੧੭. ਪਞ੍ਞਾਭੂਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੫੭੦. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਯਥਾਧਿਗਤਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ. ਭੂਮਿਭੂਤੇਸੂਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇਸੁ. ਕਾਮਞ੍ਚਾਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਮਞ੍ਞਾ ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਤਸਮਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਅਪੇਕ੍ਖਾਸਿਦ੍ਧਾ, ਹੇਤੁਫਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਵਾਤਿ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਚੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨਾਤਿ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਭੇਦਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ. ਅਵਸੇਸਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤੇਸਂ ਵਣ੍ਣਨਾਕ੍ਕਮੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿ.

ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਨ ਸਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ. ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਾਦਯੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ? ਯਤੋ ਤੇ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਤਸ੍ਸ ਸਮਨਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ.

ਨ ਨਿਚ੍ਚਂ ਨ ਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਸਮੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਭੂਯ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਤਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਤਂ. ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਾਰਹਂ ਪਚ੍ਚਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਹਿਤਮੇਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ. ਖਯਨਸਭਾਵਂ ਖਯਧਮ੍ਮਂ. ਵਯਨਸਭਾਵਂ ਵਯਧਮ੍ਮਂ. ਵਿਰਜ੍ਜਨਸਭਾਵਂ ਪਲੁਜ੍ਜਨਸਭਾਵਂ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਂ. ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਸਭਾਵਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਂ. ਸੇਸਂ ਯਦੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

੫੭੧. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤੇਸੁ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਸੁ. ਸਙ੍ਖੇਪੋਤਿ ਅਤ੍ਥਸਙ੍ਖੇਪੋ.

ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਜਾਤਿਸਙ੍ਖਾਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ. ਠਿਤਾਵ ਸਾ ਧਾਤੂਤਿ ਯਾਯਂ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਸਾ ਧਾਤੁ ਏਸ ਸਭਾਵੋ. ਸਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ, ਉਦ੍ਧਞ੍ਚ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੋ, ਮਜ੍ਝੇ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੋ, ਨ ਤਥਾਗਤੇਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਤੋ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਠਿਤਾ ਏਵ. ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਨਤੋ, ‘‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਧਿਗਤੋ’’ਤਿ ਪਵੇਦਨਤੋ ਚ ਤਥਾਗਤੋ ‘‘ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨ ਅਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਤੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਠਿਤਾਵ ਸਾ ਧਾਤੂ’’ਤਿ. ਸਾ ਏਵ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਭਾਵਤੋ ਏਵਂ ਅਵਬੁਜ੍ਝਮਾਨਸ੍ਸ ਏਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵਸ੍ਸ, ਹੇਤੁਨੋ ਵਾ ਤਥੇਵ ਭਾਵਤੋ ਠਿਤਤਾਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ. ਜਾਤਿ ਵਾ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਟ੍ਠਿਤਿ ਪਵਤ੍ਤਆਯੂਹਨਸਂਯੋਗਪਲਿਬੋਧਸਮੁਦਯਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤੀਤਿ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਭਾਵੇਨਸ੍ਸਾ ਠਿਤਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ’’ਤਿ ਫਲਂ ਪਤਿਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਹੇਤੁਮੇਵ ਵਦਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਧਾਰੀਯਤਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਫਲਨ੍ਤਿ ਠਿਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਠਿਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵਾ ਕਾਰਣਂ, ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਠਿਤਿਸਭਾਵੋ, ਧਮ੍ਮਤੋ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਸਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ, ਪਚ੍ਚਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੫). ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ ਏਵ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ. ਸਾ ਏਵ ਧਾਤੁ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਸਭਾਵਸ੍ਸ, ਹੇਤੁਨੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਨ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਸ੍ਸ ਤਬ੍ਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ਨਿਯਾਮਤਾ ਵਵਤ੍ਥਿਤਭਾਵੋਤਿ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਾ. ਫਲਸ੍ਸ ਵਾ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਜਾਤਿਯਾ ਸਤਿ ਸਮ੍ਭਵੋ ਧਮ੍ਮੇ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਠਿਤਤਾਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ. ਅਸਤਿ ਅਸਮ੍ਭਵੋ ਧਮ੍ਮੇ ਨਿਯਤਤਾਤਿ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਾਤਿ ਏਵਂ ਫਲੇਨ ਹੇਤੁਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਤਂ ‘‘ਠਿਤਾਵ ਸਾ ਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਵੁਤ੍ਤਂ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਰਣੇਨ ਅਭਿਮੁਖਂ ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਯਾਥਾਵਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਅਭਿਸਮੇਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਂ. ਆਦਿਤੋ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ, ਉਦ੍ਦਿਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਮੇਵ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਨ੍ਤੋ ਦੇਸੇਤਿ. ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਥਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨਵਸੇਨ ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪੇਨ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ. ਪਕਾਰੇਹਿਯੇਵ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤੋ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ. ਯਥਾਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਨਵਸੇਨ ਵਿਵਰਤਿ ਵਿਭਜਤਿ, ਵਿਵਟਞ੍ਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਂ ਹੇਤੁਧਾਰਣਦਸ੍ਸਨੇਹਿ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ. ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਥਾਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਗਮਨਵਸੇਨ ਪਸ੍ਸਥਾਤਿ ਚਾਹ.

੫੭੨. ਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਲਕ੍ਖਣੋ, ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵਾ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਵਤ੍ਤਿਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨੁਬਨ੍ਧਾਪਨਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਬਨ੍ਧਨਰਸੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਥਭਾਵਤੋ ਕੁਮ੍ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ.

ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਯਾਵਤ੍ਤਕੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਯਂ ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹਂ, ਅਵਿਕਲੇਹੇਵ ਤੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਤਦਞ੍ਞੇਨ ਚ ਤਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨੂਨਾਧਿਕੇਹੇਵਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਤਂ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸਿਕਾਰੇਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ, ਏਤੇਨ ਤਂਤਂਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਤਪ੍ਪਰਤਾ ਤਥਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਾਮਗ੍ਗਿਨ੍ਤਿ ਸਮੋਧਾਨਂ, ਸਮਵਾਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਸਮ੍ਭਵਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨੇ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਤਥਤਾ ਸਿਯਾ. ਅਞ੍ਞਧਮ੍ਮਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਹੀਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਫਲਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ. ਅਞ੍ਞਧਮ੍ਮਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਫਲਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸਿਕਾਰੇਹਿ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਯਦਿ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਅਞ੍ਞਥਤਾ ਨਾਮ ਸਿਯਾ, ਨ ਚੇਤਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਅਨਞ੍ਞਥਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਯਤੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਪਚ੍ਚਯਸਮੂਹਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

੫੭੩. ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਏਵ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਤਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ ਦੇਵੋ ਏਵ ਦੇਵਤਾਤਿ. ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਾ ਸਮੂਹੋ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਸਮੂਹਤ੍ਥਂ ਤਾ-ਸਦ੍ਦਮਾਹ ਯਥਾ ‘‘ਜਨਾਨਂ ਸਮੂਹੋ ਜਨਤਾ’’ਤਿ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇਨ ਸਤਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਅਤ੍ਥੀਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਕਿਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਚੇ ਵਦੇਯ੍ਯ, ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੬) ਜਾਤਿਸਦ੍ਦਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਨ ਕਿਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਇਦਂਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾਦਸ੍ਸਨਤੋ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਸਮਾਸੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਹੇਤ੍ਥ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਜਰਾਮਰਣਸਮ੍ਭਵਪੁਚ੍ਛਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਵਿਦਿਤਭਾਵਤੋ, ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਪੁਚ੍ਛਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਪਚ੍ਚਯ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾਯ ਇਦਂ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਪੁਚ੍ਛਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਸਾ ਚ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾ ਬਾਹਿਰਤ੍ਥਸਮਾਸੇਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਤੋ ਚ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਵਚਨਿਚ੍ਛਾਭਾਵੇ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਸਮਾਸੋ ਲਬ੍ਭਤਿ.

ਸਾਮਿਵਚਨਸਮਾਸੇ ਪਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਕਥਞ੍ਚਿ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਸਮਾਸਸਮ੍ਭਵੋਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਵਚਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਰਭਾਵਤੋ. ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਚਨਿਚ੍ਛਾ ਹੇਸਾ ‘‘ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਮਤ੍ਤਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਇਦਂ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਿਸੇਸਨਤਾ, ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਨਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਸਮਾਸਵਿਕਪ੍ਪੋ ਏਤ੍ਥ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਕਾਤਬ੍ਬੋਤਿ ਨ ਸਮਾਸਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨਂ ਸਾਮਿਵਚਨਸਮਾਸਬਾਧਕਂ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥਾਪਿ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਸਮਾਸੋ ਨ ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ? ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾਨਂ ਹੇਤੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਇਮਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਸਮਾਸੇ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ, ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯਾਨੁਰੂਪਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ. ਯੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਇਦਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਹਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਸੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਜਰਾਮਰਣਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਗਹਿਤੋਤਿ ਇਦਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤੋ ਅਭਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਪਚ੍ਚਯੇ ਅਵਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਸਮਾਸੋ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਇਦਂ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਾਮਿਵਚਨਸਮਾਸੋ ਏਵ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਨ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਏਵ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਭਵਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਤਾਨੁਪਪਤ੍ਤੀਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਾਭਾਵਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ.

ਅਥ ਵਾ ਪਨ ਹੋਤੁ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ. ਭਾਵੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਅਵਿਨਾਭਾਵਿਫਲਂ ਪਤਿ ਹੇਤੁਨੋ ਸਤ੍ਵਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯ-ਸਦ੍ਦੋ ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ. ਤਞ੍ਚ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸਤ੍ਵਂ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਅਞ੍ਞਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਸਤਾ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਵਂ ਸਂ ਨਾਮ, ਯਸ੍ਸ ਸਤੋ ਭਾਵੋ, ਤਂ ਅਸਂ ਨਾਮ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਤਂ ਸਤ੍ਵਂ ਸਭਾਵਂ ਸਤ੍ਵਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤੋ ਭਾਵੋ ਸਤ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਚ ਸਂ-ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਅਸਂ ਸਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਸਂ-ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ. ਅਸਤਿ ਚ ਸਦਿਤਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਪਰੀਤਗ੍ਗਾਹੋਤਿ ਨ ਗਹਣਤੋ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿ. ਸਦਿਸਕਪ੍ਪਨਾਯਞ੍ਚ ਮਾਣਵਕਸ੍ਸ ਸੀਹਭਾਵੋ ਵਿਯ ਨ ਅਸਤੋ ਸਂ-ਸਭਾਵਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਵਂ, ਨ ਅਸਤ੍ਵਂ. ਨਾਪਿ ਯਸ੍ਸ ਤਂ ਸਤ੍ਵਂ, ਤਦਸਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸਰੂਪਂ ਸਭਾਵਨ੍ਤਰੇਹਿ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਇਮਸ੍ਸਾਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵਾਸਮ੍ਭਵੋ.

ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਜਾਤਿਆਦਿਪਦਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਹੇਤੁਭਾਵਵਾਚਕਤਾਯ ਹੇਤੁਪਧਾਨਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾਨਂ ਹੇਤੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਦਸਬਲਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਚਤੂਹਿ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਆਸਭਂ ਠਾਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਪਰਿਸਾਸੁ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਦਂ ਹੋਤਿ ਯਾਵ ‘ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀ’’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੧-੨੨) ਅਨੇਨ ਸੀਹਨਾਦਸੁਤ੍ਤੇਨ ਪਕਾਸਿਤੋ ਏਵਮਤ੍ਥੋ. ‘‘ਕਿਂ ਵਾਦੀ ਪਨਾਯਸ੍ਮਤੋ ਸਤ੍ਥਾ ਕਿਮਕ੍ਖਾਯੀ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇਨ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਅਸ੍ਸਜਿਤ੍ਥੇਰੇਨ –

‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾ, ਤੇਸਂ ਹੇਤੁਂ ਤਥਾਗਤੋ ਆਹ;

ਤੇਸਞ੍ਚ ਯੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਏਵਂਵਾਦੀ ਮਹਾਸਮਣੋ’’ਤਿ. (ਮਹਾਵ. ੬੦; ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧.੨੮੬) –

ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾਨਂ ਹੇਤੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

੫੭੪. ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਤਂ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ. ਸਮ੍ਮਾਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਹਿ ਕਾਰਣਤੋ ਫਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਵਿਪਰੀਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਿਤ੍ਥਿਯ…ਪੇ… ਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ’’ਤਿ. ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੩੮; ਅ. ਨਿ. ੩.੪੭; ਕਥਾ. ੨੧੪) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਖਣਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣੋ ਏਕੋ ਆਕਾਰੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਤੇਸਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਤੇ ‘‘ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਹੇਤਵੋ ਜਾਤਿਆਦਯੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤੇਸਂ ਮਤਿਮਤ੍ਤਂ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਗਮ੍ਭੀਰਨਯਾਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨਂ ਨਯਾਨਞ੍ਚ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਸਦ੍ਦਭੇਦਤੋਤਿ ਸਦ੍ਦਵਿਨਾਸਤੋ ਸਦ੍ਦਾਯੋਗਤੋ. ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਪਦੇਹਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੨੦) ਉਪ੍ਪਾਦਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਇਦਾਨਿਪਿ ਦਸ੍ਸੀਯਤਿ. ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਮਤ੍ਤਂ. ਵਿਹਰਾਮਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਕਾਲੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਿਹਰਾਮੀਤਿ ਵਾ ਕਾਲਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਿਹਾਸਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸਵਿਹਾਰੇ. ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨੇਨਾਤਿ ਯੇਨਾਕਾਰੇਨ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ. ਇਧ ਪਨ ਵੇਦਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਵੇਦਨਾਨਂਯੇਵ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਵਿਹਾਰੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤੋ ਵਿਹਾਰੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਦੇਸਵਿਹਾਰੋ ਜਾਤੋ, ਅਨਨ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਮਨਸਿਕਾਰੋ ਪਠਮਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਵਿਹਾਰੋ. ਤਞ੍ਹਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ਪਦੇਸਵਿਹਾਰਸੁਤ੍ਤਵਿਰੋਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਮਨਸਿਕਾਰਵਿਭਾਵਨਤੋ.

ਲੋਕੋ ਸਮੁਦੇਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਲੋਕਸਮੁਦਯੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯਗਣੋ, ਨ ਲੋਕਸਮੁਦਯਮਤ੍ਤਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ. ਨਤ੍ਥਿਤਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਭਾਵੋ, ਨਰਨ੍ਵਯਵਿਨਾਸੋ ਉਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਤ੍ਥਿਤਾਸਹਚਰਣਤੋ ਪਨ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿ ਨਤ੍ਥਿਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਾਨੁਪਰਮੋ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਤੀਤਹੇਤੁਪਞ੍ਚਕਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਏਤਰਹਿਫਲਪਞ੍ਚਕਂ ਵਿਯ ਹੇਤੁਪਞ੍ਚਕਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਏਤਰਹਿਹੇਤੁਪਞ੍ਚਕਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਆਯਤਿਂਫਲਪਞ੍ਚਕਮ੍ਪਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਾਨੁਪਰਮੇ ਫਲਾਨੁਪਰਮਤੋ’’ਤਿ.

ਤਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਮਤ੍ਤੇ ਨਤ੍ਥਿ ਅਸਭਾਵਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ. ਏਕਤ੍ਤਨਯਾਦਯੋ ਨਯਾ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦਮਤ੍ਤੇ ਕਥਞ੍ਚਿਪਿ ਨ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਯਚਤੁਕ੍ਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦਮਤ੍ਤੇ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ.

੫੭੫. ਸਮਾਨੇ ਕਤ੍ਤਰੀਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਤ੍ਤਰਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਿਰਿਯਾਯ ਯੋ ਕਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪਚ੍ਚਯਨਕਿਰਿਯਾਯ ਚ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ‘‘ਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਭੁਤ੍ਵਾ ਸਯਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ’’ਤਿ ਇਦਞ੍ਚ ਤ੍ਵਾਸਦ੍ਦਨ੍ਤਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪੁਰਿਮਕਾਲਕਿਰਿਯਾਯ ਦੀਪਨਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਇਧ ਪਟਿਚ੍ਚਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਕਾਲਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਚਨਂ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬੇਨ ਸਂਸਨ੍ਦੇਯ੍ਯ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਕਿਰਿਯਾਨਂ ਸਮਕਾਲਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਿਰਿਯਾਯ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਚ੍ਚਯਨਕਿਰਿਯਾਯ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਤਥਾਪਿ ਫਲਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁਕਿਰਿਯਾ ਪੁਰਿਮਕਾਲੋ ਵਿਯ ਵੋਹਰਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਹੇਤੁਫਲਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸੁਪਾਕਟਂ ਹੋਤੀਤਿ ਉਪਚਾਰਸਿਦ੍ਧਂ ਪੁਰਿਮਕਾਲਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ’’ਤਿ. ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਕਰੋਤਿ ਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥਪਟਿਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਰੋ. ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥਾਵਬੋਧੋ ਇਧ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਾਦਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸ ਸਮਾਨਸ੍ਸ ‘‘ਕਤ੍ਤੁ ਅਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਪਦਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪, ੪੦੦; ੩.੪੨੧, ੪੨੫-੪੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੩-੪੪; ੨.੪.੬੦; ਕਥਾ. ੪੬੫) ਪਚ੍ਚਯਨਕਿਰਿਯਾਯ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਿਰਿਯਾਯ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਕਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਤਾ ਲਬ੍ਭਤਿ.

‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਉਪ੍ਪਾਦਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਭਾਵਸਾਧਨਤਾਯ ਕਿਰਿਯਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਲਕ੍ਖਣੋ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਦ੍ਦਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ, ਅਪਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਪਰਾਵਰਯੋਗੋ (ਪਾਣਿਨੀ ੩.੪.੨੦) ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਨਦਿਂ ਪਬ੍ਬਤੋ, ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਪਬ੍ਬਤਂ ਨਦੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ, ਨਾਪਿ ਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁਆਦਿਪਯੋਗੋ ‘‘ਸੀਹਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਯਂ ਹੋਤਿ, ਘਤਂ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਬਲਂ ਜਾਯਤੇ, ‘ਧ’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦਣ੍ਡੋ ਪਤਿਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਨੇਵੇਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਭੇਦੋ. ਨ ਹਿ ਹਤ੍ਥਤਲੇ ਆਮਲਕਂ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾਨਂ ਮਹੇਸੀਨਂ ਵਚਨੇ ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾਨਂ ਵਿਪ੍ਪਲਾਪੋ ਅਵਸਰਂ ਲਭਤਿ. ਲਭਤੁ, ਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥੇਨ ਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ‘‘ਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਗਮਨਂ, ਭੁਤ੍ਵਾ ਸਯਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯਾਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਂ ਸਾਧੇਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਦਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਵਾਕ੍ਯਤ੍ਥੋ ਪਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਸਦਾਲ਼ਿਮਾਦਿਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਵਿਯ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਥਤਾਯ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਨਾਮਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿਪਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਹੋਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਵਰੂਪਾਨਿ ਕਿਰਿਯਾਪਦਾਨਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਞਾਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਹੋਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜਯਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ਇਮੇਸੂਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਦੇਸਨਾਪਟਿਞ੍ਞਾਪੁਚ੍ਛਾਨਿਗਮਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਦੇਸੁ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ, ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਮੇਵ ਸਾਧੁਕਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਾਰੋਤਿ. ਯਦਿਦਂ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੬੭; ਮ. ਨਿ. ੨.੩੩੭; ਸ. ਨਿ. ੧.੧੭੨; ਮਹਾਵ. ੭). ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਚਾਯਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੫; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੦) ਏਵਮਾਦੀਸੁਪਿ ਏਕੇਨਪਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਹੋਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯੋਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਥਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਨ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਸਭਾਵਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਯੋਗਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਵਿਨਾਸਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸੋ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਦੋਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਸਿਯਾ, ਯੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਉਪ੍ਪਾਦਵਾ, ਸੋਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਵਾਤਿ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਚੇ ਹੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਕਥਂ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਧ ਪਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਚੋਦਨਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਹੋਤਿ, ਜਾਯਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਚੋਦਨਾ ਕਤਾ ਸਿਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

੫੭੬. ਇਮੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ, ਤੇਸਂ ਭਾਵੋ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਕੋ ਪਨ ਸੋ ਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਾਵੋ ਚ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯੇਨਾਕਾਰੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਪਾਤੁਭਾਵਹੇਤੂ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਵਿਸੇਸੇ ਵਿਕਾਰੇ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਅਯਂ ਸਮਞ੍ਞਾਤਿ. ਤੇਸਂ ਵਾਦੀਨਂ ਤਂ ਮਞ੍ਞਨਂ. ਹੇਤੁਵਚਨਤੋਤਿ ਹੇਤੁਭਾਵਵਚਨਤੋ.

੫੭੭. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਦੇ. ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਧਾਨਵਚਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਸਸਤ੍ਤਿਕੋ ਹੇਤੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਭਾਵਸਾਧਨਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਤਥਾ ਇਧਾਪਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਚ੍ਛਾਯਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦੋਯੇਵਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਹੇਤੂਤਿ ਯਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਾ ਇਮਸ੍ਸ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਦਸ੍ਸ ਏਵਂ ਇਦਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਕਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੂਪਸਮੇਤਬ੍ਬਾ ਵਿਨੋਦੇਤਬ੍ਬਾ.

ਦ੍ਵੇਧਾਤਿ ਗਾਥਾਯ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਸਮੂਹੋ ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚੋ ਚ ਸੋ ਸਹ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਚ, ਪਟਿਚ੍ਚ ਵਾ ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗਿਂ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਸਹ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਏਵਾਤਿ ਚ ਏਵਂ ਦ੍ਵੇਧਾ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋਪਿ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਪਚ੍ਚਯਤਾਯਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮੂਹਤੋ. ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ. ਧਮ੍ਮਸਮੂਹੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੋ. ਪਤੀਯਮਾਨੋਤਿ ਞਾਣਗਤਿਯਾ ਅਭਿਮੁਖਂ ਉਪੇਯਮਾਨੋ, ਅਭਿਸਮਿਯਮਾਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਚਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਹਿਤਾਯ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸੁਖਾਯ ਚ. ਸਹ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਕਦਾਚਿਪਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਸਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਹੇਤੁਤੋ, ਵਿਸਮਹੇਤੁਤੋ ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਸਹ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਨ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਅਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਧਮ੍ਮਸਮੁਦਾਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਨ ਵਿਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਸਮੂਹੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕੋ ਹੇਤੁਸਮੂਹੋ. ‘‘ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਚ੍ਚਯੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸਮਞ੍ਞਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਥਾ ਲੋਕੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ‘‘ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਥਿਤਂ, ਸੂਰਾ ਦਧਿ, ਤਿਪੁਸਂ ਜਰੋ, ਸੇਮ੍ਹੋ ਗੁਲ਼ੋ, ਆਯੁ ਘਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਫਲਵੋਹਾਰੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੫੭੮. ਪਟਿਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦੇ ਪਟਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਮੁਖਤ੍ਥੋ, ਇਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਗਮ੍ਮਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪਟਿਮੁਖਮਿਤੋ’’ਤਿ. ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਪਟਿਮੁਖਂ, ਕੇਨ ਵਾ ਇਤੋ, ਕੋ ਵਾ ਇਤੋਤਿ ਚੋਦਨਤ੍ਤਯੇ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਹੇਤੁਸਮੂਹੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠੇ ਹੇਤੁਸਮੂਹੋ ਨਾਮ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਟਿਮੁਖਂ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੇਨੇਵ ਚ ਇਤੋਤਿ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਹਿਤੇਤਿ ਸਮੁਦਿਤੇ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤੇ. ਸੋਤਿ ਹੇਤੁਸਮੂਹੋ. ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਇਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਪਾਤੁਭਾਵਾਯਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ. ਕਾਮਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧; ਉਦਾ. ੧; ਮਹਾਵ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪; ਵਿਭ. ੨੨੫) ਅਵਿਜ੍ਜਾਵ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਏਕਾਵ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਵਤ੍ਥੁਆਰਮ੍ਮਣਾਦਯੋ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਯੋ, ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾਦਯੋ ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਯਥਾਰਹਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਂ ਹੋਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਏਕੇਕਹੇਤੁਸੀਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਸਮੂਹੋ’’ਤਿ. ਸਾਧਾਰਣਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਕਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਤਂਸਮੂਹਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਭਾਵੇਨ. ਅਵੇਕਲ੍ਲਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਨੂਨਭਾਵੇਨ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਹੇਤੁਸਮੂਹੇ ਏਕਚ੍ਚਾਸਾਧਾਰਣਞ੍ਚੇਤਂ ਫਲਂ, ਏਕਚ੍ਚੇਹੇਵ ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਟਿਮੁਖਗਮਨਾਭਾਵਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਤ੍ਥੋ ਨ ਪਰਿਪੂਰੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਸਾਮਗ੍ਗਿਅਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਅਙ੍ਗਭੂਤਾਨਂ, ਸਮੂਹੀਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਚੇਤਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਫਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਹਿਤਤਾ ਨਾਮ ਵਿਸੁਂ ਅਭਾਵੋ, ਨ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਵੁਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ.

੫੭੯. ਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯਸਮੂਹੋ. ਅਞ੍ਞੋਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ. ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਂ ਲਦ੍ਧਾ. ਸਮਨ੍ਤਿ ਅਵਿਸਮਂ ਅਵੇਕਲ੍ਲੇਨ. ਸਹਾਤਿ ਏਕਜ੍ਝਂ. ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ. ਯਸ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਤਸ੍ਮਾਪਿ. ਏਵਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਮੁਨਿਨਾ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਨ ਅਪਟਿਚ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚੇਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਗਾਥਾਯਂ ਏਵ-ਕਾਰੋ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਏਕੇਕਦੇਸਨ੍ਤਿ ਫਲਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੇਕਦੇਸਂ, ਭਾਗਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਭਾਵੇਨਾਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ. ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਰੂਪਾਰੂਪਕਲਾਪੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥਾਨੁਸਾਰਵੋਹਾਰਕੁਸਲੇਨਾਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਨੁਗਤਵੋਹਾਰਨਿਪੁਣੇਨ.

੫੮੦. ਪੁਰਿਮੇਨ ਪਦੇਨਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਸਸ੍ਸਤਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵਾਦੀਨਂ, ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾਦੀਨਂ ਵਾ. ਸਸ੍ਸਤਸਹਚਰਿਤਾ ਹਿ ਵਾਦਾਪਿ ਸਸ੍ਸਤਾਦਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਦੇਸਨਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਚ੍ਛੇਦਾਦੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਵਿਘਾਤੋ ਵਿਨਾਸੋ, ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਞਾਯੋਤਿ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਵਿਰਹਿਤਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ.

ਪਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਭੂਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੧) ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ. ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੮; ਮ. ਨਿ. ੨.੧੦੧, ੨੨੭; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੧੨) ਅਹੇਤੁਵਾਦੋ. ਪਕਤਿ ਅਣੁਕਾਲਾਦਿਵਸੇਨ ਲੋਕੋ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਿਸਮਹੇਤੁਵਾਦੋ. ਇਸ੍ਸਰਪੁਰਿਸਪਜਾਪਤਿਵਾਦਾ ਵਸਵਤ੍ਤਿਵਾਦਾ. ਅਹੇਤੁਵਾਦਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਸਭਾਵਨਿਯਤਿ ਯਦਿਚ੍ਛਾਵਾਦਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਏਵ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੋ ਵਿਸਮਹੇਤੁਵਾਦੋ. ਇਸ੍ਸਰਾਦਿਵਾਦੋ ਅਹੇਤੁਵਾਦਨ੍ਤੋਗਧੋ. ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾਦੋ ‘‘ਵਸਵਤ੍ਤਿਵਾਦੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਦੇਨ ਪਰਿਦੀਪਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਪਰਿਦੀਪਨਸ੍ਸ ਪਨ ਅਵਿਪਰੀਤਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਹਤਾਤਿ ਅਬ੍ਭਾਹਤਾ. ‘‘ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਨਿਵਤ੍ਤਕਂ ਹੇਤੁਫਲਪਬਨ੍ਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕੁਤੋ ਉਚ੍ਛੇਦੋ’’ਤਿ. ਉਚ੍ਛੇਦਾਭਾਵਕਥਨੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਸ੍ਸਾਪਿ ਅਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ. ਸਨ੍ਤਤਿਂ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਹੇਤੁਫਲਪਬਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨੇਨ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਂ ਅਨੁਪਗ੍ਗਮ੍ਮ ਯਥਾਸਕਂ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਨੁਰੂਪਫਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਇਧ ਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਦਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਸ੍ਸ, ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਚ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ, ਭਿਨ੍ਨਕਾਲਤ੍ਤਾ ਚ ਸੋ ਕਰੋਤਿ ਸੋ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤੀਤਿ ਵਾਦਪ੍ਪਹਾਨਂ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕ੍ਖਨ੍ਧਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਞ੍ਹਿ ਕਾਰਕਵੋਹਾਰੋ, ਵਿਪਾਕਕ੍ਖਨ੍ਧਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਵੇਦਕਵੋਹਾਰੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਕਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕਰੋਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤੀਤਿ ਵਾਦਪ੍ਪਹਾਨਂ. ਨ ਹਿ ਕਤਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸੋ, ਅਕਤਸ੍ਸ ਵਾ ਅਬ੍ਭਾਗਮੋ ਅਤ੍ਥਿ. ‘‘ਇਤ੍ਥੀ, ਪੁਰਿਸਾ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰੇਨ ਜਨਪਦਨਿਰੁਤ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਲੋਕੇ ‘‘ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਆਨੇਤੁ, ਨਾਮਰੂਪਂ ਆਗਚ੍ਛਤੂ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ, ਪੁਰਿਸੋਤ੍ਵੇਵ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ ਏਵਾਯਂ, ਪੁਰਿਸੋ ਏਵਾਯਨ੍ਤਿ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਤ੍ਥੁਕਾਨਂ ਹੋਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ. ਵਿਦ੍ਦਸੁਨੋ ਪਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਂ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਥਾ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਤੋ ਤਤ੍ਥ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਨ ਅਭਿਨਿਵੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਜਨਪਦਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਭਿਨਿਵੇਸੋ’’ਤਿ. ਸਮਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਯ. ਅਨਤਿਧਾਵਨਨ੍ਤਿ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਨਂ. ‘‘ਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਕੋ ਏਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤੋ, ਕਿਂ ਰੂਪਂ, ਉਦਾਹੁ ਵੇਦਨਾਦਯੋ’’ਤਿ ਵਿਭਾਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਵਸੇਨੇਵ ਲੋਕਿਯੇਹਿ ਵਿਯ ਲੋਕਿਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਞ੍ਞਂ ਅਵਿਲਙ੍ਘਨ੍ਤੇਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਪਚ੍ਚੇਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚੋ. ਯੋ ਹਿ ਨਂ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਦੁਕ੍ਖਵੂਪਸਮਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਸਮ੍ਮਾ, ਸਹ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਮੇਵ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਨ ਵਿਕਲਂ. ਯੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਸਹੇਵ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਨ ਏਕੇਕਂ. ਇਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚੋ ਚ ਸੋ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਚਾਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਅਥ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਟਿਮੁਖਂ ਇਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗਿਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸਹਿਤੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਪਟਿਮੁਖਗਮਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਅਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਫਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਮੇਵ. ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾਤਿ ਚ ਨ ਵਿਨਾ ਤਾਯ ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ, ਅਙ੍ਗਭਾਵਂ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੇਨ ਕਾਰਣਬਹੁਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ‘‘ਸਹਿਤੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਬਹੁਤਾ. ਉਭਯੇਨਾਪਿ ‘‘ਏਕਂ ਨ ਏਕਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੬੧੭) ਪਰਤੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਾਸਨਨਯੋ ਦੀਪਿਤੋ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬਂ ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਵਿਨਾ ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧). ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪ੍ਪਧਾਨਵਚਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਸਸਤ੍ਤਿਕੋ ਹੇਤੂਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਕਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਚ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਪਟਿਗਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਸਭਾਵੇਨ ਤਪ੍ਪਟਿਲਾਭਗਤਿਯਾ ਪਤ੍ਵਾ. ਕਥਂ ਨ ਵਿਨਾ ਤੇਨ? ਸਤਿ ਏਵ ਤਸ੍ਮਿਂ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਫਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਏਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਅਸਤਿ, ਨਿਰੋਧਤੋ ਚਾਤਿ ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ ਏਤੇ ਸਦ੍ਦਾ ਭੁਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਜੋਤਨੀਯੇਨ ਇਦਂ-ਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਸ੍ਸ ਹੇਤੁਮਤੋ ਹੇਤੁਆਯਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਭਾਵੁਪ੍ਪਾਦੁਤ੍ਤਰਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖੇਨ ਯਾਯਸ੍ਸ ਤਦਾਯਤ੍ਤਤਾ, ਤਾਯ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਹੇਤੁਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ-ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਵਚਨੀਯੇਨ ਤਂਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸੇਵ ਪਚ੍ਚਯਨਕਿਰਿਯਾਕਤ੍ਤੁਹੇਤੁਮਤੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨੇਨ ਹੇਤੁਆਯਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੁਤ੍ਤਰਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖੇਨ ਯਾਯਸ੍ਸ ਤਦਾਯਤ੍ਤਤਾ, ਤਾਯ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਹੇਤੁਮਾਹ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਟਿਚ੍ਚ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੬) ਸਙ੍ਖਾਰਪਿਟਕੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਦਾਨਾਦਿਭਾਵੋ. ਸੋ ਚ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਿਫਲਂ ਪਤਿ ਸਤ੍ਵਮੇਵ. ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਸਂਯੋਜਨਾਨੁਰੂਪਤਾਵਸੇਨ ਜਾਤਿਆਦਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਜਰਾਮਰਣਾਦਿਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ. ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਨਨੁ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ ਈਦਿਸੋ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ? ‘‘ਭੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਸਿਤ੍ਵਾ ਵਪਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਤਂ ਪਨ ਯੇਭੁਯ੍ਯਵਸੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਸਮਾਨਾਪਰਕਾਲੇ, ਅਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕੇ ਚ ਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਸਮਾਨਕਾਲੇ ਤਾਵ –

‘‘ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾਨ, ਉਦਿਤਾਯਂ ਦਿਵਾਕਰੋ;

ਵਣ੍ਣਪਞ੍ਞਾਵਭਾਸੇਹਿ, ਓਭਾਸੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਗ੍ਗਤੋ’’ਤਿ. –

ਉਦਾਹਰਣਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਮੁਖਂ ਬ੍ਯਾਦਾਯ ਸਯਤਿ, ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਪਰੇ ‘‘ਨਿਸਜ੍ਜ ਅਧੀਤੇ, ਠਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਦਾਨਪਰਿਵਤ੍ਤਨੁਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿਸਯਨਦਸ੍ਸਨਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਾ ਪੁਬ੍ਬੁਤ੍ਤਰਕਾਲਤਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਾ ਚ ਭੇਦਾਨੁਪਲਕ੍ਖਣਾ ਕੇਹਿਚਿ ਨ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ. ‘‘ਨਿਸਜ੍ਜ ਅਧੀਤੇ, ਠਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤੀ’’ਤਿ ਚ ਸਮਾਨਕਾਲਤਾਯਪਿ ਅਜ੍ਝੇਨਕਥਨੇਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਨਿਸਜ੍ਜਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਪੁਬ੍ਬੁਤ੍ਤਰਕਾਲਤਾ ਸਮ੍ਭਾਵੇਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਾਨਿਯੇਵ ਉਦਾਹਰਣਾਨਿ ਯੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਉਦਯਸਮਕਾਲਮੇਵ ਹਿ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਨਿਯਨਿਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ. ਅਪਰਕਾਲੇ ‘‘ਦ੍ਵਾਰਮਾਵਰਿਤ੍ਵਾ ਪਵਿਸਤਿ, ਆਵਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਮਤੀ’’ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਡਕ੍ਕਚ੍ਚ ਪਤਿਤੋ ਦਣ੍ਡੋ’’ਤਿ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਘਾਤਭੂਤਸਹਜਾਤਾਯ ਪਨ ਅਭਿਘਾਤਜਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮਾਨਕਾਲਤਾ ਏਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਧਾਪਿ ਪੁਰਿਮਾਨਿਯੇਵ ਉਦਾਹਰਣਾਨਿ ਯੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਪੁਰਿਮਤਾਵਚਨਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨੇਵ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁਕਿਰਿਯਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁਭਾਵਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਭਾਵਤੋ ਪੁਰਿਮਕਾਲੋ ਇਚ੍ਚੇਵ ‘‘ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾਨਾ’’ਤਿ ਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿ ਇਚ੍ਛਿਤਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਨਕਿਰਿਯਾ ਸਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਿਰਿਯਾਯ ਪੁਰਿਮਿਕਾਵਾਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਕਤ੍ਤੁਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਇਧ ਪਨ ਤਦਭਾਵਤੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ. ਇਧਾਪਿ ਅਨੁਮਾਨਤੋ ਸਿਦ੍ਧੋ. ਜਰਾਮਰਣਾਦਿਕੋ ਕਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥੇਵ ‘‘ਞਤ੍ਵਾ ਕਿਰਿਯਤੋ ਵਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਪਯੋਗਦਸ੍ਸਨਤੋ ਅਵਸ੍ਸਂ ਅਨੁਮਿਯਮਾਨੇਨ ਕਤ੍ਤੁਨਾ ਈਦਿਸੋ ਸਦ੍ਦਪਯੋਗੋ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਸਮਾਨੇ ਪਨ ਕਤ੍ਤਰਿ ‘‘ਪਿਸਾਚਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਯਂ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੭੧; ੨.੧੮੨; ਪੁ. ਪ. ੨੦੪) ਏਵਮਾਦਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਚ ਤਤ੍ਥ ਪਿਸਾਚਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪੁਰਿਸਬ੍ਯਾਪਾਰੋ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਨਂ ਪਚ੍ਚਯਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲੁਪ੍ਪਾਦਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਸਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਵਾਤਿ ‘‘ਪਚ੍ਚਯੇ ਸਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਨਸ੍ਸ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਹੇਤੁਤਾਯ ਗਮਕੋ ਸਮਾਨਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁ ਅਭਾਵੇਪਿ ਪਟਿਚ੍ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਦਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਕਥਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ? ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਚਾਰਿਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਅਪਿਚ ਯੋਯਂ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦ-ਸਦ੍ਦਵਿਭਾਵਿਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਦ੍ਦਵਿਭਾਵਿਤੋ ਸਸਤ੍ਤਿਕੋ ਹੇਤੁ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਭਿਮੁਖਤਾਯ ਪਧਾਨਵਚਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਕਿਂ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਧਾਨੇਨ ਵਚਨੇਨ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਪਨ ਸਹੇਤੁਕੋ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਏਵਾਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਯੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ. ਕਥਂ? ਯਥਾਹ –

‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਵੀਮਂਸਮਾਨੋ ਪਰਿਵੀਮਂਸਤਿ ‘ਯਂ ਖੋ ਇਦਂ ਅਨੇਕਵਿਧਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਜਰਾਮਰਣਂ, ਇਦਂ ਨੁ ਖੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਕਿਂ ਨਿਦਾਨਂ ਕਿਂ ਸਮੁਦਯਂ ਕਿਂ ਜਾਤਿਕਂ ਕਿਂ ਪਭਵਂ, ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਅਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣਂ ਨ ਹੋਤੀ’ਤਿ. ਸੋ ਪਰਿਵੀਮਂਸਮਾਨੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ‘ਯਂ ਖੋ ਇਦਂ…ਪੇ… ਇਦਂ ਖੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਜਾਤਿਨਿਦਾਨ’’’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੫੧) –

ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਦਾਨਂ ਪਰਿਵੀਮਂਸਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਜਾਨਨਞ੍ਚ ਨਿਦਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚਾਹ –

‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ ‘ਕਿਚ੍ਛਂ ਵਤਾਯਂ ਲੋਕੋ ਆਪਨ੍ਨੋ ਜਾਯਤਿ ਚ ਜੀਯਤਿ ਚ ਮੀਯਤਿ ਚ ਚਵਤਿ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ, ਅਥ ਚ ਪਨਿਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ. ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸਾ’ਤਿ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋ ‘ਜਾਤਿਯਾ ਖੋ ਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੦) –

ਆਦਿਨਾ ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਵੀਮਂਸਾਭਿਸਮਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਯੋ ਹਿ ਞਾਤਬ੍ਬੋ. ਤਦਭਿਸਮਯਾਯਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਰਣਪਜਾਨਨਨ੍ਤਿ ਯੋ ਚ ਞਾਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਪਵੇਦੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸਦ੍ਦੋ ਯਂ ਯਦਿਦਂ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸਦ੍ਦਵਿਭਾਵਿਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਂ ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚੇਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਯਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਭਵਤਿ ਹਿ ਞਾਤੁਂ, ਪਵੇਦੇਤੁਞ੍ਚ ਇਚ੍ਛਿਤਭਾਵੇਨ ਪਧਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਕੇਨਚਿ ਵਿਸੇਸੇਨ ਞਾਤਬ੍ਬਤਾਯ ਅਪ੍ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਯਥਾ ‘‘ਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ, ਯਸ੍ਸ ਤੀਣਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ. ਕੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ, ਯਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚਤਰਾਨਿ ਗੇਹਾਨੀ’’ਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯਨਪਵੇਦਨਟ੍ਠੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲੇਨ ਪਚ੍ਚਨੀਯਤਾਯ ਞਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਯੋ ਚਾਯਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਸੋ ਚ ਸਕਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਮੂਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਵੇਦਨਾਯ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇਪਿ ‘‘ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਤਂਸਮੁਦਯਾਭਿਮੁਖੇ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਗਮਿਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਪਟਿਪਦਾਸੁਤ੍ਤੇਪਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩) ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ…ਪੇ… ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਦਂ, ਅਥ ਖੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਭੂਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ. ਯਥਾ ਚ ‘‘ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੩੫), ਪਞ੍ਚਞਾਣਿਕੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੫) ਅਙ੍ਗਞਾਣਪਟਿਵੇਦਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਯ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਪਧਾਨੇਹਿ ਸਦ੍ਦੇਹਿ ਅਙ੍ਗਞਾਣਪਟਿਵੇਦਨਂ ਕਤਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਧਾਨੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਵੇਦਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੫੮੧. ਯਾ ਪਨਾਯਂ ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਤਿ ਠਪਿਤਾ, ਦੇਸਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤਨਨਤੋ ਤਨ੍ਤਿ, ਗਨ੍ਥੋ. ‘‘ਕਿਂ ਵਾਦੀ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੇਨ ‘‘ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਤਤਿਯਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਕਥਾ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਮੋਗ੍ਗਲਿਪੁਤ੍ਤਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਨੋ. ਤੇ ਹਿ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਵੇਨਯਿਕਾਦਿਭਾਵਂ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਨੁਵਦਨ੍ਤਿ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਨਂ, ਚੀਵਰਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਾਸੇਵਿਤਬ੍ਬਭਾਵਂ. ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਵਾਦੇ ਵਾ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੧) ਠਪਨੀਯਾਨਂ ਠਪਨਤੋ, ਰਾਗਾਦਿਕ੍ਖਯਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਤਸ੍ਸ, ਰਾਗਾਦਿਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਿਉਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਚ ਵਚਨਤੋ, ਨ ਪਨ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯਾਦਿਕੇ ਤਯੋ ਪਞ੍ਹੇ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯਮੇਵ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੀਨਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸਮੂਹੋ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਮਣ੍ਡਲਂ. ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਨੋ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਪਰਿਸਾ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਵਿਭਜ੍ਜ ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦੇ ਉਭੋ ਅਨ੍ਤੇ ਅਨੁਪਗਮ੍ਮ ਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਦਾਭੂਤਸ੍ਸ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਦੇਸਨਤੋ ਭਗਵਾ, ਤਦਨੁਵਾਦਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਚ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਨੋਤਿ. ਸੇਸਂ ਪੁਰਿਮਸਦਿਸਂ.

ਓਤਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੀ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਹਿ ਸਯਂ ਅਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੀ ਸਮਾਨੋ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਠਾਨਮਤ੍ਤੇਨ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਮਣ੍ਡਲਂ ਓਤਿਣ੍ਣੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਅਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥਦੀਪਨੇਨ ਤੇ ਨਅਬ੍ਭਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨ. ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਮ੍ਪਿ ਹੇਤੁ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ, ਕਥਾਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਦਾਦਿਕੇ ਚ ਵਦਨ੍ਤੋ ਸਕਸਮਯਂ ਵੋਕ੍ਕਮਤਿ ਨਾਮ, ਤਥਾ ਅਵੋਕ੍ਕਮਨ੍ਤੇਨ. ਪਰਸਮਯਂ ਦੋਸਾਰੋਪਨਬ੍ਯਾਪਾਰਵਿਰਹੇਨ ਅਨਾਯੂਹਨ੍ਤੇਨ. ‘‘ਇਦਮ੍ਪਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਸਮਯਂ ਅਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਕੇਚਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਥਾਹਂ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਿਤਂ ਆਜਾਨਾਮਿ, ਯਥਾ ਤਦੇਵਿਦਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਿ ਸਂਸਰਤਿ ਅਨਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੯੬) ਵਦਨ੍ਤੋ ਸੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਬਾਹਤਿ ਨਾਮ, ਤਥਾ ਅਪਟਿਬਾਹਨ੍ਤੇਨ. ‘‘ਤਥਾਹਂ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਿਤਂ ਆਜਾਨਾਮਿ, ਯਥਾ ਯੇਮੇ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ, ਤੇ ਪਟਿਸੇਵਤੋ ਨਾਲਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਯ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੩੪; ਪਾਚਿ. ੪੧੭, ੪੧੮), ਸੁਪਿਨਨ੍ਤੇ ਕਤੋ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਆਪਤ੍ਤਿਕਰੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਚ ਏਵਮਾਦਿਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਿਨਯਂ ਪਟਿਲੋਮੇਤਿ ਨਾਮ, ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਤਂ ਅਨੁਲੋਮੇਨ੍ਤੇਨ. ਪਟਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋ ਹਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਤਞ੍ਚ ਵਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋ ਕੁਤੋ ਕਿਲੇਸਵਿਨਯਂ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੮੭ ਆਦਯੋ; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੮੦) ਵੁਤ੍ਤੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਪਦੇਸੇ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਆਚਰਿਯਵਾਦਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿਮਹਾਪਦੇਸੇ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੇਨ. ਤਦੋਲੋਕਨੇਨ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ, ਵਿਨਯੇ ਚ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨਾਤਿਧਾਵਤਿ.

ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਾਲ਼ਿਂ. ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਤਦਤ੍ਥਂ. ਹੇਤੁ, ਹੇਤੁਫਲਾਨਿ ਵਾ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਹੇਤੁ ਧਮ੍ਮੋ, ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਹੇਤੁਫਲਂ ਅਤ੍ਥੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਤਂ. ਯਥਾ ਏਕੇ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾ ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਠਿਤਾਵ ਸਾ ਧਾਤੂ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਸੁਤ੍ਤਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਮਿਚ੍ਛਾ ਗਾਹੇਨ੍ਤਾ ‘‘ਨਿਚ੍ਚੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਧਮ੍ਮਂ ਮਿਚ੍ਛਾ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਅਦੀਪੇਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਪਤਿ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਵਵਤ੍ਥਿਤਸਭਾਵਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੇਨ. ਯਥਾ ਚ ਏਕੇ ‘‘ਅਨਿਰੋਧਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਮਿਚ੍ਛਾ ਗਾਹੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਗਾਹੇ ਅਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਾਹੇਨ੍ਤੇਨ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਹਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੭) ਅਪਰੇਹਿਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਹਿਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੇਨ. ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਭਵੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਣ੍ਹਾ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਕਤਿਯਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਧਾਨਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਮੇਵ.

ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ. ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਸਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞੇਸੁ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਸਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ, ਸਤ੍ਤਤ੍ਥਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਿ ਚ. ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਮੇਵ ਚਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋ ਏਵ ਚ, ਮ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ. ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋਯੇਵ ਫਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯ ਕਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਦੁਕ੍ਕਰਤ੍ਤਾ ਚ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਯਤ੍ਥ ਠਿਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਾ ਸੁਕਰਾ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਭੂਤਂ ਤਂ ਨਯਂ ਅਤ੍ਤਨੋਯੇਵ ਞਾਣਬਲੇਨ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪਨ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਾਸਨਂ ਪਨਿਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਧ ਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮਮਾਹ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਮੇਵ ਵਾ. ਸੋ ਹਿ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਾਦਿਨਾਨਾਦੇਸਨਾਨਯਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤੋ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਅਜ੍ਜਾਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ. ਤਦਟ੍ਠਕਥਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਚ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਮਗ੍ਗੋ. ‘‘ਤਂ ਸੁਣਾਥ ਸਮਾਹਿਤਾ’’ਤਿ ਆਦਰਜਨਨੇ, ਉਸ੍ਸਾਹਨੇ ਚ ਕਿਂ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਚੇ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਅਟ੍ਠਿ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਯਥਾ ਵਾ ਨ ਨਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਿਗਤਂ ਵਿਯ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਟ੍ਠਿਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਤੋ ਅਪਰਕਾਲੇ ਭਵਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਿਯਂ. ਵਿਸੇਸਨ੍ਤਿ ਪਠਮਾਰਮ੍ਭਤੋ ਪਭੁਤਿ ਖਣੇ ਖਣੇ ਞਾਣਵਿਸੇਸਂ, ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯਵਿਸੇਸਞ੍ਚ ਲਭਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੫੮੨. ਦੇਸਨਾਭੇਦਤੋਤਿ ਦੇਸਨਾਵਿਸੇਸਤੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ, ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਤੋ, ਏਕਵਿਧਾਦਿਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਲਕ੍ਖਣੇਕਵਿਧਾਦਿਤੋ. ਅਙ੍ਗਾਨਞ੍ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਨਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਦਸ੍ਸਨਤੋ.

ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਾਨਂ ਮੂਲਕਾਰਣਤ੍ਤਾ, ਆਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਮੂਲਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਲ੍ਲਿਯਾ ਮੂਲੇ ਦਿਟ੍ਠੇ ਤਤੋ ਪਭੁਤਿ ਵਲ੍ਲਿਹਰਣਂ ਵਿਯ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਮੂਲੇ ਦਿਟ੍ਠੇ ਤਤੋ ਪਭੁਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾਤਿ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਾ ਨ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਇਦਮੇਵ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਇਦਂ ਅਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜਨੀਯਂ ਅਤ੍ਥਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ. ਮੂਲਤੋ ਪਭੁਤਿ ਪਨ ਵਲ੍ਲਿਹਰਣਂ ਵਿਯ ਮੂਲਤੋ ਪਭੁਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾ ਕਤਾਤਿ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਵਾ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਮੂਲਾਦਿਦਸ੍ਸਨਸਾਮਞ੍ਞਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਤਸ੍ਸਾਤਿ –

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਮਾਰੋ ਵੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਵਾਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕਮਨ੍ਵਾਯ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ…ਪੇ… ਰਜਨੀਯੇਹਿ. ਸੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਿਯਰੂਪੇ ਰੂਪੇ ਸਾਰਜ੍ਜਤਿ, ਅਪ੍ਪਿਯਰੂਪੇ ਰੂਪੇ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਨੁਪਟ੍ਠਿਤਕਾਯਸਤਿ ਚ ਵਿਹਰਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਚੇਤਸੋ, ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਪਰਿਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਨੁਰੋਧਵਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ, ਸੋ ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ, ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੦੮) –

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁਪਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੋਤਿ ਸਪ੍ਪੀਤਿਕਤਣ੍ਹਾਯ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਨਨ੍ਦਤੋ. ਅਭਿਵਦਤੋਤਿ ‘‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ, ਅਹੋ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚੀਭੇਦਕਰਣਪਵਤ੍ਤਾਯ ਬਲਵਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਅਹਂ, ਮਮਾ’’ਤਿ ਅਭਿਵਦਤੋ. ਤਤੋ ਬਲਵਤਿਯਾ ਮੋਚੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ. ਤਤੋਪਿ ਬਲਵਤੀ ਪਨ ਉਪਾਦਾਨਭੂਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਨਨ੍ਦੀ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਿਨਾ ਤਣ੍ਹਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨਨ੍ਦਿਵਚਨੇਨ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਉਪਾਦਾਨਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਨਨ੍ਦਿਤਾਤਦਵਿਪ੍ਪਯੋਗਤਾਹਿ, ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਭਾਵੇਹਿ ਚਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿਆਦਿਕਞ੍ਚ ਤਤ੍ਥੇਵ ਮਹਾਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਯਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਭੂਤੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤਿਫਸ੍ਸਾਦਿਕੇ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਓਜਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ਤਣ੍ਹਾਨਿਦਾਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਟ੍ਟੂਪਥਮ੍ਭਕਾ ਪਨ ਇਤਰੇਪਿ ਆਹਾਰਾ ਤਣ੍ਹਾਪਭਵੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਨ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਨਿਦਾਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ.

੫੮੩. ਤਤੋ ਤਤੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾਸੁ ਦੇਸਨਾਸੁ ਤਤੋ ਤਤੋ ਦੇਸਨਤੋ. ਞਾਯਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਞਾਯੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਸੋ ਏਵ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ‘‘ਅਰਿਯੋ ਚਸ੍ਸ ਞਾਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੧; ੫.੧੦੨੪) ਵਚਨਤੋ. ਸਯਮੇਵ ਹਿ ਸੋ ਸਮਨ੍ਤਭਦ੍ਦਕਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਤਥਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤਾਯ ਤਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਗਮ੍ਭੀਰੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਧਿਗਮਨੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸਮਨ੍ਤਭਦ੍ਦਕਤਾ, ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਦੇਸਨਾਨਂ ਸਮਾਨਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਆਹ ‘‘ਵਿਸੇਸਤੋ’’ਤਿ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾ, ਅਸ੍ਸ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਦੇਸਨਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਵਿਭਾਗੋ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸਭਾਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋਵ, ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਵਾ ਗਹਿਤਾਨਂ ਪਕਤਿਆਦੀਨਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਕਾਰਣਤਾ, ਕਾਰਣਤਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ ਕੇਚਿ ਅਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਕੇਚਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਂ ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਯਥਾਸਕੇਹਿ ਅਨੁਰੂਪੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਪਵਤ੍ਤਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਸਂਸਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਵਤ੍ਤਿਆਦੀਨਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਆਦਿ, ਤਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਅਨੁਲੋਮਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ. ਇਤਰਾਸਂ ਤਦਤ੍ਥਤਾਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਨ ਤਾਸਂ ਤਦਤ੍ਥਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਤਦਤ੍ਥਾ ਏਵਾਤਿ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਤਦਤ੍ਥਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਅਨੁਵਿਲੋਕਯਤੋ ਯੋ ਸਮ੍ਬੋਧਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਵਬੋਧਸਙ੍ਖਾਤੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਵੇਧੋ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਤਦਨੁਸਾਰੇਨ ਤਦਨੁਗਮੇਨ ਜਰਾਮਰਣਾਦਿਕਸ੍ਸ ਜਾਤਿਆਦਿਕਾਰਣਂ ਯਂ ਅਧਿਗਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਪਟਿਲੋਮਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਅਨੁਵਿਲੋਕਯਤੋ ਪਟਿਲੋਮਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਦੇਸੇਨ੍ਤੋਪਿ ਹਿ ਭਗਵਾ ਕਿਚ੍ਛਾਪਨ੍ਨਂ ਲੋਕਂ ਅਨੁਵਿਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗ…ਪੇ… ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਦੇਸੇਸੀਤਿ. ਆਹਾਰਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਿਜ੍ਜਾ ਅਤੀਤਦ੍ਧਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਯਾਵ ਅਤੀਤਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਅਤਿਹਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਆਹਾਰਾ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ ਅਨਾਗਤੋ ਅਦ੍ਧਾ, ਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਿਜ੍ਜਾ ਅਤੀਤੋਤਿ. ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਪਨ ਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਫਲਕਾਰਣਪਰਮ੍ਪਰਦਸ੍ਸਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਹਾਰਾ ਪੁਰਿਮਤਣ੍ਹਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਦ੍ਧਾ, ਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਅਤੀਤੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਿਜ੍ਜਾ ਤਤੋਪਿ ਅਤੀਤਤਰੋ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਅਨਾਦਿਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਯਾਵ ਅਤੀਤਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਯਾਵ ਅਤੀਤਤਰਂ ਅਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਆਹਾਰਕਾ ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ‘‘ਆਹਾਰੇਤੀਤਾਹਂ ਨ ਵਦਾਮਿ…ਪੇ… ਏਵਂ ਪਨ ਮਂ ਅਵਦਨ੍ਤਂ ਯੋ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ‘ਕਿਸ੍ਸ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ’ਤਿ, ਏਸ ਕਲ੍ਲੋ ਪਞ੍ਹੋ, ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਲਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੨) ਵਚਨਤੋ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਫਸ੍ਸਚੇਤਨਾਨਂ, ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਤਾ ਚ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਸ੍ਸ. ਤੇਨ ਹਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਤਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ, ਤਞ੍ਚ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਵਿਞ੍ਞਾਣਾਯੂਹਨਂ ਹੋਤਿ. ਭੋਜਨਞ੍ਹਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ, ਰਾਗਾਦੀਨਞ੍ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਆਹਾਰਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਦ੍ਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਰਿਯਾਯੇ ਪੁਰਿਮੋਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋ.

