੨. ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧੪੬. ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਦਤ੍ਥੋ, ਸਭਾਵਤ੍ਥੋ ਚ ਆਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵਾਤਿ ਤਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਤੁਕਾਮੇਨਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਯਂ ਵਿਯ ‘‘ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਏਤਾ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਛ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿਯੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਦੇਸਨਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲਾਦਿਗੁਣਾਨਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮ੍ਪਿ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨਾ’’ਤਿ ਇਧ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਰਿਯਸਾਵਕਾਨਂ ਪਨ ਸੁਖੇਨ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਥਾਪਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਅਯਞ੍ਚ ਵਿਚਾਰੋ ਪਰਤੋ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੇਵ.

੧੪੭. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤਿ. ਇਤਰੇਸੂਤਿ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਾਦਿਪਦੇਸੁ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੋਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰਣਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਾਦਿਅਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਨੇਤੇ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇਪਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੇਵ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੇਨ ਆਗਤਾਗਮੇਨ ਪਰਮੇਨ ਸਤਿਨੇਪਕ੍ਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਪਞ੍ਞਵਤਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਤਾਦਿਵਿਸੇਸਤੋ ਸਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ. ਆਚਰਿਯਪਯਿਰੁਪਾਸਨਾਯ ਵਿਨਾ ਨ ਲਬ੍ਭਾਤਿ ਚੇ? ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੇਪਿ ਸਮਾਨੇ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨੇਵ ਸਿਜ੍ਝਨਤੋ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਥੁਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨੇਪਿ. ‘‘ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਜਯਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਪਨਤ੍ਥੋ ਤਿਤ੍ਥਿਯਨਿਮ੍ਮਦ੍ਦਨੇ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋਵ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਕਿਲੇਸਜਯੇ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਰਮ੍ਪਰਾਹੇਤੁਭਾਵਤੋ. ‘‘ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਅਰਹਤੀ’’ਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤੇਵ, ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ, ਵੋਦਾਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹਨਞ੍ਚ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਯੇ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਗੋਤਮਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਰਾਗਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨੋ ਵਿਰਾਗਾਯ, ਸਞ੍ਞੋਗਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨੋ ਵਿਸਞ੍ਞੋਗਾਯ, ਸਉਪਾਦਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨੋ ਅਨੁਪਾਦਾਨਾਯ. ਏਕਂਸੇਨ, ਗੋਤਮਿ, ਧਾਰੇਯ੍ਯਾਸਿ ‘ਨੇਸੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਨੇਸੋ ਵਿਨਯੋ, ਨੇਤਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨ’’’ਨ੍ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ੪੦੬; ਅ. ਨਿ. ੮.੫੩), ‘‘ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਪਗੇਵ ਅਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੦) ਚ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਹਿ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਕਾਲਿਕਾਧਿਗਮੁਪਾਯਤਾਯ ਅਕਾਲਿਕੋ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤਾਹਿ ਏਹਿਪਸ੍ਸਵਿਧਿਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ. ਤਤੋ ਏਵ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤੇ ਉਪਨਯਨਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਉਪਨਯਨਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਪਰਿਚਯੇਨ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਧਮ੍ਮਵੇਦਞ੍ਚ ਲਭਨ੍ਤੇਹਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਾਦਿਪਦੇਸੁ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਯੁਜ੍ਜਤੇਵ.

ਸਾਤਿ ਗਾਥਾ. ਸਮਨ੍ਤਭਦ੍ਰਕਤ੍ਤਾਤਿ ਸਬ੍ਬਭਾਗੇਹਿ ਸੁਨ੍ਦਰਤ੍ਤਾ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਵਯਵਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸਮੁਦਾਯੋ ਨਾਮ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਕੋਚਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੇਸੁ ਪਨ ਅਵਯਵੇਸੁ ਸਮੁਦਾਯਰੂਪੇਨ ਅਵੇਕ੍ਖਿਤੇਸੁ ‘‘ਗਾਥਾ’’ਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾ, ਤਂ ਤਤੋ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਮਿਵੋਹਾਰਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਠਮੇਨ ਪਾਦੇਨ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਏਕਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨਾਤਿਬਹੁਵਿਭਾਗਂ ਯਥਾਨੁਸਨ੍ਧਿਨਾ ਏਕਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਨ ਤੇਨੇਵ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗੇਨ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਭਾਗਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ. ਨਿਦਾਨੇਨਾਤਿ ਕਾਲਦੇਸਦੇਸਕਪਰਿਸਾਦਿਅਪਦਿਸਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਨਿਦਾਨਗਨ੍ਥੇਨ. ਨਿਗਮਨੇਨਾਤਿ ‘‘ਇਦਮਵੋਚਾ’’ਤਿਆਦਿਕੇਨ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੯), ‘‘ਇਤਿ ਯਂ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਮੇਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੨੭) ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਨਿਗਮਨੇਨ.

ਅਯਂ ਕਥਾ ਵਿਸੇਸਤੋ ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕਸਂਵਣ੍ਣਨਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕਵਿਨਯਪਿਟਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਨਿਦਾਨਸਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਨਿਦਾਨਸਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਿਦਾਨੇਨ ਸਨਿਦਾਨਤਾਯ, ਸਅਟ੍ਠੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਤਾਯ ਚ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਅਨੁਰੂਪਤੋਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ, ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਚ ਤਂਤਂਸਿਕ੍ਖਾਪਦਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਤੋ. ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਦੇਸਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਚ ਸੀਲਾਦਿਅਤ੍ਥਸ੍ਸ. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੯)? ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੯੫) ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੂਪਮਾਗਹਣੇਨ ਹੇਤੁਦਾਹਰਣਯੁਤ੍ਤਤੋ.

ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਵਿਨਯਵਸੇਨ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਿਟਕਾਨਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਕਲੋਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮੋਤਿ –

‘‘ਸਬ੍ਬਪਾਪਸ੍ਸ ਅਕਰਣਂ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ;

ਸਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯੋਦਪਨਂ, ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੧੮੩; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੦) –

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਕਾਸਕੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ. ਸੀਲੇਨ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣੋ ਸੀਲਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਸਾਸਨਸ੍ਸ. ਸਮਥਾਦੀਹਿ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣੋ ਤੇਸਂ ਸਾਸਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੇਮਜ੍ਝਭਾਵਤੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣੋ ਤਦਧਿਗਮਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ. ਸਾਸਨੇ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਪਞ੍ਞਾਯ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਸੀਲਂ, ਸਮਾਧਿ ਚ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੀਲਸਮਾਧੀਹਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਪਨ ਅਨੁਬੋਧਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾਤਿ ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗੇਹਿ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ ਫਲਂ, ਕਿਚ੍ਚਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨੇਹਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣੋ’’ਤਿ. ਫਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਮਾਹ, ਇਤਰੇਨ ਇਤਰਂ, ਤਦੁਭਯਞ੍ਚ ਸਾਸਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਓਸਾਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨੇਹਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣੋ’’ਤਿ.

ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸੁਬੋਧਿਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤਾ, ਤਾਯ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣੋ ਤਪ੍ਪਭਵਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵੋਦਾਨਂ, ਪਾਰਿਪੂਰੀ ਚ ਧਮ੍ਮਸੁਧਮ੍ਮਤਾ, ਤਾਯ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣੋ ਤਂਸਰੀਰਤ੍ਤਾ. ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਤਥਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਸਙ੍ਘਸੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਤਾਯ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣੋ, ਤਾਯ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਲੋਕੇ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਤੋ. ਤਨ੍ਤਿ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮਂ. ਤਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਯਥਤ੍ਤਾਯ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ, ਤਥਤ੍ਤਾਯ ਤਥਭਾਵਾਯ. ਸੋ ਪਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿ ਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿ ਸਾਵਕਬੋਧੀਤਿ ਤਿਵਿਧੋ, ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਗੁਣੇਹਿ ਅਗ੍ਗਭਾਵਤੋ, ਇਤਰਬੋਧਿਦ੍ਵਯਮੂਲਤਾਯ ਚ ਪਠਮਾਯ ਬੋਧਿਯਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਤਾ, ਗੁਣੇਹਿ ਵੇਮਜ੍ਝਭਾਵਤੋ ਦੁਤਿਯਾਯ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਤਾ, ਤਦੁਭਯਾਵਰਤਾਯ, ਤਦੋਸਾਨਤਾਯ ਚ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਤਤਿਯਾਯ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਏਸੋਤਿ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮੋ. ਨੀਵਰਣਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤੋਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੀਵਰਣਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ –

‘‘ਯਥਾ ਯਥਾਵੁਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਤ੍ਥਾ ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਵਾ ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ, ਤਥਾ ਤਥਾ ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੨੬).

