੧੫. ਆਯਤਨਧਾਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

ਆਯਤਨਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੫੧੦. ‘‘ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰਵਸੇਨ ‘‘ਆਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨਾਹ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਪਰਤੋ ਸਯਮੇਵ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਨ੍ਤਿਆਦਿ ਨੇਸਂ ਸਰੂਪਦਸ੍ਸਨਂ.

ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ, ਭਾਵਤ੍ਥੋ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਮੇਵ. ਸੋ ਪਨ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ ਦੁਵਿਧੋ – ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਸਾਧਾਰਣੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਚਕ੍ਖਾਦਿਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ, ਸਾਧਾਰਣੋ ਆਯਤਨਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ.

ਤੇਸੁ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਿਸੇਸਤੋ ਤਾਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਤੋਤਿ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਤੋ, ਚਕ੍ਖਾਦਿਸਦ੍ਦਤ੍ਥਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਸ੍ਸਾਦੇਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਮਧੁਂ ਚਕ੍ਖਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਚਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਰਸਸਾਯਨਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਤਿ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਖੋ ਪਨ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰੂਪਾਰਾਮਂ ਰੂਪਰਤਂ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੦੯) ਵਚਨਤੋ ਚਕ੍ਖੁ ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ. ਸਤਿਪਿ ਸੋਤਾਦੀਨਂ ਸਦ੍ਦਾਰਾਮਤਾਦਿਭਾਵੇ ਯੋ ‘‘ਯਂ ਚਕ੍ਖੁ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੫੯੭) ਪਾਲ਼ਿਯਂ, ‘‘ਰੂਪਾਭਿਘਾਤਾਰਹਭੂਤਪ੍ਪਸਾਦਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੬੦੦; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੩੩) ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਏਵ ਚਕ੍ਖੁਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਗਵਾਦੀਸੁ ਗੋਸਦ੍ਦਾਦਿ ਵਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਚਾਤਿ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਤਿ. ਚਕ੍ਖਤੀਤਿ ਹਿ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਂ ਵਦਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨੇਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਮਵਿਸਮਵਿਭਾਵਨਮੇਵ ਆਚਿਕ੍ਖਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਵਾ ਧਾਤੂਨਂ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਤਾ ਚ ਚਕ੍ਖਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਰਤ੍ਤਦੁਟ੍ਠਾਦਿਕਾਲੇਸੁ ਕਕਣ੍ਟਕਰੂਪਂ ਵਿਯ, ਉਦ੍ਦਰੂਪਂ ਵਿਯ ਚ ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਰੂਪਂ ਹਦਯਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਰੂਪਯਤਿ ਰੂਪਮਿਵ ਪਕਾਸਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਵਿਗ੍ਗਹਮਿਵ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਣਂ ਵਾ ਰੂਪਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਣਞ੍ਚ ਪਕਾਸਨਮੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਵਾ ਧਾਤੂਨਂ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥੋ ਏਵ ਰੂਪਸਦ੍ਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਵਣ੍ਣਵਾਚਕਸ੍ਸ ਰੂਪਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਰੂਪਯਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ, ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਵਾਚਕਸ੍ਸ ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਉਦਾਹਰੀਯਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਵਚਨਸਦ੍ਦੋ ਏਵ ਗਹਿਤੋ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਵਚਨਸਦ੍ਦੋ ਏਵੇਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦੋ, ਅਥ ਖੋ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ. ਸਪ੍ਪਤੀਤਿ ਸਕੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਪ੍ਪੀਯਤਿ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਂ ਗਮੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸੂਚਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਪਾਕਟਂ ਗਨ੍ਧਵਸੇਨ ‘‘ਇਦਂ ਸੁਗਨ੍ਧਂ, ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਾਦਿਵਤ੍ਥੁਂ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਪੁਪ੍ਫਮਤ੍ਥਿ, ਚਮ੍ਪਕਾਦਿਫਲਮਤ੍ਥਿ, ਅਮ੍ਬਾਦੀ’’ਤਿ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰਸਗ੍ਗਹਣਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰਣਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਆਹਾਰਰਸੇ ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਜੀਵਿਤਂ ਅਵ੍ਹਯਤੀਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣੇਨ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਸਾਸਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯੋਤਿ ਵਿਸੇਸੇਨ ਕਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯਹੇਤੁਭਾਵਂ ਅਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁ ਕਾਮਰਾਗਨਿਦਾਨਕਮ੍ਮਜਨਿਤੇਸੁ, ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਚ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯੇਸੁ ਕਾਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਤਰਸਾਸਵਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸੁਖਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮੇਥੁਨਮ੍ਪਿ ਸੇਵਨ੍ਤਿ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਸੋਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਤ੍ਥੁਕਾ ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਬਲਵਕਾਮਾਸਵਾਦਿਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸੇਨ ਸਾਸਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਮੁਨਾਤੀਤਿ ਨਾਲ਼ਿਯਾ ਮਿਨਮਾਨੋ ਵਿਯ, ਮਹਾਤੁਲਾਯ ਧਾਰਯਮਾਨੋ ਵਿਯ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਨਤੇ ਇਤਿ ਵਾ ਮਨੋ, ਤਂ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਯੇ ਵਿਸੇਸਲਕ੍ਖਣੇਨ ਆਯਤਨਸਦ੍ਦਪਰਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇ ਮਨੋਗੋਚਰਭੂਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣੇਨੇਵ ਏਕਾਯਤਨਭਾਵਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਮਨਨਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਵਿਸਯਵਿਸਯੀਭਾਵੇਹਿ ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਪਾਕਟਾਨਿ, ਤਥਾ ਅਪਾਕਟਾ ਚ ਅਞ੍ਞੇ ਮਨੋਗੋਚਰਾ ਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਨ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦੀਪਨਤ੍ਥੋ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ. ਧਾਰੀਯਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਰੂਪੇਨ ਅਵਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਰੂਪਾਦਯੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ ਏਵ ਯਥਾਸਕਂ ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਮੇਤੇ, ਏਤੇ ਪਨ ਅਨੇਕਧਮ੍ਮਭਾਵਤੋ, ਸਾਧਾਰਣਤੋ, ਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਤੋਪਿ ਮਨਸਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤੀਤਿ.