ਅਤੀਤਦ੍ਧਤੋ ਪਭੁਤਿ ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨) ਅਤੀਤੇ, ਤਤੋ ਪਰਞ੍ਚ ਹੇਤੁਫਲਪਟਿਪਾਟਿਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤਾਨਂ ਆਹਾਰਾਨਂ ਨਿਦਾਨਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਆਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨ ਵਿਨਾ ਅਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਾਨਂ ਤਂਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਾ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਾਗਤਦ੍ਧਹੇਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਭੁਤੀਤਿ ਅਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭੂਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ. ਅਨਾਗਤਦ੍ਧਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤਦ੍ਧੁਨੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਾਨਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੇਤੁਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਹੇਤੁਫਲਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾ, ਪਰਿਯੋਸਾਨਤੋ ਚ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਆਦਿ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਤਿਸਨ੍ਧਿ ਚਤੁਸਙ੍ਖੇਪਾ. ਮਜ੍ਝਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਆਦਿ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਾ ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਧਿ ਤਿਸਙ੍ਖੇਪਾ. ਮਜ੍ਝਤੋ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾ ਛਲ਼ਙ੍ਗਾ ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਧਿ ਤਿਸਙ੍ਖੇਪਾ. ‘‘ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵਡ੍ਢਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੫੩, ੫੭) ਮਜ੍ਝਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾ ਏਕਸਨ੍ਧਿ ਦ੍ਵਿਸਙ੍ਖੇਪਾ. ਏਵਂ ਅਯਂ ਅਨੇਕਙ੍ਗਾ ਏਵ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾ ਆਗਤਾ. ਏਕਙ੍ਗਵਸੇਨਾਪਿ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਂਯੇਵ ਸਾਧੁਕਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ ‘ਇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਦਂ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਸਤਿ ਇਦਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਇਦਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’ਤਿ. ਸੁਖਵੇਦਨਿਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਵੇਦਨਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੨) –

ਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕੋ ਏਵ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤੇਨੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ‘‘ਏਕਙ੍ਗਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਦਂ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਸਤਿ ਇਦਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕਂ ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਇਦਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕਂ ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਸਤਿ ਇਦਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਇਦਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਸ੍ਸ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਨਿਰੋਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਚ ਵਚਨੇਨ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣੇ ਨਿਯਮੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਏਵ, ਨ ਅਸਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਏਵ, ਨ ਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ. ਤੇਨੇਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਨਿਯਮਂ ਇਧ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਵਿਰਾਗਾਧਿਗਮੇਨ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਮਹਾਵ. ੧; ਉਦਾ. ੩). ਨਿਰੋਧਵਿਰੋਧੀ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਯੇਨ ਸੋ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਰੋਧਿਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਇਦਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ, ਤੇਨੇਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਅਨਿਰੋਧੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਸੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਦਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਦਮੇਵ ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਰੇਨ ‘‘ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ਪਰੇਨ ਪੁਰਿਮਂ ਵਿਸੇਸਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਧਰਮਾਨਤਂਯੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਭਾਵਞ੍ਚਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਸਤਿ ਇਦਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਇਦਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ (ਉਦਾ. ੨) ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਵ. ੧; ਉਦਾ. ੩) ਨਿਰੋਧੋ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋਪਿ ਨਿਰੋਧੋ ਏਵਾਤਿ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਅਨਿਰੋਧੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਅਨਿਰੋਧਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਤਤੋ ਨ ਇਧ ਅਤ੍ਤਲਾਭਮਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਅਨਿਰੋਧਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਚਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਭਾਵਿਤੋਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਲਕ੍ਖਣਦ੍ਵਯਵਚਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਸਾਤ੍ਥਕਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਕੋ ਪਨਾਯਂ ਅਨਿਰੋਧੋ ਨਾਮ, ਯੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ? ਅਪ੍ਪਹੀਨਭਾਵੋ, ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਫਲਤਾਪ੍ਪਹੀਨਾਰਹਤਾਹਿ ਫਲੁਪ੍ਪਾਦਨਾਰਹਤਾ ਚ. ਯੇ ਤੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇਸਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਤਭਾਵੋ, ਯੇ ਪਨ ਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਯਾਨਿ ਤੇਸੁ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਅਖੀਣਾਸਵਾਨਂ, ਤੇਸਂ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਤਾ ਚ. ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਤਾਨੁਸਯਤਾਯ ਹਿ ਸਸਂਯੋਜਨਾਖਨ੍ਧਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਯਾਯ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤਸ੍ਸ ਬਾਲਸ੍ਸ, ਯਾਯ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਸਮੁਦਾਗਤੋ, ਸਾ ਚੇਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਬਾਲਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ, ਸਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਾਲੋ ਅਚਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਬਾਲੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਕਾਯੂਪਗੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਕਾਯੂਪਗੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਮਰਣੇਨਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੯) –

ਆਦਿ. ਖੀਣਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਪਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ, ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਉਪਾਦਾਨਭਵਾਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਉਪਚ੍ਛੇਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਛਨ੍ਨਨ੍ਤ੍ਵੇਵ, ਫਗ੍ਗੁਨ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾਨਂ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧੋ, ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਾ ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੨) –

ਆਦਿ. ਨ ਹਿ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਯਾਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਨਤ੍ਥਿਤਾ, ਨਿਰੋਧਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਾ, ਖੀਣਸਂਯੋਜਨਤਾਤਿ ਨਿਰੋਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਪਿਚ ਚਿਰਕਤਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਫਲਤਾਯ, ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਰਹਤਾਯ ਚ ਫਲਾਰਹਂ ਸਨ੍ਤਂ ਏਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਫਲਂ, ਨਾਪਿ ਪਹੀਨਾਰਹਨ੍ਤਿ ਫਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਫਲਾਰਹਭਾਵੋ ਅਨਿਰੋਧੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਭਾਵੇਨੇਵ ਹਿ ਯੇਨ ਵਿਨਾ ਫਲਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਅਤੀਤਾਦਿਪਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤੋ ਏਵ ਚ ਅਵੁਸਿਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਅਨਾਪਨ੍ਨੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਾਦੋ ਕਾਲਭੇਦਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਅਨਿਵਤ੍ਤਿਤਾਯ ਏਵ ‘‘ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਵਸੇਸਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪਗੇਵ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਯਾ ਫਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਭਿਮੁਖਤਾ, ਸਾ ‘‘ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਦਾ ਹਿ ਤਤੋ ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਦਵਤ੍ਥਂ ਕਾਰਣਂ ਫਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਭਾਵੇਨ ਉਪਟ੍ਠਿਤਂ ਉਪ੍ਪਤਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਅਤਦਵਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਤਦਵਤ੍ਥਤਾ ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਮਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਉਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ, ਅਸਬ੍ਬਕਾਲਭਾਵਿਤਂ, ਫਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਭਿਮੁਖਤਞ੍ਚ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਸਤਿ, ਨ ਅਸਤਿ, ਉਪ੍ਪਾਦਾ, ਨ ਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਪਨ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇਹਿ ਭੁਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨੇਹਿ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਨਿਦਾਨਸਮੁਦਯਜਾਤਿਪਭਵਭਾਵਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨੇ ਯਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਿਫਲਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਯਥਾ ਅਧਨਾਨਂ ਧਨੇ ਅਨਨੁਪ੍ਪਦੀਯਮਾਨੇ ਦਾਲਿਦ੍ਦਿਯਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਮਗਮਾਸਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੯੧), ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੇ ਸਸ੍ਸੇ ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਜਾਯਤੀਤਿ ਚ. ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਸ੍ਸਾਪਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਤਾ ਫਲਸ੍ਸ ਪਭਵੇ ਪਕਤਿਯਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਯਥਾ ‘‘ਕਲਲਾ ਹੋਤਿ ਅਬ੍ਬੁਦਂ, ਅਬ੍ਬੁਦਾ ਜਾਯਤੇ ਪੇਸੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੫; ਕਥਾ. ੬੯੨), ‘‘ਹਿਮਵਤਾ ਗਙ੍ਗਾ ਪਭਵਤਿ, ਸਿਙ੍ਗਤੋ ਸਰੋ ਜਾਯਤੀ’’ਤਿ ਚ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਭਾਵੋ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਪਭਵਨ੍ਤਿ, ਪਕਰੀਯਨ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਤੇਸਂ ਪਭਵੋ, ਪਕਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਦਤ੍ਥਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਾ ਭੁਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਕਤਾ.

ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਇਦਂ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਾ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਚ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਤਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ, ਉਪ੍ਪਾਦਞ੍ਚ ਅਨਿਵਤ੍ਤਸਭਾਵਤਾਸਙ੍ਖਾਤਂ, ਉਦਯਾਵਤ੍ਥਤਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ‘‘ਸਤਿਯੇਵ, ਨ ਅਸਤਿ, ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਏਵ, ਨ ਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਅਨ੍ਤੋਗਧਨਿਯਮੇਹਿ ਵਚਨੇਹਿ ਪਕਾਸਿਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਚ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯੇਪਿ ਹਿ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਆਗਤਾ ਹੇਤੁਆਦਯੋ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਤੇਪਿ ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਮੂਲਹੇਤੁਨਿਦਾਨਸਮ੍ਭਵਪਭਵਾਦਿਪਰਿਯਾਯੇਹਿ, ਉਪ੍ਪਾਦਟ੍ਠਿਤਿ ਪਵਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿ ਆਯੂਹਨਟ੍ਠਿਤਿ ਸਂਯੋਗਟ੍ਠਿਤਿ ਪਲਿਬੋਧਟ੍ਠਿਤੀਤਿਆਦਿਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਚ ਪਕਾਸਿਤੋ ਕਾਰਣਤ੍ਥੋ, ਸੋਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਅਨ੍ਤੋਗਧੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

੫੮੪. ਮੂਲਕਾਰਣਸਦ੍ਦਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਨ ਅਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਨਪੁਂਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਅਕਾਰਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਕਾਰਣਂ ਯਦਿ ਸਿਯਾ, ਸੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤਂ ਸਿਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਤਿ. ਪਰਿਯਾਯੋ ਕਾਰਣਂ. ਵਟ੍ਟਕਥਾਯ ਸੀਸਭਾਵੋ ਵਟ੍ਟਹੇਤੁਨੋ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾਪਿ ਹੇਤੁਭਾਵੋ. ਤਤ੍ਥ ਭਵਤਣ੍ਹਾਯਪਿ ਹੇਤੁਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਤਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਦੀਨਵੇ ਭਵੇ ਤਣ੍ਹਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਸੇਸੇਨ ਸੀਸਭੂਤਾਤਿ ‘‘ਮੂਲਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਪੁਰਿਮਾਯ ਕੋਟਿਯਾ ਅਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਰਹਤੋ ਨਿਚ੍ਚਤਂ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ ਚੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨ ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਪਞ੍ਞਾਯਨਤੋ ਪੁਰਿਮਕੋਟਿਅਪਞ੍ਞਾਯਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੫੮੫. ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਹੇਤੁਕ੍ਕਮੇਨ ਫਲੇਸੁ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੁ ‘‘ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਾਵਿਰੋਧਨਤ੍ਥਂ. ਪੂਜਿਤਸ੍ਸ ਹਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦੇ ਪੁਬ੍ਬਨਿਪਾਤੋ. ਸਵਰਾ ਕਿਰ ਮਂਸਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਿਨਾ ਅਲਗ੍ਗਨਤ੍ਥਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਤਾਪੇਤ੍ਵਾ ਕੋਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਉਣ੍ਹੋਦਕਂ ਪਾਯੇਤ੍ਵਾ ਵਿਰਿਤ੍ਤਂ ਸੂਨਂ ਅਟ੍ਠਿਤੋ ਮੁਤ੍ਤਮਂਸਂ ਗਾਵਿਂ ਮਾਰੇਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਗ੍ਗਿਸਨ੍ਤਾਪਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਵਜ੍ਝਗਾਵੀ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਿਭੂਤਤਾਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਉਣ੍ਹੋਦਕਪਾਨਂ ਆਰਭਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਗਾਮਿਕਮ੍ਮਂ. ਯਥਾ ਪਨ ਸਾ ਉਣ੍ਹੋਦਕਪਾਨੇ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਸੀਤੁਦਕਪਾਨਂ ਆਰਭਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਾਤਿਬਲਵਭਾਵਤੋ ਦੁਗ੍ਗਤਿਗਾਮਿਕਮ੍ਮੇ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਸੁਗਤਿਗਾਮਿਕਮ੍ਮਂ ਆਰਭਤਿ. ਦੁਕ੍ਖੇ ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਤਣ੍ਹਾ ਅਨੁਵਤ੍ਤਤਿ, ਸੁਖੇ ਤਣ੍ਹਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ.

੫੮੬. ਕਤ੍ਥਚਿ ਸੁਤ੍ਤੇ. ਏਕਧਮ੍ਮਮੂਲਿਕਂ ਦੇਸਨਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਸੁ ਏਕੋਯੇਵ ਧਮ੍ਮੋ ਮੂਲਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਧਮ੍ਮਮੂਲਿਕਾ, ਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਏਕਂ ਏਵ ਧਮ੍ਮਂ ਮੂਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਂ ਦੇਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਨਿਸੀਦਤਿ ਫਲਂ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਉਪਨਿਸਾ, ਕਾਰਣਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਉਪਨਿਸਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜੂਪਨਿਸਾ. ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋਤਿ ਉਪਾਦਾਨਿਯੇਸੁ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਸਯਭੂਤੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦਸਞ੍ਞਿਤਂ ਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਸੀਲਸ੍ਸ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਵਿਜ੍ਜਤਾਯ ਬਾਲਲਕ੍ਖਣਯੋਗੇਨ ਬਾਲਸ੍ਸ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਵੁਤਤ੍ਤਾ, ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਅਯਂ ਕਾਯੋਤਿ ਅਯਂ ਮਮਞ੍ਚੇਵ ਤੁਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤੋ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕਕਾਯੋ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ‘‘ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧; ਉਦਾ. ੧) ਵਚਨਤੋ ਫਸ੍ਸਕਾਰਣਞ੍ਚੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਆਯਤਨਚ੍ਛਕ੍ਕਂ ਵਾ. ਸਮੁਦਾਗਤੋਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਨਾਮਰੂਪਨ੍ਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕਕਾਯੋ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਾਨਿ ਵਾ. ਇਤ੍ਥੇਤਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਂ ਏਤਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਪਰੇਸਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਾਲਮ੍ਬਨਭਾਵੇਨ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਨਿ ਦ੍ਵਯਂ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦ੍ਵਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਨਿ ਦ੍ਵਯਾਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ, ਮਹਾਦ੍ਵਯਂ ਨਾਮ ਕਿਰੇਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਙ੍ਗਤਿ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪, ੪੦੦; ੩.੪੨੧, ੪੨੫, ੪੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੪; ੪.੬੦; ਕਥਾ. ੪੬੫) ਚਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਰੂਪਾ ਚ…ਪੇ… ਮਨੋ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਦ੍ਵਯਾਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਇਧ ਪਨ ‘‘ਅਯਞ੍ਚੇਵ ਕਾਯੋ’’ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯੇ ਸੇਸਧਮ੍ਮੇ ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਏਵ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਚਕ੍ਖਾਦਿਕਾਯਂ ਏਕਤ੍ਤੇਨ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਏਕਤ੍ਤੇਨੇਵ ‘‘ਬਾਹਿਰਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚ ਫਸ੍ਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਹਾਦ੍ਵਯਮੇਤਨ੍ਤਿ.

ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਪਰਸ੍ਸ ਚ ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ, ਛਹਿ ਆਯਤਨੇਹਿ ਚਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਯਂ ਕਾਯੋ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਸਨਿਸ੍ਸਯਾਨਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ‘‘ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਪਰੇਸਂ. ਤਥਾ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਰੇਸਂ ਬਾਹਿਰਾਨੀਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਮਤ੍ਤੇ ਏਵ ‘‘ਅਯਂ ਕਾਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਾਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਪਰੇਸਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਦੀਪਨਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਸਲ਼ੇਵਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਸਲ਼ੇਵ ਫਸ੍ਸਕਾਰਣਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਕਾਰਣਭੂਤੇਹਿ ਆਯਤਨੇਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਫਸ੍ਸੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਬਾਲੋ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਏਤੇਸਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੯) ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਏਵ ਕਤ੍ਵਾ ਕਾਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਾਮਰੂਪਸਲ਼ਾਯਤਨਾਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਸਲ਼ਾਯਤਨਾਨਂ ਫਸ੍ਸਂ ਤਂਨਿਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਵੇਦਨਾਯ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਬਾਲਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਅਤੀਤਦ੍ਧਾਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮੂਲਕੋ ਵੇਦਨਾਨ੍ਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਪੁਨ ਚ ਬਾਲਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ –

‘‘ਯਾਯ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤਸ੍ਸ ਬਾਲਸ੍ਸ, ਯਾਯ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਸਮੁਦਾਗਤੋ, ਸਾ ਚੇਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਬਾਲਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ, ਸਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਾਲੋ ਅਚਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਤਸ੍ਮਾ ਬਾਲੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਕਾਯੂਪਗੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਕਾਯੂਪਗੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੯) –

ਵੇਦਨਾਪਭਵਂ ਸਾਵਿਜ੍ਜਂ ਤਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ, ਉਪਾਦਾਨਭਵੇ ਚ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਯੂਪਗੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਜਾਤਿਆਦਿਕੇ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਹੇਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਭੁਤਿ ਉਭਯਮੂਲਵਸੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਹੇਤੁਪਰਿਕ੍ਖਯਤੋ ਪਭੁਤਿ ਉਭਯਮੂਲਕੋ ਪਟਿਲੋਮਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ.

੫੮੭. ਪੂਰੇਤੁਨ੍ਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤੁਂ, ਉਪਚਿਨਿਤੁਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਗ੍ਗਤਿਗਾਮਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ‘‘ਅਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ ਵਿਨ੍ਦਿਯਸ੍ਸ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਚ. ਅਤ੍ਤਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨਂ ਆਯਤਨਂ. ਸਮ੍ਮੋਹਭਾਵੇਨੇਵ ਅਨਭਿਸਮਯਭੂਤਤ੍ਤਾ ਅਵਿਦਿਤਂ ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਕਰੋਤਿ. ਅਨ੍ਤਵਿਰਹਿਤੇ ਜਵਾਪੇਤੀਤਿ ਵਣ੍ਣਾਗਮਵਿਪਰਿਯਾਯਵਿਕਾਰਵਿਨਾਸਧਾਤੁਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਯੋਗੇਹਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਸ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਅ-ਕਾਰ ਵਿ-ਕਾਰ ਜ-ਕਾਰੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਵਣ੍ਣਾਨਂ ਲੋਪਂ, ਜ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸਾਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਸਭਾਵਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ‘‘ਇਦਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਇਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਞਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਤਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਸਭਾਵਛਾਦਨਤੋ ਏਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵਸ੍ਸ, ਜਰਾਮਰਣਾਦੀਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਛਾਦਨਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਚ੍ਛਾਦਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਅਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ. ਉਪਕਾਰਕਟ੍ਠੋ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੋ ਯਥਾ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਾਦਿ ਸਰੀਰਸ੍ਸ.

ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਯਥਾ ਸਙ੍ਖਤਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦਗ੍ਗਹਣੇਨ ਆਗਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਯਦਿਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਾ, ਤੇ ਪਨ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਦੇਸਨਾਯ ਪਧਾਨਾਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਦੁਵਿਧਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਕਸਙ੍ਖਾਰਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਤਦਞ੍ਞੇ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵਾ ਸਮੁਦਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਦੇਕਦੇਸਾ ਚ ਇਧ ਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਪਠਮਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੪) ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਸਞ੍ਞਾਵੇਦਨਾਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾਦਯੋ.

ਸਙ੍ਖਤਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਾਮ ਯਥਾਸਕਂ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ. ਸਤਿਪਿ ਪਚ੍ਚਯਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਤਭਾਵੇ ‘‘ਮਮੇਤਂ ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥਾਭਿਮੁਖੇਨ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾ ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪੇਸੁ ਸਾਤਿਸਯੋ ਸਙ੍ਖਤਭਾਵੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੫੮੭) ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਸਙ੍ਖਾਰਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ਤਥਾ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ‘‘ਤੇਪਿ …ਪੇ… ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਤ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਉਭੁਆਦਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਪਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਕਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਤੋ. ਕਾਯਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਵੀਰਿਯਂ ਕਾਯਿਕਵੀਰਿਯਂ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਪਯੋਗਵੇਗਸ੍ਸ.

ਵਾਚਂ ਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਕਾਯੇਨ ਸਙ੍ਖਰੀਯਤੀਤਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਖਰੀਯਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਖਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਟ੍ਠਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਾਦਿਮਾਹ.

ਨਮਤੀਤਿ ਏਕਨ੍ਤਸਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਾਭਿਮੁਖਂ ਨਮਤਿ. ਪਰਿਤਸ੍ਸਤੀਤਿ ਪਿਪਾਸਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਪਰਿਤਾਪਤਾਯ ਵਾ ਵਿਚਲਤਿ. ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਦਲ਼੍ਹਂ ਆਦਿਯਤਿ. ਭਵਤੀਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਭਾਵਯਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਭਵਂ. ਚੁਤਿ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਰਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਾਦਦੁਕ੍ਖਾ, ਠਿਤਿਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਦ੍ਵੇਧਾ ਖਣਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਯਾਸੋ ਪਰਿਸ੍ਸਮੋ ਵਿਸਾਦੋ.

ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨਯਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਵਿਧਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਂ. ਕੇਵਲ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਵਾਚਕੋ ਚ ਹੋਤਿ ‘‘ਕੇਵਲਾ ਸਾਲਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ, ਨਿਰਵਸੇਸਵਾਚਕੋ ਚ ‘‘ਕੇਵਲਾ ਅਙ੍ਗਮਗਧਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਖਰਹਿਤਸ੍ਸ. ਨ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਰਹਿਤਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਸਕਲਸ੍ਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬਭਵਾਦਿਗਤਸ੍ਸ, ਸਬ੍ਬਕਾਲਿਕਸ੍ਸ ਚ.

੫੮੮. ‘‘ਲਕ੍ਖਣੇਕਵਿਧਾਦਿਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਰਿਸਮਾਪੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਤੋ’’ਤਿ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ, ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਪੁਗ੍ਗਲੇ ਵਾ ਸਮ੍ਮੋਹਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮੋਹਨਰਸਾ. ਆਰਮ੍ਮਣਸਭਾਵਸ੍ਸ ਛਾਦਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਛਾਦਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੩) ਵਚਨਤੋ ਆਸਵਪਦਟ੍ਠਾਨਾ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਨਤ੍ਥਂ ਆਯੂਹਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਯੂਹਨਰਸਾ. ਰਾਸਿਕਰਣਂ ਵਾ ਆਯੂਹਨਂ. ਚੇਤਨਾਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਚੇਤਨਾਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪੁਰੇਚਾਰਿਕਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਰਸਂ. ਪੁਰਿਮਭਵੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਘਟਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਹ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਰਸਂ. ਸਮਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੋਗੋ ਸਮ੍ਪਯੋਗੋ. ਵਿਸੁਂ ਅਭਾਵੋ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੋ. ਰੂਪਂ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਭਾਵਤੋ ਵਿਕਿਰਤੀਤਿ ਵਿਕਿਰਣਰਸਂ. ਤਤੋ ਏਵ ਹਿ ਪਿਸਿਯਮਾਨਾ ਤਣ੍ਡੁਲਾਦਯੋ ਵਿਕਿਰਨ੍ਤਿ, ਚੁਣ੍ਣੀਭੂਤਾ ਵਿਦ੍ਧਂਸਨ੍ਤਿ, ਨਾਮਸ੍ਸ ਕਦਾਚਿ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋਪਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤਤੋ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਚੇਤਨੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੩੧੧; ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੧੭੩) ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਆਯਤਨਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਘਟ੍ਟਨਲਕ੍ਖਣਂ, ਆਯਾਨਂ ਤਨਨਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ. ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਯਥਾਸਕਂ ਵਿਸਯਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਕਰਣਤੋ ਦਸ੍ਸਨਰਸਂ. ‘‘ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਰਸ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਸਮ੍ਮੋਹਵਿਨੋਦਨਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਤ੍ਥੁਦ੍ਵਾਰਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਯਥਾਰਹਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਤ੍ਥੁਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖਾਦਿਪਞ੍ਚਕਾਪੇਕ੍ਖਂ. ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਅਨਿਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖੇਨ, ਇਤਰਾਯ ਇਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਸੁਖੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਲਕ੍ਖਣਾ ਤਣ੍ਹਾ. ‘‘ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੯੧, ੪੬੦; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਵਿਭ. ੨੦੩; ਮਹਾਵ. ੧੪) ਵਚਨਤੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਰਸਾ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਾ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਅਤਿਤ੍ਤਭਾਵੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਅਤਿਤ੍ਤਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਅਮੁਞ੍ਚਨਰਸਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਿਵੇਸਵਸੇਨ. ਤਣ੍ਹਾਦਲ਼੍ਹਤ੍ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾਦਲ਼੍ਹਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਮ੍ਮੁਪਪਤ੍ਤਿਭਵਵਸੇਨ ਭਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਾਦਯੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ.

੫੮੯. ਮੋਹਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨਨੁਬੋਧਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਅਸੁਭਾਦੀਸੁ ਸੁਭਾਦਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿ. ਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਤੋਤਿ ਦ੍ਵਾਰਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਚ ਛਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ, ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਚ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਭਾਗੋ ਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਏਵ, ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਙ੍ਗੇਸੁ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸੁਪੀ’’ਤਿ.

ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨੇਵਸੇਕ੍ਖਾਨਾਸੇਕ੍ਖਸਂਯੋਜਨਿਯਾਦਿਭਾਵੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਚਤੁਯੋਨਿਸਂਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ ਚਤੁਯੋਨਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਭਾਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ.

ਲੋਕਿਯਵਿਭਾਗਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਤਾਦਿਭਾਵੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕਾਦਿਤੋਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਭੇਦੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਕਾਮਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਯਥਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਏਵਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਮ੍ਪੀਤਿ ਅਦ੍ਧਦ੍ਵਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਨਯਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤੀਤਾਦਿਤੋ ਤਿਵਿਧ’’ਨ੍ਤਿ.

ਸਞ੍ਜਾਤਿਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਤੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਵਤ੍ਤਿਦੇਸਭਾਵਤੋ. ‘‘ਭੂਤਪ੍ਪਸਾਦਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਯੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਤੋ’’ਤਿ ਪਨ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਏਕਸੇਸਨਯੇਨ ਬਾਹਿਰਾਯਤਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹੇ ਸਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਨੋਭਯਗੋਚਰਨ੍ਤਿ ਮਨਾਯਤਨਮਾਹ. ਨ ਹਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੇਸਵਸੇਨ ਆਸਨ੍ਨਤਾ, ਦੂਰਤਾ ਵਾ ਅਤ੍ਥਿ ਅਵਿਗ੍ਗਹਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸ ਗੋਚਰੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਾਤਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਮ੍ਪੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਫਸ੍ਸੋ ਤਾਵ ਫੁਸਨਸਭਾਵਤੋ, ਲੋਕਿਯਸਾਸਵਾਦਿਭਾਵਤੋ ਚ ਏਕਵਿਧੋ. ਪਟਿਘਸਮ੍ਫਸ੍ਸਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਭੇਦਤੋ, ਸਹੇਤੁਕਾਦਿਭਾਵਤੋ ਚ ਦੁਵਿਧੋ. ਭਵਤ੍ਤਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤੋ, ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਯਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ, ਅਹੇਤੁਕਦੁਹੇਤੁਕਤਿਹੇਤੁਕਤੋ ਚ ਤਿਵਿਧੋ. ਯੋਨਿਗਤਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ, ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਚ.

ਵੇਦਨਾ ਅਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਤੋ, ਲੋਕਿਯਸਾਸਵਾਦਿਭਾਵਤੋ ਚ ਏਕਵਿਧਾ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧਾ. ਸੁਖਾਦਿਭੇਦਤੋ ਤਿਵਿਧਾ. ਯੋਨਿਗਤਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ, ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਚ. ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਭੇਦਤੋ ਛਬ੍ਬਿਧਾ.

ਤਣ੍ਹਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਭਾਵਤੋ ਏਕਵਿਧਾ. ਦੁਵਿਧਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋ. ਤਿਵਿਧਾ ਕਾਮਭਵਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾਭੇਦਤੋ. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ ਚਤੁਮਗ੍ਗਪਹੇਯ੍ਯਤੋ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਰੂਪਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਿਭਾਵਤੋ. ਛਬ੍ਬਿਧਾ ਛਤਣ੍ਹਾਕਾਯਭੇਦਤੋ.

ਉਪਾਦਾਨਂ ਏਕਵਿਧਂ ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਾਹਭਾਵਤੋ. ਦੁਵਿਧਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਭੇਦਤੋ. ਤਿਵਿਧਂ ਭਵਤ੍ਤਯੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਾਦਿਭੇਦਤੋ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਪਞ੍ਚਗਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਤੋ.

ਭਵੋ ਏਕਵਿਧੋ ਲੋਕਿਯਸਾਸਵਾਦਿਭਾਵਤੋ. ਦੁਵਿਧੋ ਕਮ੍ਮੁਪਪਤ੍ਤਿਭੇਦਤੋ. ਤਿਵਿਧੋ ਕਾਮਭਵਾਦਿਭੇਦਤੋ. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਚਤੁਰੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਤੋ. ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਪਞ੍ਚਗਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਛਬ੍ਬਿਧੋ ਕਾਮਕਮ੍ਮਭਵਾਦਿਭੇਦਤੋ. ਸਤ੍ਤਵਿਧੋ ਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਙ੍ਗਹਤੋ. ਅਟ੍ਠਵਿਧੋ ਚਤੁਰੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਕਮ੍ਮਭਵਾਦਿਭੇਦਤੋ. ਨਵਵਿਧੋ ਕਾਮਭਵਾਦਿਭੇਦਤੋ.

ਜਾਤਿ ਏਕਵਿਧਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪਠਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਦੁਵਿਧਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹਤੋ. ਤਿਵਿਧਾ ਭਵਤ੍ਤਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤੋ. ਯੋਨਿਗਤਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ, ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਚ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਜਰਾਮਰਣਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਏਕਵਿਧਾਦਿਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੫੯੦. ਸੋਕਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਙ੍ਗਬਹੁਤ੍ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸੇਵਾ’’ਤਿ ਅਙ੍ਗਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਸੋਕਾਦਯੋ ਅਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਫਲੇਨ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਮੂਲਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਜਰਾਮਰਣਬ੍ਭਾਹਤਸ੍ਸ ਹਿ ਬਾਲਸ੍ਸ ਤੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਜਰਾਮਰਣਕਾਰਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਨ ‘‘ਕਾਯਿਕਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਫੁਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤੇ ਜਰਾਮਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਜਰਾਮਰਣਬ੍ਭਾਹਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੇ ਸਾਧਕਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਜਰਾਮਰਣੇਨੇਵ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਏਕਸਙ੍ਖੇਪੋ ਕਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਜਰਾਮਰਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਏਕਸਙ੍ਖੇਪੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ. ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਪਨ ਜਰਾਮਰਣਂ, ਸੋਕਾਦਯੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਜਰਾਮਰਣਂ ਏਕਨ੍ਤਿਕਂ ਅਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਂ. ਸੋਕਾਦਯੋ ਪਨ ਰੂਪਭਵਾਦੀਸੁ ਅਭਾਵਤੋ ਅਨੇਕਨ੍ਤਿਕਾ ਕੇਵਲਂ ਪਾਕਟੇਨ ਫਲੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਗਹਿਤਾ. ਤੇਨ ਅਨਾਗਤੇ ਜਾਤਿਯਾ ਸਤਿ ਤਤੋ ਪਰਾਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਹੇਤੁਹੇਤੁਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਭਵਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਨ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਬਾਲਸ੍ਸ ਜਰਾਮਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਮਤ੍ਤਸ੍ਸ. ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ ਹਿ ਵਚਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਨ ਚ ਜਰਾਮਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ ਜਰਾਮਰਣਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਾਨਿ ਨ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ? ਸੋਕਾਦੀਨਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਪਚ੍ਚਯਾ ਸੋਕਾਦਯੋ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਂ, ਸੋਕਾਦਯੋ ਚ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਯਸ੍ਮਾ ਤਦਞ੍ਞੇਨਪਿ ਦੁਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਤੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਹੀਨਸਂਯੋਜਨਸ੍ਸਾਪਿ ਤੇਸਂ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਏਕਂਸਿਕਾਤਿ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਜਰਾਮਰਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਪਾਕੋ ਹਿ ਆਯੁਨੋ ਸਂਹਾਨਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕੋ ਚ ਜਰਾ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਭੇਦੋ ਮਰਣਨ੍ਤਿ. ਸਤਿ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੇ ਤਤ੍ਥ ਕਤੁਪਚਿਤਂ, ਪੋਰਾਣਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਭਵੋ, ਕਮ੍ਮਾਦਿਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਜਨੇਤੀਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਜਾਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਰਾਮਰਣਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਸ੍ਸ ਜਾਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਤਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯਸਙ੍ਗਹਤੋ ਚ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਤਾਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਙ੍ਗਤਾ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਯਂ ਤਾਵਾਤਿ ‘‘ਦੇਸਨਾਭੇਦਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ.

ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾਸਙ੍ਖਾਰਪਦਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੫੯੧. ਅਯਂ ਪਨਾਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਂ. ‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੩) ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਚਤੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇ (ਧ. ਸ. ੧੧੦੬) ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਕਥਿਤਾਯ ਏਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਟ੍ਠਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਕਿਚ੍ਚਜਾਤਿਤੋ ਕਥਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਵਿਭਾਵਨਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਭਜਨਞ੍ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯੋ. ‘‘ਅਟ੍ਠਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੇਸਟ੍ਠਾਨੇਸੂਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇਸੁ, ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਦੀਸੁ ਚ. ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਾਪਿ. ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕੇ ਪਾਠੇ. ਸਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਅਸਮੂਹਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਪਗੇਵ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ‘‘ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰਸਿਤਬ੍ਬੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬੋ ਸਭਾਵੋ ਰਸੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਰਸੋ ਸਰਸੋ, ਯਾਥਾਵੋ ਯਥਾਭੂਤੋ ਸਰਸੋ ਯਾਥਾਵਸਰਸੋ, ਯੋ ‘‘ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੮) ਵੁਤ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਪ੍ਪਭੇਦਾ ਏਵ ਚ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਦਯੋ, ਸੋ ਏਵ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਂ. ਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਜਾਨਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ.

ਤਦੁਭਯਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਞ੍ਚੇਵ ਅਪਰਨ੍ਤਞ੍ਚ ਅਤੀਤਂ, ਅਨਾਗਤਞ੍ਚ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਭਾਗਵਨ੍ਤਤਾਯ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਭੂਤੋ ਮਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤੋ. ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਇਮੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਜਾਨਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ. ਯਦਿਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗੇ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੀ ਤੇ ਜਾਨਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਵਸੇਨ, ਅਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗੇਸੁ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਗ੍ਗਹਣਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਤੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁਪੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਵਸੇਨੇਵ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ’’ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਵਿਸਯੋ ਅਨ੍ਧਤਮਕਰੋ, ਲੋਭਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਨ੍ਧਤਮਕਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੋ ਅਦਸ੍ਸਨਾਕਾਰੋ ਅਞ੍ਞਾਣਂ.

੫੯੨. ਪੁਞ੍ਞਾਦਯੋਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਅਪੁਞ੍ਞਫਲਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਸਂਕਿਲੇਸਤੋ ਚ ਸੋਧੇਤੀਤਿ ਪੁਞ੍ਞਂ. ਹਿਤਸੁਖਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਤਨ੍ਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇਨ ਕਾਰਕਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਪੂਰੇਤਿ, ਪੁਜ੍ਜਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਂ. ਇਤਿ ਪੂਰਕੋ, ਪੁਜ੍ਜਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਚ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਪੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪੁਞ੍ਞਞ੍ਚ ਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਪੁਞ੍ਞਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਪੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਮਾਧਿਪਚ੍ਚਨੀਕਾਨਂ ਅਤਿਦੂਰਤਾਯ ਨ ਇਞ੍ਜਤਿ, ਅਨਿਞ੍ਜਞ੍ਚ ਭਵਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਕਾਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਕਾਯਤੋ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਵਚੀਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਤ੍ਤਿਕੋ ਪਰਿਵੀਮਂਸਨਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਗਹਿਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਪੁਞ੍ਞਂ ਚੇ ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ, ਪੁਞ੍ਞੂਪਗਂ ਹੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੫੧) ਆਗਤਂ. ਦੁਤਿਯਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਭਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੮) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨਾਤਿਆਦਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਸਰੂਪਤੋ, ਪਭੇਦਤੋ ਚ ਵਿਭਾਵਨਂ. ਭਾਵਨਾਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਨ ਦਾਨਸੀਲਵਸੇਨਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਰੂਪਾਵਚਰਚੇਤਨਾਪਿ ‘‘ਭਾਵਨਾਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਭਾਵਨਾਵਸੇਨੇਵਾ’’ਤਿ ਅਵਧਾਰਣੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਦਯੁਤ੍ਤਂ ਤਾਸਮ੍ਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਵਿਯ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਸੁ ਅਸਙ੍ਗਹੋ ਏਵ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਯੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨ ਤਦਵਸਿਟ੍ਠਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਨਂਯੇਵ ਗਹਣਂ, ਅਥ ਖੋ ਅਨਵਸੇਸਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾਪਿ ਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਇਤਰੇਸੁ ਪਨਾਤਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਸੁ. ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਇਮੇਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਦ੍ਵਾਰਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ‘‘ਸਮਵੀਸਤਿ ਚੇਤਨਾ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਦਿ ਕਾਯਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿਯੋ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਯਪਿ ਕੁਸਲਾਯ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਭਾਵੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਕਾਯਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਗ੍ਗਹਣੇ, ਕਾਯਵਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾਗ੍ਗਹਣੇ ਵਾ. ਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਗਹਿਤਾ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਨ ਹੋਤਿ, ਨਨੁ ਸਾਪਿ ਕੁਸਲਾ, ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾ ਚਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਪਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਸਲਤਾ, ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨ. ਸਾ ਪਨ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੀ ਰੂਪਾਵਚਰਮੇਵ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ. ਨ ਹਿ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਂ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਦਿਸਾਰਮ੍ਮਣਂ ਤਿਟ੍ਠਾਨਿਕਮੇਵ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸਦਿਸਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ ਚ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਵ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਪਾਕਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਕਸਿਣੇਸੁ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸਭੂਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੪-੨੪੫; ਮ. ਨਿ. ੧.੩੮੪-੩੮੬, ੪੩੧-੪੩੩; ਪਾਰਾ. ੧੨). ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਫਲਸਦਿਸਾ ਸਾ, ਨ ਚ ਫਲਂ ਦੇਤਿ. ਦਾਨਸੀਲਾਨਿਸਂਸਭੂਤੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਪਚ੍ਚਯਲਾਭੋ ਵਿਯਾਤਿ ਸਾਪਿ ਵਿਪਾਕਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ.

‘‘ਯਥਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ, ਏਵਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਪਿ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਧਮ੍ਮੇ ਵਿਸੁਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇਸਂ ਵਿਪਾਕੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੨੫) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਸਾ ਪਨ ਵਿਚਾਰਣਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਅਕੁਸਲਕਥਾਯਂ ਵਿਚਾਰਿਤਾ ਏਵਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰਿਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਯਦੇਕੇ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਨਂ ਅਭਾਵੇਪਿ ਯੇਸਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ, ਸੇਕ੍ਖਾਨਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਸਂ ਤਦੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਤੇਹਿ ਪਹਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ ਅਕੁਸਲਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਪਨ ਭਾਵਨਾਯ ਅਭਾਵਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਚਿਨ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾਪਿ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁਂ, ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਕੇਨਚਿ ਕਦਾਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ? ਨ ਚ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਪਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾਤਿ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ. ਤੇਨੇਵ ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਚਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਉਕ੍ਖੇਟਿਤਤ੍ਤਾ ਸਮੁਕ੍ਖੇਟਿਤਤ੍ਤਾ ਅਸ੍ਸਾਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਾ ਚ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਹੀਨਤਾਯ ਏਵ ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੁਭੂਤਾ, ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਹੇਤੁਭੂਤਾ ਚ ਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਤੇ ਤੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਭਾਵਂ, ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਪਹੀਨੇ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਰਿਯੋ ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ.

ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਯੇ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਨਾ, ਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਨ ਪੁਨੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਤਿ…ਪੇ… ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੮੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੇਤ੍ਤਗੂਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੨੭). ਨ ਚ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ, ਇਤਰੇਸਂ ਨ ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਂ ਆਰਬ੍ਭ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਦਿਟ੍ਠਿ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੦੭) ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਾਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੧੫) ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤੇਪਿ ਯਾਦਿਸਾਨਂ ਤਾਹਿ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਾ ਆਪਾਦੇਤਬ੍ਬਾ, ਤੇਸੁ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਦਸ੍ਸਨਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਪਹਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਸੇਕ੍ਖੇਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਭਾਵਨਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤਾਯ ਪਹਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ.

ਤੇਸੁ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਸਹਾਯਵਿਰਹਾ ਵਿਪਾਕਂ ਨ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਚੇਤਨਾਯ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਰਹਿਤਾਨਂ ਪਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਸਕਭਣ੍ਡੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਦੀਨਂ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਚ ਸਂਯੋਜਨਤ੍ਤਯਤਦੇਕਟ੍ਠਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾਯ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਸਹਾਯਾਨਂ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਟਿਸੇਧਿਤੁਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਾਕੋ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਰਹਿਤਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ-ਨਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾਯ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ‘‘ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ-ਨਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੯) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਚ ਅਕੁਸਲਾਨਂ.

ਏਵਮ੍ਪਿ ਤੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ ‘‘ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਨਂ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਿਕੇ ਕਾਲਵਸੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਪਿ ਅਤੀਤਾ ‘‘ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਰੂਪਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤੇਸੁ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤੇਸੁ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਨਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਤ੍ਥ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਕੋਚਿ ਨਿਯੋਗਤੋ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥ ਤੇਸਂ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਦੇਸੁ ਵਿਯ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਭਜਾਪੇਤਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਭਜਾਪੇਤਿ ‘‘ਸਿਯਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੪੨੨). ਤਦਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਿਕੇ, ਇਧ ਚ ਤਥਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਅਥ ਵਾ ਯਥਾ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਹਿ ਸਮਾਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਤਯੋ ਮਹਾਭੂਤਾ ਸਪ੍ਪਟਿਘਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਮਹਾਭੂਤਾ, ਦ੍ਵੇ ਮਹਾਭੂਤੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸਮਾਨਸਭਾਵਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ? ਨਤ੍ਥਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਪਸਙ੍ਗੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਸਕਭਣ੍ਡੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਦਯੋ ਪਰਭਣ੍ਡੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ, ਰਾਗੋ ਚ ਰਾਗਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਲਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਪਨ ਅਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਤਯੋ ਮਹਾਭੂਤਾ ਨ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘਾ, ਏਵਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਭਾਵਨਾਰਹਿਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਸਕਭਣ੍ਡੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਦਯੋ ਨ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨ ਚ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯੇ ਹਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਾ ਕਿਲੇਸਾ, ਨ ਤੇ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸਪਿ ਪਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਸਹਾਯਵੇਕਲ੍ਲਮਤ੍ਤਮੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਕਤਂ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਕੋਚਿ ਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਆਪਾਦਿਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸੇਵ ਸਤਿ ਸਹਾਯੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਵਚਨਂ, ਅਸਤਿ ਚ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਵਚਨਂ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ.

ਤਯਿਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਸਂ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਅਹੋਪੁਰਿਸਿਕਾਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ. ਕਸ੍ਮਾ? ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ? ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੪੦੬). ਯਦਿ ਹਿ ਤਂ ਇਚ੍ਛਿਤਂ ਸਿਯਾ, ਯਥਾ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕੇ ‘‘ਨਿਯੋਗਾ ਅਨਾਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੪੩੩) ਵਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ‘‘ਨਿਯੋਗਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੋ ਸਿਯਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਸਿਯਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਯਾ ਚ ਤਂ ਸਮਤ੍ਥੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਯਦਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਯੁਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾਪਿ ਅਯੁਤ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਰਾਗਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਉਦ੍ਧਚ੍ਚਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਏਵ ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸਾਧੇਤੁਂ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਦ੍ਧਰਣਂ ਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਸਾਵਸੇਸਪਾਠਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਤੀਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਅਨਾਗਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੮.੨) ਏਤੇਸਂ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਮ੍ਪਿ ਨ ਉਦ੍ਧਟਂ.

ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਪਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਹਾਯਭਾਵੂਪਗਮਨਂ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਿਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿ ਵਿਯ ਦਾਨਸੀਲਾਦੀਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਯੇਵ ਵਿਪਾਕਦਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਠਾਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਹਾਯਭਾਵਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਕਿਲੇਸਾ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਂ ਪਤੀਤਿ? ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ – ਯਦਿ ਤਾਵ ਪੁਰਿਮੋ ਪਕ੍ਖੋ ਪਹੀਨਦਸ੍ਸਨਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਸੇਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ ਭਾਵਨਾਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਪਹੀਨਾਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮਾਨੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਦਾਨਾਦਿ ਵਿਯ. ਅਥ ਦੁਤਿਯੋ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਚਾਰਿਤਨਯੇਨੇਵ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਪਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਾ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਚ ਅਵਿਰੁਜ੍ਝਨਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸਾਪੀਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਪਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਤਿ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ. ਯਦਿ ਅਪਨੇਤਬ੍ਬਾ, ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਮਵੀਸਤਿ ਚੇਤਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਾਪੇਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਯਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਯ ਸਹ ਏਕਵੀਸਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਨ, ਤਥਾ ਅਵਚਨਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਤ੍ਤਾ. ਤਂ ਪਨ ਇਤਰਾਵਚਨਸ੍ਸਾਪਿ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਸਮਾਨਰੂਪਾਯ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਅਵਚਨੇ ਯਂ ਕਾਰਣਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਏਕਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਯਪਿ ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਯਂ ਤਿਕੋਤਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਤਿਕੋ. ਪੁਰਿਮਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਤਿਕਂ. ਪਵਿਸਤੀਤਿ ਕਥਂ ਪਵਿਸਤਿ. ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਾਮਾਵਚਰਚੇਤਨਾਪਭੇਦੋ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਤੋ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਤੋ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤੇਰਸਪਿ ਚੇਤਨਾ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ ਹੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ. ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋਪਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਸਿਯਾ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਸਿਯਾ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਸਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਦੁਤਿਯਤ੍ਤਿਕੋ ਪੁਰਿਮਤ੍ਤਿਕਮੇਵ ਪਵਿਸਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਤੋ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂਯੇਵ ਵਸੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੫੯੩. ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਾਵੇ ਭਾਵਤੋਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਸਤਿ ਕਦਾਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨਿਰੋਧੋ ਇਧ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਨ ਧਰਮਾਨਤਾ ਏਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਭਾਵਿਤੋਯੇਵ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਇਮਿਨਾ ਞਾਣਾਭਾਵਾਦਿਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਅ-ਕਾਰੋ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾ ਧਮ੍ਮਾ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੨) ਅਭਿਕ੍ਖੁਕੋ ਆਵਾਸੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਵ. ੭੬) ਤਂਯੋਗਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਭਾਵੋ ਹੇਤ੍ਥ ਦੀਪਿਤੋ. ‘‘ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੭) ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਾਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਤਿ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਾ ਏਤ੍ਥ ਜੋਤੀਯਤਿ. ‘‘ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੯) ਤਂਸਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਞ੍ਹਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਤਾ. ਅਥ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਾਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਤਥਾ ‘‘ਅਨਾਸਵਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧੫). ‘‘ਅਪ੍ਪਟਿਘਾ ਧਮ੍ਮਾ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧੦), ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੫੫) ਤਂਕਿਚ੍ਚਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਅਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧੧), ਅਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੫੭) ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਤਦਞ੍ਞਥਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਪਕਾਸੀਯਤਿ. ‘‘ਅਮਨੁਸ੍ਸੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੨੧) ਤਬ੍ਭਾਵਮਤ੍ਤਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਮਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਦਿਸਤਾ ਹੇਤ੍ਥ ਸੂਚੀਯਤਿ. ‘‘ਅਸ੍ਸਮਣੋ ਸਮਣਪਟਿਞ੍ਞੋ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੩, ੨੭; ਪੁ. ਪ. ੯੧, ੧੨੪), ਅਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਤਥਾ ਸਮ੍ਭਾਵਨੀਯਗੁਣਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਗਰਹਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਞਾਯਤਿ. ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਭੋਤੋ ਅਨਾਮਯਂ (ਜਾ. ੧.੧੫.੧੪੬; ੨.੨੦.੧੨੯), ਅਨੁਦਰਾ ਕਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਤਦਨਪ੍ਪਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧੭) ਤਂਸਦਿਸਭਾਵਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਅਤੀਤਾਨਞ੍ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਉਪ੍ਪਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯੇਕਦੇਸਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਆਰਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵਾ, ਕਾਲਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨੁਕੂਲਤਾ, ਪਗੇਵ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਨ੍ਤਿ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਭਾਵੋ ਏਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ‘‘ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧੧) ਤਦਪਰਿਯੋਸਾਨਨਿਵਤ੍ਤਿਯਂ. ਤਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਪਕਾਸੀਯਤਿ. ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਪਾਰਿਸੇਸੇਨ ਯਥਾ ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ, ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਜਾਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਞਾਣਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਯ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਨਿਵਿਸਿਤ੍ਵਾ, ਏਤੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਰਭਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਸੁਖਂ ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਙ੍ਖਤੇ ਪਰਿਕ੍ਖਤੇ, ਅਲਙ੍ਕਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋਤਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤੋ ਬਾਲੋ ‘‘ਅਹੋ ਵਤਾਹਂ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਖਤ੍ਤਿਯਮਹਾਸਾਲਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੪੨) ਪਰਿਤਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਕ੍ਖਰੋਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਤਿ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਰਿਵਾਰਭੂਤੇ. ਤਣ੍ਹਾਵਤ੍ਥੁਂ ਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਂ, ਰੂਪਾਦਿਞ੍ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਤਂਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਦੇਨ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਰਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਉਪਨੇਨ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪਰਿਵਾਰਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਗਤਿਵਿਸੇਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦਿਕੇ. ਅਨੇਕਸਤਪਸੁਬਦ੍ਧਭਿਂਸਨੋ ਵਾਜਪੇਯ੍ਯਾਦਿਕੋ ਯਞ੍ਞੋ. ਅਮਰਣਤ੍ਥਾਤਿ ਗਹਿਤਾ ਦੁਕ੍ਕਰਕਿਰਿਯਾ ਅਮਰਤਪੋ. ਅਮਰੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਭਵੇਯ੍ਯਂ, ਦੇਵਞ੍ਞਤਰੋ ਵਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਵਤਚਰਿਯਾ ਅਮਰਤਪੋ. ਦੁਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਵਾ ਮਰੋ ਮਾਰਕੋ ਤਪੋ ਅਮਰਤਪੋ. ਦਿਟ੍ਠੇ ਅਦਿਟ੍ਠਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਮਰੇ ਅਮਰਸਦ੍ਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਜਾਤਿਆਦਿਪਪਾਤਦੁਕ੍ਖਜਨਨਤੋ ਮਰੁਪ੍ਪਪਾਤਸਦਿਸਤਾ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਜਨਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਦਹਨਟ੍ਠੇਨ ਤਿਣੁਕ੍ਕਾਸਦਿਸਤਂ ਪੁਞ੍ਞਫਲਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਪ੍ਪਸ੍ਸਾਦਤਞ੍ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਧਿਕੁਟ੍ਟਨਵਿਨਿਵਿਜ੍ਝਨਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਪਲਿਭਞ੍ਜਨਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਸ੍ਸ ਸੁਗਤਿਫਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ. ਰਮਣੀਯਭਾਵੇਨ ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਭਾਵੇਨ ਚ ਗਯ੍ਹਮਾਨਂ ਪੁਞ੍ਞਫਲਂ ਦੀਪਸਿਖਾਮਧੁਲਿਤ੍ਤਸਤ੍ਥਧਾਰਾਸਦਿਸਂ. ਤਦਤ੍ਥੋ ਚ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਤਂਨਿਪਾਤਲੇਹਨਸਦਿਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਸੁਖੋ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਿਕਾਯ ਤਰੁਣਾਯ ਮੁਦੁਕਾਯ ਲੋਮਸਾਯ ਬਾਹਾਯ ਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੯) ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਯ ਅਸੁਭਭਾਵਸ੍ਸ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣੇਨੇਵ ਏਕਚ੍ਚਕਾਮਪਰਿਭੋਗੋਤਿ ਬਾਲੋ ਵਿਯ ਗੂਥਕੀਲ਼ਨਂ, ਕਿਲੇਸਾਭਿਭੂਤਤਾਯ ਕੋਧਾਰਤਿਅਭਿਭੂਤੋ ਅਸਵਸੋ ਮਰਿਤੁਕਾਮੋ ਵਿਯ ਵਿਸਖਾਦਨਂ ਸਮ੍ਪਤਿ ਕਿਰਿਯਾਖਣੇ, ਆਯਤਿਂ ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਚ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨੀਯਂ, ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਂ ਆਰਭਤਿ. ਲੋਭਸਹਗਤਸ੍ਸ ਵਾ ਗੂਥਕੀਲ਼ਨਸਦਿਸਤਾ, ਦੋਸਸਹਗਤਸ੍ਸ ਵਿਸਖਾਦਨਸਦਿਸਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਸਭਯਸ੍ਸਾਪਿ ਪਿਸਾਚਨਗਰਸ੍ਸ ਕਾਮਗੁਣਸਮਿਦ੍ਧਿਯਾ ਸੁਖਵਿਪਲ੍ਲਾਸਹੇਤੁਭਾਵੋ ਵਿਯ ਆਰੁਪ੍ਪਵਿਪਾਕਾਨਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾਯ, ਅਨੁਪਲਕ੍ਖਿਯਮਾਨਉਪ੍ਪਾਦਵਯਾਨਂ ਦੀਘਸਨ੍ਤਾਨਤਾਯ ਅਗਯ੍ਹਮਾਨਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਭੂਤਾਨਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸਹੇਤੁਭਾਵੋਤਿ, ਤੇਸਂ ਪਿਸਾਚਨਗਰਸਦਿਸਤਾ, ਤਦਭਿਮੁਖਗਮਨਸਦਿਸਤਾ ਚ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ.

ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਾਵਤੋਵ ਸਙ੍ਖਾਰਭਾਵੋ, ਨ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਅਨ੍ਵਯਤੋ, ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤੋ ਚ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਮਤ੍ਥੇਤੁਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤਪਦਂ ਆਭਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਦ੍ਵਾਤਿ ਅਵਿਦ੍ਦਸੁ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਤੋਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਵਿਜ੍ਜੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਪਟ੍ਠਾਨਪਚ੍ਚਯਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੫੯੪. ਤਾਵਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖੋ ਨਿਪਾਤੋ, ਤੇਨ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਤਾਵ ਸਿਦ੍ਧਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਅਪਰਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਇਦਂ ਪਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਯਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਯੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਦੁਭਯੇਸਂ ਬਹੁਭਾਵਤੋ ਅਨੇਕਧਾਵ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਪਿ ਤਂ ਆਸਙ੍ਕਨ੍ਤੋ ਪੁਚ੍ਛਿ ‘‘ਕਤਮੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਕਥਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਬਹੂ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਕਧਾਵ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਇਦਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ. ਯਦਿਪਿ ‘‘ਕਤਮੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ ਪੁਚ੍ਛਾ ਆਰਦ੍ਧਾ, ਏਕਦੇਸੇਨ ਪਨ ਸਮੁਦਾਯੋਪਲਕ੍ਖਣਮੇਤਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਙ੍ਗਾਨਂ ਯਥਾਸਕਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਪੁਚ੍ਛਿਤੇ ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤੁਕਾਮੋ ਪਚ੍ਚਯੇ ਤਾਵ ਪਾਲ਼ਿਨਯੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਭਗਵਤਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਭਗਵਤਾ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

‘‘ਹੇਤੁ ਚ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਚਨੇਨ ਹੇਤੁਨੋ, ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਾਦਿਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾਤਿ ਤਂ ਨਿਵਾਰੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਹੇਤੁ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸੋ ਏਵ ਦੋਸੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪੁਨ ਆਹ ‘‘ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਨ ਇਧ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ ਗਹਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਹੇਤੁ ਚ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ, ਹੇਤੁ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਤੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁ…ਪੇ… ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧) ਤੇਨ ਤੇਨ ਹੇਤੁਭਾਵਾਦਿਉਪਕਾਰੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਯੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵਾ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ਅਟ੍ਠ. ਪਚ੍ਚਯੁਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ), ‘‘ਮੂਲਟ੍ਠੇਨ ਉਪਕਾਰਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ਅਟ੍ਠ. ਪਚ੍ਚਯੁਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ) ਚ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮਪਟ੍ਠਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਧਮ੍ਮੇਹੇਵ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਵਿਭਾਵਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਧਾਪਿ ਵਾ ‘‘ਹੇਤੁ ਚ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਕੁਸਲਾਦਿਉਦ੍ਦੇਸੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੋ, ਅਥ ਖੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਕਾਰਕਭਾਵਪ੍ਪਧਾਨੋਤਿ.

‘‘ਏਸੇਵ ਨਯੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਬ੍ਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਦੀਸੁ ਅਤਿਦਿਸਤਿ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਤਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ, ਨ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯਮਤ੍ਤਂ.

੫੯੫. ਵਚਨਾਵਯਵੋਤਿ ਸਾਧਨਾਵਯਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਵਚਨਸਭਾਵਞ੍ਹਿ ਸਾਧਨਂ ਪਰੇਸਂ ਅਵਿਦਿਤਤ੍ਥਞਾਪਨਤੋ ਲੋਕੇ ਸਾਧਨਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਂ ਪਞ੍ਞਾਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਨਂ ਅਵਯਵਲਕ੍ਖਣਂ, ਵਚਨਸਭਾਵਞ੍ਚ ਸਾਧਨਂ, ਅਵਯਵਪਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਵਚਨਾਨਿ ਸਾਧਨਨ੍ਤਿ ਚ ਞਾਯਵਾਦਿਨੋ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਞ੍ਞਾ, ਹੇਤੂਤਿਆਦੀਸੂਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾ, ਹੇਤੁ, ਉਦਾਹਰਣ, ਉਪਨਯ, ਨਿਗਮਨਾਨਿ. ਉਦਾਹਰਣਸਾਧਮ੍ਮਿਯਾ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨਂ ਹੇਤੁ. ਵਿਰੂਪੋ ਹੇਤੂਤਿ ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਕਾਰਣਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਮ੍ਪਾਪਕਲਕ੍ਖਣਮ੍ਪਿ ਵਾ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਾਯ, ਞਾਪਕਲਕ੍ਖਣਂ ਪਨ ਵਚਨਾਵਯਵਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਂ. ਕਾਮਂ ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਕਾਰਣਲਕ੍ਖਣਂ ਕਾਰਣਮੇਵ, ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਹੇਤੁ ਗਹਿਤੋ. ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਹੇਤੂਤਿ ਕਾਰਣਵਿਸੇਸਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਮੂਲਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਗਹਣਂ. ਏਤੀਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤੀਨਂ ਸਾਧਾਰਣਵਚਨਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵਾ’’ਤਿ. ਏਕਚ੍ਚੋ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਠਿਤਿਯਾ ਏਵ ਉਪਕਾਰਕੋ ਹੋਤਿ ਯਥਾ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਵ ਯਥਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਕੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਉਭਯਸ੍ਸ ਯਥਾ ਹੇਤੁਆਦਯੋ.

ਉਪਕਾਰਕਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਚ ਧਮ੍ਮੇਨ ਧਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਂ ਉਪਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਹਿਨੋਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਹੇਤੁ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਾਨਂ ਹਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਮੂਲਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਪਤਿਟ੍ਠਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਹਿਨੋਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨ ਕਮ੍ਮਨਿਦਾਨਭੂਤੇਨ ਉਦ੍ਧਂ ਓਜਂ ਅਤਿਹਰਨ੍ਤੇਨ ਮੂਲੇਨ ਵਿਯ ਪਾਦਪੋ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਫਲਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਹੇਤੁ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਾਰਣਂ. ਨਿਦਦਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਨਿਦਾਨਂ. ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਤਂ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਸਮ੍ਭਵੋ. ਪਭਵਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਪਭਵੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਹਿ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਕਾਰਣਵਿਸੇਸਵਿਸਯੋ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੋ, ਕਾਰਣਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸਯੋ ਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਮੂਲਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ, ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੋ ਚ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਪਞ੍ਚਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤਂ ਸਙ੍ਖਿਪ੍ਪਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ…ਪੇ… ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ.

ਯਥਾ ਸਾਲਿਵੀਹਿਬੀਜਾਦੀਨਿ ਤਂਤਂਓਸਧੀਨਂ ਸਾਲਿਵੀਹਿਆਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਸਾਧਕਾਨਿ, ਮਣਿਆਦਿਪ੍ਪਭਾਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚ ਨੀਲਾਦਿਵਣ੍ਣਾਨਿ ਨੀਲਾਦਿਪ੍ਪਭਾਸਾਧਕਾਨਿ, ਏਵਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਯਥਾਰਹਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਸਾਧਕੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਸੋ ਸਾਲਿਆਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਆਚਰਿਯਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਰੇਵਤਾਚਰਿਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਤਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਯਦਿ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਸਾਧਕੋ, ਏਵਂ ਸਤਿ. ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤਿ. ਯਥਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਹੇਤੁ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵਾਯ ਨ ਪਰਿਯਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋਪਿ ਹੇਤੁ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਾਯ. ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਹਿ ਤਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਸੋ ਤੇਸਂ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤੀ’’ਤਿ. ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਤੇਸਂ ਹੋਤਿਯੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਮਤ੍ਥੇਤੁਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਨਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਸਾਧਕੇਨ ਵਿਨਾ ਅਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

‘‘ਯੋਨਿਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚੇਵ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੬੭) ਵਚਨੇਹਿ ਕੁਸਲਭਾਵਸ੍ਸ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਕੁਸਲਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਅਕੁਸਲਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਾਪਿ ਕੁਸਲਭਾਵੋ ਵਿਯ ਨ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਕੇ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯੁਂ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਹੇਤੁਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਭਾਵੋ ਵਿਯ ਸਹੇਤੁਕਹੇਤੂਨਮ੍ਪਿ ਸਭਾਵਤੋਵ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ, ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਯਦਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲੋ ਵਾ ਸਿਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਵਾਤਿ ਯਦਿ ਅਲੋਭੋ ਸਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲੋ, ਸੋ ਕੁਸਲਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਤਂਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲੋ ਨ ਸਿਯਾ ਅਲੋਭਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਦੋਸਤ੍ਤਾਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਉਭਯਥਾਪਿ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਉਭਯਥਾ ਹੋਨ੍ਤੇਸੁ ਸਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧਂ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਂ ਪਰਿਯੇਸੇਥ, ਨ ਸਭਾਵਤੋ, ਏਵਂ ਹੇਤੂਸੁਪਿ ਕੁਸਲਾਦਿਤਾ ਅਞ੍ਞਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਸਭਾਵਤੋਤਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੂਸੁ ਸਭਾਵਤੋਵ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ’’ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਸਾ ਪਨ ਪਰਿਯੇਸਿਯਮਾਨਾ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਹੋਤੀਤਿ ਹੇਤੂਸੁ ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ, ਨ ਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧੋਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਮੂਲਾ ਵਿਯਾਤਿ ਏਤੇਨ ਮੂਲਾਨਿ ਵਿਯ ਮੂਲਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨੇਨਾ’’ਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਤ੍ਤਧਾ ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤੁਕਿਚ੍ਚਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧), ਤਤ੍ਥ ਪਠਮੋ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦੁਤਿਯੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸੇਸਨਂ, ਤੇਨ ਨ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਥ ਖੋ ਹੇਤੁਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਦੁਤਿਯੇ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਹੇਤੂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਨਾਯਮੇਕਨ੍ਤੋ. ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ‘‘ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਬ੍ਯਾਵਟੋ ਯਦਾ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਨ ਤਦਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਅਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਯੇ ਕੇਚਿ ਗਹਿਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਯਥਾ ‘‘ਅਰੂਪਿਨੋ ਆਹਾਰਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਅਰੂਪਿਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਹਾਰਗ੍ਗਹਣੇਨ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਵਿਨਾਪਿ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਵ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਸਿਯਾਤਿ? ਨ, ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯੇ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇ ਅਸਤਿਪਿ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਵ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂ ਨ ਕਤਂ, ਇਧ ਪਨ ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਂ. ਏਵਮ੍ਪਿ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਸੋ ਏਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਹੇਤੂਤਿ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਯੋ ਕੋਚਿ ਹੇਤੁ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਹੇਤੁਨੋ ਪੁਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਏਤਦਤ੍ਥਮੇਵ ਹਿ ਵਿਨਾਪਿ ਦੁਤਿਯੇਨ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਗਹਣਂ ਕਤਂ.

ਅਥ ਵਾ ਅਸਤਿ ਦੁਤਿਯੇ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨ ਪਨ ਹੇਤੂਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਯੇ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਹੇਤੂਨਂ, ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਹੇਤੁਝਾਨਮਗ੍ਗਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਮਤ੍ਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਅਞ੍ਞਧਮ੍ਮਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾ, ਨ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਵਿਯ ਸਾਪੇਕ੍ਖਾ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਪਨ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬਈਸਿਤਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਾ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਵਿਨਾਪਿ ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਵ ਆਹਰਿਤਬ੍ਬੇ, ਈਸਿਤਬ੍ਬੇ ਚ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੂਤੇ, ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਨ ਕਤਂ. ਇਧ ਚ ਦੁਤਿਯੇਨ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਹੇਤੁਨਾ, ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੇਨੇਵ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਹੇਤੂਨਂ, ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ਵਿਸੇਸੇਨ ਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਹੇਤੂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਂ ਹੇਤੁਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੫੯੬. ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨਾਤਿ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ, ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਰਭਿਤ੍ਵਾਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ਰੂਪਾਯਤਨਾਦਿਮਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਟ੍ਠਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਂ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ ੧.੧.੨) ਅਨਿਯਮੇਨ ਸਬ੍ਬਰੂਪਾਯਤਨਾਨਂ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਯਤਨਾਨਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਦਿਭੇਦੇਨ ਛਬ੍ਬਿਧੇਸੁ ਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਭਾਵਿਤੋ ਏਵ. ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ. ਏਕਨ੍ਤਸਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ ਅਨਾਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਿ ਏਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਰਬ੍ਭੇਵਾ’’ਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਨਵਪ੍ਪਕਾਰੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੫੯੭. ਜੇਟ੍ਠਕਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਮੁਖਭਾਵੇਨ. ਅਤ੍ਤਾਧੀਨਾਨਞ੍ਹਿ ਪਤਿਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਧਿਪਤਿ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਪਮੁਖਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਛਨ੍ਦਵਤੋ ਕਿਂ ਨਾਮ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਪੁਰਿਮਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਧੁਰਭੂਤਾ ਜੇਟ੍ਠਕਭੂਤਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਸਾਧਯਮਾਨਾ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤਯਮਾਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਹੀਨਾਦਿਭਾਵੇਨ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਤੇਨ ਤੇ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਗਰੁਕਾਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਨਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਮਗ੍ਗਫਲਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤਯਮਾਨਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਾਧੀਨਾਨਂ ਪਤਿਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤਾ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤੀਤਿ ਛਨ੍ਦਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਧਿਪਤਿ, ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਛਨ੍ਦਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਛਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਯਥਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੧) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮਿਧ ‘‘ਅਧਿਪਤੀ ਅਧਿਪਤਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੩) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਅਭਾਵਤੋ. ਹੇਤਵੋ ਹਿ ਦ੍ਵੇ ਤਯੋਪਿ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਮੂਲਟ੍ਠੇਨ ਉਪਕਾਰਕਭਾਵਸ੍ਸ ਅਵਿਜਹਨਤੋ. ਅਧਿਪਤਿ ਪਨ ਜੇਟ੍ਠਕਟ੍ਠੇਨ ਉਪਕਾਰਕੋ, ਨ ਚ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਬਹੂ ਜੇਟ੍ਠਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਮ੍ਪਿ ਤੇਸਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਅਧਿਪਤੀ ਅਧਿਪਤਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਯਂ ਯਂ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਯਂ ਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਂ. ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਗਰੁਕਾਰਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦਨਵਸੇਨ ਵਾ ਗਰੁਕਾਰਿਕਂ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ ਅਵਿਜਹਿਤਬ੍ਬਂ ਅਨਵਞ੍ਞਾਤਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਤੇ ਤੇ ਗਰੁਕਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤਂਤਂਗਰੁਕਾਰਕਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੇਨਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੇਨ. ਸ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ, ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨੇਵ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ, ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤੇਨੇਵਾਤਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤੇਨੇਵ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾ ਤਯੋ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨੇਵ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸਾਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੂਲਾ ਤਯੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਸਪ੍ਪਕਾਰੋ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਤ੍ਤਧਾ ਸਹਜਾਤਾਧਿਪਤਿ, ਸਤ੍ਤਧਾ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੫੯੮. ਅਨ੍ਤਰਾਯਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤਰਂ, ਬ੍ਯਵਧਾਯਕਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਾਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋ, ਅਨਨ੍ਤਰੋ ਚ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਾਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ. ‘‘ਅਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਰਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ, ਕਾਲਾਨਨ੍ਤਰਤਾ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਬਹੁਧਾ ਪਪਞ੍ਚਯਨ੍ਤਿ, ਅਸਾਰਂ ਗਨ੍ਥਵਿਤ੍ਥਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਪਵਤ੍ਤਿਓਕਾਸਦਾਨਵਿਸੇਸਭਾਵੇਨ ਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਏਵਂ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾ, ਏਤੇ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਮਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਮਹੇਤੁਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯੋ ਹਿ ਏਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਤਿਆਦਿ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਮੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਨ੍ਤੀਰਣਾਨਨ੍ਤਰਾ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ, ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਯਂ ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਤਦਨਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਾਦਨਿਯਮੋ ਤਂਤਂਸਹਕਾਰਿਪਚ੍ਚਯਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇਨ ਇਜ੍ਝਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਅਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਰਤਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ਕੇਨਚਿ ਧਮ੍ਮੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਤਾਯ. ਕਾਲਾਨਨ੍ਤਰਤਾਯਾਤਿ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਤਾਯ. ਆਚਰਿਯਾਨਨ੍ਤਿ ਇਧਾਪਿ ਰੇਵਤਾਚਰਿਯਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲਾਨਨ੍ਤਰਤਾਯ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਰੋਧੇ. ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਪਨ ਵਾਰਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਥਾ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵੇਧੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਪੁਪ੍ਫਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਪੁਪ੍ਫਨਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਵੇਧੇ ਪਨ ਅਪਨੀਤੇ ਤਾਯ ਏਵ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਪੁਪ੍ਫਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਵਾਰਿਤਤ੍ਤਾ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਅਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਪਗਤੇ ਤਾਯ ਏਵ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਮ੍ਪਿ ਵਚਨਂ ਕਾਲਾਨਨ੍ਤਰਤਾ ਨਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾਹਾਦਿਨਾ ਕਾਲੇਨ ਅਨ੍ਤਰਿਤਭਾਵਤੋ. ਏਤਦੇਵ ‘‘ਕਾਲਨ੍ਤਰਿਤਤਾ ਅਤ੍ਥਿ’’ ਇਚ੍ਚੇਵ ਵਦਾਮ. ਨਨੁ ਚ ਕਾਲੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਕਾਲਾਨਨ੍ਤਰ…ਪੇ… ਲਦ੍ਧੀ’’ਤਿ.

ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮਤ੍ਤਤੋਵੇਤ੍ਥ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਅਤ੍ਥਤੋਤਿ ਉਪਚਯਸਨ੍ਤਤਿਅਧਿਵਚਨਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਮਤ੍ਤਤੋ ਨਾਨਾਕਰਣਂ, ਨ ਵਚਨੀਯਤ੍ਥਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨੇਵ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਨਿਰੋਧੁਪ੍ਪਾਦਨ੍ਤਰਾਭਾਵਤੋ ਨਿਰਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ. ਰੂਪਕਲਾਪਾਨਂ ਵਿਯ ਸਣ੍ਠਾਨਾਭਾਵਤੋ, ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਹਾਵਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵਤੋ ਚ ‘‘ਇਦਮਿਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ, ਉਦ੍ਧਂ, ਤਿਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਾਗਾਭਾਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਕਤ੍ਤਮਿਵ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਨਨ੍ਤਰਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਤਿ ਚ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਯਦਾਕਾਰੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ, ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਵਾ ਸਤਿ ਤਂਤਂਵਿਸੇਸਵਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋਵ ਆਕਾਰੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਮੇਵ ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਕਾਲਵੋਹਾਰੋਤਿ ਨਿਰੋਧਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਸਞ੍ਞਭਵਾ ਚਵਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪੁਰਿਮਚੁਤਿਪਚ੍ਛਿਮਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਞ੍ਚ ਨਿਰੋਧੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾਯ ਕਾਲਨ੍ਤਰਤਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਨ ਹਿ ਤੇਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਯਂ ਉਪਾਦਾਯ ਕਾਲਨ੍ਤਰਤਾ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਰੂਪਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਂ ਕਰੋਤਿ ਅਞ੍ਞਸਨ੍ਤਾਨਤ੍ਤਾ. ਰੂਪਾਰੂਪਸਨ੍ਤਤਿਯੋ ਹਿ ਦ੍ਵੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਸਦਿਸਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੂਪਕਾਰਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਵਿਸੁਂਯੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਕਸਨ੍ਤਤਿਯਞ੍ਚ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਤਂਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਅਨ੍ਤਰਕਾਰਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਾਦਿਸਞ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਅਭਾਵੋ ਅਨ੍ਤਰਕਾਰਕੋ ਹੋਤਿ ਅਭਾਵਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਜਵਨਸ੍ਸ ਵਿਯ, ਭਵਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚ ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਨਨ੍ਤਰਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਤਥਾ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਚੁਤੀਨਮ੍ਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਪਾਕਟੋਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਗਹਿਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵਚਨਂ ਅਲਭਨ੍ਤਾਨਂ ‘‘ਅਤੀਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੮.੪) ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਨ ਸੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਵਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਗ੍ਗਹਣਂ ਅਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ. ਯਤੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਏਵ ਗਹਣਂ ਸਿਯਾ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕੇ ਪਟਿਚ੍ਚਵਾਰਾਦਯੋ ਨ ਸਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਸਤ੍ਤਧਾ ਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੫੯੯. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਵ ਸਹ ਉਪ੍ਪਾਦਨਭਾਵੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਪਾਕਟੇਨ ਠਿਤਿਯਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਪਦੀਪਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਪਦੀਪੋ ਹਿ ਪਭਾਸਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਵ. ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਹਜਾਤਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਹਿ ਖਣੇ ਨਾਮਰੂਪਂ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਪਰਲੋਕਤੋ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਇਧ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਆਦਿਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਖਣੋ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਯੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਨਾਮਸ੍ਸ, ਨਾਮਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਅਭਾਵਤੋ. ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਿਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਤੇਨ ਖਣਨ੍ਤਰੇ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨ ਨਿਵਾਰਿਤੋਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਮਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇਤਿ ਕੇਚਿ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਚਿ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਲੇਤਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਿਵਾਰਿਤਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇ’’ਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਤਥਾ ਅਵਤ੍ਵਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਉਪਯੋਗੇਕਵਚਨਂ. ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਬਹੁਵਚਨਂ ਜਾਯਤਿ. ‘‘ਕਾਲੇ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਭੁਮ੍ਮੇਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦੀਪਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ‘‘ਏਕੋ ਖਨ੍ਧੋ, ਵਤ੍ਥੁ ਚ ਤਿਣ੍ਣਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੧੯) ਆਦਿਵਚਨੇਨ ਨਾਮਸਹਿਤਂ ਏਵ ਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਆਪਨ੍ਨੇ ਇਤਰੇਨ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਚ ਤਥਾਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੧੯) ਨਵਵਿਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੬੦੦. ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਕਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ਤਿਦਣ੍ਡਂ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਤਾਵਸੇਨੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਨ ਸਹਜਾਤਤਾਦਿਵਸੇਨ. ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤੋਯੇਵ ਹਿ ਕੋਚਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇਹਿ ਵਿਨਾ ਇਮਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਹੋਨ੍ਤੋਯੇਵ ਹਿ ਕੋਚਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਯਦਿ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਕਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕਤਾਮਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾ, ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਛਾਜਾਤਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਕਾ ਵਤ੍ਥੁਖਨ੍ਧਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਾ ਸਿਯੁਂ, ਨ ਚ ਤਂ ਇਚ੍ਛਿਤਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਸੇਨੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਠਿਤਿਯਾ ਚ ਉਪਕਾਰਕੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਂ ਪਨ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਤਿਵਿਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੬੦੧. ਤਰੁਆਦੀਨਂ ਪਥਵੀ ਵਿਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੇਨ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਸੇਸਧਾਤੂਨਂ, ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਉਪਕਾਰਕਾ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਟਾਦਯੋ ਵਿਯ ਨਿਸ੍ਸਯਾਕਾਰੇਨ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਤਂਤਂਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ. ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਏਵ ਹਿ ਸੇਸਧਾਤੁਯੋ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਿ ਵਿਯ ਯਥਾਸਕਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ.

ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੇਨਾਤਿ ਆਧਾਰਾਕਾਰੇਨ. ਆਧਾਰਾਕਾਰੋ ਚੇਤ੍ਥ ਤੇਸਂ ਸਾਤਿਸਯਂ ਤਦਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਤੋ ਭੂਤਾਨਿ ਅਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਤਦਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਵਿਸੇਸਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੋ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਦੇਸਕਾਨਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਯਂ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਯੇ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤਦਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ. ਯੇਨ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਵਿਸੇਸੇਨ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪਟੁਮਨ੍ਦਭਾਵੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਤਦਨੁਵਿਧਾਨਾਕਾਰੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਸ੍ਵਾਯਮਿਧ ਤੇਸਂ ਤਦਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਸਿਦ੍ਧੋ ਵਿਸੇਸੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇ ਸਤਿਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਤੋ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ ਵਿਭਾਵਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਨਯੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਕਾਸਿਤੋਵ. ਛਟ੍ਠੋ ਪਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਅਰੂਪੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਤਿ ‘‘ਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਚੀ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤੇ ਏਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਯਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਪਨ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਤੇਰਸਵਿਧੋ. ਕਥਂ? ਸਹਜਾਤਤੋ ਕੁਸਲਮੂਲਾ ਤਯੋ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੂਲੇਸੁ ਪਨ ਪੁਰੇਜਾਤਂ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਞ੍ਹਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਪੁਰੇਜਾਤਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਪੁਰੇਜਾਤਮੇਵ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਂ ਸਹਜਾਤਪੁਰੇਜਾਤਤੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਸਹਜਾਤਤੋ ਏਵ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਤੇਰਸ.

੬੦੨. ਤਦਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲੇਨ ਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਂ ਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਭੁਸੋ ਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਤਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਿ. ਬਲਵਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਵਸੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਅਨੁਰੂਪਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਵਸੇਨ, ਕੇਵਲਞ੍ਚ ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਕਾਰਕੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੋ’’ਤਿਆਦਿ.

ਤਤ੍ਥ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾਤਿ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਚਜਿਤ੍ਵਾ. ਯਾਯ ਵਾ ਚੇਤਨਾਯ ਸੋ ਦਿਯ੍ਯਤਿ, ਸਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾਨਂ. ਦਤ੍ਵਾਤਿ ਤਂ ਚੇਤਨਂ ਪਰਿਯੋਦਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਸੀਲਂ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾਤਿ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਦਸਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਨਿਚ੍ਚਸੀਲਂ ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ. ਇਮਿਨਾ ਸਮਾਦਾਨਵਿਰਤਿਯੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਿਰਤਿਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਿਰਤਿਯੋ ਪਨ ਲੋਕੇ ‘‘ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ ਪਨ ਹੋਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਿਰਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾਨਂਯੇਵ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਇਤਰੇਸਂ. ਉਪੋਸਥਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਾਣਂ ਨ ਹਨੇ, ਨ ਚਾਦਿਨ੍ਨਮਾਦਿਯੇ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੪੦੨) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਉਪੋਸਥਸੀਲਂ. ਤਂ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਂ ਸੇਕ੍ਖੋਪਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋਪਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਅਰਹਾਪਿ ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੇਵ. ਅਰਹਤੋਪਿ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤਂ ਕੁਸਲਂ ਕੁਸਲਮੇਵ. ਯੇਨ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਂ ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਧਿਕਾਰੇ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੁਚਿਣ੍ਣਾਨੀਤਿ ‘‘ਦਤ੍ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਹਿ ਆਸਨ੍ਨਕਤਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਇਮਿਨਾ ਨ ਆਸਨ੍ਨਕਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਦਾਨਾਦੀਹਿ ਵਾ ਸੇਸਾਨਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ. ‘‘ਝਾਨਂ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਸੇਕ੍ਖਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਨ੍ਤਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੋ ਹਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ‘‘ਵੋਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਸਕਦਾਗਾਮਿਅਨਾਗਾਮਿਨੋ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵੋਦਾਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸਕਦਾਗਾਮਿਅਨਾਗਾਮਿਨੋ. ਮਗ੍ਗਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਮਗ੍ਗਫਲਭਵਙ੍ਗਾਤਿਕ੍ਕਮਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਮਗ੍ਗਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ, ਸੁਦ੍ਧਮਗ੍ਗਤੋਯੇਵ ਪਨ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਕੁਸਲਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੦੪) ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਅਕਤ੍ਵਾਵ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਤਥਾਪਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਨੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਵਿਸੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਇਤਰੋ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨਪੀਤਿ ਸੋਪਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪਵਿਸੇਸੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕੀਭਾਵਮੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਤਦੁਭਯਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀਤਿਆਦਿ ਅਨਨ੍ਤਰਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਥਾ ਹੀਤਿਆਦਿ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਦਸ੍ਸਨਂ.

ਪਕਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪ-ਕਾਰੋ ਉਪਸਗ੍ਗੋ, ਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁਕਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਕਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਕਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਰਣਞ੍ਚ ਦੁਵਿਧਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ, ਉਪਸੇਵਨਞ੍ਚਾਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤੋ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਸਮੋਧਾਨੇਨ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਂ. ਉਪਸੇਵਨਂ ਪਨ ਕਾਯੇ ਅਲ੍ਲੀਯਾਪਨਵਸੇਨ ਉਪਯੋਗੂਪਸੇਵਨਂ, ਵਿਜਾਨਨਸਞ੍ਜਾਨਨਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਸੇਵਨਞ੍ਚ. ਤੇਨੇਵ ਅਨਾਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਉਤੁਸਮ੍ਪਦਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਸੇਵਨੇਨ ਉਪਸੇਵਿਤਾਨਂ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਤੀਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਹਿ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਤੁਭੋਜਨਂ ਸੇਨਾਸਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੮.੮) ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ. ਪਕਤਿਯਾ ਏਵਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰਰਹਿਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵ. ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਬਲਵਕਾਰਣਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਪਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇ ਆਗਤਨਯੇਨ. ਪਚ੍ਚਯਵਾਰੇ ਪਨ –

‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ, ਕੁਸਲਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ, ਅਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ, ਅਕੁਸਲਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਕੁਸਲਾਨਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ, ਪੁਗ੍ਗਲੋਪਿ, ਸੇਨਾਸਨਮ੍ਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੯).

ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਪੁਰਿਮਾ ਯੇਸਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਕਦਾਚਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਸੁ ਪਦੇਸੁ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤੇਸੁ ‘‘ਕੇਸਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੇ ਪਨ ਪੁਰਿਮਾ ਯੇਸਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਵਾ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇਸਂ, ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਬਨ੍ਧਕਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਇਤਰੇਸਂ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਸੁ ਪਦੇਸੁ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤੇਸੁ ‘‘ਕੇਸਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਿਦ੍ਧਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਸਂ ‘‘ਕੇਸਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.

ਕਸਿਣਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾਭਾਵਤੋ ਏਕਚ੍ਚਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਅਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤੋ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਰਾਸਿ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਾਰੂਪਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੬੦੩. ਪਠਮਤਰਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤੋ ਪੁਰੇਤਰਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਧਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਯੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਤ੍ਤਮਾਨਭਾਵੇਨ ਉਪਕਾਰਕੋ’’ਤਿ. ਨਿਸ੍ਸਯਾਰਮ੍ਮਣਾਕਾਰਾਦੀਹਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪੁਰੇਜਾਤਭਾਵੇਨ ਵਿਨਾ ਉਪਕਾਰਕਭਾਵਂ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਪੁਰੇਜਾਤਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਏਵਂ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੇ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ.

ਯਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇਨ’’ ਇਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਲਵਸੇਨ. ਯਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਦਸ੍ਸਨੇਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਪਿ ਯਂ ਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤੇਨ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਰੂਪਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਹਾਵਾਰੇ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਂ ਸੇਕ੍ਖਾ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੪). ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੪) ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੂਲਕਾ ਤਯੋਵ ਵਾਰਾ. ਤੇ ਚ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵਤ੍ਥੁਪੁਰੇਜਾਤਂ, ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ.

੬੦੪. ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਰੇਤਰਂ ਸਿਦ੍ਧਭਾਵੇ ਸਤਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਰੇਜਾਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਨਯੋ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਵ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਨ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾ ਪੁਰੇਤਰਮੇਵ ਜਾਤਾ, ਕਥਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ. ਪਚ੍ਛਾਜਾਤੇਨ ਹਿ ਵਿਨਾ ਸਨ੍ਤਾਨਾਵਿਚ੍ਛੇਦਹੇਤੁਭਾਵਂ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੇ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਾਕਾਰੇਨ ਉਪਕਾਰਕਾ, ਤੇਸਂ ਸਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਕਾਰਾਦੀਹਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਾਕਾਰਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਉਪਕਾਰਕਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਗਿਜ੍ਝਪੋਤਕਸਰੀਰਾਨਂ ਆਹਾਰਾਸਾਚੇਤਨਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਹਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਹਿ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨੇਵ ‘‘ਆਹਾਰਾਸਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਚੇਤਨਾਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਕਾਯਸ੍ਸਾਤਿ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਭੂਤੁਪਾਦਾਯਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ. ਸੋ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਕੁਸਲੋ, ਅਕੁਸਲੋ, ਵਿਪਾਕੋ, ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੬੦੫. ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਦਿਸਸ੍ਸ ਪਯੋਗੇਨ ਕਰਣੀਯਸ੍ਸ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਕਰਣਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਆਸੇਵਨਟ੍ਠੋ, ਅਤ੍ਤਸਦਿਸਸਭਾਵਤਾਪਾਦਨਂ ਵਾਸਨਂ ਵਾ. ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਾਭਿਯੋਗੋ ਵਿਯਾਤਿ ਉਗ੍ਗਹਣਸਵਨਧਾਰਣਾਦਿਪੁਰਿਮਾਪੁਰਿਮਾਸੇਵਨਾ ਵਿਯ. ਤੀਸੁ ਪਨ ਏਤੇਸੁ ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾਤਿ ਸਮਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇ ਵਿਯ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨ ਕਤੋਤਿ? ਅਤ੍ਤਨੋ ਗਤਿਂ ਗਾਹੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਕਾ ਹਿ ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਕਾਨਂ ਆਸੇਵਨਗੁਣੇਨ ਪਗੁਣਬਲਵਭਾਵਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋਵ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਂ ਗਤਿਂ ਗਾਹੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੁਣਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਯੇ ਯੇਸਂ ਵਾਸਨਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਆਸੇਵਨਗੁਣੇਨ ਪਗੁਣਬਲਵਭਾਵਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਂ ਗਤਿਂ ਗਾਹੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਾ, ਤੇਸਂ ਤੇਹਿ ਸਮਾਨਜਾਤਿਕੇਹੇਵ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਅਥ ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤਂ? ਆਸੇਵਨਾਭਾਵਤੋ. ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵਿਪਾਕਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਪਰਿਣਾਮਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਸਨ੍ਤਂ ਆਸੇਵਨਗੁਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਨੇਵ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਨ ਚ ਪੁਰਿਮਵਿਪਾਕਾਨੁਭਾਵਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਕਮ੍ਮਵੇਗਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਤਂ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਵਿਪਾਕੇ ਆਸੇਵਨਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਗਹਿਤਂ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਸਕਮ੍ਮਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਆਸੇਵਨਗੁਣਂ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਕੁਸਲਾਦਯੋਪਿ ਤਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਨਾਨਾਜਾਤਿਕਤ੍ਤਾਪਿ ਚੇਤੇ ਤਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਾਧਾਨਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤੇਵ. ਭੂਮਿਤੋ, ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਵਾ ਨਾਨਾਜਾਤਿਕਤਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾ ਮਹਗ੍ਗਤਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਨਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਕੁਸਲਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਸ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੬) ਤਿਧਾਵ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਆਵਜ੍ਜਨਵਜ੍ਜਿਤਾ ਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾ.