨੋਮਯਾ;

ਮਨਸਾ ਚੇ ਪਸਨ੍ਨੇਨ, ਭਾਸਤਿ ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਾ;

ਤਤੋ ਨਂ ਸੁਖਮਨ੍ਵੇਤਿ, ਛਾਯਾਵ ਅਨਪਾਯਿਨੀ’’. (ਧ. ਪ. ੧,੨);

‘‘ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨੀਯਤਿ ਲੋਕੋ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਕਸ੍ਸਤਿ;

ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਧਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਸਬ੍ਬੇਵ ਵਸਮਨ੍ਵਗੂ’’. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੬੨);

‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਂਕਿਲੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਵੋਦਾਨਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ’’ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦);

‘‘ਪਭਸ੍ਸਰਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਆਗਨ੍ਤੁਕੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ’’ (ਅ. ਨਿ. ੧.੪੯);

‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ; ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਰਕ੍ਖਿਤੇ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਵਸ੍ਸੁਤੇ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਨਵਸ੍ਸੁਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੧੦).

ਏਵਂ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਹੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਧੁਰਂ ਹੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਏਕਂ ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਾਯ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਨ ‘ਕਤਰਫਸ੍ਸਂ ਅਧਿਗਤੋਸਿ, ਕਤਰਵੇਦਨਂ ਕਤਰਸਞ੍ਞਂ ਕਤਰਚੇਤਨਂ ਕਤਰਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਅਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ, ‘ਕਤਰਪਞ੍ਞਂ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਗਤੋ’ਸਿ, ‘ਕਿਂ ਪਠਮਂ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਂ, ਉਦਾਹੁ ਦੁਤਿਯਂ…ਪੇ… ਤਤਿਯਂ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਂ ਅਧਿਗਤੋ’ਤਿ ਪਞ੍ਞਂ ਜੇਟ੍ਠਿਕਂ ਪਞ੍ਞਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਪਞ੍ਞੁਤ੍ਤਰਾ ਸਬ੍ਬੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਪਨ ਕਿਮਤ੍ਥਿਯਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੫੧)? ‘‘ਪਞ੍ਞਵਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਤਦਨ੍ਵਯਾ ਸਦ੍ਧਾ ਸਣ੍ਠਾਤਿ, ਤਦਨ੍ਵਯਂ ਵੀਰਿਯਂ ਸਣ੍ਠਾਤਿ, ਤਦਨ੍ਵਯਾ ਸਤਿ ਸਣ੍ਠਾਤਿ, ਤਦਨ੍ਵਯੋ ਸਮਾਧਿ ਸਣ੍ਠਾਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੧੫) ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਇਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ ਜੇਟ੍ਠਿਕਾ ਹੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਧੁਰਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਂ ਪਨ ਲੋਕਿਯਦੇਸਨਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹ.

ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਸਾਤਮਧੁਰਵੇਦਯਿਤਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਸਹ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਭਾਵਂ ਗਤਂ. ਅਯਂ ਪਨ ‘ਸਹਗਤ’-ਸਦ੍ਦੋ ਤਬ੍ਭਾਵੇ ਵੋਕਿਣ੍ਣੇ ਨਿਸ੍ਸਯੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਂਸਟ੍ਠੇਤਿ ਇਮੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸਹਗਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੨੦੩) ਤਬ੍ਭਾਵੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ; ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਭੂਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੀਮਂਸਾ ਕੋਸਜ੍ਜਸਹਗਤਾ ਕੋਸਜ੍ਜਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੮੩੨) ਵੋਕਿਣ੍ਣੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ; ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਕੋਸਜ੍ਜੇਨ ਵੋਕਿਣ੍ਣਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਾਸਹਗਤਂ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੩੮) ਨਿਸ੍ਸਯੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ; ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਲਾਭੀ ਹੋਤਿ ਰੂਪਸਹਗਤਾਨਂ ਵਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਰੂਪਸਹਗਤਾਨਂ ਵਾ’’ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ੩-੫) ਆਰਮ੍ਮਣੇ; ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਰੂਪਾਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਇਦਂ ਸੁਖਂ ਇਮਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ ਸਹਜਾਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੭੮) ਸਂਸਟ੍ਠੇ. ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਪਦੇ ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਂਸਟ੍ਠਞ੍ਹਿ ਇਧ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

‘ਸਂਸਟ੍ਠ’-ਸਦ੍ਦੋਪਿ ਚੇਸ ਸਦਿਸੇ ਅਵਸ੍ਸੁਤੇ ਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਥਵੇ ਸਹਜਾਤੇਤਿ ਬਹੂਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਕਿਸੇ ਥੂਲੇ ਵਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾ ਯੋਜਿਤਾ ਹਯਾ’’ਤਿ (ਜਾ. ੨.੨੨.੭੦) ਏਤ੍ਥ ਸਦਿਸੇ ਆਗਤੋ. ‘‘ਸਂਸਟ੍ਠਾਵ ਤੁਮ੍ਹੇ ਅਯ੍ਯੇ ਵਿਹਰਥਾ’’ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੭੨੭) ਅਵਸ੍ਸੁਤੇ. ‘‘ਗਿਹਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੩) ਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਥਵੇ. ‘‘ਇਦਂ ਸੁਖਂ ਇਮਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ ਸਹਜਾਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਸਹਜਾਤੇ. ਇਧਾਪਿ ਸਹਜਾਤੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਤ੍ਥ ‘ਸਹਗਤਂ’ ਅਸਹਜਾਤਂ ਅਸਂਸਟ੍ਠਂ ਅਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਹਜਾਤਂ ਪਨ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿਪਿ, ਨ ਹੋਤਿਪਿ. ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਹਿ ਏਕਤੋ ਜਾਤੇਸੁ ਰੂਪਂ ਅਰੂਪੇਨ ਸਹਜਾਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਸਂਸਟ੍ਠਂ, ਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ; ਤਥਾ ਅਰੂਪਂ ਰੂਪੇਨ; ਰੂਪਞ੍ਚ ਰੂਪੇਨ; ਅਰੂਪਂ ਪਨ ਅਰੂਪੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਯਮਤੋਵ ਸਹਗਤਂ ਸਹਜਾਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤ’ਨ੍ਤਿ.

ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਸਮਂ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਤਂ ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾਯ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਕਨਿਰੋਧਾ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਲਕ੍ਖਣੇਨੇਤਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਚੇਸ. ਅਰੂਪੇ ਪਨ ਵਿਨਾਪਿ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਭਾਵਂ ਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਲਬ੍ਭਤਿ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਕਿਂ ਕਥਿਤਂ? ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲੇਸੁ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਤਿਹੇਤੁਕਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਮਹਾਚਿਤ੍ਤਂ ਕਥਿਤਂ. ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਹਿ ਅਨਿਯਮਿਤਪੁਚ੍ਛਾਯ ਚਤੁਭੂਮਕਕੁਸਲਂ ਗਹਿਤਂ. ‘ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਪਨ ਤੇਭੂਮਕਂ ਕੁਸਲਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ, ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਮੇਵ ਗਹਿਤਂ. ‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਤਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਮੇਵ ਗਹਿਤਂ. ‘ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਤਤੋ ਦੁਵਿਧਂ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨੇਵ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵੋ ਪਨ ਅਨਾਭਟ੍ਠਤਾਯੇਵ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਗਹਿਤੋ, ਪਰਤੋ ਪਨ ‘ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨਾ’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਇਧ ‘ਅਸਙ੍ਖਾਰੇਨਾ’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਹਿ ਆਦਿਤੋਵ ਇਦਂ ਮਹਾਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਵ ਇਮਂ ਦੇਸਨਂ ਆਰਭੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਦਾਨਿ ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਵਤ੍ਥੁਨਾ ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਵਾ, ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ ਵਾ, ਸਰਸਭਾਵੇਨ ਵਾ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ; ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ; ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਹਿ ਵਤ੍ਥੁਨਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ‘‘ਰੂਪਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾ, ਰੂਪਸਞ੍ਚੇਤਨਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਚੇਤਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਙ੍ਗਤਿ ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਮਨਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਙ੍ਗਤਿ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੬੦) ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧) ਸਰਸਭਾਵੇਨ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ’ ਵਾਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰੂਪਮੇਵ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਦ੍ਵਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਦ੍ਦੋਵ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਗਨ੍ਧੋਵ ਗਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਰਸੋਵ ਰਸਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਮੇਵ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਏਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਦ੍ਵਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਨਕੁਤੋਚਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ, ਤਥਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਚ, ਵੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਾ ਚਿਤ੍ਤਗੋਚਰਸਙ੍ਖਾਤਾ ਧਮ੍ਮਾਯੇਵ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਯੇ ਪਨ ਅਨਾਪਾਥਗਤਾ ਰੂਪਾਦਯੋਪਿ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਇਮੇਸਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਨਾਨਾਵਿਸਯਾਨਂ ਨਾਨਾਗੋਚਰਾਨਂ ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤਾਨਂ ਮਨੋ ਪਟਿਸਰਣਂ ਮਨੋ ਨੇਸਂ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੫੫).

ਏਤੇਸਞ੍ਹਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿ ਗੋਚਰਵਿਸਯੋ ਨਾਮ. ਤਾਨਿ ਮਨੇਨ ਪਚ੍ਚਨੁਭਵਿਯਮਾਨਾਨਿਪਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿਯੇਵਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਾਦੀਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਪਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਿਦ੍ਧੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਨਾਪਾਥਗਤਾਨੇਵ ਹਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਆਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ, ਨ ਚ ਤਾਨਿ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਤ੍ਥ ਏਕੇਕਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ. ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦਂ ਘਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਤਙ੍ਖਣਞ੍ਞੇਵ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ; ਭਵਙ੍ਗਚਲਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਕੁਣੋ ਆਕਾਸੇਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਗ੍ਗੇ ਨਿਲੀਯਮਾਨੋਵ ਰੁਕ੍ਖਸਾਖਞ੍ਚ ਘਟ੍ਟੇਤਿ, ਛਾਯਾ ਚਸ੍ਸ ਪਥਵਿਯਂ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ ਸਾਖਾਘਟ੍ਟਨਛਾਯਾਫਰਣਾਨਿ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਰੂਪਾਦੀਨਂ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦਾਦਿਘਟ੍ਟਨਞ੍ਚ ਭਵਙ੍ਗਚਲਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਗਮਨਞ੍ਚ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਤੋ ਭਵਙ੍ਗਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਤੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਇਦਂ ਮਹਾਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਸੁਦ੍ਧਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਨ ਪਸਾਦਘਟ੍ਟਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਪਕਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਘਾਯਿਤਸਾਯਿਤਫੁਟ੍ਠਵਸੇਨੇਵ ਏਤਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਕਤਸੁਧਾਕਮ੍ਮਂ ਹਰਿਤਾਲਮਨੋਸਿਲਾਦਿਵਣ੍ਣਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਹਿਤਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਧਜਪਟਾਕਂ ਮਾਲਾਦਾਮਵਿਨਦ੍ਧਂ ਦੀਪਮਾਲਾਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਅਤਿਮਨੋਰਮਾਯ ਸਿਰਿਯਾ ਵਿਰੋਚਮਾਨਂ ਅਲਙ੍ਕਤਪਟਿਯਤ੍ਤਂ ਮਹਾਚੇਤਿਯਂ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਪਾਦਪਿਟ੍ਠਿਕਾਸੁ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਉਲ੍ਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪੀਤਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਚੇਤਿਯਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪੀਤਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਗਤਸ੍ਸ ਰਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਆਵਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਲਙ੍ਕਤਪਟਿਯਤ੍ਤਂ ਮਹਾਚੇਤਿਯਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਤਸਦਿਸਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚੇਤਿਯਵਨ੍ਦਨਕਾਲੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਦਿਟ੍ਠਵਸੇਨ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ.

ਮਧੁਰੇਨ ਪਨ ਸਰੇਨ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਸ੍ਸ ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਰਭਾਣਕਸ੍ਸ ਵਾ ਸਰੇਨ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਆਵਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਕਥਾ ਵਾ ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਵਾ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਸਾਧੁਕਾਰਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸੁਣਨਕਾਲੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸੁਤਵਸੇਨ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ.

ਸੁਗਨ੍ਧਂ ਪਨ ਗਨ੍ਧਂ ਵਾ ਮਾਲਂ ਵਾ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਆਸਨੇ ਵਾ ਚੇਤਿਯੇ ਵਾ ਗਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪੂਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਆਵਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਤਂ ਗਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਘਾਨਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਪੂਜਾਕਰਣਕਾਲੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਘਾਯਿਤਵਸੇਨ ਗਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ.

ਪਣੀਤਂ ਪਨ ਖਾਦਨੀਯਂ ਵਾ ਭੋਜਨੀਯਂ ਵਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕੁਦ੍ਰੂਸਕਾਦਿਭੋਜਨਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘ਅਸੁਕਕਾਲੇ ਪਣੀਤਂ ਭੋਜਨਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਆਵਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਤਂ ਰਸਾਰਮ੍ਮਣਂ ਜਿਵ੍ਹਾਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਕਾਲੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸਾਯਿਤਵਸੇਨ ਰਸਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ.

ਮੁਦੁਕਂ ਪਨ ਸੁਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਮਞ੍ਚਂ ਵਾ ਪੀਠਂ ਵਾ ਅਤ੍ਥਰਣਪਾਪੁਰਣਂ ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਦੁਕ੍ਖਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ‘ਅਸੁਕਕਾਲੇ ਮੇ ਮੁਦੁਕਂ ਮਞ੍ਚਪੀਠਂ ਅਤ੍ਥਰਣਪਾਵੁਰਣਂ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਆਵਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਤਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਸੁਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਵੇਦਯਿਤਕਾਲੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਫੁਟ੍ਠਵਸੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਂ ਸੁਦ੍ਧਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਸਾਦਘਟ੍ਟਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਪਕਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਘਾਯਿਤਸਾਯਿਤਫੁਟ੍ਠਵਸੇਨੇਵ ਏਤਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

ਇਦਾਨਿ ਪਕਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਆਪਾਥਗਮਨੇ ਅਯਮਪਰੋਪਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਮੁਤ੍ਤਕੋ ਨਯੋ ਹੋਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਉਭਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਤਾਵ ਦਿਟ੍ਠਾਦਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ‘ਦਿਟ੍ਠਂ’ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਗਹਿਤਪੁਬ੍ਬਂ. ‘ਸੁਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ਅਨੁਸ੍ਸਵਵਸੇਨ ਗਹਿਤਾ ਰੂਪਾਦਯੋਵ. ਤੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ‘ਉਭਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ’ ਨਾਮ. ਇਤਿ ਇਮੇਸਮ੍ਪਿ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਏਤਾਨਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਵਸੇਨ ਤਾਵ ਆਪਾਥਗਮਨਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਨਯੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.

ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਨ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਭਗਵਤੋ ਪੁਞ੍ਞਾਤਿਸਯਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਏਵਰੂਪਂ ਨਾਮ ਰੂਪਂ, ਅਤਿਮਧੁਰੋ ਸਦ੍ਦੋ, ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਪਦੇਸੇ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਪੁਪ੍ਫਾਨਂ ਅਤਿਮਨੁਞ੍ਞੋ ਗਨ੍ਧੋ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਫਲਾਨਂ ਅਤਿਮਧੁਰੋ ਰਸੋ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਪਾਵੁਰਣਾਦੀਨਂ ਅਤਿਸੁਖੋ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ, ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦਾਦਿਘਟ੍ਟਨਂ ਵਿਨਾ, ਸੁਤਮਤ੍ਤਾਨੇਵ ਤਾਨਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪੇ ਵਾ ਸਦ੍ਦੇ ਵਾ ਪਸਾਦਵਸੇਨ ਗਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਅਰਿਯਾਨਂ ਦਾਤੁਕਾਮਤਾਵਸੇਨ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਦਿਨ੍ਨੇਸੁ ਅਨੁਮੋਦਨਾਵਸੇਨ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਵਂ ਸੁਤਵਸੇਨ ਏਤਾਨਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਅਪਰੇਨ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਵਾ ਸੁਤਾਨਿ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਈਦਿਸਂ ਰੂਪਂ ਆਯਤਿਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸਾਪਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦਾਦਿਘਟ੍ਟਨਂ ਵਿਨਾ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨੇਵ ਤਾਨਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਾਰਮ੍ਮਣਂ ਇਦਂ ਮਹਾਚਿਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਵਂ ਉਭਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਏਤਾਨਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਇਦਮ੍ਪਿ ਚ ਮੁਖਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਸਦ੍ਧਾਰੁਚਿਆਕਾਰਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਦਿਟ੍ਠਿਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਪਨ ਵਸੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਏਤੇਸਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਵ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਏਵਂ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਭੂਤਾਨਿਪਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਨਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਏਵਂ ਏਕੇਕਾਰਮ੍ਮਣਂ ਜਵਨਂ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਹਿ ਜਵਨਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਪਿ. ਸਦ੍ਦਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਜਵਨਂ ਦਾਨਮਯਂ ਸੀਲਮਯਂ ਭਾਵਨਾਮਯਨ੍ਤਿ ਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਸੁ ਏਕੇਕਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਤਿਵਿਧਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਂ ਤਾਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਏਤਂ ਮਹਾਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਨੀਲਪੀਤਲੋਹਿਤੋਦਾਤਵਣ੍ਣੇਸੁ ਪੁਪ੍ਫਵਤ੍ਥਧਾਤੂਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਇਟ੍ਠਂ ਕਨ੍ਤਂ ਮਨਾਪਂ ਰਜਨੀਯਂ ਵਣ੍ਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਨਨੁ ਚੇਤਂ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਂ ਲੋਭਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ? ਕਥਂ ਏਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਂ ਨਾਮ ਜਾਤਨ੍ਤਿ? ਨਿਯਮਿਤਵਸੇਨ ਪਰਿਣਾਮਿਤਵਸੇਨ ਸਮੁਦਾਚਾਰਵਸੇਨ ਆਭੁਜਿਤਵਸੇਨਾਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ‘ਕੁਸਲਮੇਵ ਮਯਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਕਰਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਯਮਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਕਰਣੇਯੇਵ ਪਰਿਣਾਮਿਤਂ, ਅਭਿਣ੍ਹਕਰਣੇਨ ਕੁਸਲਸਮੁਦਾਚਾਰੇਨੇਵ ਸਮੁਦਾਚਰਿਤਂ, ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਵਨਪੁਬ੍ਬੇਕਤਪੁਞ੍ਞਤਾਦੀਹਿ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਯੋਨਿਸੋ ਚ ਆਭੋਗੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਇਮਿਨਾ ਨਿਯਮਿਤਵਸੇਨ ਪਰਿਣਾਮਿਤਵਸੇਨ ਸਮੁਦਾਚਾਰਵਸੇਨ ਆਭੁਜਿਤਵਸੇਨ ਚ ਕੁਸਲਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ ਹੋਤਿ.

ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਏਤਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਜਾਤਂ. ਸਦ੍ਧਾਬਹੁਲਤਾਦੀਨਿਪੇਤ੍ਥ ਕਾਰਣਾਨਿਯੇਵ. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਨਞ੍ਚ ਏਕਨ੍ਤਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਤਥਾਗਤਰੂਪਮ੍ਪਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯੇ ਚ ਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਆਨਿਸਂਸਂ ਨ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਪਰੇਹਿ ਉਸ੍ਸਾਹਿਤਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਾਬਹੁਲਤਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਦਿਟ੍ਠਿਤਾ ਆਨਿਸਂਸਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਤਿ. ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਪਿਚ ਏਕਾਦਸਧਮ੍ਮਾ ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ – ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸੀਲਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਚਾਗਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵਤਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਉਪਸਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਲੂਖਪੁਗ੍ਗਲਪਰਿਵਜ੍ਜਨਤਾ ਸਿਨਿਦ੍ਧਪੁਗ੍ਗਲਸੇਵਨਤਾ ਪਸਾਦਨੀਯਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਤਾ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਤਿ. ਇਮੇਹਿਪਿ ਕਾਰਣੇਹੇਤ੍ਥ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੩੬੭ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਪਬ੍ਬਵਣ੍ਣਨਾ, ੪੬੮-੪੬੯) ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਕਮ੍ਮਤੋ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਤੋ, ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਰਣੇਹਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯੋ ਹਿ ਪਰੇਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਾਨਿ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਕਮ੍ਮਾਯਤਨਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਤਿ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਂ ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥਾਪੇਤਿ, ‘ਆਯਤਿਂ ਪਞ੍ਞਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਪਤ੍ਥਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਦਾਨਂ ਦੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਏਵਰੂਪਂ ਕਮ੍ਮਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾਪਿ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨੋ ਧਮ੍ਮਪਦਾ ਪਿਲਵਨ੍ਤਿ… ਦਨ੍ਧੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਅਥ ਸੋ ਸਤ੍ਤੋ ਖਿਪ੍ਪਂਯੇਵ ਵਿਸੇਸਗਾਮੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੯੧) ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਥਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਂ ਉਪਗਤਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਦਸਕਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਪਿ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯੇਹਿ ਪਨ ਕਿਲੇਸਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾ ਤੇਸਂ ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

‘‘ਯੋਗਾ ਵੇ ਜਾਯਤੀ ਭੂਰਿ, ਅਯੋਗਾ ਭੂਰਿਸਙ੍ਖਯੋ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੮੨).

ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਤੋ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਤੋ ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਪਿਚ ਸਤ੍ਤ ਧਮ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ – ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਕਤਾ, ਵਤ੍ਥੁਵਿਸਦਕਿਰਿਯਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਤ੍ਤਪਟਿਪਾਦਨਾ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞਪੁਗ੍ਗਲਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾ, ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਪੁਗ੍ਗਲਸੇਵਨਾ, ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣਚਰਿਯਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ, ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਤਿ. ਇਮੇਹਿਪਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੩੬੭ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਪਬ੍ਬਵਣ੍ਣਨਾ) ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਏਵਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚੇਤਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਅਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਅਨੁਪਾਯਚਿਨ੍ਤਨਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਸਙ੍ਖਾਰਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਤਯਿਦਂ ਰਜਨੀਯਵਣ੍ਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵ ਤਿਵਿਧੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ਦਾਨਮਯਂ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਸੀਲਮਯਂ ਵਾ, ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਵਾ.

ਕਥਂ? ਯਦਾ ਹਿ ਨੀਲਪੀਤਲੋਹਿਤੋਦਾਤੇਸੁ ਪੁਪ੍ਫਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵਣ੍ਣਵਸੇਨ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ‘ਵਣ੍ਣਦਾਨਂ ਮਯ੍ਹ’ਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਾਦੀਨਿ ਪੂਜੇਤਿ, ਤਦਾ ਦਾਨਮਯਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਵਤ੍ਥੁ – ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕਸਙ੍ਘਮਿਤ੍ਤੋ ਕਿਰ ਏਕਂ ਸੁਵਣ੍ਣਖਚਿਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਥਂ ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣੋ, ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਂ ਵਤ੍ਥਂ ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਸ੍ਸੇਵ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਂ, ਅਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ ਵਣ੍ਣਦਾਨਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਮਹਾਚੇਤਿਯੇ ਆਰੋਪੇਸਿ. ਏਵਰੂਪੇ ਕਾਲੇ ਦਾਨਮਯਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਾ ਪਨ ਤਥਾਰੂਪਮੇਵ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘ਮਯ੍ਹਂ ਕੁਲਵਂਸੋ, ਕੁਲਤਨ੍ਤਿ ਕੁਲਪ੍ਪਵੇਣੀ ਏਸਾ, ਕੁਲਵਤ੍ਤਂ ਏਤ’ਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਾਦੀਨਿ ਪੂਜੇਤਿ ਤਦਾ ਸੀਲਮਯਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਤਾਦਿਸੇਨੇਵ ਵਤ੍ਥੁਨਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪੂਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਅਯਂ ਵਣ੍ਣੋ ਖਯਂ ਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਯਂ ਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਖਯਵਯਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ, ਤਦਾ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਹੋਤਿ.

ਦਾਨਮਯਂ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ਯਦਾ ਤੀਣਿ ਰਤਨਾਨਿ ਸਹਤ੍ਥੇਨ ਪੂਜੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਤੀਣਿ ਰਤਨਾਨਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤੋ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸਾਦਯੋਪਿ ਆਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਪੇਤਿ ਤਦਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਤਦੇਵ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ਵਣ੍ਣਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ ਤਦਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਨਯਪਰਿਯਾਯਂ ਪਤ੍ਵਾ ਹਿ ‘ਦਸ੍ਸਾਮਿ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਵਾਚਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਹੋਤੀਤਿ (ਪਾਰਾ. ੬੫੯) ਇਮਿਨਾ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਦਾਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ‘ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਕੁਸਲਂ ਹੋਤਿ. ਅਪਰਭਾਗੇ ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਵਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਦਾਨਮਯਂ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ.

ਯਦਾ ਪਨ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਕੁਲਵਂਸਾਦਿਵਸੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਪੂਜੇਤਿ ਤਦਾ ਸੀਲਮਯਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਕੁਲਵਂਸਾਦਿਵਸੇਨੇਵ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਾਦਯੋ ਆਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਪੇਤਿ ਤਦਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ‘ਮਯ੍ਹਂ ਕੁਲਵਂਸੋ, ਕੁਲਤਨ੍ਤਿ ਕੁਲਪ੍ਪਵੇਣੀ ਏਸਾ, ਕੁਲਵਤ੍ਤਮੇਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ‘ਵਣ੍ਣਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ ਤਦਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸੀਲਮਯਂ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ.

ਯਦਾ ਪਨ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਤੀਣਿ ਰਤਨਾਨਿ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਖਯਵਯਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਤਦਾ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਵਾਚਾਯ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ, ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾਵ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਮੇਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਸਲਂ ਤਿਵਿਧਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਨਵਹਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ. ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਭੇਰਿਸਦ੍ਦਾਦੀਸੁ ਹਿ ਰਜਨੀਯਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਤੀਹਿ ਨਿਯਮੇਹੇਤਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਂ ਕਨ੍ਦਮੂਲਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਟੇਤ੍ਵਾ ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਹਤ੍ਥਕਂ ਵਿਯ ਚ ਹਤ੍ਥੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਦਾਤੁਂ ਨਾਮ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਪਨ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਦੇਤਿ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਦਾ ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਭੇਰਿਮੁਦਿਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਤੂਰਿਯੇਨ ਤਿਣ੍ਣਂ ਰਤਨਾਨਂ ਉਪਹਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਮੇ’ਤਿ ਭੇਰਿਆਦੀਨਿ ਠਪਾਪੇਤਿ, ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਰਭੇਸਜ੍ਜਤੇਲਫਾਣਿਤਾਦੀਨਿ ਦੇਤਿ, ਧਮ੍ਮਸਵਨਂ ਘੋਸੇਤਿ, ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਭਣਤਿ, ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਤਿ, ਉਪਨਿਸਿਨ੍ਨਕਕਥਂ ਅਨੁਮੋਦਨਕਥਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਦਾ ਦਾਨਮਯਂਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਏਤਦੇਵ ਵਿਧਾਨਂ ਕੁਲਵਂਸਾਦਿਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਰੋਤਿ ਤਦਾ ਸੀਲਮਯਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਯਂ ਏਤ੍ਤਕੋ ਸਦ੍ਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਪ੍ਪਮਾਣੋਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘ਖਯਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਯਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਤਦਾ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਦਾਨਮਯਂ ਤਾਵ ਯਦਾ ਭੇਰਿਆਦੀਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਹਤ੍ਥਾ ਉਪਹਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਨਿਚ੍ਚੁਪਹਾਰਤ੍ਥਾਯ ਠਪੇਨ੍ਤੋਪਿ ਸਹਤ੍ਥਾ ਠਪੇਤਿ, ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਮੇ’ਤਿ ਧਮ੍ਮਸਵਨਂ ਘੋਸੇਤੁਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਕਾਤੁਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਦਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ‘ਗਚ੍ਛਥ, ਤਾਤਾ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਰਤਨਾਨਂ ਉਪਹਾਰਂ ਕਰੋਥਾ’ਤਿ ਆਣਾਪੇਤਿ, ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਮੇ’ਤਿ ਚੇਤਿਯਙ੍ਗਣੇਸੁ ‘ਇਮਂ ਭੇਰਿਂ, ਇਮਂ ਮੁਦਿਙ੍ਗਂ ਠਪੇਥਾ’ਤਿ ਆਣਾਪੇਤਿ, ਸਯਮੇਵ ਧਮ੍ਮਸਵਨਂ ਘੋਸੇਤਿ, ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਤਿ, ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਭਣਤਿ, ਤਦਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ਮਨਸਾ ਪਰਿਚ੍ਚਜਤਿ, ਤਦਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ.

ਸੀਲਮਯਮ੍ਪਿ ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਨਾਮ ਮਯ੍ਹਂ ਕੁਲਵਂਸੋ ਕੁਲਤਨ੍ਤਿ ਕੁਲਪ੍ਪਵੇਣੀ’ਤਿ ਭੇਰਿਆਦੀਹਿ ਸਹਤ੍ਥਾ ਉਪਹਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭੇਰਿਆਦੀਨਿ ਸਹਤ੍ਥਾ ਚੇਤਿਯਙ੍ਗਣਾਦੀਸੁ ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਾਨਂ ਸਰਭੇਸਜ੍ਜਂ ਸਹਤ੍ਥਾ ਦਦਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਵਤ੍ਤਸੀਸੇਨ ਧਮ੍ਮਸਵਨਘੋਸਨਧਮ੍ਮਕਥਾਕਥਨਸਰਭਞ੍ਞਭਣਨਤ੍ਥਾਯ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਨਾਮ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਕੁਲਵਂਸੋ ਕੁਲਤਨ੍ਤਿ ਕੁਲਪ੍ਪਵੇਣੀ, ਗਚ੍ਛਥ, ਤਾਤਾ, ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਾਦੀਨਂ ਉਪਹਾਰਂ ਕਰੋਥਾ’ਤਿ ਆਣਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਲਵਂਸਵਸੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਵਾ ਸਰਭਞ੍ਞਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ‘ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਨਾਮ ਮਯ੍ਹਂ ਕੁਲਵਂਸੋ ਸਦ੍ਦਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾਵ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ.