੫੧੧. ਸੇਨ ਸੇਨਾਤਿ ਸਕੇਨ ਸਕੇਨ. ਉਟ੍ਠਹਨ੍ਤੀਤਿ ਉਟ੍ਠਾਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਵਾਯਮਨ੍ਤੀਤਿ ਉਸ੍ਸਹਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿਚ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚ ਅਤ੍ਥੇ ਆਯਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਆਯਤਨਾਨੀਤਿ ਅਧਿਕਰਣਤ੍ਥੋ ਆਯਤਨਸਦ੍ਦੋ, ਦੁਤਿਯਤਤਿਯੇਸੁ ਕਤ੍ਤੁਅਤ੍ਥੋ. ਤੇ ਚਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕੇ ਧਮ੍ਮੇ. ਤੇ ਹਿ ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਅਯਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਆਯਾ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਲੀਨਾਨਿ ਅਪਾਕਟਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਤ੍ਥਰੇਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਞ੍ਚ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ. ਨ ਨਿਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਵਸੇਨ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਆਯਤਨਂ ਆਯਤਨਨ੍ਤਿ ਆਮੇਡਿਤਵਚਨਂ ਅਸ੍ਸਾ ਸਮਞ੍ਞਾਯ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ.

੫੧੨. ਏਵਂ ਅਵਯਵਭੇਦਵਸੇਨ ਆਯਤਨਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਯਤੋਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਸਾਧੁਫਲਭਰਿਤਤਾਯ, ਅਪਰਿਸ੍ਸਯਤਾਯ ਚ ਮਨੋਰਮ੍ਮੇ.

ਤਤ੍ਥ ਨਿਵਸਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਵਸਨ੍ਤਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾ’’ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਸੁਵਣ੍ਣਰਤਨਾਦੀਨਿ ਨਿਵੁਤ੍ਥਾਨਿ ਵਿਯ ਆਕਿਣ੍ਣਾਨਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਪਦੇਸੋ ਤੇਸਂ ਆਕਰੋ, ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੂਤਿ ਤੇ ਤੇਸਂ ਆਕਰੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਚ…ਪੇ… ਆਕਰੋ’’ਤਿ. ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਨੋ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵੋ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਏਵ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਅਨੇਕੇ ਏਕਜ੍ਝਂ ਤਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਸਮੋਸਟਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਸਮੋਸਰਣਤੋ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨਾਗਤਦ੍ਧੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਲੇਸੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਞ੍ਜੋ ਨਤ੍ਥਿ ਅਨਾਗਤੇ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੦). ਤਤ੍ਥੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਤੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਏਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੇ ਚਕ੍ਖਾਦਿਕੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਚਾਰਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਸੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਵਾ ਤੇ ਤੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸਯਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸੋ. ਨ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਮਨ੍ਤਰੇਨ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਆਧਾਰਾਧੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਿਸ੍ਸਯਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਪਧਾਨਤਾਯ ਕਾਰਣਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ‘‘ਤੇਸਂ ਅਭਾਵੇ ਅਭਾਵਤੋ’’ ਇਚ੍ਚੇਵਾਹ, ਨ ‘‘ਭਾਵੇ ਭਾਵਤੋ’’ਤਿ.

ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ‘‘ਆਯਤਨਤੋ ਆਯਾਨਂ ਤਨਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ‘‘ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੇਨ. ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਬਹੁਭਾਵਤੋ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਚ ਤੇ ਬਹੂ ਏਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਕਰਾਤਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤੇ ਆਯਤਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ.

੫੧੩. ਤਥਾ ਤਥਾ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਤੋ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਭਾਵੋ.

ਤਾਵਭਾਵਤੋਤਿ ਤਤ੍ਤਕਤੋ, ਤੇਨ ਅਨੂਨਾਧਿਕਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਅਧਿਕਭਾਵਤੋ ਚੋਦਨਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਸਲਕ੍ਖਣਧਾਰਣਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਊਨਚੋਦਨਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਦਯੋਪਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਭਵਙ੍ਗਮਨਸਙ੍ਖਾਤੋਤਿ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਚਲਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਭਵਙ੍ਗਮਨਸਙ੍ਖਾਤੋ. ਚਲਨਵਸੇਨ ਭਵਙ੍ਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਤਿ ਏਵ ਆਵਜ੍ਜਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸਾਪਿ ਕਾਰਣਭੂਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਭਵਙ੍ਗਮਨਸਙ੍ਖਾਤੋ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਸਾਧਾਰਣਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਅਸਾਧਾਰਣਂ. ਸਤਿਪਿ ਅਸਾਧਾਰਣਭਾਵੇ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨੇਨ ਅਗ੍ਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਹਿ ਵਾ ਅਸਾਧਾਰਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਸਾਧਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੫੧੪. ਯੇਭੁਯ੍ਯਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਆਦੀਹਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੁ ਅਯੁਤ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਹਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਦਾਚਿ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਕਸ੍ਸਚਿ ਏਕਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਆਯਤਨਯਮਕ ੧੮-੨੧). ਤਸ੍ਮਾ ਆਯਤਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਤਾਵ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੋ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਤੋ, ਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਏਕਚ੍ਚਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਟਿਪਜ੍ਜਨੀਯਤੋ, ਨ ਭੂਮਿਕ੍ਕਮੋ ਅਡ੍ਢੇਕਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਕਾਮਾਵਚਰਤ੍ਤਾ, ਇਤਰੇਸਞ੍ਚ ਚਤੁਭੂਮਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ. ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਹੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਭਾਵੇਨ, ਵਿਸਯੀਭਾਵੇਨ ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਪਠਮਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤੇਸੁਪਿ ਪਠਮਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬੇਸੁ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਪਠਮਤਰਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ.

ਤਤੋ ਘਾਨਾਯਤਨਾਦੀਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬਹੁਪਕਾਰਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤੇਹਿ ਪੁਰਿਮਤਰਂ ਅਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਸਹ ਵਤ੍ਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਏਕੇਨ ਕਮੇਨ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਘਾਨਾਦਿਕ੍ਕਮੇਨ ਦੇਸਿਤਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਹਿ ਦੇਸਿਤੇਸੁ ਨ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਚੋਦੇਤੁਂ, ਨ ਚ ਸਕ੍ਕਾ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਨ ਦੇਸੇਤੁਨ੍ਤਿ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਵਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਸੁਪਾਕਟਾਨੀਤਿ, ਮਨਾਯਤਨਂ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚੁਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਂ…ਪੇ… ਕਿਞ੍ਚਿ ਯਾਵ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਤੋ ਭੂਤਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਦੂਰਤਰੇ ਦੂਰੇ, ਸੀਘਤਰਂ ਸੀਘਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋ. ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਦ੍ਵਯਞ੍ਹਿ ਦੂਰਗੋਚਰਨ੍ਤਿ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁ ਦੂਰਤਰਗੋਚਰਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋਪਿ ਹਿ ਦੂਰਤਰੇ ਨਦੀਸੋਤਂ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਸੋਤਪਟਿਘਾਤਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਾਤਿ. ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਸੁਪਿ ਘਾਨਂ ਸੀਘਤਰਵੁਤ੍ਤੀਤਿ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪੁਰਤੋ ਠਪਿਤਮਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਭੋਜਨਸ੍ਸ ਗਨ੍ਧੋ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ. ਯਥਾਠਾਨਂ ਵਾ ਤੇਸਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸਰੀਰੇ ਸਬ੍ਬੁਪਰਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਧੋ ਸੋਤਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਅਧੋ ਘਾਨਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਅਧੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ, ਤਥਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਯੇਭੁਯ੍ਯਤੋ, ਮਨੋ ਪਨ ਅਰੂਪਿਭਾਵਤੋ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਂਤਂਗੋਚਰਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਬਾਹਿਰਾਯਤਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਇਮੇਸਂ ਕਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਗੋਚਰੋ ਵਿਸਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਗੋਚਰਵਿਸਯੋ, ਮਨੋ. ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਗੋਚਰੋ ਏਤਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋ? ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਸ੍ਸ ਵਵਤ੍ਥਿਤਭਾਵਤੋ ਸਵਿਭਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਏਤੇਨ ਚਕ੍ਖਾਦਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਰੂਪਾਦਿਵਚਨਸ੍ਸ ਚ ਕਾਰਣਮਾਹ.

੫੧੫. ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਗਣਨਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਜਾਤਿਵਸੇਨਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਭਾਵਸਮਾਨਤਾਵਸੇਨ. ਪਚ੍ਚਯਭੇਦੋ ਕਮ੍ਮਾਦਿਭੇਦੋ. ਦਾਨਾਦਿਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਭੂਤਾਨਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਾਨਂ, ਬਾਹਿਰਾਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਭੇਦੇਨ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਸਦਿਸਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਨਿਰਯਾਦਿਕੋ, ਅਪਦਾਦਿਗਤਿਨਾਨਾਕਰਣਞ੍ਚ ਗਤਿਭੇਦੋ ਗਤੀਨਂ, ਗਤੀਸੁ ਵਾ ਭੇਦੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਹਤ੍ਥਿਅਸ੍ਸਾਦਿਕੋ, ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਕੋ ਚ ਨਿਕਾਯਭੇਦੋ. ਤਂਤਂਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਭੇਦੋ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦੋ. ਯਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਤ੍ਥੂਨਂ ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਏਵ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਭੇਦੋ ਤਾਦਿਸਭੇਦਾਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਤਤੋ ਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਝਾਨਵਿਰਹਿਤਂ ਨਾਮ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਾਨਿ ਏਕਾਸੀਤਿਯਾ ਲੋਕਿਯਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਏਕਵੀਸੁਤ੍ਤਰਸਤਪ੍ਪਭੇਦਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਵਤ੍ਥੂਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਵਤ੍ਥੁ. ਤਪ੍ਪਭੇਦੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਂ. ਪਟਿਪਦਾ ਦੁਕ੍ਖਾਪਟਿਪਦਾਦਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਝਾਨਾਧਿਪਤਿਭੂਮਿਆਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨੀਲਂ ਨੀਲਸ੍ਸ ਸਭਾਗਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਸਭਾਗਂ. ਪਚ੍ਚਯੋ ਕਮ੍ਮਾਦਿ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਕੁਸਲਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਤਾ, ਸੀਤਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਤਾ ਚ ਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਗਤਿਨਿਕਾਯਭੇਦੋ. ਸਭਾਵਨਾਨਤ੍ਤਭੇਦਤੋਤਿ ਸੁਖਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੋ ਸਭਾਵਭੇਦੋ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ.

੫੧੬. ‘‘ਅਨਾਗਮਨਤੋ ਅਨਿਗ੍ਗਮਨਤੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤੇਸੁ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸਰੂਪਤ੍ਤਾ ਉਦਯਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕੁਤੋਚਿ ਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਵਯਤੋ ਚ ਉਦ੍ਧਂ ਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਣੇਪਿ ਇਤ੍ਤਰਕਾਲਤਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਥ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਪਰਿਪ੍ਫਨ੍ਦਕਿਰਿਯਾਵਸੇਨ ਈਹਨਂ ਈਹਾ, ਚਿਨ੍ਤਨਵਸੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਰਨਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ, ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਨਂ ਏਵਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਈਹਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਚ ਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਪਨ ਈਹਾ ਚ ਹੋਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਚਾਤਿ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਵਚਨਂ. ਧਮ੍ਮਤਾਵਾਤਿ ਸਭਾਵੋ ਏਵ, ਕਾਰਣਸਮਤ੍ਥਤਾ ਵਾ ਈਹਾਬ੍ਯਾਪਾਰਰਹਿਤਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਾਦਿਭਾਵੋ ਧਮ੍ਮਤਾ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੇ ‘‘ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਯਸ੍ਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਸਮ੍ਭਵਨਵਿਸੇਸਨਂ ਯਂ-ਸਦ੍ਦੋ. ‘‘ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਨੇਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੮) ਵਚਨਤੋ ਸੁਞ੍ਞਗਾਮੋਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਨ੍ਨਪਾਨਸਹਿਤਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤੇ ਸੁਞ੍ਞਗਾਮੇ ਯਂ ਯਦੇਵ ਭਾਜਨਂ ਪਰਾਮਸੀਯਤਿ, ਤਂ ਤਂ ਰਿਤ੍ਤਕਂਯੇਵ ਪਰਾਮਸੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਧੁਵਾਦਿਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾਨਿ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾਨਿ ਰਿਤ੍ਤਕਾਨੇਵ ਏਤਾਨਿ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਧੁਵਸੁਭਸੁਖਤ੍ਤਭਾਵਵਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਚਕ੍ਖਾਦਿਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦਕਭਾਵੇਨ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਭਿਘਾਤਕਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਅਹਿਸੁਸੁਮਾਰਪਕ੍ਖੀਕੁਕ੍ਕੁਰਸਿਙ੍ਗਾਲਮਕ੍ਕਟਾ ਛ ਪਾਣਕਾ. ਵਿਸਮਬਿਲਾਕਾਸਗਾਮਸੁਸਾਨਵਨਾਨਿ ਤੇਸਂ ਗੋਚਰਾ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਮਾਦਿਅਜ੍ਝਾਸਯੇਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਹਿ ਵਿਸਮਭਾਵਬਿਲਾਕਾਸਗਾਮਸੁਸਾਨਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸਦਿਸੂਪਾਦਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਵਨਭਾਵੇਹਿ ਅਭਿਰਮਿਤਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਵਿਸਮਾਦਿਸਦਿਸਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ.

ਇਤਿ ਆਯਤਨਾਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾਮੁਖਵਣ੍ਣਨਾ.

ਧਾਤੁਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੫੧੭. ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਕਾਮਂ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸਿਕਾਰਾਦਯੋਪਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਾ, ਤੇ ਪਨ ਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣਂ, ਚਕ੍ਖੁ ਅਸਾਧਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣੇਨਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਯਥਾ ਭੇਰਿਸਦ੍ਦੋ, ਯਵਙ੍ਕੁਰੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁ ਪੁਗ੍ਗਲਨ੍ਤਰਾਸਾਧਾਰਣਂ, ਨੀਲਾਦਿਸਬ੍ਬਰੂਪਸਾਧਾਰਣਞ੍ਚਾਤਿ ਸਾਮਿਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ.

ਵਿਦਹਤੀਤਿ ਏਵਂ ਏਵਞ੍ਚ ਤਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਿਨਿਯੁਞ੍ਜਮਾਨਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਦਹਤੀਤਿ ਚ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੋ ਏਵ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਦੀਪੀਯਤੀਤਿ ਵਿਨਾਪਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਧਾਤੂਤਿ ਏਸ ਸਦ੍ਦੋ ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਦਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਭਾਵਕਰਣਾਧਿਕਰਣੇਸੁ ਚ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿ ਹੋਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਤੇ ਅਤ੍ਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਧਾਤੁਯੋ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਨ ਵਿਦਹਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਵਿਧਂਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਲੋਕਿਯਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਂ. ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ ਅਵਤ੍ਥਿਤਾ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾ. ਸੁਵਣ੍ਣਰਜਤਾਦਿਧਾਤੁਯੋ ਸੁਵਣ੍ਣਾਦੀਨਂ ਬੀਜਭੂਤਾ ਸੇਲਾਦਯੋ. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੇਚਿ ‘‘ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਸੁ ਧਾਤੂਸੁ ਯੋ ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਦਨੁਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਦਯੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਲੋਕਿਯਾ ਹਿ ਧਾਤੁਯੋ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਚੇਤਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ, ਨ ਧਾਤੁਵਸੇਨ. ਕਾਮਂ ਪਞ੍ਚਪਿ ਅਤ੍ਥਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ, ਤਥਾਪਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯਦਾ ਕਤ੍ਤੁਵਚਨਿਚ੍ਛਾ, ਨ ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਭਾਵੋ. ਯਦਾ ਪਨ ਕਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾ, ਨ ਤਦਾ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੋ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪੀਤਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਗ੍ਗਹਣਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੂ’’ਤਿਆਦਿ.