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਓਹਿਤਸੋਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਪਞ੍ਚਸ੍ਸ ਨੀਵਰਣਾਨਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਹੀਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੧੯) –

ਚ ਆਦਿ. ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁਖਾਵਹਨਤੋਤਿ ਸਮਥਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਸਮ੍ਪਾਦਨਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

‘‘ਸੋ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਂ ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੭੯; ਮ. ਨਿ. ੨.੧੩੮).

ਤਥਾ –

‘‘ਯਤੋ ਯਤੋ ਸਮ੍ਮਸਤਿ, ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਂ;

ਲਭਤੀ ਪੀਤਿਪਾਮੋਜ੍ਜਂ, ਅਮਤਂ ਤਂ ਵਿਜਾਨਤਂ;

ਅਮਾਨੁਸੀ ਰਤੀ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਚ. (ਧ. ਪ. ੩੭੪, ੩੭੩);

ਤਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋਤਿ ਯਥਾ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁਖਂ ਆਵਹਤਿ, ਯਥਾ ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਅਨੁਸਿਟ੍ਠਂ, ਤਥਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮੋ. ਤਾਦਿਭਾਵਾਵਹਨਤੋਤਿ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਵਸੇਨ ਇਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਤਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਨੁਪਲੇਪਸ੍ਸ ਆਵਹਨਤੋ. ਏਸ ਭਗਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਯਂ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਞ੍ਚ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਤਂ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਤ੍ਥਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ, ਸਕਲੋ ਚ ਤਨ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਤਮੇਸਾਨਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਂ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਾਰਾ. ੧੮). ਸਬ੍ਬਸਿਕ੍ਖਾਨਂ ਮਣ੍ਡਭੂਤਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੩; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੮੬). ਯਥਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ਯਥਾਰਹਂ. ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਂ ਹਿ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਤ੍ਥਂ. ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਥਤਾਯ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਹਿ ਇਧ ਸਹ-ਸਦ੍ਦੋ. ਇਤਰਂ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਤ੍ਥੇਨ ਸਾਤ੍ਥਂ, ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚ. ਯੇ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਵਚਨਸਭਾਵਂ ਸਾਤ੍ਥਂ, ਅਤ੍ਥਸਭਾਵਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ, ਤਥਾ ਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾ ਹਿ ਅਭਿਨ੍ਨਰੂਪਾ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਯੋਗਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਨੇਸਂ ਲੋਕਿਯਾਮਿਸ੍ਸੀਭਾਵਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਸਤਿਪਿ ਵਾ ਭੇਦੇ ‘‘ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦਿ ਤੁਲ੍ਯਯੋਗੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ‘‘ਸਪੁਤ੍ਤੋ ਆਗਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ, ਏਵਂ ਸਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਰਣਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਹੋਥ, ਮਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਟਿਸਰਣਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਧਾਨਵਾਦੋ ਬਾਧਿਤੋ ਸਿਯਾ, ਅਥ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਮਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਲੋਮਕੋ ਸਪਕ੍ਖਕੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾ ਸਿਯਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.

ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨੇਤ੍ਤਿਨਯੇਨਾਪਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਙ੍ਕਾਸਨ…ਪੇ… ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਿਪਿ ਨੇਤ੍ਤਿਯਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੁਖੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਅਕ੍ਖਰਂ ਪਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪ ਦ੍ਵਾਦਸਪਦ) ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ ਪਠਮਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ, ਇਧ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿਯੇਵ ਪਠਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਙ੍ਕਾਸਨਪਕਾਸਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਕਾਸਨਂ ਦੀਪਨਂ ਸਙ੍ਕਾਸਨਂ ‘‘ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਬਦ੍ਧੋ ਮਾਰਸ੍ਸ, ਅਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਮੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੬੪) ਵਿਯ. ਤਤ੍ਤਕੇਨ ਹਿ ਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਠਮਂ ਕਾਸਨਂ ਪਕਾਸਨਂ. ਆਦਿਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ ਹਿ ਅਯਂ ਪਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਵਿਯ. ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਂ ਚੇਤਂ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਉਦ੍ਦੇਸਭਾਵਤੋ. ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਠਮਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਂਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਵਚਨਂ, ਸਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਨ ਵਚਨਞ੍ਚ ਵਿਵਰਣਵਿਭਜਨਾਨਿ. ਯਥਾ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸਕਿਂਯੇਵ ਚ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧) ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵਿਵਰਣਵਸੇਨ, ਵਿਭਜਨਵਸੇਨ ਚ ਪੁਨ ਵਚਨਂ. ਮਜ੍ਝਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਮੇਤਂ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਭਾਵਤੋ. ਵਿਵਟਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤਰਾਭਿਧਾਨਂ, ਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪਨਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਤੋਸਨਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰਣਪਞ੍ਞਾਪਨਾਨਿ. ਯਥਾ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੨) ਵਿਵਟਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ‘‘ਕਤਮੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ? ਯੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਫੁਸਨਾ ਸਮ੍ਫੁਸਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੨) ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਿਰਿਯਾ, ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ ਚ. ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਮੇਤਂ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਭਾਵਤੋ. ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਨਪਟ੍ਠਪਨਵਿਵਰਣਵਿਭਜਨਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰਣਪਕਾਸਨਅਤ੍ਥਪਦਸਮਾਯੋਗਤੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ.

ਕਥਂ ਪਨਾਯਂ ਪਾਠਵਿਕਪ੍ਪੋ ਜਾਤੋਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਨੇਤ੍ਤਿਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨ ਪੁਰਿਮਪਾਠੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ –

‘‘ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ ਪਕਾਸਨਾ,

ਵਿਵਰਣਾ ਵਿਭਜਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ;

ਏਤੇਹਿ ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ,

ਅਤ੍ਥੋ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ. (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪ ਦ੍ਵਾਦਸਪਦ) –

ਦੇਸਨਾਹਾਰਯੋਜਨਾਯ ਚ ਏਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ‘‘ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ ਪਕਾਸਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਗਤਂ. ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਵਿਵਰਤਿ ਵਿਭਜਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ ‘ਪਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ ਚਾਹਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਨਯੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮਤ੍ਤਕਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਨੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਾਠਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ, ਨ ਅਤ੍ਥਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ‘‘ਪਠਮਂ ਞਾਪਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ, ਪਠਮਮੇਵ ਠਪਨਂ ਪਟ੍ਠਪਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਸਙ੍ਕਾਸਨਪਕਾਸਨਪਦੇਹਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਯਞ੍ਚ ਪੁਰਿਮਪਾਠੇ ਛਟ੍ਠਂ ਪਦਂ ‘‘ਪਕਾਰਤੋ ਞਾਪਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਦੁਤਿਯਪਾਠੇ ਪਕਾਸਨਪਦੇਨ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਸਂ ਪਕਾਰਤੋ ਕਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਞਾਪਨਕਾਸਨਾਨਿ ਅਤ੍ਥਾਵਭਾਸਨਸਭਾਵਤਾਯ ਅਭਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤੋਸਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਨਿਸਾਨਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਵਤ੍ਥੁਸਭਾਵਾਵਭਾਸਨੇ ਜਾਯਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਪਦਰੂਪਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਛਅਤ੍ਥਪਦਸਮਾਯੋਗਤੋ ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਾਸਨਂ.

ਅਕ੍ਖਰਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਕਾਰਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਚ੍ਚਾਰਣਵੇਲਾਯਂ ਅਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਪਦੇ ਵਣ੍ਣੋ ਅਕ੍ਖਰਂ. ‘‘ਏਕਕ੍ਖਰਂ ਪਦਂ ਅਕ੍ਖਰ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕੇ ‘‘ਆ ਏਵਂ ਕਿਰ ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਆ-ਕਾਰਾਦਯੋ ਵਿਯ. ‘‘ਵਿਸੁਦ੍ਧਕਰਣਾਨਂ ਮਨਸਾ ਦੇਸਨਾਵਾਚਾਯ ਅਕ੍ਖਰਣਤੋ ਅਕ੍ਖਰ’’ਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞੇ. ਵਿਭਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਞਾਪਨਤੋ ਪਦਂ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਦਾਭਿਹਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜੇਤੀਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਵਾਕ੍ਯਂ. ‘‘ਕਿਰਿਯਾਪਦਂ ਅਬ੍ਯਯਕਾਰਕਵਿਸੇਸਨਯੁਤ੍ਤਂ ਵਾਕ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਕਾਰਤੋ ਵਾਕ੍ਯਵਿਭਾਗੋ ਆਕਾਰੋ. ਆਕਾਰਾਭਿਹਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਨਿਸ੍ਸੇਸੁਪਦੇਸਤੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਏਤੇਸਂ ਅਕ੍ਖਰਾਦੀਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ.

ਤਤ੍ਰਾਯਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਪਦਸਮਾਯੋਗੋ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ – ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤਿ, ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਤਿ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ, ਤਥਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਉਗ੍ਘਾਟੇਤ੍ਵਾ ਪਦੇਹਿ ਵਿਨੇਤਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਪਞ੍ਚੇਤ੍ਵਾ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਨੇਤਿ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਂ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਨੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਵਿਨੇਤਿ ਨੇਯ੍ਯਂ. ਏਵਞ੍ਚਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਉਗ੍ਘਟਿਯਮਾਨੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਂ ਵਿਨੇਤਿ, ਵਿਪਞ੍ਚਿਯਮਾਨੋ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਂ, ਨਿਯ੍ਯਮਾਨੋ ਨੇਯ੍ਯਂ. ਤਤ੍ਥ ਉਗ੍ਘਟਨਾ ਆਦਿ, ਵਿਪਞ੍ਚਨਾ ਮਜ੍ਝੇ, ਨਯਨਮਨ੍ਤੇ. ਏਵਂ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਤਿਧਾ ਦੇਸਿਤੋ ਦੋਸਤ੍ਤਯਵਿਧਮਨੋ ਗੁਣਤ੍ਤਯਾਵਹੋ ਤਿਵਿਧਵੇਨੇਯ੍ਯਵਿਨਯਨੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣੋਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ‘‘ਸਾਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਚ.

ਅਤ੍ਥਗਮ੍ਭੀਰਤਾਤਿਆਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਤਨ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮੋ ਤਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਵੇਧੋ ਤਨ੍ਤਿਯਾ, ਤਨ੍ਤਿਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਯਥਾਭੂਤਾਵਬੋਧੋ. ਦੇਸਨਾ ਮਨਸਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤਾਯ ਤਨ੍ਤਿਯਾ ਦੇਸਨਾ. ਤੇ ਪਨੇਤੇ ਅਤ੍ਥਾਦਯੋ ਯਸ੍ਮਾ ਸਸਾਦੀਹਿ ਵਿਯ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧੀਹਿ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਾ, ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਪਤਿਟ੍ਠਾ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ. ਅਥ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਹੇਤੁਫਲਂ. ਧਮ੍ਮੋ ਹੇਤੁ. ਦੇਸਨਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਧਮ੍ਮਾਭਿਲਾਪੋ, ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਕਥਨਂ. ਪਟਿਵੇਧੋ ਅਭਿਸਮਯੋ, ਅਤ੍ਥਾਨੁਰੂਪਂ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਂ ਅਤ੍ਥੇਸੁ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਥਾਨੁਰੂਪਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਸੁ ਅਵਬੋਧੋ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬੋ ਸਲਕ੍ਖਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵੋ. ਤੇਪਿ ਚੇਤੇ ਅਤ੍ਥਾਦਯੋ ਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਪਚਿਤਕੁਸਲਸਮ੍ਭਾਰੇਹਿ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੇਹਿ ਸਸਾਦੀਹਿ ਵਿਯ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਾ, ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਪਤਿਟ੍ਠਾ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ. ਤੇਸੁ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸਾਪਿ ਅਤ੍ਥਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਗਮ੍ਭੀਰਤਾਪਟਿਵੇਧਗਮ੍ਭੀਰਤਾਹਿ ਸਾਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਗੁਣਦੀਪਨਤੋ. ਤਾਸਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਗਮ੍ਭੀਰਤਾਦੇਸਨਾਗਮ੍ਭੀਰਤਾਹਿ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਾਸਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦੀਪਨਤੋ.

ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਸੁ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾਪਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਅਤ੍ਥਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਥਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਸਯਤੋ ਸਾਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸਤਿ ਤਦਭਾਵਤੋ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਤਨ੍ਤਿ. ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਤਿਪਦਾਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਭੇਦਗਤਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਸਯਤੋ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ, ਅਸਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਦਭਾਵਤੋ. ਪਰਿਕ੍ਖਕਜਨਪ੍ਪਸਾਦਕਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਰਿਕ੍ਖਕਜਨਾਨਂ ਕਿਂਕੁਸਲਗਵੇਸੀਨਂ ਪਸਾਦਾਵਹਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਤ੍ਥਂ. ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਫਲੇਨ ਹੇਤੁਨੋ ਅਨੁਮਾਨਂ ਨਦੀਪੂਰੇਨ ਵਿਯ ਉਪਰਿ ਵੁਟ੍ਠਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਸਾਤ੍ਥਕਤਾ ਪਨਸ੍ਸ ਪਣ੍ਡਿਤਵੇਦਨੀਯਤਾਯ, ਸਾ ਪਰਮਗਮ੍ਭੀਰਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮਭਾਵਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦੁਦ੍ਦਸੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਮਹਾਵ. ੮). ਲੋਕਿਯਜਨਪ੍ਪਸਾਦਕਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਲੋਕਿਯਜਨਸ੍ਸ ਪਸਾਦਾਵਹਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ. ਲੋਕਿਯਜਨੋ ਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤੁਸ੍ਸਤਿ, ਇਧਾਪਿ ਫਲੇਨ ਹੇਤੁਨੋ ਅਨੁਮਾਨਂ. ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤਾ ਪਨਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧੇਯ੍ਯਤਾਯ, ਸਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾਦਿਭਾਵਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਥ ਵਾ ਪਣ੍ਡਿਤਵੇਦਨੀਯਤੋ ਸਾਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਂ ਆਹ, ਤਤੋ ਪਰਿਕ੍ਖਕਜਨਪ੍ਪਸਾਦਕਂ. ਸਦ੍ਧੇਯ੍ਯਤੋ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਧਾਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਂ, ਤਤੋ ਲੋਕਿਯਜਨਪ੍ਪਸਾਦਕਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਗਮ੍ਭੀਰਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ ਸਾਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ ਅਗਾਧਾਪਾਰਤਾਯ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਞ੍ਞਥਾ ਤਦਭਾਵਤੋ. ਉਤ੍ਤਾਨਪਦਤੋ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਸੁਬੋਧਸਦ੍ਦਤਾਯ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਪਰਮਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਸਪਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਾਪਾਦਨਤੋ. ਸਬ੍ਬੋਪੇਸ ਪਠਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਪਭੇਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਥਾ ਚੇਵ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤਂ. ਤਥਾ ਹੇਤ੍ਥ ਵਿਕਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਸਮੁਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਵਾ ਅਗ੍ਗਹਣਂ. ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਸਕਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਭਾਵੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਭਾਗੇਹਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤਾਯ. ਅਪਨੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ.

ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾਦਿਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਅਧਿਗਮਬ੍ਯਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧੇਨ ਅਧਿਗਮਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਸਾਤ੍ਥਂ ਕਪਿਲਵਤਾਦਿ ਵਿਯ ਤੁਚ੍ਛਂ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਪਰਿਚਯੇਨ. ਆਗਮਬ੍ਯਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਦੁਰਕ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਰਿਚਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਅਜਨੇਤ੍ਵਾ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਸਬ੍ਯਞ੍ਚਨਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਹਿ ਸਤਿ ਆਗਮਬ੍ਯਤ੍ਤੀਤਿ. ਸੀਲਾਦਿਪਞ੍ਚਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਯੁਤ੍ਤਤੋਤਿ ਸੀਲਾਦੀਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮਕੋਟ੍ਠਾਸੇਹਿ ਅਵਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਅਨਵਸੇਸੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪੁਣ੍ਣਂ ਪੂਰਿਤਂ. ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਤੋਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਦਿਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾਭਾਵਤੋ. ਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਾਯ. ਲੋਕਾਮਿਸਨਿਰਪੇਕ੍ਖਤੋਤਿ ਕਥਞ੍ਚਿਪਿ ਤਣ੍ਹਾਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਅਨਿਸ੍ਸਯਨਤੋ.

ਏਵਂ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਤਾਦਿਅਪਦੇਸੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਪੁਰਿਮਵੇਸਾਰਜ੍ਜਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਂ ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਪਚ੍ਛਿਮਵੇਸਾਰਜ੍ਜਦ੍ਵਯਵਸੇਨਾਪਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਭਾਵਤੋ ਵਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਕ੍ਖਾਤੋਤਿ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਮੁਖੇਨ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਮਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਾਕਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਏਕਂਸੇਨ ਅਪਾਯੂਪਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤਾਯ ਅਭਾਵਤੋ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤਮ੍ਮਯਤਾਭਾਵਤੋ, ਸਂਸਾਰਤੋ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਚ੍ਚਯਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਪਕਤਿਪੁਰਿਸਨ੍ਤਰਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਤਤੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਵਿਪਰੀਤੋ ਏਵ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਪਜ੍ਜਨੇਨ. ਤੇ ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾ. ਤਥਾਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋਤਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਾਯਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਭਾਵਸ੍ਸ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਭਾਵਸ੍ਸ ਕਦਾਚਿਪਿ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ.

ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨੁਰੂਪਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਵਿਨਿਸ੍ਸਟਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਾਯ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਨਿਸ੍ਸਰਣੂਪਾਯਭੂਤਾਯ ਸਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾਯ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਕ੍ਖਾਤਤ੍ਤਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਪਟਿਪਦਾਨੁਰੂਪਸ੍ਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਭੂਤਾ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਮਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਅਨਾਮਸਨੀਯਾ ਯਾਦਿਸੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਤਦਨੁਰੂਪਸ੍ਸ. ਸੁਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਤਿ ਸੀਲਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਪ੍ਪਭੇਦਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਨਂ ਪਹਾਯਿਕਭਾਵੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਵਿਹਿਤਾ. ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ ਕਿਲੇਸਮਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਤਾਯ ਸਮੇਤਿ. ਏਵਂ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਪਟਿਪਦਾਪਟਿਪਜ੍ਜਨੀਯਭਾਵੇਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨੁਰੂਪਤਾਯ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਿਵਿਧਸ੍ਸਾਪਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਚੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਂ, ਕਾਮਸੁਖਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਂ, ਲੀਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਂ, ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾਯੂਹਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਭੇਦਂ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਂ. ਅਨੁਪਗਮ੍ਮਾਤਿ ਅਨੁਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਨੁਪਗਮਨਹੇਤੁ ਵਾ. ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਿਲੇਸਾਨੀਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵੂਪਸਨ੍ਤਕਿਲੇਸਾਨਿ, ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਪਹੀਨਦੋਸਾਨਿ. ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਸਭਾਵਵਸੇਨਾਤਿ ‘‘ਸਸ੍ਸਤਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਅਮਤਞ੍ਚ ਤਾਣਞ੍ਚ ਲੇਣਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਭਾਵਕਿਤ੍ਤਨਵਸੇਨ.

੧੪੮. ‘‘ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਸਾਮਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਮਮ ਰਾਗਾਦਯੋ ਪਹੀਨਾ’’ਤਿ ਸਯਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਨਞ੍ਞਨੇਯ੍ਯੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿ ਏਵ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ.

ਤੇਨ ਤੇਨ ਅਰਿਯਸਾਵਕੇਨ ਪਰਸਦ੍ਧਾਯ ਪਰਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਹਨੇਨ ਪਰਨੇਯ੍ਯੇਨ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਤਂ ਪਹਾਯ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ. ਪਸਤ੍ਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿ ਯਥਾ ਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਕਿਲੇਸੇ ਜਯਤਿ, ਅਰਿਯਫਲਂ ਤਾਯ ਏਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਣਭੂਤਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਯੀਭੂਤਾਯ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਕਿਲੇਸੇ ਜਯਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮੋ. ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਮ੍ਮੋ. ਫਲਮ੍ਪਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਂ ਸਕਦਾਗਾਮਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਉਪਰਿ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ‘‘ਦਿਸ੍ਸਮਾਨੋ ਵਟ੍ਟਭਯਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਲਭਤਿ.

੧੪੯. ਨਾਸ੍ਸ ਕਾਲੋਤਿ ਨਾਸ੍ਸ ਆਗਮੇਤਬ੍ਬੋ ਕਾਲੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਸ੍ਸ ‘‘ਉਪਪਜ੍ਜੇ, ਅਪਰਪਰਿਯਾਯੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਫਲਦਾਨਂ ਪਤਿ ਆਗਮੇਤਬ੍ਬੋ ਕਾਲੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਏਵਮੇਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਪਞ੍ਚਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਕਟ੍ਠੋਤਿ ਦੂਰੋ. ਫਲਦਾਨਂ ਪਤਿ ਕਾਲੋ ਪਕਟ੍ਠੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਕਾਲਿਕੋ, ਕਾਲਨ੍ਤਰਫਲਦਾਯੀ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਦਾਨੇ’’ਤਿ. ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਉਪਨੀਤੋ. ਇਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਕਾਲਿਕੋ’’ਤਿ ਪਦਂ.

੧੫੦. ਵਿਧਿਨ੍ਤਿ ਵਿਧਾਨਂ, ‘‘ਏਹਿ ਪਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਵਂਪਵਤ੍ਤਵਿਧਿਵਚਨਂ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਕਿਲੇਸਮਲਵਿਰਹੇਨ ਸਬ੍ਬਥਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਅਮਨੁਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਕਦਾਚਿ ਪਯੋਜਨਵਸੇਨ ਯਥਾਸਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਂ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਦਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਮਨੁਞ੍ਞਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨਾ’’ਤਿ.

੧੫੧. ਉਪਨੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਉਪਨੇਯ੍ਯੋ, ਉਪਨੇਯ੍ਯੋਵ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਉਪਨੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ’’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤੇ ਉਪਨਯਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਦਂ ਸਙ੍ਖਤੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੇ ਯੁਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤੇ ਉਪਨਯਨਨ੍ਤਿ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੂਪਨਯਨੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਅਸਙ੍ਖਤੇਪਿ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਉਪਨਯਨਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ’’ਤਿ. ਅਲ੍ਲੀਯਨਨ੍ਤਿ ਫੁਸਨਂ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਉਪਨੇਤਿ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੧੫੨. ਵਿਞ੍ਞੂਹੀਤਿ ਵਿਦੂਹਿ, ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਸਚ੍ਚੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇ ਪਨ ਏਕਂਸਤੋ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂਆਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੂਆਦੀਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਪਚ੍ਚਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ‘‘ਪਤਿ ਅਤ੍ਤਨੀ’’ਤਿ ਭੁਮ੍ਮਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਨਿ ਅਤ੍ਤਨੀ’’ਤਿ. ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਥਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਾਵਿਤੋ ਮੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਮੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਪਚ੍ਚਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਅਨ੍ਵਯਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ. ‘‘ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਵਧਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਬਾਲਾਨਂ ਪਨ ਅਵਿਸਯੋ ਚੇਸਾ’’ਤਿ ਆਹ.

ਏਵਂ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਤਾਦਿਨਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਦੇਸਨਾਯ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਦਂ ਕਾਰਣਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਾਮਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਕਿਲੇਸੇ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤਿ, ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਅਰਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਦੁਰਕ੍ਖਾਤੇ ਤਿਤ੍ਥਿਯਧਮ੍ਮੇ ਤਦਭਾਵਤੋ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

੧੫੩. ਤਸ੍ਸੇਵਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.