ਭਾਵਨਾਮਯਮ੍ਪਿ ਯਦਾ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦੇ ਖਯਵਯਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਤਦਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਪਨ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਂ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾਵ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਂ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਤਿਵਿਧਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਨਵਹਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ.

ਮੂਲਗਨ੍ਧਾਦੀਸੁਪਿ ਰਜਨੀਯਗਨ੍ਧਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਤੀਹਿ ਨਿਯਮੇਹੇਤਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਮੂਲਗਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਗਨ੍ਧਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਧਵਸੇਨ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ‘ਗਨ੍ਧਦਾਨਂ ਮਯ੍ਹ’ਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਾਦੀਨਿ ਪੂਜੇਤਿ, ਤਦਾ ਦਾਨਮਯਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਣ੍ਣਦਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਗਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਤਿਵਿਧਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਨਵਹਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ.

ਮੂਲਰਸਾਦੀਸੁ ਪਨ ਰਜਨੀਯਰਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਤੀਹਿ ਨਿਯਮੇਹੇਤਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਮੂਲਰਸਾਦੀਸੁ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਰਜਨੀਯਂ ਰਸਵਤ੍ਥੁਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਰਸਵਸੇਨ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ‘ਰਸਦਾਨਂ ਮਯ੍ਹ’ਨ੍ਤਿ ਦੇਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਤਿ, ਤਦਾ ਦਾਨਮਯਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਣ੍ਣਦਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੀਲਮਯੇ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਦਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਂ ਨਾਮ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਨ ਆਚਿਣ੍ਣ’ਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਾਦੁਰਸਂ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਟ੍ਠਗਾਮਣਿਅਭਯਰਞ੍ਞੋ ਵਤ੍ਥੁਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਆਗਤਾਨਿ. ਅਯਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਏਵਂ ਰਸਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਤਿਵਿਧਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਨਵਹਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ.

ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣੇਪਿ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਵਾਯੋਧਾਤੂਤਿ ਤੀਣਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਾਮ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਏਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਯੋਜਨਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਮਞ੍ਚਪੀਠਾਦਿਵਸੇਨ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਯਦਾ ਹਿ ਮਞ੍ਚਪੀਠਾਦੀਸੁ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਰਜਨੀਯਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਵਤ੍ਥੁਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਵਸੇਨ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ‘ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਦਾਨਂ ਮਯ੍ਹ’ਨ੍ਤਿ ਦੇਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਤਿ, ਤਦਾ ਦਾਨਮਯਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਣ੍ਣਦਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਤਿਵਿਧਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਨਵਹਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ.

ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣੇ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ, ਤੀਣਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਤਯੋ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧਾ, ਪਨ੍ਨਰਸ ਸੁਖੁਮਰੂਪਾਨਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨੇ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚ, ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚ, ਧਮ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਾਮ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ਏਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਯੋਜਨਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਓਜਦਾਨਪਾਨਦਾਨਜੀਵਿਤਦਾਨਵਸੇਨ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਓਜਾਦੀਸੁ ਹਿ ਰਜਨੀਯਂ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਤੀਹਿ ਨਿਯਮੇਹੇਤਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ‘ਓਜਦਾਨਂ ਮਯ੍ਹ’ਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਿਨਵਨੀਤਾਦੀਨਿ ਦੇਤਿ, ਪਾਨਦਾਨਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠ ਪਾਨਾਨਿ ਦੇਤਿ, ਜੀਵਿਤਦਾਨਨ੍ਤਿ ਸਲਾਕਭਤ੍ਤਸਙ੍ਘਭਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਦੇਤਿ, ਅਫਾਸੁਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਦੇਤਿ, ਵੇਜ੍ਜਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਜਾਲਂ ਫਾਲਾਪੇਤਿ, ਕੁਮੀਨਂ ਵਿਦ੍ਧਂਸਾਪੇਤਿ, ਸਕੁਣਪਞ੍ਜਰਂ ਵਿਦ੍ਧਂਸਾਪੇਤਿ, ਬਨ੍ਧਨਮੋਕ੍ਖਂ ਕਾਰਾਪੇਤਿ, ਮਾਘਾਤਭੇਰਿਂ ਚਰਾਪੇਤਿ, ਅਞ੍ਞਾਨਿਪਿ ਜੀਵਿਤਪਰਿਤ੍ਤਾਣਤ੍ਥਂ ਏਵਰੂਪਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਤਦਾ ਦਾਨਮਯਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ‘ਓਜਦਾਨਪਾਨਦਾਨਜੀਵਿਤਦਾਨਾਨਿ ਮਯ੍ਹਂ ਕੁਲਵਂਸੋ ਕੁਲਤਨ੍ਤਿ ਕੁਲਪ੍ਪਵੇਣੀ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਸੀਸੇਨ ਓਜਦਾਨਾਦੀਨਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਤਦਾ ਸੀਲਮਯਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਮਿਂ ਖਯਵਯਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਤਦਾ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਹੋਤਿ.

ਦਾਨਮਯਂ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ਯਦਾ ਓਜਦਾਨਪਾਨਦਾਨਜੀਵਿਤਦਾਨਾਨਿ ਸਹਤ੍ਥਾ ਦੇਤਿ, ਤਦਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਾਦਯੋ ਆਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਾਪੇਤਿ, ਤਦਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਓਜਦਾਨਪਾਨਦਾਨਜੀਵਿਤਦਾਨਵਸੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ‘ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ, ਤਦਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ.

ਯਦਾ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ਕੁਲਵਂਸਾਦਿਵਸੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਦੇਤਿ, ਤਦਾ ਸੀਲਮਯਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਕੁਲਵਂਸਾਦਿਵਸੇਨੇਵ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਾਦਯੋ ਆਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਾਪੇਤਿ, ਤਦਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਕੁਲਵਂਸਾਦਿਵਸੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਂ ‘ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਮਨਸਾਵ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ, ਤਦਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ.

ਚਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣੇ ਖਯਵਯਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਖਯਵਯਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾਵ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣੇ ਖਯਵਯਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਮੇਤਂ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਤਿਵਿਧਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਨਵਹਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ.

ਏਵਮਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਨਾਵਤ੍ਥੂਸੁ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਦੀਪਿਤਂ. ਇਦਂ ਪਨ ਏਕਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਤਿਯੇਵ. ਕਥਂ? ਚਤੂਸੁ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਚੀਵਰੇ ਛ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ – ਨਵਰਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਚੀਵਰਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣੋ ਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ, ਇਦਂ ਵਣ੍ਣਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਪਰਿਭੋਗਕਾਲੇ ਪਟਪਟਸਦ੍ਦਂ ਕਰੋਤਿ, ਇਦਂ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਯੋ ਤਤ੍ਥ ਕਾਲ਼ਕਚ੍ਛਕਾਦਿਗਨ੍ਧੋ, ਇਦਂ ਗਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਰਸਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਨ ਪਰਿਭੋਗਰਸਵਸੇਨ ਕਥਿਤਂ. ਯਾ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਤਾ, ਇਦਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਚੀਵਰਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇ ਰਸਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨੇਵ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਏਵਂ ਚਤੂਸੁ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਯੋਜਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਾਨਮਯਾਦਿਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਨਿਬਦ੍ਧਂ, ਵਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ ਅਨਿਬਦ੍ਧਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਨਿਬਦ੍ਧੇ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਅਨਿਬਦ੍ਧਮੇਵ ਹੋਤਿ.

ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾ

ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾ

ਇਮਸ੍ਸ ਪਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾ ਕਥਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਛ ਫਸ੍ਸਾ, ਛ ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਅਟ੍ਠ ਅਸਂਵਰਾ, ਅਟ੍ਠ ਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਾ, ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ, ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਤਿ, ਇਦਂ ਏਤ੍ਤਕਂ ਦ੍ਵਾਰਕਥਾਯ ਮਾਤਿਕਾਠਪਨਂ ਨਾਮ.

ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਪਨ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਆਦਿਤੋ ਤਾਵ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਕਾਯੋ – ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕੋ, ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ, ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਯਨ੍ਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਿਪਿ, ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨੇਵ ਚਤਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ ਵਣ੍ਣੋ ਗਨ੍ਧੋ ਰਸੋ ਓਜਾਤਿ ਅਟ੍ਠ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਤਾਨੇਵ ਅਟ੍ਠ ਆਹਾਰਜਾਨਿ ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਅਟ੍ਠ ਉਤੁਜਾਨਿ ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਅਟ੍ਠ ਚਿਤ੍ਤਜਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨਾਮ.

ਤੇਸੁ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨੇਵ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਕਾਯਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਨ ਇਤਰੇਸਂ. ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਪਨ ਅਟ੍ਠਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਏਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਦਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ? ਯਾ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਆਲੋਕੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਵਿਲੋਕੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਸਮਿਞ੍ਜੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪਸਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਥਮ੍ਭਨਾ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭਨਾ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਂ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪਿਤਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੭੨੦). ‘ਅਭਿਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮਿ ਪਟਿਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਆਪੋਧਾਤੁ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਵਣ੍ਣੋ ਗਨ੍ਧੋ ਰਸੋ ਓਜਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਰੂਪਕਲਾਪਾਨਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ, ਸਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤਿ ਚਾਲੇਤਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਏਕਾਵਜ੍ਜਨਵੀਥਿਯਂ ਸਤ੍ਤਸੁ ਜਵਨੇਸੁ ਪਠਮਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਅਪਰਾਪਰਂ ਪਨ ਚਾਲੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਦੁਤਿਯਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਤ੍ਤਮਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਨ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਹੇਟ੍ਠਾ ਛਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਵਾਯੋਧਾਤੁਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਚਾਲੇਤੁਂ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤੁਂ ਪਟਿਕ੍ਕਮਾਪੇਤੁਂ ਆਲੋਕਾਪੇਤੁਂ ਵਿਲੋਕਾਪੇਤੁਂ ਸਮ੍ਮਿਞ੍ਜਾਪੇਤੁਂ ਪਸਾਰਾਪੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਤੇਨ ਗਮਨਂ ਨਾਮ ਜਾਯਤਿ, ਆਗਮਨਂ ਨਾਮ ਜਾਯਤਿ, ਗਮਨਾਗਮਨਂ ਨਾਮ ਜਾਯਤਿ. ‘ਯੋਜਨਂ ਗਤੋ ਦਸਯੋਜਨਂ ਗਤੋ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਆਪਜ੍ਜਾਪੇਤਿ.

ਯਥਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਹਿ ਯੁਗੇਹਿ ਆਕਡ੍ਢਿਤਬ੍ਬੇ ਸਕਟੇ ਪਠਮਯੁਗੇ ਯੁਤ੍ਤਗੋਣਾ ਯੁਗਂ ਤਾਵ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਚਕ੍ਕਂ ਪਨ ਨਪਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ; ਦੁਤਿਯਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ; ਸਤ੍ਤਮਯੁਗੇ ਪਨ ਗੋਣੇ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯਦਾ ਛੇਕੋ ਸਾਰਥਿ ਧੁਰੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਯੋਤ੍ਤਾਨਿ ਆਦਾਯ ਸਬ੍ਬਪੁਰਿਮਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਤੋਦਲਟ੍ਠਿਯਾ ਗੋਣੇ ਆਕੋਟੇਤਿ, ਤਦਾ ਸਬ੍ਬੇਵ ਏਕਬਲਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਧੁਰਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਰੇਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਚ ਪਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ. ‘ਸਕਟਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਸਯੋਜਨਂ ਵੀਸਤਿਯੋਜਨਂ ਗਤਾ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਆਪਾਦੇਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯੋ ਨ ਸੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਯ ਪਨ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਸਹਜਾਤਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਚਾਲੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਏਕੋ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਸਾ ਅਟ੍ਠ ਰੂਪਾਨਿ ਵਿਯ ਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ. ਯਥਾ ਪਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਭੇਦਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਜਰਾਮਰਣਤ੍ਤਾ, ‘‘ਜਰਾਮਰਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਤਾ ਪਨੇਸਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤੀਤਿ? ਏਕਂ ਕਾਯਿਕਕਰਣਂ. ਚਕ੍ਖੁਪਥਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਠਿਤੋ ਹਤ੍ਥਂ ਵਾ ਪਾਦਂ ਵਾ ਉਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਸੀਸਂ ਵਾ ਭਮੁਕਂ ਵਾ ਚਾਲੇਤਿ, ਅਯਂ ਹਤ੍ਥਾਦੀਨਂ ਆਕਾਰੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਨ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਏਵ. ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਹਿ ਹਤ੍ਥਵਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨਂ ਵਣ੍ਣਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਏਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ.

ਯਥਾ ਹਿ ਅਰਞ੍ਞੇ ਨਿਦਾਘਸਮਯੇ ਉਦਕਟ੍ਠਾਨੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ‘ਇਮਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਇਧ ਉਦਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਰੁਕ੍ਖਗ੍ਗੇ ਤਾਲਪਣ੍ਣਾਦੀਨਿ ਬਨ੍ਧਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਸੁਰਾਪਾਨਦ੍ਵਾਰੇ ਧਜਂ ਉਸ੍ਸਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਉਚ੍ਚਂ ਵਾ ਪਨ ਰੁਕ੍ਖਂ ਵਾਤੋ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਚਾਲੇਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਉਦਕੇ ਮਚ੍ਛੇ ਚਲਨ੍ਤੇ ਉਪਰਿ ਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕਾਨਿ ਉਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਮਹੋਘਸ੍ਸ ਗਤਮਗ੍ਗਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤਿਣਪਣ੍ਣਕਸਟਂ ਉਸ੍ਸਾਰਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਾਲਪਣ੍ਣਧਜਸਾਖਾਚਲਨਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕਤਿਣਪਣ੍ਣਕਸਟੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯਥਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਦਿਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ‘ਏਤ੍ਥ ਉਦਕਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੁਰਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਯਂ ਰੁਕ੍ਖੋ ਵਾਤੇਨ ਪਹਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਉਦਕੇ ਮਚ੍ਛੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਠਾਨਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਓਘੋ ਗਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਿ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਵ. ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਹਿ ਹਤ੍ਥਵਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨਂ ਵਣ੍ਣਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਏਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ.

ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚੇਸਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤੋਵ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤੋਪਿ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਪਰੇਸਂ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾ ਹਿ ਸੋਣਸਿਙ੍ਗਾਲਕਾਕਗੋਣਾਦਯੋ ਦਣ੍ਡਂ ਵਾ ਲੇਡ੍ਡੁਂ ਵਾ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਹਰਣਾਕਾਰੇ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ‘ਅਯਂ ਨੋ ਪਹਰਿਤੁਕਾਮੋ’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਵਾ ਤੇਨ ਵਾ ਪਲਾਯਨ੍ਤਿ. ਪਾਕਾਰਕੁਟ੍ਟਾਦਿਅਨ੍ਤਰਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਪਰਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਕਾਲੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਅਪਾਕਟਾ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭੂਤਾਨਂ ਪਨ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕੇ ਪਨ ਕਾਯੇ ਚਲਨ੍ਤੇ ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕੋ ਚਲਤਿ ਨ ਚਲਤੀਤਿ? ਸੋਪਿ ਤਥੇਵ ਚਲਤਿ. ਤਂਗਤਿਕੋ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕੋਵ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਉਦਕੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਉਦਕੇ ਪਤਿਤਾਨਿ ਸੁਕ੍ਖਦਣ੍ਡਕਤਿਣਪਣ੍ਣਾਦੀਨਿਪਿ ਉਦਕਗਤਿਕਾਨੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਮੇਸਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਯਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚੇਤਨਾ ਯਾਯ ਪਾਣਂ ਹਨਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਂ ਚਰਤਿ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਤਿ, ਇਦਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਪਰਵਾਦਿਮ੍ਹਿ ਸਤਿ ਕਾਯੋ ਦ੍ਵਾਰਂ, ਤਮ੍ਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚੇਤਨਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ‘ਕੁਸਲਂ ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਵਾ’ਤਿ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਰਵਾਦਿਮ੍ਹਿ ਪਨ ਅਸਤਿ ‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵਾ’ਤਿ ਤਿਕਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾਵ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਨਗਰਦ੍ਵਾਰਂ ਕਤਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਙ੍ਗੁਲਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਪਰਾਪਰਂ ਨ ਸਙ੍ਕਮਤਿ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਮਹਾਜਨੋ ਸਞ੍ਚਰਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਦ੍ਵਾਰੇ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨ ਸਞ੍ਚਰਤਿ, ਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਚਰਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਦ੍ਵਾਰਚਾਰਿਨੋ;

ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮੇਨਾਪਿ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ, ਦ੍ਵਾਰੇਨਾਪਿ ਕਮ੍ਮਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਂ ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਂ ਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਂ ਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ. ਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਥਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਅਧਿਵਤ੍ਥਾ ਦੇਵਤਾ ਸਿਮ੍ਬਲਿਦੇਵਤਾ ਪਲਾਸਦੇਵਤਾ ਪੁਚਿਮਨ੍ਦਦੇਵਤਾ ਫਨ੍ਦਨਦੇਵਤਾਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਰੁਕ੍ਖੇਨ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇਨ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ. ਵਚੀਕਮ੍ਮਮਨੋਕਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੋ ਕਾਯੋ, ਅਞ੍ਞਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਯੇਨ ਪਨ ਕਤਤ੍ਤਾ ਤਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯਾ –

ਕਾਯੇਨ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;

ਕਾਯੋ ਚ ਕਾਯਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ.

ਸੂਚਿਯਾ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਸੂਚਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;

ਸੂਚਿ ਚ ਸੂਚਿਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ.

ਵਾਸਿਯਾ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਵਾਸਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;

ਵਾਸਿ ਚ ਵਾਸਿਕਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ.

ਪੁਰਿਸੇਨ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਪੁਰਿਸਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;