੫੧੮. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਧਾਤੁਯੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਧਾਤੀਤਿ ਧਾਤੂਤਿ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਧਾਰਣਤ੍ਥੋ ਧਾ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਕਤ੍ਤੁਅਤ੍ਥੋਪਿ ਚਾਯਂ ਪੁਰਿਮੇਨ ਅਸਦਿਸੋ ਵਿਧਾਨਧਾਰਣਤ੍ਥਾਨਂ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਸਭਾਵਮਤ੍ਤਧਾਰਣਞ੍ਚ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਧਾਨੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਧਾਤੁਯੋ ਵਿਯ ਧਾਤੁਯੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੀਹਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਕੇਸਰਿਮ੍ਹਿ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਾ ਪੁਰਿਸੇ ਸੇਲਾਵਯਵੇਸੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦੋ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਉਪਚਰਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਞੇਯ੍ਯਞ੍ਚ ਞਾਣਞੇਯ੍ਯਾਨਿ, ਤੇਸਂ ਅਵਯਵਾ ਤਪ੍ਪਭੇਦਭੂਤਾ ਧਾਤੁਯੋ ਞਾਣਞੇਯ੍ਯਾਵਯਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦੋ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਏਕਦੇਸੋ, ਞੇਯ੍ਯਪ੍ਪਭੇਦੋ ਅਟ੍ਠਾਰਸਾਪੀਤਿ ਞਾਣਞੇਯ੍ਯਾਵਯਵਮਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਞਾਣੇਨ ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਸਭਾਵੋ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਞਾਣਞੇਯ੍ਯੋ, ਨ ਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਹਿ ਵਿਪਰੀਤਗ੍ਗਾਹਕੇਹਿ ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਅਵਯਵਾ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ, ਵਿਸਭਾਗਲਕ੍ਖਣਾਵਯਵੇਸੁ ਰਸਾਦੀਸੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦੋ ਤਾਦਿਸੇਸੁ ਅਞ੍ਞਾਵਯਵੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਉਪਚਰਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਰਸਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਵਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁਪਿ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਏਵ. ‘‘ਨਿਜ੍ਜੀਵਮਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਜ੍ਜੀਵਮਤ੍ਤਪਦਤ੍ਥੇ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਛ ਧਾਤੁਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਛਧਾਤੁਰੋ. ਯੋ ਲੋਕੇ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਧਮ੍ਮਸਮੁਦਾਯੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਛਧਾਤੁਰੋ ਛਨ੍ਨਂ ਪਥਵੀਆਦੀਨਂ ਨਿਜ੍ਜੀਵਮਤ੍ਤਾਨਂ ਸਭਾਵਾਨਂ ਸਮੁਦਾਯਮਤ੍ਤੋ, ਨ ਏਤ੍ਥ ਜੀਵੋ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੫੧੯. ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਕਮੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਧੇਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਾਤੂਨਂ ਕਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਹੇਤੁਫਲਾਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨਾ’’ਤਿ. ਹੇਤੁਫਲਾਨਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਹੇਤੁਫਲਭਾਵੋ ਏਵ, ਮਨੋਧਮ੍ਮਧਾਤੂਨਞ੍ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਿਰਿਯਮਨੋਧਾਤੁ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿਯਾ, ਵਿਪਾਕਮਨੋਧਾਤੁ ਵਿਪਾਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਨਾਪਿ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿਯਾ ਚ, ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਪਨ ਵੇਦਨਾਦਿਕਾ ਸਹਜਾਤਾ ਸਹਜਾਤਾਦਿਨਾ, ਅਸਹਜਾਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਨਾ, ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ, ਆਰਮ੍ਮਣਾਦਿਨਾ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦ੍ਵਾਰਭੂਤਮਨੋਵਸੇਨ ਵਾ. ਦ੍ਵਾਰਭੂਤਮਨੋਪਿ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਮਨੋਧਾਤੂਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਵਾ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੂਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਫਲਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿ.

੫੨੦. ਸਬ੍ਬਾਸਂ ਵਸੇਨਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਆਭਾਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਤਿਂਸਾਯ ਧਾਤੂਨਂ ਵਸੇਨ. ਅਪਰਮਤ੍ਥਸਭਾਵਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਸਭਾਵੇਸੁ ਨ ਕਦਾਚਿ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਚਨ੍ਦਾਭਾਸੂਰਿਯਾਭਾਦਿਕਾ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਏਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਰੂਪਧਾਤੁਯੇਵ ਹਿ ਆਭਾਧਾਤੂ’’ਤਿ. ਰੂਪਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧਾਤਿ ਰਾਗਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰੋ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਰੂਪਾਦਯੋ ਏਵਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਪਟਿਬਦ੍ਧਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਸਤਿਪਿ ਰਾਗਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਰਮ੍ਮਣਂ ਸੁਭਧਾਤੂਤਿ ਦੁਤਿਯੋ ਵਿਕਪ੍ਪੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸੇਸਾਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਨਿਰੋਧਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਨਿਰੋਧਮਤ੍ਤਂ ਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਭਾਵਤੋ. ਤਦਞ੍ਞਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੋ ਵਿਯ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਮਨੋਧਾਤੂਨਂ ਨਿਰੋਧੋ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਬਲਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਗ੍ਗਹਣਂ.

‘‘ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਮਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਮਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਕਾਮਰਾਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣੇਨ ਵਾ ਕਾਮਗੁਣੋਪਸਂਹਿਤੋ. ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇਤਿ ਯੇ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਵੀਚਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤਿਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਓਕਾਸੇ. ਓਗਾਲ਼੍ਹਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਧੋਭਾਗੇ ਚ ਓਕਾਸੇ ਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚਰਨ੍ਤਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਏਵ ਠਾਨੇ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ.

ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਏਵ ਵਿਤਕ੍ਕਪਕ੍ਖੇ. ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਦਾਨਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਤੋ, ਸੀਲਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਤੋ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਤੋ ਚ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾ. ਵਿਹਿਂਸਾਧਾਤੁ ਚੇਤਨਾ, ਪਰਵਿਹੇਠਨਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਾ. ਅਵਿਹਿਂਸਾ ਕਰੁਣਾ.

ਹੀਨਾਤਿ ਹੀਲ਼ਿਤਾ. ਪਣੀਤਾਤਿ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤਾ. ‘‘ਨਾਤਿਹੀਲ਼ਿਤਾ ਨਾਤਿਸਮ੍ਭਾਵਿਤਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ’’ਤਿ ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਆਗਤਾ ਹੀਨਦੁਕਤੋ ਏਵ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਧਾਤੁ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਉਭੋਪੀਤਿ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯੋ.

ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਯਦਿਪਿ ਛਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰੇਚਾਰਿਕਪਚ੍ਛਾਚਾਰਿਕਤ੍ਤਾ ਮਨੋਧਾਤੁ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਸਙ੍ਖੇਪੋਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਅਨੇਕੇਸਂ ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁਆਦੀਨਂ, ਤਾਸੁ ਚ ਏਕੇਕਿਸ੍ਸਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤਾਯ ਨਾਨਾਧਾਤੂਨਂ ਵਸੇਨ ਅਨੇਕਧਾਤੁ ਨਾਨਾਧਾਤੁ ਲੋਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸਧਾਤੁਪ੍ਪਭੇਦਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ.

੫੨੧. ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਭੇਦੇਨਾਤਿ ਬਹੂਸੁ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਲਿਖਿਤਂ, ਕੇਸੁਚਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਮਨੋਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਭੇਦੇਨਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਕੇਵਲੇਨ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਵਿਜਾਨਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਪਭੇਦਵਚਨਤੋ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇ ਦ੍ਵੇ ਮਨੋਗਹਣਾਨਿ ਨ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨ ਹਿ ਦ੍ਵੇ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯੋ ਸਨ੍ਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਾ ਮਨੋਧਾਤੁਗਹਣਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਕਾਯਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਮਨੋਧਾਤੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਗੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦਸਮਾਸਾਭਾਵਤੋ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਾਠੋ ਸਿਯਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਮਨੋਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਭੇਦੇਨਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋ ਤਸ੍ਸ ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਦ੍ਵਯਤਂ, ਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨੇਕਤਾਨਿਚ੍ਚਤਾਪਕਾਸਨਂ ਤੇਸਂ ਜੀਵਸਞ੍ਞਾਸਮੂਹਨਨਾਯ ਹੋਤਿ. ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਦੇਸਨਾ ਸਙ੍ਖੇਪਦੇਸਨਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੇਸਨਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾ, ਤਦੁਭਯਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਅਯਂ ਅਨਤਿਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਾ ਧਾਤੁਦੇਸਨਾ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯੇ (ਵਿਭ. ੧੭੨ ਆਦਯੋ) ਵੁਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁਦੇਸਨਾ ਅਤਿਸਙ੍ਖੇਪਦੇਸਨਾ, ਆਭਾਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਅਨੇਕਧਾਤੁਨਾਨਾਧਾਤੁਅਨ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾ ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾ, ਤਦੁਭਯਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਅਯਂ ਅਨਤਿਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਾ.

ਅਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਤੇਜਸਾ ਵਿਹਤਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਤੇਜਵਿਹਤਂ.

੫੨੨. ਸਙ੍ਖਤੋਤਿ ਗਣਨਤੋ. ਜਾਤਿਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਜਾਤਿਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੋ’’ਤਿ. ਵੀਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵੇਦਨਾਦੀਨਂ ਅਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਹਣਤੋ. ਸੇਸਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਵਿਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸੇਸਗ੍ਗਹਣਂ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਗ੍ਗਹਿਤਮੇਵਾਤਿ.

੫੨੩. ਤਾ ਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਆਦਯੋ ਪਞ੍ਚਪਿ.

ਪੁਰਿਮੇਹੇਵਾਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦੀਹਿ ਏਵ. ਜਵਨਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਪਨ ਜਵਨਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੇਨਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮਧਾਤੂਤਿ ਪਨ ਸਹਜਾਤੋ ਵੇਦਨਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਹਜਾਤ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਅਵਿਗਤਾਦੀਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਯਥਾਰਹਂ ਹੇਤੁਅਧਿਪਤਿਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਾਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਝਾਨਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬਹੁਧਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਏਕਚ੍ਚਾ ਚ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਸੁਖੁਮਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾ, ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਨਨ੍ਤਰਭਾਵਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣੇ ਯੋਗ੍ਯਾ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਵਿਪਾਕਵਜ੍ਜਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਕਚ੍ਚਾਯ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਪਨ ਵਿਪਾਕਾਪਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਏਕਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਏਕਚ੍ਚਾਯ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਦ੍ਵਯਂ ਆਰੁਪ੍ਪਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ਏਵਰੂਪਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਪਨ ਏਕਚ੍ਚਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਪਾਕਟੋਯਮਤ੍ਥੋ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਤੋ ਅਤਿਰੇਕੇਪਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਕੇਵਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਲੋਕਾਦਯੋਤਿ ਆਲੋਕੋ ਨਾਮ ਸੂਰਿਯਾਲੋਕਾਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਨਯੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਏਵਂ ਸੇਸਾਨਿਪਿ.

ਵਿਵਰਂ ਨਾਮ ਵਿਸੇਸਤੋ ਸੋਤਬਿਲਂ. ਵਾਯੁ ਗਨ੍ਧੂਪਸਂਹਰਣਕਵਾਤੋ. ਆਪੋ ਮੁਖੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਆਹਾਰਸ੍ਸ ਤੇਮਨਕਉਦਕਂ. ਪਥਵੀ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾ ਪਥਵੀਧਾਤੁ. ਭਵਙ੍ਗਮਨਂ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਚਲਿਤਂ ਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਆਵਜ੍ਜਨਮਨਸਿਕਾਰੋ.

੫੨੪. ਅਵਿਸੇਸਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਕਾਰਸ੍ਸ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਾ ਏਵਾ’’ਤਿ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਭੂਮਿਵਿਚਾਰੋ ਏਸੋਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਤਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਂ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਵਿਵਿਤ੍ਤਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੋਨਾਮ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ, ਅਪਰਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਅਨਾਗਤੋ. ਉਭਯਤ੍ਥ ਚ ਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁਯੋ ਸਭਾਵਵਿਵਿਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੋ ਵਾ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਦਯੋ ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਅਪਰਨ੍ਤੋ ਵਯੋ ਤਤੋ ਪਰਂ ਅਭਾਵਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਵਿਵਿਤ੍ਤਤੋਤਿ ਪਾਕਾਭਾਵਤੋ ਵਿਦ੍ਧਂਸਾਭਾਵਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਭੇਰਿਤਲਂ ਵਿਯ ਚਕ੍ਖੁਦਾਤੁ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ. ਆਦਾਸਤਲਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਨ੍ਤਂ ਨਾਮ ਉਚ੍ਛੁਯਨ੍ਤਂ. ਚਕ੍ਕਯਟ੍ਠੀਤਿ ਤਿਲਮਨ੍ਥਂ ਆਹ. ਸੋ ਹਿ ਅਚਕ੍ਕਬਨ੍ਧੋਪਿ ਤਂਸਦਿਸਤਾਯ ਚਕ੍ਕਯਟ੍ਠੀਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਚਕ੍ਕਬਨ੍ਧਮੇਵ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਯ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਾਹਿ ਚ ਉਪਮਾਹਿ ਨਿਜ੍ਜੀਵਾਨ. ਭੇਰਿਤਲਦਣ੍ਡਾਦੀਨਂ ਸਮਾਯੋਗੇ, ਨਿਜ੍ਜੀਵਾਨਂ ਸਦ੍ਦਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਨਿਜ੍ਜੀਵਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਨਂ ਸਮਾਯੋਗੇ ਨਿਜ੍ਜੀਵਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਕਾਰਣਫਲਾਨਂ ਧਾਤੁਮਤ੍ਤਤਂ, ਕਾਰਕਵੇਦਕਵਿਰਹਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਪੁਰੇਚਰਾਨੁਚਰਾ ਵਿਯਾਤਿ ਨਿਜ੍ਜੀਵਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕੇਚਿ ਨਿਜ੍ਜੀਵਾ ਪੁਰੇਚਰਾਨੁਚਰਾ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਨੋਧਾਤੁਯੇਵ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਖਣਂ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ ਅਤ੍ਤਨੋ ਖਣ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਯਪਿ ਪੁਰੇਚਰਾਨੁਚਰਾਭਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਅਨਨ੍ਤਰਪੁਬ੍ਬਕਾਲਾਪਰਕਾਲਤਾਯ ਪੁਰੇਚਰਾਨੁਚਰਾ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਛਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਏਕਜ੍ਝਂ ਅਨੇਕਾਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾਭਾਵਤੋ ਏਕਜ੍ਝਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਭਾਵੋ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾਭਾਵਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਸਿਯਾ, ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇ ਮਨਸਿਕਾਰਮਨ੍ਤਰੇਨਾਪਿ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣੂਪਲਦ੍ਧਿ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਵਨਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੋ ਵਿਯ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਨ ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਿ, ਨ ਚ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ, ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਞ੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਿ, ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਸਵਨਾਦੀਨਿ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ, ਪਨ ਸਨ੍ਤੀਰਮਣਸ੍ਸ ਚ ਅਭਿਨ੍ਨਵਿਸਯਤਾਯ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨ ਮਨਾਵਿਞ੍ਞਾਣਦਾਤੁ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਨਿਯਤਾਨਿਯਤਵਿਸਯਾਨਂ ਭਿਨ੍ਨਵਿਸਯਭਾਵੁਪਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਯਦਿ ਚ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਸਾਪਿ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਦ੍ਵਾਰਤਾਯ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਏਵ ਸਿਯਾ, ਨ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਤਤੋ ਚ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਵਿਧੁਰਂ ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਮਨਨਨ੍ਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਮਨਨਕਿਚ੍ਚਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ ਵਿਯ ਦਸ੍ਸਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਦਸ੍ਸਨਕਿਚ੍ਚਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਥਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸਾਤਿ ਸਬ੍ਬਾਯਪਿ ਦਸ੍ਸਨਵਿਞ੍ਞਾਣਭਾਵਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ.

ਯਥਾ ਪਨ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਨੋਧਾਤੁ, ਤਤੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ, ਏਵਂ ਦਸ੍ਸਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਨੋਧਾਤੁ, ਤਤੋ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਦਸ੍ਸਨਧਾਤੁਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਮਨਸੋ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਸਾਵਤ੍ਥਾ ਮਨਨਮਤ੍ਤਤਾਯ ਮਨੋਧਾਤੁ, ਏਵਂ ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਸਾਵਤ੍ਥਾ ਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਤਾਯ ਦਸ੍ਸਨਧਾਤੁ ਸਿਯਾ. ਤਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੂਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਰੂਪਵਿਸਯਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਾਦਿਵਿਸਯਾਭੋਗਾਭਾਵਤੋ ਸਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਅਸਮ੍ਭਵੋ. ਤਤੋ ਚ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਪਸੁਤਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਿਯਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਵਿਯ ਦਸ੍ਸਨਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਸਮਾਨਵਤ੍ਥੁਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ, ਅਞ੍ਞਵਤ੍ਥੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਨ ਚੇਤਂ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਵਿਯ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਚ ਬ੍ਯਵਧਾਯਿਕਾ ਮਨੋਧਾਤੁ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਨ ਚਸ੍ਸਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਿਯ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਤਾ ਅਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਮਨਨਤਾ, ਅਤ ਖੋ ਮਨਨਕਿਚ੍ਚਾਵਿਸੇਸਤੋ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸਭਾਗਤਾ. ਮਨੋ ਹਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਅਞ੍ਞਵਤ੍ਥੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਵਿਸਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਅਗ੍ਗਿ ਵਿਯ ਉਸੁਮਮਤ੍ਤੇ ਮਨਨਮਤ੍ਤੇ ਠਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਞ੍ਞਵਤ੍ਥੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੇ ਚ ਉਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਵਿਯ ਉਸੁਮਮਤ੍ਤੇ ਉਟ੍ਠਹਤਿ. ਪਚ੍ਚਯਾਨੁਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਚ ਮਨਨਮਤ੍ਤਾਨਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਅਨ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾਸਹਗਤਾਨਞ੍ਹਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਮਨਪਟਿਘਾਤਜਤਾਯ ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਂ, ਮਨਨਲਕ੍ਖਣਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯਵਿਚਿਨ੍ਤਨਾਸਮ੍ਭੂਤਤਾਯ ਤਦਨੁਰੂਪਾਚਿਨ੍ਤਨਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਿਨਿਪਾਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਘਟ੍ਟਨਾਨਿਘਂਸਬਲੇਨ ਭਵਙ੍ਗਲਕ੍ਖਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਲਨਾਵਤ੍ਥਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚਿਨ੍ਤਨਾਵਿਸੇਸਵਿਰਹਤੋ ਅਭਿਨਿਪਾਤਾਨੁਗੁਣਂ ਚਿਨ੍ਤਨਾਵਸਾਨਂ ਮਨਨਮਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ.

ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪਿ ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਂ ਖਣਂ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਅਤ੍ਤਾਨੁਗੁਣਂ ਚਿਨ੍ਤਨਾਮਨਨਸਮਞ੍ਞਾਵਿਰਹਤੋ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਅਭਿਨਿਪਾਤਵਿਸੇਸਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਭਾਵਾਦਿਨਾ ਸਮਾਨਂ ਚਿਨ੍ਤਨਾਦਿਮਨਨਮਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਤ੍ਥੁਕਿਚ੍ਚੇਹਿ ਤਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਸਙ੍ਗਹਿਤਾਪਿ ਮਨੋਧਾਤੁ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਨਿਕ੍ਖਮਪਵੇਸਭੂਤਾ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰੇ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰਮਨਸਿਕਾਰਤਬ੍ਬਿਸਯਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਪੁਰੇਚਰਾ, ਅਨੁਚਰਾਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਸਤਿਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਭਾਵੇ ਮਨਸੋ ਸਮ੍ਭੂਯ ਵਿਸਿਟ੍ਠਮਨਨਕਿਚ੍ਚਾਭਾਵਤੋ ਧਾਤੁਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਮਨੋਮਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁ ਮਨੋਧਾਤੂਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚ ਹੇਤੁਨਾ ਮਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਯੋਗਤੋ ਮਨੋਮਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਸਙ੍ਗਹੋਪਿ ਚਸ੍ਸਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵ. ਅਞ੍ਞਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ ਚ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਮਨੋਧਾਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਤਿ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਵਿਸੇਸਨਂ ਮਨੋਗਹਣਂ. ਧਾਤੁਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੇ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਗ੍ਗਹਣੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਸੇਸਨਂ ਦ੍ਵਾਰਭੂਤਮਨੋਦਸ੍ਸਨਮੇਵਾਤਿ ਦ੍ਵਾਰਸਮਞ੍ਞਾਰਹਤ੍ਤਾ ਨ ਮਨੋਧਾਤੂਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤੋਗਧਂ, ਨ ਚ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪੁਰੇਚਰਾਨੁਚਰਨ੍ਤਿ ਮਨਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਮਨਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸਮਞ੍ਞਾਰਹਂ, ਸਵਿਸੇਸਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਮਨਨਕਿਚ੍ਚਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਞ੍ਚਾਤਿ ਮਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਲੋਪਮਨ੍ਤਰੇਨ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਨਿਜ੍ਜੀਵਭਾਵਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂ’’ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.

ਸਲ੍ਲਮਿਵ ਸੂਲਮਿਵ ਤਿਵਿਧਦੁਕ੍ਖਤਾਸਮਾਯੋਗਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਵੇਦਨਾਸਲ੍ਲਸੂਲਯੋਗਾਤਿ ਵੇਦਨਾਸਙ੍ਖਾਤਸਲ੍ਲਸੂਲਯੋਗਤੋ. ਆਤੁਰਾ ਵਿਯਾਤਿ ਤੇਨ ਆਤੁਰਿਭੂਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਯ. ਆਸਾਯੇਵ ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਸਾਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਸਾਵਿਘਾਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ. ਸਞ੍ਞਾ ਹਿ ਅਸੁਭਾਦਿਕਮ੍ਪਿ ਸੁਭਾਦਿਤੋ ਸਜ੍ਜਾਨਨ੍ਤੀ ਆਸਂ, ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਵਿਘਾਤਂ ਆਸੀਸਿਤਸੁਭਾਦਿਅਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਜਨੇਤੀਤਿ. ਵਨਮਿਗੋ ਤਿਣਪੁਰਿਸਂ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਅਯਥਾਭੂਚ੍ਚਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਕੋ, ਤਥਾ ਸਞ੍ਞਾਪੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਨਮਿਗੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਕਮ੍ਮਪਧਾਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਪਕ੍ਖਿਪਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜਾਤਿਦੁਕ੍ਖਾਨੁਬਨ੍ਧਤੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਮਾਨੇਨ ਜਾਤਿਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਨੁਬਨ੍ਧਤਾ. ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤਿ ਹਿ ਜਾਤਿਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਪਦੁਮਂ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਂ ਖੁਰਚਕ੍ਕਂ ਵਿਯ ਰੂਪਮ੍ਪਿ ਇਤ੍ਥਿਆਦਿਭਾਵੇਨ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਂ ਨਾਨਾਵਿਧੁਪਦ੍ਦਵਂ ਜਨੇਤਿ. ਸਬ੍ਬੇ ਅਨਤ੍ਥਾ ਰਾਗਾਦਯੋ, ਜਾਤਿਆਦਯੋ ਚ ਵਿਸਯਭੂਤਾ, ਅਨੁਪਸਨ੍ਤਾ, ਸਪ੍ਪਟਿਭਯਾ ਚਾਤਿ. ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਤ੍ਤਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ ਅਮਤਾਦਿਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਵਵਤ੍ਥਾਨਾਭਾਵੋ ‘‘ਇਦਮੇਵ ਇਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮਾਭਾਵੋ, ਤੇਨ ਯਥਾ ਅਰਞ੍ਞਮਕ੍ਕਟੋ ਕੇਨਚਿ ਅਨਿਵਾਰਿਤੋ ਗਹਿਤਂ ਏਕਂ ਰੁਕ੍ਖਸਾਖਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤੋ ਪਰਿਬ੍ਭਮਤਿ, ਏਵਂ ਗਹਿਤਂ ਏਕਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਤਾ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾ ਚ ਮਕ੍ਕਟਸਮਾਨਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਟ੍ਠਿਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋਪਿ ਉਪ੍ਪਥਂ ਅਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦੁਟ੍ਠਸ੍ਸੋ ਅਸ੍ਸਖਲ਼ੁਙ੍ਕੋ. ਯਤ੍ਥਕਾਮਨਿਪਾਤਿਤੋਤਿ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਇਚ੍ਛਿਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਨਿਪਾਤਿਭਾਵਤੋ. ਨਾਨਾਵੇਸਧਾਰੀ ਰਙ੍ਗਨਟੋ.

ਆਯਤਨਦਾਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਇਤਿ ਪਨ੍ਨਰਸਮਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ.