੧੪. ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਞ੍ਞਾਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੪੨੧. ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨਾਤਿ ਉਪਚਾਰਾਕਾਰੋ, ਅਪ੍ਪਨਾਕਾਰੋ, ਵਸੀਭਾਵਾਕਾਰੋ, ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾਕਾਰੋ, ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਵਿਰਜ੍ਜਨਾਕਾਰੋ, ਚੁਦ੍ਦਸਧਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਦਮਨਾਕਾਰੋ, ਪਞ੍ਚਵਿਧਆਨਿਸਂਸਾਧਿਗਮਾਕਾਰੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬੇਨ ਭਾਵਨਾਕਾਰੇਨ.

ਤਦਨਨ੍ਤਰਾਤਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੇਨ, ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਚ ਤਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾ. ਪਞ੍ਞਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਭਾਵਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਤਿਸਙ੍ਖੇਪਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵਾ ‘‘ਸਮਾਧਿਸਿਲਾਯਂ ਸੁਨਿਸਿਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਸਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਤਿਵਿਯ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਭਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਅਯਂ ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਮ੍ਪਿ ਤਾਵ ਨ ਸੁਕਰਾ. ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨਸ੍ਸ ਪਨ ਅਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਪਗੇਵ ਭਾਵੇਤੁਂ ਨ ਸੁਕਰਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪੁਚ੍ਛਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਹਾ, ਕਮ੍ਮਂ ਕਿਰਿਯਾ ਕਰਣਂ, ਪਞ੍ਹਾਵ ਕਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਹਾਕਮ੍ਮਂ, ਪੁਚ੍ਛਨਪਯੋਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਕਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸਰੂਪਪੁਚ੍ਛਾ. ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਕੇਨ ਅਤ੍ਥੇਨ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ‘‘ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਕਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਪਞ੍ਞਾ ਸਭਾਵਤੋ, ਕਿਚ੍ਚਤੋ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰਤੋ, ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਤੋ ਚ ਕਥਂ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਾਨਸ੍ਸਾ ਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨੀ’’ਤਿ. ਕਤਿਵਿਧਾਤਿ ਪਭੇਦਪੁਚ੍ਛਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਪੁਚ੍ਛਾ ਨ ਗਹਿਤਾਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਯ ਤਾਵ ਪਞ੍ਞਾਯ ਨਤ੍ਥੇਵ ਸਂਕਿਲੇਸੋ. ਅਸਤਿ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕੁਤੋ ਵੋਦਾਨਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਤਦੁਭਯਂ ਨ ਗਹਿਤਂ. ਲੋਕਿਯਾਯ ਪਨ ਤਾਨਿ ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨੇ ਏਵ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਨੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਨ ਗਹਿਤਾਨਿ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ, ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਯਂ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਨ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਦਿਟ੍ਠਾਨਿਸਂਸੇ ਏਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਭਾਵਨਾਯ ਕੋ ਆਨਿਸਂਸੋ’’ਤਿ.

੪੨੨. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪਞ੍ਹਾਕਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਵਿਵਰਣਂ. ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਅਵਿਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਗੂਲ਼੍ਹੋ ਮੁਟ੍ਠਿਯਂ ਕਤੋ ਵਿਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਵਰਣਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਭੂਤਭਾਵਕਰਣਤੋ. ਕਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਕਾਮਞ੍ਚਾਯਂ ਸਰੂਪਪੁਚ੍ਛਾ, ਵਿਭਾਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਸਭਾਵਵਿਭਾਵਨਂ ਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨਮੁਖੇਨੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਭਾਗੋ ਤਾਵ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਂਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ਅਯਮਾਦੀਨਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ ਬਹੁਵਿਧਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਬਹੁਵਿਧਾਤਿ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਾ. ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾਤਿ ਅਤ੍ਥਜਾਪਿਕਾਦਿਭੇਦੇਨ, ਸੁਤਮਯਞਾਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਂ ਅਨਵਸੇਸਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਭਾਗਂ. ਨ ਸਾਧੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੋ. ਤਾਯ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾਜਟਾਵਿਜਟਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਨ ਸਾਧੇਯ੍ਯ. ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪਭੇਦੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਯਮਾਨੇ ‘‘ਏਕਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿਆਦਿਕੋ (ਵਿਭ. ੭੫੧) ਸਬ੍ਬੋ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁ ਵਿਭਙ੍ਗੇ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਚ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਆਗਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪਭੇਦੋ. ਸਕਲੋਪਿ ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯੋ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਯ੍ਵਾਯਂ ਇਧ ਪਞ੍ਞਾਭਾਵਨਾਵਿਧਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾਯ ਓਕਾਸੋਵ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਕਿਞ੍ਚ ਯ੍ਵਾਯਂ ਠਾਨਾਠਾਨਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਵਿਪਾਕਨ੍ਤਰਾਦਿਵਿਸਯੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ, ਸੋਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਫਲਾਫਲਭੇਦੇਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ. ਸੋ ਚ ਪਨ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਯਮਾਨੋ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਵਿਕ੍ਖੇਪਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਯਥਾ ਤਂ ਅਵਿਸਯੇ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਤ੍ਤਰਿ ਚ ਵਿਕ੍ਖੇਪਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਥਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਦਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸੇਸਕੁਸਲਪਞ੍ਞਾ.

੪੨੩. ਸਞ੍ਜਾਨਨਵਿਜਾਨਨਾਕਾਰਵਿਸਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਾਕਾਰਵਿਜਾਨਨਾਕਾਰੇਹਿ ਸਾਤਿਸਯਂ. ਯਤੋ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਜਾਨਨਂ ਜਾਨਨਭਾਵੋ ਵਿਸਯਗ੍ਗਹਣਾਕਾਰੋ. ਸੋ ਹਿ ਨੇਸਂ ਸਮਾਨੋ, ਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨਾਦਿਆਕਾਰੋ. ਪੀਤਕਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ‘‘ਲੋਹਿਤਕਂ ਓਦਾਤਂ ਦੀਘਂ ਰਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕੇ ਸਞ੍ਞਾਯ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਞ੍ਜਾਨਨਮਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਞ੍ਜਾਨਨਂ ਨਾਮ ‘‘ਨੀਲਂ ਪੀਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਾ ਸਞ੍ਞਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜਾਨਨਂ. ਤਥਾ ਹੇਸਾ ਪੁਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨਪਚ੍ਚਯਨਿਮਿਤ੍ਤਕਰਣਰਸਾ. ਮਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਵਿਜਾਨਨਪਜਾਨਨਾਕਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਏਵ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕਦਾਚਿਪਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਤੇ ਵਿਸੇਸਾ ਨਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੀ ਸਞ੍ਞਾ ਕੁਤੋ ਪਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ’’ਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਤਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਨੀਲਪੀਤਾਦਿਕਸ੍ਸ ਸਞ੍ਜਾਨਨਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਂ ਜਾਨਨ੍ਤਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਕਥਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਂ ਪਾਪੇਤੀਤਿ? ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਸ੍ਸਿਤਮਗ੍ਗੇਨ. ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਹਿ ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਪਗੁਣਭਾਵਤੋ ਪਰਿਚਯਵਸੇਨ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨਪਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਪਗੁਣਸ੍ਸ ਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਸਜ੍ਝਾਯਨੇ ਞਾਯਾਗਤਾਪਿ ਵਾਰਾ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਨ੍ਤਿ ਚ ਲਕ੍ਖਣਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਮਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਂ. ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾਤਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਆਯੂਹਿਤ੍ਵਾ. ਮਗ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਅਸਮ੍ਬੋਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਨਯਵਸੇਨਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਞ੍ਚ ਪਾਪੇਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਨ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣੇਨ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਞ੍ਚ ਪਾਪੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਉਪਮਾਯ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਜਾਤਬੁਦ੍ਧੀਤਿ ਅਸਞ੍ਜਾਤਬ੍ਯਵਹਾਰਬੁਦ੍ਧਿ. ਉਪਭੋਗਪਰਿਭੋਗਨ੍ਤਿ ਉਪਭੋਗਪਰਿਭੋਗਾਰਹਂ, ਉਪਭੋਗਪਰਿਭੋਗਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪਟਿਲਾਭਯੋਗ੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਛੇਕੋਤਿ ਮਹਾਸਾਰੋ. ਕੂਟੋਤਿ ਕਹਾਪਣਪਤਿਰੂਪਕੋ ਤਮ੍ਬਕਂਸਾਦਿਮਯੋ. ਅਦ੍ਧਸਾਰੋਤਿ ਉਪਡ੍ਢਗ੍ਘਨਕੋ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਪਾਦਸਾਰ ਸਮਸਾਰਪਰੋਪਾਦਸਾਰਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਤੇ ਪਕਾਰੇਤਿ ਇਨ੍ਦਜਾਲਾਜਾਤਿਪੁਪ੍ਫਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰੇ ਚੇਵ ਛੇਕਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰੇ ਚ.

ਸਞ੍ਞਾ ਹੀਤਿਆਦਿ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਂ. ਸਞ੍ਞਾ ਵਿਭਾਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਵਸੇਨੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਗਹਣਤੋ ਦਾਰਕਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਸਦਿਸੀ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਾ ‘‘ਯਥਾਉਪਟ੍ਠਿਤਵਿਸਯਪਦਟ੍ਠਾਨਾ’’ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਏਕਚ੍ਚਵਿਸੇਸਗਹਣਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਗਾਮਿਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਸਦਿਸਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਞ੍ਞਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨਵਸੇਸਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧਤੋ ਹੇਰਞ੍ਞਿਕਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਸਦਿਸੀ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਜਾਨਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾਤਿ ਤੇਸਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਵਬੋਧੋ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਮੁਖੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫).

ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ. ਨ ਤਤ੍ਥ ਏਕਂਸੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਪਞ੍ਞਾ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਨ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਦੁਹੇਤੁਕਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਵਿਯੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਹੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੁਖਂ ਪੀਤਿਯਾ ਨ ਨਿਯਮਤੋ ਅਵਿਯੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਨ ਨਿਯਮਤੋ ਅਵਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਯਥਾ ਪਨ ਪੀਤਿ ਸੁਖੇਨ ਨਿਯਮਤੋ ਅਵਿਯੁਤ੍ਤਾ, ਏਵਂ ਪਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਨਿਯਮਤੋ ਅਵਿਯੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੁਤ੍ਤੇਸੁ ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਤੇਸਂ ਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੋ ਦੁਕ੍ਕਰੋਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਜਨਾਨਂ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਂ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਤਂਯੇਵ ਵਚਨਨ੍ਤਰੇਨਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤੇਨਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਤਾਵ ਨਾਨਾਨਦੀਨਂ ਉਦਕਸ੍ਸ, ਨਾਨਾਤੇਲਸ੍ਸ ਵਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਾਜਨੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਥਿਤਸ੍ਸ ‘‘ਇਦਂ ਅਸੁਕਾਯ ਨਦਿਯਾ ਉਦਕਂ, ਇਦਂ ਅਸੁਕਤੇਲ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸਨਂ ਦੁਕ੍ਕਰਂ, ਕਿਮਙ੍ਗਂ ਪਨ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਂ ਅਰੂਪੀਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

੪੨੪. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਕੋ ਭਾਵੋ, ਸਮਾਨੋ ਚ ਭਾਵੋ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮੇਨ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਗਹਿਤਂ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਤਾਦਿਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ. ਤਦੁਭਯਸ੍ਸ ਚ ਯਾਥਾਵਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਲਕ੍ਖਣਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ. ਘਟਪਟਾਦਿਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਸ੍ਸ ਬਾਹਿਰਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਸ ਦੀਪਾਲੋਕਾਦਿ ਵਿਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਸ੍ਸ ਮੋਹਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਸ ਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਾ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਏਵ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਲੋਕੋ ਹਦਯਨ੍ਧਕਾਰਂ ਵਿਧਮੇਨ੍ਤੋ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤੋ ਏਵ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵੇਸੁ ਅਸਮ੍ਮੁਯ੍ਹਨਾਕਾਰੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਕਾਰਣਭੂਤਾ ਵਾ ਸਯਂ ਫਲਭੂਤਂ ਅਸਮ੍ਮੋਹਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਪੇਤੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਮਾਧਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਪਦਂ ਨਿਬਨ੍ਧਨਭਾਵੇਨ ਆਗਤਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫, ੯੯; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੭੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੦; ਮਿ. ਪ. ੨.੧.੧੪).

ਪਞ੍ਞਾਪਭੇਦਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੪੨੫. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਞਾਯ ਆਵੇਣਿਕੋ ਸਭਾਵੋ, ਨ ਤੇਨਸ੍ਸਾ ਕੋਚਿ ਵਿਭਾਗੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣੇਨ ਤਾਵ ਏਕਵਿਧਾ’’ਤਿ. ਲੁਜ੍ਜਨਪਲੁਜ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਲੋਕੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਟ੍ਟਂ, ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਲੋਕੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾ, ਤਤ੍ਥ ਵਾ ਵਿਦਿਤਾਤਿ ਲੋਕਿਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਲੋਕਤੋ ਉਤ੍ਤਰਾ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਪਿ ਹਿ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿਯਾਯੋਪਿ ਤਸ੍ਸਾ ਲਬ੍ਭਤੇਵਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰ-ਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ ਸਹ ਆਸਵੇਹੀਤਿ ਸਾਸਵਾ, ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਪਿ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਆਸਵਾਤਿ ਅਨਾਸਵਾ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਸਵਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਾਸਵਦੁਕਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨਾਤਿ ਨਾਮਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ, ਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ ਚ. ਪਠਮਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸਨਤੋ ਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚ, ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ, ਸਯਮ੍ਪਿ ਵਾ ਭਵਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵਿਯ ਅਪਾਤੁਭਾਵਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿ ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿ, ਪਠਮਮਗ੍ਗੋ. ਸੇਸਮਗ੍ਗਤ੍ਤਯਂ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਪਠਮਮਗ੍ਗੇਨ ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਅਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਤ੍ਥੇਨ ਭੂਮਿ ਚਾਤਿ ਭਾਵਨਾਭੂਮਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾ ਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿਭਾਵਨਾਭੂਮਿਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸੁਤਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚਿਨ੍ਤਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਾ. ਏਵਂ ਸੁਤਮਯਾ, ਭਾਵਨਾਮਯਾ ਚ. ਮਯਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬੋ. ਆਯੇ ਵਡ੍ਢਿਯਂ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਆਯਕੋਸਲ੍ਲਂ, ਅਪਾਯੇ ਅਵਡ੍ਢਿਯਂ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ, ਉਪਾਯੇ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਾਰਣੇ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਉਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕੋਸਲ੍ਲਪਦਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸਾ. ਏਵਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾਭਿਨਿਵੇਸਾ, ਉਭਯਾਭਿਨਿਵੇਸਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੪੨੬. ਲੋਕਿਯਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਵਿਸੇਸਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਚਤੁਕ੍ਕਸਙ੍ਗਹਿਤਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਸਮੁਦਾਯੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਮਞ੍ਞਾ ਤਦੇਕਦੇਸੇਸੁਪਿ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ, ਪਚ੍ਚੇਕਮ੍ਪਿ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਨਂ ਮਗ੍ਗਸਮਞ੍ਞਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਧਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪਿ ਪਦਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਨ ਦੁਕ੍ਕਰਵਚਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਸਾ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਵਾ’’ਤਿ. ਆਸਵਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਾਸਵਦੁਕਾਦੀਸੁਪਿ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਵ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਸੇਵ ਨਯੋ’’ਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਓਘਨੀਯਓਘਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਓਘਨੀਯਾਦਿਦੁਕਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਾਦਿਜ੍ਝਾਨਿਕਾਨਿ ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੇਸੁ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਮਹਗ੍ਗਤਪਞ੍ਞਾ ਨ ਗਹਿਤਾ.

੪੨੭. ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਨ੍ਤਾਵਸੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਨੇ ਪਰੋਪਦੇਸੇਨ ਵਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਾਯਚਿਨ੍ਤਾਵਸੇਨੇਵ. ਸੁਤਵਸੇਨਾਤਿ ਯਥਾਸੁਤਸ੍ਸ ਪਰੋਪਦੇਸਸ੍ਸ ਵਸੇਨ. ਯਥਾ ਤਥਾ ਵਾਤਿ ਪਰਤੋ ਉਪਦੇਸਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਸੁਤ੍ਵਾ ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਭਾਵਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ. ‘‘ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਭਾਵਨਾਮਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨ ‘‘ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਵ ਭਾਵਨਾਮਯਾ’’ਤਿ.

ਯੋਗਵਿਹਿਤੇਸੂਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਹਿਤੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾਪਰਿਣਾਮਿਤੇਸੁ ਉਪਾਯਸਮ੍ਪਾਦਿਤੇਸੁ. ਕਮ੍ਮਾਯਤਨੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਂ, ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਤਂ ਆਯਤਨਞ੍ਚ ਆਜੀਵਾਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇਸੁਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧਂ ਕਮ੍ਮਂ ਹੀਨਞ੍ਚ ਵਡ੍ਢਕੀਕਮ੍ਮਾਦਿ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਕਸਿਵਾਣਿਜਾਦਿ. ਸਿਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਦੁਵਿਧਂ ਹੀਨਞ੍ਚ ਨਲ਼ਕਾਰਸਿਪ੍ਪਾਦਿ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਮੁਦ੍ਦਾਗਣਨਾਦਿ. ਵਿਜ੍ਜਾਵ ਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਂ ਧਮ੍ਮਿਕਮੇਵ ਨਾਗਮਣ੍ਡਲਪਰਿਤ੍ਤਫੁਧਮਨਕਮਨ੍ਤਸਦਿਸਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਾਨਿ ਪਨੇਤਾਨਿ ਏਕਚ੍ਚੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸਦਿਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰਂ ਆਕਙ੍ਖਨ੍ਤਾ ਨੇਵ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਕਰਿਯਮਾਨਾਨਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਵਾ ਕਤਾਨਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਕਥੇਨ੍ਤਾਨਂ ਸੁਣਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਚਿਨ੍ਤਾਯ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਚਿਨ੍ਤਾਯ ਕਤਾਨਿਪਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੇਹਿ ਕਤਸਦਿਸਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਕਂ, ਇਦਂ ਨੋ ਸਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਜਾਨਨਞਾਣਂ. ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਨ੍ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ. ਤਂ ਹਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਨਤੋ ‘‘ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਦਾਨਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨਿਯਮਤ੍ਥੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿਪਿ ਗਹਿਤਾਨੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਨਾਨਨ੍ਤਰਿਯਕਭਾਵਤੋ. ਯਂ ਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਦਨਤ੍ਤਾਤਿ. ਯਂ ਏਵਰੂਪਿਨ੍ਤਿ ਯਂ ਏਵਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸਭਾਵਂ. ਅਨੁਲੋਮਿਕਂ ਖਨ੍ਤਿਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਪਞ੍ਞਾਵੇਵਚਨਾਨਿ. ਸਾ ਹਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਅਪਚ੍ਚਨੀਕਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਨੁਲੋਮਨਤੋ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਚਰਿਯਾਯ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸ੍ਸ, ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਚ ਅਵਿਲੋਮਨਤੋ ਅਨੁਲੋਮੇਤੀਤਿ ਅਨੁਲੋਮਿਕਾ. ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਏਤਾਨਿ ਕਾਰਣਾਨਿ ਖਮਤਿ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਖਨ੍ਤਿ. ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਰੋਚੇਤੀਤਿ ਰੁਚਿ. ਮੁਨਾਤੀਤਿ ਮੁਤਿ. ਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਪੇਕ੍ਖਾ. ਤੇ ਚ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤਾਯ ਨਿਜ੍ਝਾਯਮਾਨਾ ਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਖਮਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਨਿਜ੍ਝਾਨਖਨ੍ਤਿ. ਪਰਤੋ ਅਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਭਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਪਦੇਸਵਚਨਂ ਅਸੁਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾਨਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਞਾਣਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂਯੇਵ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨ੍ਤਿਮਭਵਿਕਾਨਂ, ਸੇਸਪਞ੍ਞਾ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਪੂਰਿਤਪਾਰਮੀਨਂ ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਪਰਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਭਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਪਰੇਨ ਕਰਿਯਮਾਨਾਨਿ ਵਾ ਕਤਾਨਿ ਵਾ ਦਿਸ੍ਵਾਪਿ ਪਰਸ੍ਸ ਕਥਯਮਾਨਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾਪਿ ਆਚਰਿਯਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਪਿ ਪਟਿਲਦ੍ਧਾ ਸਬ੍ਬਾ ਪਰਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾਵ ਪਟਿਲਦ੍ਧਾ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ, ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਇਧ ‘‘ਭਾਵਨਾਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ.

ਸਾਤਿ ‘‘ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੫੩) ਵੁਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾ. ਲੋਕਿਯਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਲੋਕਿਯਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾ. ਸਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਯਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਸਾ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਂ ਅਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀਪਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਿਚ੍ਚਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਵਾ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਨ ਆਵਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਿਯਤ੍ਤਾ ਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵੋਹਾਰਂ ਲਭਤਿ.

ਅਯਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋਤਿ ਆਯੋ, ਵੁਦ੍ਧਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੋਸਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨਤ੍ਥਹਾਨਿਅਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣੇ ਆਯੇ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਕੁਸਲਤਾ ਨਿਪੁਣਤਾ.

ਤਂ ਪਨ ਏਕਨ੍ਤਿਕਂ ਆਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯਾ ਇਮੇਸਂ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਹਾਨੇਸੁ, ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤੀਸੁ ਪਞ੍ਞਾ, ਇਦਂ ਆਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਵੁਦ੍ਧਿਲਕ੍ਖਣਾ ਆਯਤੋ ਅਪੇਤਤ੍ਤਾ ਅਪਾਯੋ, ਅਵੁਦ੍ਧਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੋਸਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥਹਾਨਿਅਨਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣੇ ਅਪਾਯੇ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਕੁਸਲਤਾ ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ. ਤਮ੍ਪਿ ਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯਾ ਇਮੇਸਂ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਨਿਰੁਜ੍ਝਨੇਸੁ, ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤੀਸੁ ਪਞ੍ਞਾ, ਇਦਂ ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਆਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਤਾਵ ਪਞ੍ਞਾ ਹੋਤੁ, ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਕਥਂ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾਤਿ? ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਤਿ ‘‘ਅਪਾਯੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਨਾਮ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਂ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਮਤਿਮਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਪਞ੍ਞਵਾ ਏਵ ਹਿ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਏਵਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਵਡ੍ਢਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਏਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਅਕੁਸਲੇ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਜਹਤਿ. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕੁਸਲੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਪਾਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਞਾ ਏਵਾਤਿ.

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਂਤਂਹਿਤਸੁਖਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਤਙ੍ਖਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਚਾਯਿਕੇ ਕਿਚ੍ਚੇ ਵਾ ਭਯੇ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਸ੍ਸ ਤਿਕਿਚ੍ਛਨਤ੍ਥਂ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਂ. ਠਾਨੇਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਠਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ, ਠਾਨਸੋ ਏਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਂ. ਤਤ੍ਰੁਪਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਕਰਣੀਯੇ ਉਪਾਯਭੂਤਾ.

ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ. ਉਭਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਉਭਯਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਤੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਅਵਿਭਾਗੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ. ਅਯਂ ਪਨ ਤਿਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਿਨਿਵੇਸੋ.

੪੨੮. ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਸਮ੍ਮੋਹਵਿਧਂਸਨਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਂ. ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਥਾ ਸੇਸਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਹਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਂ ਨਾਮ, ਤਤਿਯਂ ਪਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਇਤਰਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਮੇਵ.

‘‘ਅਤ੍ਥਾਦੀਸੁ ਪਭੇਦਗਤਾਨਿ ਞਾਣਾਨੀ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨੇਵ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਯਂ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਅਤ੍ਥੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਨਾਮ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਹਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਪਟਿਭਾਨਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਭਾਨੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਭਾਨਪ੍ਪਭੇਦਾ ਤਬ੍ਬਿਸਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤਾਦਿਭੇਦੇਹਿ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਾਪਕਹੇਤੁਅਨੁਸਾਰੇਨ ਅਰੀਯਤਿ, ਅਧਿਗਮ੍ਮਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮ੍ਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਚ੍ਚਹੇਤੁਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਵਾਰੇਸੁ ਆਗਤਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਸਚ੍ਚਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਵਾਰੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਵਾਰੇ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯੇ ਵਿਪਾਕੋ, ਕਿਰਿਯਾ ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਏਵ ਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਦਹਤੀਤਿ ਵਿਦਹਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਹੇਤੁਆਦੀਨਂ ਸਾਧਾਰਣਮੇਤਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ. ਤਦਤ੍ਥਂ ਪਨ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ ਵਾ ਦੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਸੁ ਪੁਰਿਮੋ ਅਤ੍ਥੋ ਮਗ੍ਗਵਜ੍ਜੇਸੁ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਅਵਬੋਧਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਮਗ੍ਗੋ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਹਿ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਤਰੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਯੋ ਕੋਚਿ ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਚ੍ਚਹੇਤੁਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਵਾਰੇਸੁ ਆਗਤਾਨਿ ਸਮੁਦਯਾਦੀਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ, ਸਚ੍ਚਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਵਾਰੇਸੁ ਮਗ੍ਗੋ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਵਾਰੇ ਭਾਸਿਤਂ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਏਵ ਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗੋ ਸਮ੍ਪਾਪਕੋ, ਭਾਸਿਤਂ ਞਾਪਕੋ, ਇਤਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋਤਿ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧੋ ਹੇਤੁ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਰਿਯਾਨਂ ਅਵਿਪਾਕਤਾਯ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਵਿਪਾਕਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਭਾਵੋਪਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ? ਨ, ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਤੋ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਪਨ ਪਧਾਨਹੇਤੁਤਾਯ ਪਾਕਟਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਏਵ ਤੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਿਰਿਯਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਫਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਨ ਹੇਤੁਭਾਵਸ੍ਸਾਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਪਿਚ ‘‘ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤਂ ਭੇਦਮਕਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ, ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਾਧਮ੍ਮੇ ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਯ੍ਵਾਯਂ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਵਿਭਜਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

‘‘ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਭਾਵਵਾਚਕੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ, ਅਵਿਪਰੀਤਨਿਰੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਬ੍ਯਭਿਚਾਰੀ ਵੋਹਾਰੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਬੋਧਨੇ ਪਟਿਨਿਯਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਦ੍ਦਵੋਹਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਦਭਿਲਾਪੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਞ੍ਞਿਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਭਿਚਾਰਿਵੋਹਾਰਸ੍ਸ ਅਭਿਲਾਪਨੇ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਮਾਗਧਭਾਸਾ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਯਦਿ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਭਾਵਾ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਭਿਲਪਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਚ ਵਚਨਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਭਿਲਪਿਤਬ੍ਬਂ ਉਚ੍ਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਥ ਫਸ੍ਸਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਂ ਅਭਿਲਪਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਚ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਫਸ੍ਸਂ ਫਸ੍ਸਾਤਿ ਨ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਨ ਚ ਅਵਚਨਂ ਏਵਂਪਕਾਰਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਚਨਭੂਤਾਯ ਏਵ ਤਸ੍ਸਾ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਿਲਾਪੇ ਉਚ੍ਚਾਰਣੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਤਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ‘‘ਏਵਮਯਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾ, ਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੭੧੮) ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਾ ਪਰਤੋ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੪੯) ਚ ਵਚਨਸਦ੍ਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਜਾਨਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਅਞ੍ਞਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਥਾ ਪਨ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਞਾਣਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਦਿਸਦ੍ਦਭੇਦਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਤਂਤਂਸਦ੍ਦਵਿਭਾਵਕਂ, ਏਵਂ ਸਭਾਵਾਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਤਂਵਿਭਾਵਕਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਕੋਚਿ ਪਾਲ਼ਿਵਿਰੋਧੋ. ‘‘ਤਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਨ ਨਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਞਾਣਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਮੇਵ ਤਂਤਂਸਦ੍ਦਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਂਤਂਪਭੇਦਨਿਚ੍ਛਯਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪਭੇਦਗਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤੀਤਿ.

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸਯੇ ਞਾਣਂ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਞਾਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਅਤ੍ਥਾਦੀਸੁ, ਤੀਸੁ, ਚਤੂਸੁਪਿ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਭੂਤਾਯ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਤੀਸੁ ਏਵ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਗੋਚਰਕਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਸਗੋਚਰਸ੍ਸ, ਕਿਚ੍ਚਾਦਿਕਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ‘‘ਇਦਂ ਞਾਣਂ ਇਦਂ ਨਾਮ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਇਮਿਨਾ ਨਾਮ ਕਿਚ੍ਚੇਨਾ’’ਤਿ ਜਾਨਨਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਲਕ੍ਖਣਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਮਿਆਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਇਮਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਇਦਮਤ੍ਥਜੋਤਕਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ.

੪੨੯. ਪਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨੇਕਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਤੇਸਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਤਂਤਂਪਭੇਦਾਵਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥਤਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਮਹਾਸਾਵਕਾਨਞ੍ਚ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਂ ਪਭੇਦਂ ਗਤਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਮਤ੍ਥਂ ਅਪਵਾਦੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰ-ਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ.

ਏਤਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਂ ਪਭੇਦਗਮਨਂ ਅਪ੍ਪਵਿਸਯਂ, ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਂ ਬਹੁਵਿਸਯਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਧਿਗਮੋ ਨਾਮ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ, ਸਾਤਿਸਯਂ ਵਾ ਅਧਿਗਮਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਕ੍ਖੇਨ ਪਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਇਮਾਸਂ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਸਦਭਾਵਾਧਿਗਮੋਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਵਿਯ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਰਹਤੋਪਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਸਦਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਸਦਤਾਯ ਕਾਰਣਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਅਨਵਸੇਸਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤੋ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਵਿਸਯਾ ਏਵ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਆਦਯੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਜ੍ਝਾਯੋ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਂ, ਤਦਤ੍ਥਸਵਨਂ ਸਵਨਂ, ਪਰਿਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਾ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਾਲ਼ਿਅਟ੍ਠਕਥਾਦੀਸੁ ਗਣ੍ਠਿਪਦਅਤ੍ਥਪਦਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾ’’ਤਿ, ਪਦਤ੍ਥਤੋ, ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਤੋ ਚ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਕਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਤਂ ਗਣ੍ਠਿਪਦਂ, ਯਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਤਂ ਅਤ੍ਥਪਦਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇ ਕਥਾਮਗ੍ਗੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਸਹਿਤਂ ਗਤਂ, ਪਚ੍ਚਾਗਤਞ੍ਚ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਗਤਪਚ੍ਚਾਗਤਿਕੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ, ਤੇਨ ਗਤਪਚ੍ਚਾਗਤਿਕਭਾਵੇਨ. ਵਸਨਟ੍ਠਾਨਤੋ ਯਾਵ ਗੋਚਰਗਾਮੋ, ਤਤੋ ਚ ਯਾਵ ਵਸਨਟ੍ਠਾਨਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨੁਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਾਵ ਅਨੁਲੋਮਗੋਤ੍ਰਭੁਸਮੀਪਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਮਾਹ. ਤਞ੍ਹਿ ਤੇਸਂ ਸਮੀਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ.

ਸਤ੍ਥੇਸੂਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜੇਸੁ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹੇਸੁ ਗਨ੍ਥੇਸੁ. ਤਥਾ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ ਏਕਸਤਰਾਜੂਨਂ ਦੇਸਭਾਸਾ ਏਕਸਤਵੋਹਾਰਾ. ਧਮ੍ਮਪਦੇ (ਧ. ਪ. ੧ ਆਦਯੋ) ਯਮਕਵਗ੍ਗੋ ਓਪਮ੍ਮਵਗ੍ਗੋਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਮੂਲਪਣ੍ਣਾਸੇ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੨੫ ਆਦਯੋ; ੪੩੯ ਆਦਯੋ) ਯਮਕਵਗ੍ਗੋ ਓਪਮ੍ਮਵਗ੍ਗੋ ਏਵਾਤਿ ਅਪਰੇ. ਸੁਤਪਟਿਭਾਨਬਹੁਲਾਨਨ੍ਤਿ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾਨਂ ਪਟਿਭਾਨਵਨ੍ਤਾਨਂ.

ਸਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ, ਪਚ੍ਛਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਪਿ ਵਾ. ਸੇਕ੍ਖਫਲਵਿਮੋਕ੍ਖਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਭਵਾ ਸੇਕ੍ਖਫਲਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਾ. ਠਾਨਾਠਾਨਞਾਣਬਲਾਦੀਨਿ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇਸੁ ਸਕਿਚ੍ਚਤੋ ਪਾਕਟਤਰਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦਸ ਬਲਾਨਿ ਵਿਯਾ’’ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋਪਿ ਸਬ੍ਬੇ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣਵਿਸੇਸਾ ਅਸੇਕ੍ਖਫਲਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਾ ਏਵ.

ਪਞ੍ਞਾਭੂਮਿ-ਮੂਲ-ਸਰੀਰਵਵਤ੍ਥਾਨਵਣ੍ਣਨਾ

੪੩੦. ਇਮਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ. ਭੂਮਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਹਾਰਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤੇ ਏਵਂ ਬਹੁਧਮ੍ਮਾ ਭੂਮਿਭਾਵੇਨ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਨਨੁ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਏਕੇਨਾਪਿ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ, ਤਿਵਿਧਸਤ੍ਤਾਨੁਗ੍ਗਹਤ੍ਥਂ ਖਨ੍ਧਾਦਿਤ੍ਤਯਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣੋ ਅਨੁਗ੍ਗਹੋ ਨ ਕਤੋ ਸਿਯਾ. ਤਿਵਿਧਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ ਅਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ ਉਭਯਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾਤਿ. ਤੇਸੁ ਯੇ ਅਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ, ਤਦਤ੍ਥਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਗਹਣਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਚਤੁਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਯੇ ਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ, ਤਦਤ੍ਥਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਦ੍ਧੇਕਾਦਸਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਯੇ ਪਨ ਉਭਯਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ, ਤਦਤ੍ਥਂ ਧਾਤੂਨਂ ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੇਦੇਨ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਮਜ੍ਝਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ, ਸਂਖਿਤ੍ਤਰੁਚੀ ਮਜ੍ਝਿਮਰੁਚੀ ਵਿਤ੍ਥਾਰਰੁਚੀਤਿ ਚ ਤਿਵਿਧਾ ਸਤ੍ਤਾ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਾਯ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਖਨ੍ਧਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਗਹਣਂ ਪਨ ਕਾਮਂ ਏਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਇਸ੍ਸਰਾ ਵਿਯ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਇਸ੍ਸਰਿਯਂ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਨ ਨੇਸਂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧਂ, ਨ ਏਤ੍ਥ ਕਸ੍ਸਚਿ ਵਸੀਭਾਵੋ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਾ ਏਤੇ ਅਵਸਵਤ੍ਤਿਨੋ’’ਤਿ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਤਦੁਭਯਹੇਤੁਵਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਮੇਵ ਉਪਕਾਰਾਵਹਂ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਸਚ੍ਚਾਦਿਦ੍ਵਯਂ ਗਹਿਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਹਿਤਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਅਯਂ ਨਯੋ ਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਮੂਲਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਭਾਵਤੋ. ਸਤਿ ਹਿ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਂ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਞ੍ਚ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਾ ਮੂਲਜਾਤਾ ਹੋਤਿ, ਨਾਸਤੀਤਿ. ਸਰੀਰਂ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਪਾਦਪਾਣਿਸੀਸਟ੍ਠਾਨਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦਿਕਾ ਇਮਾ ਪਞ੍ਚ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਅਵਯਵੇਨ ਸਮੁਦਾਯੂਪਲਕ੍ਖਣਨਯੇਨ ‘‘ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੪੩੧. ਪਞ੍ਚ ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤੇਨ ਨ ਤਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ, ਨ ਉਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੋ ਰਾਸਟ੍ਠੋ ‘‘ਮਹਾਉਦਕਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੪.੫੧; ੬.੩੭) ਵਿਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗਭਿਨ੍ਨਂ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ ਰਾਸਿਵਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਰੂਪਮੇਵ ਖਨ੍ਧੋ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਸਮਾਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ‘‘ਤੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਇਣਂ ਦਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਕੋਟ੍ਠਾਸਟ੍ਠੇ ਪਨ ਖਨ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਖਨ੍ਧਨ੍ਤਰਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗਾਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਏਕਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਪਠਮੇਨਤ੍ਥੇਨ ਰੂਪਰਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੋਤਿ. ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤੇ ਖਨ੍ਧਾ ਪਞ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ ਇਮਿਨਾ ਏਵ ਚ ਕਮੇਨਾਤਿ? ਭਾਜਨਭੋਜਨਬ੍ਯਞ੍ਜਨਭਤ੍ਤਕਾਰਕਭੁਞ੍ਜਕਵਿਕਪ੍ਪਦਸ੍ਸਨਤੋ, ਯਥੋਲ਼ਾਰਿਕਯਥਾਸਂਕਿਲੇਸੂਪਦੇਸਤੋ ਚਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਵਾਦਮੂਲਹੇਤੁਭਾਵਂ ਸਂਸਾਰਹੇਤੁਤਂ, ਕਮ੍ਮਹੇਤੁਤਞ੍ਚ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਤੋ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਖਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਦੇਸਿਤਾ.

ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੪੩੨. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਂ. ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਨਿਯਮਨਂ. ਯਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਹਿ ਸਨਿਪਾਤੇਨ ਕਿਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਗਹਿਤੇਨ ਅਨਿਯਮਤ੍ਥਤਾਯ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇ ਆਪਨ੍ਨੇ ਤਂ ਰੁਪ੍ਪਨਸਦ੍ਦੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤੇਨ ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਕਤੋ ਹੋਤਿ. ਸੀਤਾਦੀਹੀਤਿ ਸੀਤੁਣ੍ਹਜਿਘਚ੍ਛਾਪਿਪਾਸਾਦੀਹਿ. ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਚੇਤਂ ਕਰਣਵਚਨਂ. ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਧਮ੍ਮੋ ਏਵ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ. ਰੁਪ੍ਪਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸੀਤਾਦਿਵਿਰੋਧਿਪਚ੍ਚਯਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਿਸਦਿਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਰੋਧਿਪਚ੍ਚਯਸਮਾਗਮੇ ਵਿਸਦਿਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਨ ਪਨ ਵਿਭੂਤਤਰਂ. ਵਿਭੂਤਤਰਂ ਹੇਤ੍ਥ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਸੀਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਰੂਪਸਮਞ੍ਞਾ? ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਤਂਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਹੋਤਿਯੇਵ ਰੂਪਸਮਞ੍ਞਾ, ਅਨੁਗ੍ਗਾਹਕਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਵਾ. ਵਿਰੋਧਿਪਚ੍ਚਯਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਯੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸਦਿਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੋ, ਤਂ ਰੁਪ੍ਪਨਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞੇ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਰੂਪਯਤਿ ਵਿਕਾਰਂ ਆਪਾਦੇਤੀਤਿ ਰੂਪਂ, ਪੁਰਿਮਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ. ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨੇਨ ਵਿਕਾਰਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਰੁਪ੍ਪਨਸਦ੍ਦੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋਤਿ ਕੇਚਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਰੂਪਸਮਞ੍ਞਾਯ ਪਸਙ੍ਗੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥਿ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਾਭਾਵਤੋ. ਪਟਿਘਾਤੋ ਰੁਪ੍ਪਨਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਰਾਸਟ੍ਠਂ ਹਦਯੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਦਤਿ.

ਭੂਤੋਪਾਦਾਯਭੇਦਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਦਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਭਵਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਨ੍ਤਿ ਭੂਤਂ. ਭੂਤਾਨਿ ਉਪਾਦਿਯਤੇਵ, ਨ ਪਨ ਸਯਂ ਤੇਹਿ, ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਵਾ ਉਪਾਦੀਯਤੀਤਿ ਉਪਾਦਾਯਂ.

ਕਾਮਂ ਚਤੁਧਾਤੁਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਵਚਨਤ੍ਥਾਦਿਤੋਪਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿਭਾਵਿਤਾਨੇਵ, ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਿਭਾਵਨਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਚਤੁਧਾਤੁਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਦਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਪਦਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਵਚਨਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਵਿਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਬ੍ਬਾਪੀਤਿ ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਧਾਤੁਯੋ. ਆਪੋਸਙ੍ਗਹਿਤਾਯ ਤੇਜੋਨੁਪਾਲਿਤਾਯ ਵਾਯੋਵਿਤ੍ਥਮ੍ਭਿਤਾਯ ਏਵ ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਸਾ ਸੇਸਭੂਤਤ੍ਤਯਪਦਟ੍ਠਾਨਾ, ਏਵਮਿਤਰਾਪੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਵਸੇਸਧਾਤੁਤ੍ਤਯਪਦਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ.

ਚਤੁਵੀਸਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਬਲਰੂਪਾਦੀਨਂ ਪਟਿਸੇਧਨਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਚਕ੍ਖਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਧਿਟ੍ਠਿਤਂ ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਕ੍ਖਤੀਤਿ ਹਿ ਅਯਂ ਚਕ੍ਖਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਮਧੁਂ ਚਕ੍ਖਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਚਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਅਸ੍ਸਾਦਨਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰੂਪਾਰਾਮਂ ਰੂਪਰਤਂ ਰੂਪਸਮੁਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੦੯). ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਰੂਪੇਸੁ ਆਵਿਞ੍ਛਨਰਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੩੩; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੬੦੦). ਸਤਿਪਿ ਸੋਤਾਦੀਨਂ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਦਸ੍ਸਨੇ ਏਵ ਚਕ੍ਖੁ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਪਦੁਮਾਦੀਸੁ ਪਙ੍ਕਜਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਚਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਧਿਟ੍ਠਿਤਂ ਸਮਵਿਸਮਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਅਭਿਬ੍ਯਤ੍ਤਂ ਵਦਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਚਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧੩; ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੧੫੪) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਧਾਤੂਨਂ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਤਾਪਿ ਚਕ੍ਖਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਣਾਤਿ ਏਤੇਨ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਧਿਟ੍ਠਿਤਂ ਸਯਂ ਵਾ ਸੁਣਾਤੀਤਿ ਸੋਤਂ. ਘਾਯਤਿ ਏਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਘਾਯਤੀਤਿ ਘਾਨਂ. ਰਸਗ੍ਗਹਣਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰਣਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਆਹਾਰਰਸੋ ਜੀਵਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਤਂ ਅਵ੍ਹਾਯਤੀਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਸਾਸਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਕਾਯੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯਹੇਤੁਭਾਵਂ ਅਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁ ਕਾਮਰਾਗਨਿਦਾਨਕਮ੍ਮਜਨਿਤੇਸੁ, ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਚ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯੇਸੁ ਕਾਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਤੋ ਸਾਸਵਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸੁਖਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮੇਥੁਨਮ੍ਪਿ ਸੇਵਨ੍ਤਿ. ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਤ੍ਥੁਕਾ ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਬਲਵਕਾਮਾਸਵਾਦਿਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸੇਨ ਸਾਸਵਾਤਿ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਸਾਸਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯੋਤਿ ਕਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਹਦਯਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਰੂਪਯਤੀਤਿ ਰੂਪਂ, ਰੂਪਮਿਵ ਪਕਾਸਂ ਕਰੋਤਿ ਸਵਿਗ੍ਗਹਮਿਵ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਵਾ ਧਾਤੂਨਂ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥੋ ਏਵ ਰੂਪਸਦ੍ਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਪ੍ਪਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦੋ, ਉਦਾਹਰੀਯਤਿ, ਸਕੇਹਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਪ੍ਪੀਯਤਿ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਂ ਉਪਨੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਗਨ੍ਧਯਤੀਤਿ ਗਨ੍ਧੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਤ੍ਥੁਂ ਸੂਚਯਤਿ ਅਪਾਕਟਂ ‘‘ਇਦਂ ਸੁਗਨ੍ਧਂ, ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਫਲਾਦਿਂ ‘‘ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰਸਨ੍ਤਿ ਤਂ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਰਸੋ, ਅਸਾਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਤ੍ਥਿਯਾਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਤਥਾ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਾਤਿ ਜੀਵਿਤਂ, ਤਦੇਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਹਦਯਞ੍ਚ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ ਚ, ਹਦਯਸ੍ਸ ਵਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ. ਚੋਪਨਕਾਯਭਾਵਤੋ ਕਾਯੋ ਚ ਸੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਚੋਪਨਵਾਚਾਭਾਵਤੋ, ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਚ ਵਚੀ ਚ ਸਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਵਿਗ੍ਗਹਾਭਾਵਤੋ ਨ ਕਸ੍ਸਤਿ, ਕਸਿਤੁਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਨ ਵਾ ਕਾਸਤਿ ਦਿਬ੍ਬਤੀਤਿ ਅਕਾਸਂ, ਅਕਾਸਮੇਵ ਆਕਾਸਂ, ਤਦੇਵ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਨਿਜ੍ਜੀਵਟ੍ਠੇਨ ਆਕਾਸਧਾਤੁ. ਰੂਪਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਰੂਪਸ੍ਸ. ਲਹੁਭਾਵੋ ਲਹੁਤਾ. ਸਯਂ ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਾਯ ‘‘ਰੂਪਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ – ਕਮ੍ਮਨਿ ਸਾਧੁ ਕਮ੍ਮਞ੍ਞਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾ. ਪਠਮਂ, ਉਪਰਿ ਚ ਚਯੋ ਪਵਤ੍ਤਿ ਉਪਚਯੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਸੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਤਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿ. ਅਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸਿਨੋ ਭਾਵੋ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ. ਕਬਲਂ ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ. ਆਹਰਤੀਤਿ ਆਹਾਰੋ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਂ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਕਮਤੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨ ਮੂਲਭੂਤਤ੍ਤਾ ਪਠਮਂ ਭੂਤਰੂਪਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਇਤਰੇਸੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸਮਞ੍ਞਾਯ ਮੂਲਭਾਵਤੋ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਆਦਿਤੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਤੇਸਂ ਵਿਸਯੀਨਂ ਇਮੇ ਵਿਸਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਪਨ ਅਨੁਪਾਦਾਰੂਪਤ੍ਤਾ, ਭੂਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ਇਧ ਨ ਗਹਿਤਂ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਇਮੇਹਿ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ ਵਾ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦ੍ਵਯਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ‘‘ਇਮਿਨਾ ਜੀਵਤੀ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤਤੋ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਸ੍ਸ ਇਮਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਅਤ੍ਤਹਿਤਾਦਿਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ. ਤਸ੍ਸ ਇਮਾਸਂ ਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬੇ ਕਾਯਵਚੀਪਯੋਗਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦ੍ਵਯਂ. ਇਮਾਯ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਅਞ੍ਜਸੋ ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਆਕਾਸਧਾਤੁ. ਇਮੇਹਿਸ੍ਸ ਸੁਖਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਆਦਯੋ ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਲਹੁਤਾਦਯੋ. ਸਬ੍ਬੋ ਚਾਯਂ ਚਤੁਸਨ੍ਤਤਿਰੂਪਸਨ੍ਤਾਨੋ ਇਮਿਨਾ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੀਯਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਨ੍ਤੇ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੪੩੩. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਭਿਘਾਤਾਰਹਭੂਤਪ੍ਪਸਾਦਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਉਪਾਦਾਰੂਪੇਸੁ. ਰੂਪੇ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਾ ਅਭਿਘਾਤੋ ਰੂਪਾਭਿਘਾਤੋ, ਤਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਰੂਪਾਭਿਘਾਤਾਰਹੋ, ਰੂਪਾਭਿਘਾਤੋ ਹੋਤੁ ਵਾ ਮਾ ਵਾ ਏਵਂਸਭਾਵੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਭੂਤਾਨਂ ਪਸਾਦੋ ਰੂਪਾਭਿਘਾਤਾਰਹਭੂਤਪ੍ਪਸਾਦੋ, ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਂ ਚਕ੍ਖੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਹਿਤੋ ਏਵ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੋ ਰੂਪਾਭਿਹਨਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਕੇਵਲੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਸਭਾਵਤਾਵ ਪਮਾਣਂ, ਨ ਰੂਪਾਭਿਘਾਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਰੂਪਾਭਿਘਾਤਾਰਹਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਵਿਪਾਕਾਰਹਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਘਾਤੋ ਚ ਵਿਸਯਵਿਸਯੀਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਭਿਮੁਖੀਭਾਵੋ ਯੋਗ੍ਯਦੇਸਾਵਟ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਘਾਤੋ ਵਿਯਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਸੋ ਰੂਪੇ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਂ ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਰੂਪਮ੍ਹਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਮ੍ਹਿ ਸਪ੍ਪਟਿਘਮ੍ਹਿ ਪਟਿਹਞ੍ਞਿ ਵਾ’’ਤਿ, ‘‘ਯਮ੍ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਮ੍ਹਿ ਸਪ੍ਪਟਿਘਮ੍ਹਿ ਰੂਪਂ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਪਟਿਹਞ੍ਞਿ ਵਾ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ ਵਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੫੯੭) ਚ ਆਦਿ. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਤ੍ਤਭਾਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਦਾਨਭੂਤਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ, ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਚ ਤਦਾਯਤਨਿਕਭਵਪਤ੍ਥਨਾਭਾਵਤੋ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਦਿਵੋਹਾਰਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਦੁਤਿਯਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਨਿਦਾਨਕਮ੍ਮਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਨਿਦਾਨਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ. ਏਵਂਵਿਧਾਨਂ ਭੂਤਾਨਂ ਪਸਾਦੋ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾ…ਪੇ… ਪਸਾਦੋ, ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਂ ਚਕ੍ਖੁ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਭਵਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਭੂਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹਾਯਤਨਵਿਸਯਾਪਿ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦੀਨਂ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਦਿਵੋਹਾਰਾਰਹਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਤਿ ਹਿ ਦਟ੍ਠੁਮਿਚ੍ਛਾ, ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਯ, ਸੇਸਾਨਞ੍ਚ ਤਂਤਂਅਤ੍ਤਭਾਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਮ੍ਮਾਯੂਹਨਕ੍ਖਣਤੋ ਸਤਿ ਪੁਰਿਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਸਤਿ ਪਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਤਭਾਵੋਯੇਵ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਤੋ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਕਾਰਣਲਾਭੇ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੂਪਗਮਨਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵਾਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤਾ ਅਤ੍ਥਿਤਾ ਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਅਰਿਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਾਪਕੇ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਨ੍ਤਰਾਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੫੬), ‘‘ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੮੨; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੫) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ.

ਰੂਪੇਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਾ ਆਵਿਞ੍ਛਨਰਸਂ. ਆਧਾਰਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਨਿਦਾਨਕਮ੍ਮਜਭੂਤਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਯੇਸਂ ਭੂਤਾਨਂ ਪਸਾਦੋ, ਤੇਵਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਤਂਤਂਅਤ੍ਤਭਾਵਨਿਪ੍ਫਾਦਕਸਾਧਾਰਣਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਂ ਚਕ੍ਖੁਲਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਅਨਾਮਟ੍ਠਤ੍ਤਾ. ‘‘ਏਵਰੂਪਂ ਨਾਮ ਮੇ ਚਕ੍ਖੁ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਆਵੇਣਿਕਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਤਿਪਿ ਪਨ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਪਸਾਦਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇ ਸਵਿਸਯਾਵਭਾਸਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਸਾਦਬ੍ਯਾਪਾਰਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਸਾਦਕਾਰਣਸ੍ਸ ਸਤਿਪਿ ਕਮ੍ਮਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇ, ਏਕਤ੍ਤੇ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਣਭੇਦੇਨ ਭੇਦਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸੋਤਾਦੀਨਂ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਕਿਂ ਏਕਕਮ੍ਮੁਨਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਨਾਨਾਕਮ੍ਮੁਨਾਤਿ? ਉਭਯਥਾਪੀਤਿ ਪੋਰਾਣਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਾਨਾਕਮ੍ਮੁਨਾ ਤਾਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਏਕਕਮ੍ਮੁਨਾ ਪਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਕਥਂ ਨੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ? ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਤਂਤਂਭਵਪਤ੍ਥਨਾਭੂਤਾ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾ ਤਂਤਂਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਯਤਨਾਭਿਲਾਸਤਾਯ ਸਯਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਰੂਪਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨ ਤਂਤਂਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਚਿਤ੍ਤਭੇਦਤਂ ਵਿਦਹਤਿ. ਯਤੋ ਤਦਾਹਿਤਵਿਸੇਸਂ ਤਂ ਤਥਾਰੂਪਸਮਤ੍ਥਤਾਯੋਗੇਨਾਨੇਕਰੂਪਾਪਨ੍ਨਂ ਵਿਯ ਅਨੇਕਂ ਵਿਸਿਟ੍ਠਸਭਾਵਂ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਸਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਕਾਰਣਵਿਸੇਸੇਨ ਆਹਿਤਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਵਿਸਿਟ੍ਠਫਲਨਿਪ੍ਫਾਦਨਯੋਗ੍ਯਤਾਮਤ੍ਤਤੋ. ਅਯਞ੍ਚ ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੇਕਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਹੇਤੁਤਾਵਿਸੇਸਯੋਗੋ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ, ਆਗਮਨਤੋ ਚ ਪਰਤੋ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਪਿਚ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਲ਼ਸਾਦਿਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਲੋਕੇਪਿ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਸਾਲਿਬੀਜਸ੍ਸ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤਣ੍ਡੁਲਆਤਣ੍ਡੁਲਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤਾ ਦਿਸ੍ਸਤੇਵ, ਕਿਂ ਵਾ ਏਤਾਯ ਯੁਤ੍ਤਿਚਿਨ੍ਤਾਯ. ਯਤੋ ਕਮ੍ਮਫਲਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ, ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ ਚ ਸਬ੍ਬਸੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂਯੇਵ ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ.

੪੩੪. ਕੇਚੀਤਿ ਮਹਾਸਙ੍ਘਿਕੇਸੁ ਏਕਚ੍ਚੇ. ਤੇਸੁ ਹਿ ਵਸੁਧਮ੍ਮੋ ਏਵਂ ਵਦਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਤੇਜੋ ਅਧਿਕਂ, ਸੋਤੇ ਵਾਯੁ, ਘਾਨੇ ਪਥਵੀ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਆਪੋ, ਕਾਯੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਮਾ’’ਤਿ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਤੇਜਾਦਿਅਧਿਕਤਾ ਨਾਮ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਨਂ ਤਦਧਿਕਤਾਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤੇਜਾਧਿਕਾਨਂ ਭੂਤਾਨਂ ਪਸਾਦੋ ਚਕ੍ਖੂ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਕਾਯੋ ਸਬ੍ਬੇਸਨ੍ਤਿ ਕੋ ਏਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ, ਨਨੁ ਤੇਜਾਦਿਅਧਿਕਾਨਞ੍ਚ ਭੂਤਾਨਂ ਪਸਾਦਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਇਦਂ ਪਨ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਮਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਾਧਿਕਭਾਵਸ੍ਸ ਨਿਵਾਰਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਜਾਦੀਨਂ ਹਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਅਧਿਕਭਾਵੇ ਵਿਯ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਾ ਅਧਿਕਭਾਵੇਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਧਿਕਭਾਵੇਨੇਵ ਏਕਕਾਦਿਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਯ ਓਮਤ੍ਤਤਾਯਪਿ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਪਾਕਟੋਯਮਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਭੂਤਾਨਂ ਸਮਭਾਵੇਨ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋ ਇਧ ਸਮਭਾਵਦੀਪਕੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਜਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਪਦੀਪਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਤੇਜਸ੍ਸ ਓਭਾਸਰੂਪੇਨ, ਵਾਯੁਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦੇਨ, ਪਥਵਿਯਾ ਗਨ੍ਧੇਨ, ਖੇਲ਼ਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਉਦਕਸ੍ਸ ਰਸੇਨਾਤਿ ਪੁਰਿਮਵਾਦੇ, ਪਚ੍ਛਿਮਵਾਦੇ ਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਤਂਤਂਭੂਤਗੁਣੇਹਿ ਅਨੁਗ੍ਗਯ੍ਹਭਾਵਤੋ, ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਗਹਣੇ ਉਪਕਾਰਿਤਬ੍ਬਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਲੋਕਾਦਿਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਸਹਿਤਾਨਂਯੇਵ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਰੂਪਾਦਿਅਵਭਾਸਨਸਮਤ੍ਥਤਾ, ਵਿਵਰਸ੍ਸ ਚ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਗੁਣੋਤਿ ਤੇਸਂ ਲਦ੍ਧਿ. ਤੇਜਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਪਨ ਵਿਵਰਸ੍ਸ ਭੂਤਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ਯਥਾਯੋਗ-ਗ੍ਗਹਣਂ. ਅਥ ਵਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਵਿਯ ਵਿਵਰਮ੍ਪਿ ਭੂਤਗੁਣੋਤਿ ਪਰਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇ ਤੇਜਸ੍ਸ ਆਲੋਕਰੂਪੇਨ, ਆਕਾਸਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਿਵਰਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦੇਨ, ਵਾਯੁਸ੍ਸ ਗਨ੍ਧੇਨ, ਉਦਕਸ੍ਸ ਰਸੇਨ, ਪਥਵਿਯਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਤਂਤਂਭੂਤਗੁਣੇਹੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਅਧਿਕਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਅਗ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਪਭਸ੍ਸਰਸ੍ਸ, ਵਾਯੁਮ੍ਹਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਭਾਵੇਨ ਸੁਯ੍ਯਮਾਨਸ੍ਸ, ਪਥਵਿਯਾ ਸੁਰਭਿਆਦਿਨੋ ਗਨ੍ਧਸ੍ਸ, ਆਪੇ ਚ ਰਸਸ੍ਸ ਮਧੁਰਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਵਿਸੇਸਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ‘‘ਰੂਪਾਦਯੋ ਤੇਸਂ ਗੁਣਾ’’ਤਿ ਪਠਮਵਾਦੀ ਆਹਾਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵ ‘‘ਇਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਉਤ੍ਤਰਮਾਹ. ਇਮਿਨਾਵ ਉਪਾਯੇਨ ਦੁਤਿਯਵਾਦਿਨੋਪਿ ਨਿਗ੍ਗਹੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਰੂਪਾਦਿਵਿਸੇਸਗੁਣੇਹਿ ਤੇਜਆਕਾਸਪਥਵੀਆਪਵਾਯੂਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਕਤਾਨੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਣਾਦਸ੍ਸ ਵਾਦਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤੁਂ ‘‘ਅਥਾਪਿ ਵਦੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਆਸਵੇ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨੋਪਿ ਗਨ੍ਧੋ ਪਥਵਿਯਾ ਆਪੋਸਂਯੁਤ੍ਤਾਯ ਕਪ੍ਪਾਸਤੋ ਵਿਸਦਿਸਾਯਾਤਿ ਨ ਕਪ੍ਪਾਸਗਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਧਿਕਭਾਵਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਅਨਭਿਭੂਤਤ੍ਤਾ. ਆਸਵੇ ਹਿ ਉਦਕਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਪਥਵੀ ਉਦਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤਾ, ਨ ਕਪ੍ਪਾਸਪਥਵੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਏਵ ਗਨ੍ਧੇਨ ਅਧਿਕੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਣ੍ਹੋਦਕਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਚ ਅਗ੍ਗਿ ਉਪਲਬ੍ਭਨੀਯੋ ਮਹਨ੍ਤੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਫਸ੍ਸੋ ਵਿਯ ਵਣ੍ਣੋਪਿ ਪਭਸ੍ਸਰੋ ਉਪਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਉਣ੍ਹੋਦਕੇ ਵਣ੍ਣਤੋ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸੀਤੋਦਕਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣੋ ਪਰਿਹਾਯੇਥ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਉਭਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ. ਤਦਭਾਵੇਨ ਹਿ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਤੇਜਾਦਿਵਿਸੇਸਗੁਣਤਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਾ. ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨ ‘‘ਤੇਜਾਦੀਨਂ ਗੁਣੇਹਿ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਨੁਗ੍ਗਯ੍ਹਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਾਰਣਂ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਉਭਯਾਭਾਵੋ ਵਿਸੇਸਪਰਿਕਪ੍ਪਨਪਹਾਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਪਹਾਯੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਏਕਕਲਾਪੇਪਿ ਰੂਪਰਸਾਦਯੋ ਵਿਸਦਿਸਾ, ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਨਾਨਾਕਲਾਪੇ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਭੂਤਵਿਸੇਸਾਭਾਵੇਪੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਰੂਪਰਸਾਦਿਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਯਦਿ ਭੂਤਵਿਸੇਸੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਿਂ ਪਨ ਚਕ੍ਖਾਦਿਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਿਕਤ੍ਤਭਾਵਭਵਪ੍ਪਤ੍ਥਨਾਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਖਾਦਿਵਿਸੇਸਹੇਤੁਤਾਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਸਾਧਾਰਣਨ੍ਤਿ ਚ ਕਮ੍ਮਵਿਸੇਸੋਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਤਂ ਯੇਨ ਵਿਸੇਸੇਨ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਤੇਨੇਵ ਸੋਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਰਾਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ. ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਮਹਗ੍ਗਤਾ ਚੇਤਨਾ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੨.੭੮) ਵਚਨੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ ਏਕਾ ਚੇਤਨਾ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਨਾਨਾਚੇਤਨਾਯ ਹਿ ਤਦਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਸਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤੇਨ ਚ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਚ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਨ ਚੇਕਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਅਨੇਕਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧਮੇਕੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਅਨੇਕਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ.

੪੩੫. ਅਨਲ੍ਲੀਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨਲ੍ਲੀਨਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਰੂਪਸਦ੍ਦਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਸਯੋ. ਗਨ੍ਧਰਸਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਾ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯੇ ਅਲ੍ਲੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਅਲ੍ਲੀਨਾ. ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਸਯਂ ਕਾਯਨਿਸ੍ਸਯਅਲ੍ਲੀਨਂ ਭੂਤਤ੍ਤਾ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਾਨਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਵਿਸਯਗ੍ਗਾਹਕਾਨਿ ਸਾਨ੍ਤਰੇ, ਅਧਿਕੇ ਚ ਵਿਸਯੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵਤੋ. ਸੋਤਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਿਸਯਗ੍ਗਾਹੀਤਿ ਕੇਚਿ. ਯਦਿ ਸੋਤਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਿ, ਚਿਤ੍ਤਜੋ ਸਦ੍ਦੋ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਚ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਿਞ੍ਚ ਦਿਸਾਦੇਸਵਵਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨ ਸਿਯਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਯਿਪਦੇਸਸ੍ਸ ਏਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਯ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਦ੍ਦੋ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਠਿਤੋ. ਸਚੇ ਸੋਤਪਥੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਨਨੁ ਦੂਰੇ ਠਿਤੇਹਿ ਰਜਕਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਚਿਰੇਨ ਸੁਯ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ? ਨ ਦੂਰਾਸਨ੍ਨਾਨਂ ਯਥਾਪਾਕਟੇ ਸਦ੍ਦੇ ਗਹਣਵਿਸੇਸਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਦੂਰਾਸਨ੍ਨਾਨਂ ਵਚਨਸਦ੍ਦੇ ਯਥਾਪਾਕਟੇ ਗਹਣਵਿਸੇਸਤੋ ਆਕਾਰਵਿਸੇਸਾਨਂ ਅਗ੍ਗਹਣਂ, ਗਹਣਞ੍ਚ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਰਜਕਾਦਿਸਦ੍ਦੇਪਿ ਆਸਨ੍ਨਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਪਭੁਤਿ ਯਾਵ ਅਵਸਾਨਾ ਕਮੇਨ ਪਾਕਟੀਭੂਤੇ, ਦੂਰਸ੍ਸ ਚ ਅਵਸਾਨੇ, ਮਜ੍ਝੇ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਪਾਕਟੀਭੂਤੇ ਨਿਚ੍ਛਯਗ੍ਗਹਣਾਨਂ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਾ ਪਰਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਲਹੁਕਂ ਸੁਤੋ ‘‘ਚਿਰੇਨ ਸੁਤੋ’’ਤਿ ਅਧਿਮਾਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਪਨ ਸਦ੍ਦੋ ਯਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਸੋਤਸ੍ਸ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਦਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਥਂ ਪਟਿਘੋਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ? ਦੂਰੇ ਠਿਤੋਪਿ ਸਦ੍ਦੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਟਿਘੋਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਭਾਜਨਾਦਿਚਲਨਸ੍ਸ ਚ ਅਯੋਕਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਅਯੋਚਲਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੪੩੬. ਪੁਬ੍ਬੇ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਨਾ ਵਿਭਾਵਿਤਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁਂ ਠਿਤਟ੍ਠਾਨਾਦਿਤੋ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਚੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁ ਸਾਧਯਮਾਨਂ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਚ-ਕਾਰੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤ੍ਥੋ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਮੇਵ ਵਿਸੇਸਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤੇਸੁ ਯਥਾਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਰੂਪੇਸੁ. ‘‘ਸਰੀਰਸਣ੍ਠਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਸੇ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਵਸੇਸਂ ਕਣ੍ਹਮਣ੍ਡਲਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਸ੍ਨੇਹਮਿਵ ਸਤ੍ਤ ਅਕ੍ਖਿਪਟਲਾਨਿ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾਹੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਹਿ ਚਤੂਹਿ ਧਾਤੂਹਿ ਕਤੂਪਕਾਰਂ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੇਹੇਵ ਆਯੁਵਣ੍ਣਾਦੀਹਿ ਅਨੁਪਾਲਿਤਂ ਪਰਿਵਾਰਿਤਂ ਤਿਸਨ੍ਤਤਿਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕੇਹਿ ਉਤੁਚਿਤ੍ਤਾਹਾਰੇਹਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਯਮਾਨਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਸਤ੍ਤਅਕ੍ਖਿਪਟਲਬ੍ਯਾਪਨਵਚਨੇਨੇਵ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਨੇਕਕਲਾਪਗਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਮਾਣਤੋ ਊਕਾਸਿਰਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਊਕਾਸਿਰਮਤ੍ਤੇ ਪਦੇਸੇ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਆਵਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦੀਨਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਵਸਾਨਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵਂ ਸਮਵਸਰਟ੍ਠਾਨਤੋ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਚਕ੍ਖੁ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭੇਦਤੋ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਅਨੇਕਕਲਾਪਗਤਭਾਵਤੋ ਅਨੇਕਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਆਵਜ੍ਜਨਾਯ ਏਕਤ੍ਤਾ, ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਚ ਕਿਚ੍ਚਕਰਤ੍ਤਾ ਏਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਬਹੂਸੁ ਕਥਮੇਕਸ੍ਸੇਵ ਕਿਚ੍ਚਕਰਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਦਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਭਿਘਾਤਾਰਹਂ, ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਵਿਸੇਸੋ ਵਿਯ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇ.

ਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਮ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ, ਅਥ ਵਾ ਮਨੂਤਿ ਮਚ੍ਚੋ.

ਅਙ੍ਗੁਲਿਵੇਧਕਂ ਅਙ੍ਗੁਲੀਯਕਂ.

ਵਿਸਮਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਚਕ੍ਖੁ ਵਮ੍ਮਿਕਛਿਦ੍ਦਾਭਿਰਤਸਪ੍ਪੋ ਵਿਯ, ਬਿਲਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਸੋਤਂ ਉਦਕਬਿਲਾਭਿਰਤਕੁਮ੍ਭੀਲੋ ਵਿਯ, ਆਕਾਸਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਘਾਨਂ ਅਜਟਾਕਾਸਾਭਿਰਤਪਕ੍ਖੀ ਵਿਯ, ਗਾਮਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾ ਗਾਮਾਭਿਰਤਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਵਿਯ, ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਕਾਯੋ ਆਮਕਸੁਸਾਨਾਭਿਰਤਸਿਙ੍ਗਾਲੋ ਵਿਯ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਮ੍ਮਿ…ਪੇ… ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਵਿਸਮਜ੍ਝਾਸਯਤਾ ਚ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਿਸਮਜ੍ਝਾਸਯਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਸਮਜ੍ਝਾਸਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਪਪਞ੍ਚੋ ਸੋਤਾਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੪੩੭. ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਾ ਪਟਿਹਨਨਂ ਚਕ੍ਖੁਪਟਿਹਨਨਂ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਪਟਿਹਨਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਪਟਿਹਨਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਭਿਘਾਤੋਵ. ਵਿਸਯਭਾਵੋ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਤਾ. ਕਾਮਂ ਸਾ ਏਵ ਗੋਚਰਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਵਿਸਯਗੋਚਰਾਨਂ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ – ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਥਭਾਵੋ, ਤਬ੍ਬਹੁਲਚਾਰਿਤਾ ਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ. ਵਿਸਯਭਾਵੇ ਚਸ੍ਸ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਕੇ.

੪੩੮. ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਭਾਵੋ, ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਾ ਭਵਤਿ ਏਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਭਿਧਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਇਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਤ੍ਥਿਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ. ਤਤੋ ਏਵ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਤਂਸਹਿਤਂ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਤ੍ਥੀਤਿ ਪਕਾਸਨਰਸ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਟ੍ਟਂਸਤਾ ਅਵਿਸਦਹਤ੍ਥਪਾਦਾਦਿਤਾ ਚ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ. ਥਨਮਂਸਾਵਿਸਦਤਾ, ਨਿਮ੍ਮਸ੍ਸੁਦਾਠਿਤਾ, ਕੇਸਬਨ੍ਧਨਂ, ਵਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਇਤ੍ਥਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਦਹਰਕਾਲੇਪਿ ਸੁਪ੍ਪਕਮੁਸਲਕਾਦੀਹਿ ਕੀਲ਼ਾ, ਮਤ੍ਤਿਕਤਕ੍ਕੇਨ ਸੁਤ੍ਤਕਨ੍ਤਨਾਦਿ ਚ ਇਤ੍ਥਿਕੁਤ੍ਤਂ, ਇਤ੍ਥਿਕਿਰਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਵਿਸਦਟ੍ਠਾਨਗਮਨਾਦਿਕੋ ਆਕਾਰੋ ਇਤ੍ਥਾਕਪ੍ਪੋ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਇਤ੍ਥੀਨਂ ਮੁਤ੍ਤਕਰਣਂ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ. ਸਰਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਇਤ੍ਥਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਸਦਟ੍ਠਾਨਗਮਨਨਿਸਜ੍ਜਾਖਾਦਨਭੋਜਨਾਦਿਕਾ ਇਤ੍ਥਿਕੁਤ੍ਤਂ. ਇਤ੍ਥਿਸਣ੍ਠਾਨਂ ਇਤ੍ਥਾਕਪ੍ਪੋ. ਇਮਾਨਿ ਚ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਯਥਾਸਕਂ ਕਮ੍ਮਾਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਿਪਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਹਿਤੇ ਏਵ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਤਂਤਦਾਕਾਰਾਨਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਤੇਸਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਨਿਮਿਤ੍ਤਕੁਤ੍ਤਾਕਪ੍ਪਾਨਂ ਕਾਰਣਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਏਵ ਚ ਕਾਰਣਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਅਧਿਪਤਿਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਹਿਤੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਦਿਆਕਾਰਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ, ਇਤ੍ਥਿਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਚ ਤੇਸਂ ਰੂਪਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ.

ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਭਾਵਦਸਕੇਪਿ ਰੂਪਾਨਂ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨ ਜਨਕਂ, ਨਾਪਿ ਅਨੁਪਾਲਕਂ, ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ ਵਾ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਕਲਾਪਰੂਪਾਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਯ ਸਕਲਾਪਰੂਪਾਨਂ, ਆਹਾਰੋ ਵਿਯ ਵਾ ਕਲਾਪਨ੍ਤਰਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਾਧੀਨਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ, ਤਂਸਦਿਸੇਸੁ ਮਤਚਿਤ੍ਤਕਤਰੂਪੇਸੁਪਿ ਤਂਸਣ੍ਠਾਨਤਾ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਪਿ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਿਸਦਿਸਂ, ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਯਿਦਂ ਦ੍ਵਯਂ ਯਸ੍ਮਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਹ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੧੮੮) ਵਚਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਭਤੋਬ੍ਯਞ੍ਜਨਕਸ੍ਸਾਪਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਏਕਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਸਰੀਰੇਕਦੇਸਵੁਤ੍ਤਿ ਭਾਵਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਬ੍ਯਾਪਕਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਙ੍ਕਰੋ ਸਿਯਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਚ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਦਿਪਿ ਸਕਲਸਰੀਰਬ੍ਯਾਪਿਤਾਯ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਅਟ੍ਠਿਤੋਕਾਸੇ ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਪਨ ਭਿਨ੍ਨਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਠਿਤੋਕਾਸੇ ਠਿਤਨ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਯਮੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਕਥਾ. ‘‘ਰੂਪਰਸਾਦਯੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮਾਨਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁਪਿ ਨਾਮ ਸਙ੍ਕਰੋ ਨਤ੍ਥਿ ਲਕ੍ਖਣਭੇਦਤੋ, ਕਿਮਙ੍ਗਂ ਪਨ ਭਿਨ੍ਨਨਿਸ੍ਸਯਸਭਾਵੇਸੂਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੪੩੯. ਸਹਜਰੂਪਾਨੁਪਾਲਨਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਰੂਪਾਨਂ ਅਨੁਪਾਲਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਕਮ੍ਮਜਤ੍ਤਾ ਸਹਜ-ਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਅਨੁਪਾਲੇਤਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਜਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਕਮ੍ਮਜ-ਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਂ. ਯਥਾਸਕਂ ਖਣਮਤ੍ਤਟ੍ਠਾਯਿਨੋਪਿ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਤਂ ਅਨੁਪਾਲਕਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਹਜਰੂਪਾਨੁਪਾਲਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਨ ਹਿ ਕਮ੍ਮਜਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂਯੇਵ ਠਿਤਿਹੇਤੁ ਭਵਿਤੁਂ ਅਰਹਤਿ ਆਹਾਰਜਾਦੀਨਂ ਆਹਾਰਾਦਿ ਵਿਯ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਤਙ੍ਖਣਾਭਾਵਤੋ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸਹਜਰੂਪਾਨਂ. ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਯਾਪਨਂ. ਠਪਨਂ ਠਿਤਿਹੇਤੁਤਾ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਨੁਪਾਲਨਵਸੇਨ ਯਾਪੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਯਾਪਯਿਤਬ੍ਬਭੂਤਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਨੁਪਾਲਨਲਕ੍ਖਣਾਦਿਮ੍ਹੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਰਸਾਦਿਮੇਵ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਤ੍ਥਿਕ੍ਖਣੇਯੇਵਾਤਿ ਅਨੁਪਾਲੇਤਬ੍ਬਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਕ੍ਖਣੇਯੇਵ. ਅਸਤਿ ਅਨੁਪਾਲੇਤਬ੍ਬੇ ਉਪ੍ਪਲਾਦਿਮ੍ਹਿ ਕਿਂ ਉਦਕਂ ਅਨੁਪਾਲੇਯ੍ਯ. ਯਦਿ ਕਮ੍ਮਜਾਨਂ ਠਿਤਿਹੇਤੁਮਨ੍ਤਰੇਨ ਠਿਤਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਕੋ ਠਿਤਿਹੇਤੂਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਯਦਿ ਕਮ੍ਮਜਾਨਂ ਠਾਨਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਟਿਬਦ੍ਧਂ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਨ ਠਪੇਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਭਙ੍ਗਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਲਨਾਦਿਕਸ੍ਸ ਸਾਧਨਤੋ. ਤਂ ਸਾਧਨਞ੍ਚ ਜੀਵਮਾਨਤਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਰੂਪਸ੍ਸ ਹਿ ਮਤਰੂਪਤੋ ਕਮ੍ਮਜਸ੍ਸ, ਤਦਨੁਬਨ੍ਧਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਤੋ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਤੋ ਵਿਸੇਸੋ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਖਣਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਏਵ, ਪਬਨ੍ਧਾਨੁਪਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸਾਪਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਇਤਰਥਾ ਆਯੁਕ੍ਖਯਤੋ ਮਰਣਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ.

੪੪੦. ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਲਕ੍ਖਣਂ ਹਦਯਵਤ੍ਥੂਤਿ ਕਥਮੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਆਗਮਤੋ, ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਚ. ‘‘ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਮਨੋਧਾਤੁ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਚ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਰੂਪਂ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਚ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੮) ਏਵਮਾਦਿ ਆਗਮੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਰੂਪਕਣ੍ਡੇ ਤਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਤਤ੍ਥ ਅਵਚਨਂ ਅਞ੍ਞਕਾਰਣਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਦੇਸਨਾਭੇਦੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਾਨਿ, ਨ ਏਵਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਨਿਸ੍ਸਯਂ. ਨਿਸ੍ਸਿਤਵਸੇਨ ਚ ਵਤ੍ਥੁਦੁਕਾਦਿਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ, ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨ ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੫੮੪). ਯਮ੍ਪਿ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਨਿਸ੍ਸਯਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੁਕਾਦੀਸੁ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਸੁਪਿ ਨ ਤਦਨੁਗੁਣਾ ਆਰਮ੍ਮਣਦੁਕਾਦਯੋ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਂ ਨ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਦੁਕਾ ਭਿਨ੍ਨਗਤਿਕਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਏਕਰਸਾ ਦੇਸਨਾ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਏਕਰਸਞ੍ਚ ਦੇਸਨਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਇਧ ਸਤ੍ਥੁ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਯੁਤ੍ਤਿ ਪਨ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ – ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਉਪਾਦਾਯਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਂ, ਓਜਾਯ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਤੋ ਬਹਿਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤੋ ਨ ਤਂਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਮ੍ਪਿ ਤਦੁਭਯਰਹਿਤੇਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਦਸ੍ਸਨਤੋ ਨ ਤਂਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸਾਪਿ ਅਞ੍ਞਕਿਚ੍ਚਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਤਂਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵਾਤਿ ਪਾਰਿਸੇਸਤੋ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ, ਤੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਸਕ੍ਕਾ ਹਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਉਪਾਦਾਯਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ ਰੂਪਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਯਂ ਯਞ੍ਹਿ ਰੂਪਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿ, ਤਂ ਤਂ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਉਪਾਦਾਯਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਯਥਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂ’’ਤਿ. ‘‘ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ’’ਤਿ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਵਸੇਨ ਕਤਂ. ਮਨੋਧਾਤੁ ਪਨ ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੇ ਨਤ੍ਥੇਵ. ਨਨੁ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਸ੍ਸਯਤਾਯਪਿ ਸਾਧਨਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਹੇਤੁ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨ ਦਿਟ੍ਠਬਾਧਨਤੋ. ਦਿਟ੍ਠਂ ਹੇਤਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਯ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਮਨ੍ਦਤਿਕ੍ਖਾਦਿਅਨਨੁਵਿਧਾਨਂ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਤਦਨੁਵਿਧਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਬਾਧੀਯਤਿ. ਹੋਤੁ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ, ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਞ੍ਚ, ਏਤਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਟਿਨਿਯਤਕਿਚ੍ਚਂ, ਹਦਯਪਦੇਸੇ ਠਿਤਮੇਵਾਤਿ ਕਥਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਭਾਵਤੋ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਯ, ਤਤੋ ਏਵ ਪਟਿਨਿਯਤਕਿਚ੍ਚਂ, ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਭਾਵਤੋਤਿ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਟ੍ਠਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਚੇਤਸਾ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਦਯਸ੍ਸ ਖਿਜ੍ਜਨਤੋ ਤਤ੍ਥੇਤਮਵਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਾਸਞ੍ਞੇਵ ਧਾਤੂਨਨ੍ਤਿ ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂਯੇਵ. ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਉਪਰਿ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਹਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚੁਪਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਉਬ੍ਬਹਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਸੇਸਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

੪੪੧. ਅਭਿਕ੍ਕਮੋ ਆਦਿ ਯੇਸਂ ਤੇ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦੀ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਟਿਕ੍ਕਮਸਮਿਞ੍ਜਨਪਸਾਰਣਉਕ੍ਖੇਪਨਅਵੇਕ੍ਖੇਪਨਾਦਿਕਾ ਸਬ੍ਬਾ ਕਿਰਿਯਾ ਪਰਿਗ੍ਗਯ੍ਹਤਿ. ਤੇਸਂ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਯਸ੍ਸਾ ਸਾ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਕਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ, ਵਾਯੋਧਾਤੁ. ਤਸ੍ਸਾ ਯਂ ਸਹਜਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਥਮ੍ਭਨਸਨ੍ਧਾਰਣਚਲਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਭੂਤੋ ਆਕਾਰਵਿਸੇਸੋ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦਿ…ਪੇ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋਤਿ? ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਵਾਯੋਧਾਤੁਅਧਿਕਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਜਮਹਾਭੂਤਾਨਂ. ਕਿਂ ਤਂ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ? ਚਿਤ੍ਤਜਤਾ, ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਤਾ ਚ. ਅਥ ਵਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋ ਸਹਜ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਭਾਵੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਂ ਏਕਭੂਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਅਤ੍ਥਿ. ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਿਕਾਰੋ ਚਤੂਸੁ ਏਕਸ੍ਸਾਪਿ ਹੋਤਿ ਚਤੁਸਾਧਾਰਣਧਨਂ ਵਿਯ. ਵਾਯੋਧਾਤੁਅਧਿਕਤਾਯ ਚ ਕਲਾਪਸ੍ਸ ‘‘ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਏਵਂ ਅਧਿਕਤਾ ਚ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ, ਨ ਪਮਾਣਤੋ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਹਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਵੁਤ੍ਤਿਤਾ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਏਵਾਤਿ ਕੇਚਿ. ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਤਾ ਦੁਰੁਪਪਾਦਾ. ਨ ਹਿ ਏਕਸ੍ਸ ਵਿਕਾਰੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਹਤ੍ਥਚਲਨਾਦੀਸੁ ਫਨ੍ਦਮਾਨਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰਮਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰੇਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨੇਨ ਗਯ੍ਹਤਿ. ਫਨ੍ਦਮਾਨਵਣ੍ਣਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਵਿਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਸ੍ਸ ਚ ਤਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਕਥਮੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣਤੋ. ਨ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਰਹਿਤੇਸੁ ਰੁਕ੍ਖਚਲਨਾਦੀਸੁ ‘‘ਇਦਮੇਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣਂ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਹਤ੍ਥਚਲਨਾਦੀਸੁ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਫਨ੍ਦਮਾਨਵਣ੍ਣਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਵਿਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸ੍ਸ ਞਾਪਕੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਞਾਪਕੋ ਚ ਹੇਤੁ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਮਤ੍ਥਂ ਸਯਂ ਗਹਿਤੋ ਏਵ ਞਾਪੇਤਿ, ਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਕਾਰਗ੍ਗਹਣਮ੍ਪਿ ਅਨੁਮਾਨਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ –

‘‘ਵਿਸਯਤ੍ਤਮਨਾਪਨ੍ਨਾ, ਸਦ੍ਦਾ ਨੇਵਤ੍ਥਬੋਧਕਾ;

ਨ ਸਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤਤੋ ਅਤ੍ਥੇ, ਤੇ ਅਞ੍ਞਾਤਾ ਪਕਾਸਕਾ’’ਤਿ.

ਯਦਿ ਵਿਕਾਰਗ੍ਗਹਣਮੇਵ ਕਾਰਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ, ਕਸ੍ਮਾ ਅਗ੍ਗਹਿਤਸਙ੍ਕੇਤਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਿਕਾਰਗ੍ਗਹਣਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ, ਅਥ ਖੋ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ਇਮਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਥਮ੍ਭਨਸਨ੍ਧਾਰਣਚਲਨਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤਾਯ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਸਬ੍ਬਾਵ ਵਾਯੋਧਾਤੂ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ. ਸਤ੍ਤਮਜਵਨਸਮ੍ਭੂਤਾ ਹਿ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਪੁਰਿਮਜਵਨਸਮ੍ਭੂਤਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯੋ ਉਪਥਮ੍ਭਕਪਚ੍ਚਯੇ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਚਲਯਤਿ ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ, ਨ ਇਤਰਾ. ਇਤਰਾ ਪਨ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭਨਸਨ੍ਧਾਰਣਮਤ੍ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿਯੋ ਤਸ੍ਸਾ ਉਪਕਾਰਾਯ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਚਲਨਨ੍ਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੋ ਸਮਾਰੋਪਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾ, ਖਣਿਕਤਾ ਚ ਨ ਸਿਯਾ. ਸਤ੍ਤਹਿ ਯੁਗੇਹਿ ਆਕਡ੍ਢਿਤਬ੍ਬਸਕਟਮੇਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪੇ ਪਨ ਚਲਨ੍ਤੇ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾਯ ਉਤੁਕਮ੍ਮਾਹਾਰਜਰੂਪਮ੍ਪਿ ਚਲਤਿ ਨਦੀਸੋਤੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸੁਕ੍ਖਗੋਮਯਪਿਣ੍ਡਂ ਵਿਯ ਫਨ੍ਦਮਾਨਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਕਿਂ ਚਲਨਕਰਾ ਏਵ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤਾਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ, ਤਥਾ ਚਲਯਿਤੁਮਸਕ੍ਕੁਣਨ੍ਤਿਯੋਪਿ ਥਮ੍ਭਨਸਨ੍ਧਾਰਣਮਤ੍ਤਕਰਾ ਪਠਮਜਵਨਾਦਿਸਮ੍ਭੂਤਾਪਿ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤਾ ਏਵਾਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਯੇਨ ਦਿਸਾਭਾਗੇਨਾਯਂ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦਿਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੁਕਾਮੋ, ਤਦਭਿਮੁਖਵਿਕਾਰਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸਹਭਾਵੀ ਹਿ ਵਿਕਾਰੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਵਚਨਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਕਾਰਗ੍ਗਹਣਮੁਖੇਨ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਪ੍ਪਕਾਸਨਰਸਾ’’ਤਿ.

ਕਾਯਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭੂਤਾਯ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਵਿਕਾਰਭਾਵਤੋ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਯਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨਹੇਤੁਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਾਯੋਧਾਤੁਪਦਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਚ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਕਿਚ੍ਚਾਧਿਕਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਯਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਞ੍ਞਾਪਨਹੇਤੁਤ੍ਤਾਤਿ ਕਾਯਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਿ? ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ. ਕੇਨ? ਕਾਯੇਨ. ਕੀਦਿਸੇਨ? ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨੇਨਾਤਿ. ਦੁਤਿਯਨਯੇ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਕਾਯੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਅਤ੍ਥਾਵਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥੋ ਵਚੀਵਿਸੇਸੋ ਵਚੀਭੇਦੋ. ਤੇਨ ਵਾਯੁਵਨਪ੍ਪਤਿਨਦੀਘੋਸਾਦਿਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਯਸ੍ਸਾ ਸਾ ਵਚੀਭੇਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਕਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ, ਪਥਵੀਧਾਤੁ. ਤਸ੍ਸਾ ਯਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਘਟ੍ਟਨਸਞ੍ਞਿਤਂ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਭੂਤੋ ਆਕਾਰਵਿਸੇਸੋ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਵਚੀਭੇ…ਪੇ… ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ‘‘ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ – ਯਥਾ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਫਨ੍ਦਮਾਨਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮਿਧ ‘‘ਸੁਯ੍ਯਮਾਨਸਦ੍ਦਸਵਨਾਨਨ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਧ ਚ ਥਮ੍ਭਨਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ‘‘ਸਤ੍ਤਮਜਵਨਸਮ੍ਭੂਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਯੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਘਟ੍ਟਨੇਨ ਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਘਟ੍ਟਨਞ੍ਚ ਪਠਮਜਵਨਾਦੀਸੁਪਿ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਘਟ੍ਟਨਂ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਭੂਤਕਲਾਪਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਆਸਨ੍ਨਤਰੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਚਲਨਂ ਏਕਸ੍ਸਾਪਿ ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਾਦਪਰਮ੍ਪਰਤਾਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਯਥਾ ਚ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਚਲਨਂ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਏਵਂ ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾ ਘਟ੍ਟਨਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਘਟ੍ਟਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਯਥਾ ਹੀਤਿਆਦਿ ਕਾਯਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ ਅਨੁਮਾਨਵਸੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵਵਿਭਾਵਨਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਉਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਗੋਸੀਸਾਦਿਰੂਪਾਨਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵੀਥਿਯਾ ਗੋਸੀਸਾਦੀਨਂ ਉਦਕਸਹਚਾਰਿਪ੍ਪਕਾਰਸਞ੍ਞਾਣਾਕਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨਸਮੁਚ੍ਚਾਰਿਯਮਾਨਵਣ੍ਣਸਦ੍ਦੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਪਵਤ੍ਤਾਯ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵੀਥਿਯਾ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗਹਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਸਹਿਤਾਯ ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਕਾਰਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤਿ.

੪੪੨. ਰੂਪਾਨਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਯਂ ਵਾ ਤੇਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਰੂਪਾਨਂ ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਮਤ੍ਤਂ ਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਲਕ੍ਖਣਾ. ਅਯਂ ਹਿ ਆਕਾਸਧਾਤੁ ਤਂ ਤਂ ਰੂਪਕਲਾਪਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਰੂਪਪਰਿਯਨ੍ਤਪ੍ਪਕਾਸਨਰਸਾ’’ਤਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਮਤ੍ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰੂਪਮਰਿਯਾਦਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਲਾਪੇ ਭੂਤਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤੇਹੇਵ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਹਿ ਕਲਾਪਨ੍ਤਰਭੂਤਾਨਂ ਕਲਾਪਨ੍ਤਰਭੂਤੇਹਿ ਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਭਾਵੇ ਤਂਤਂਭੂਤਵਿਵਿਤ੍ਤਤਾ ਰੂਪਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੋਤਿ ਯੇਸਂ ਸੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤੇਹਿ ਸੋ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠੋਵ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾ ਨ ਸਿਯਾ ਤੇਸਂ ਭੂਤਾਨਂ ਬ੍ਯਾਪਿਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਅਬ੍ਯਾਪਿਤਾ ਹਿ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਤਾ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਂ ਚਤੂਹਿ ਮਹਾਭੂਤੇਹੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੩੭, ੭੨੪). ਕਣ੍ਣਚ੍ਛਿਦ੍ਦਮੁਖਵਿਵਰਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਛਿਦ੍ਦਵਿਵਰਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾ. ਯੇਸਂ ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਤੇਸਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਭਾਵੇਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਪਦਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਕਾਸਧਾਤੁਯਾ ਤਂਤਂਕਲਾਪਾਨਂ ਕਲਾਪਨ੍ਤਰੇਹਿ ਅਸਙ੍ਕਰਕਾਰਣਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੪੪੩. ਅਦਨ੍ਧਤਾਤਿ ਅਗਰੁਤਾ. ਵਿਨੋਦਨਂ ਵਿਕ੍ਖਿਪਨਂ, ਅਪਨਯਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥਦ੍ਧਤਾਤਿ ਅਕਥਿਨਤਾ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੁਦੁਭਾਵੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬਕਿਰਿਯਾਸੁ ਅਵਿਰੋਧਿਤਾ. ਮੁਦੁ ਹਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤੀਸੁਪਿ ਠਾਨੇਸੁ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਅ-ਕਾਰੋ ਦਨ੍ਧਤਾਦਿਹੇਤੂਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਲਹੁਤਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਸਤ੍ਤਾਪਟਿਸੇਧੇ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਰੀਰੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਰਿਯਾਨਂ ਅਨੁਕੂਲਤਾਸਙ੍ਖਾਤਕਮ੍ਮਞ੍ਞਭਾਵੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਸਰੀਰਕਿਰਿਯਾਨੁਕੂਲਕਮ੍ਮਞ੍ਞਭਾਵਲਕ੍ਖਣਾ. ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾ ਅਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਲਹੁਤਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਵਿਜਹਨੇਨ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਂਤਂਵਿਕਾਰਾਧਿਕਰੂਪੇਹਿ ਤਂਨਾਨਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸੇਮ੍ਹਪਕੋਪੋ, ਰਸਾਦਿਧਾਤੂਨਂ ਵਾ ਵਿਕਾਰਾਵਤ੍ਥਾ. ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਥਵੀਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਧਾਤੂਨਂਯੇਵ ਵਿਕਾਰੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਟਿਪਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਾ ਸਪ੍ਪਾਯਉਤੁਆਹਾਰਾਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤਾ. ਤੇ ਚ ਤਂਤਂਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਯਤੋ ਨੇਸਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਵਿਜਹਨਂ, ਇਦ੍ਧਿਵਲ਼ਞ੍ਜਨਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਵਸਵਤ੍ਤਨਂ ਮਦ੍ਦਵਪ੍ਪਕਾਰੋ. ਸੁਪਰਿਮਦ੍ਦਿਤਚਮ੍ਮਸੁਧਨ੍ਤਸੁਵਣ੍ਣਗਹਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਮੁਦੁਕਮ੍ਮਞ੍ਞਸਦਿਸਰੂਪਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਂ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਮੁਦੁਤਾਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਰੂਪਸਨ੍ਤਾਨੇ ਲਹੁਤਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧੇਪਿ ਰੂਪਭਵੇ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਦਨ੍ਧਤ੍ਤਕਰਾਦਿਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਾਭਾਵਤੋ. ਸਤਿ ਹਿ ਤਾਦਿਸੇ ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭੇ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਹਿ ਲਹੁਤਾਦੀਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ, ਤਂ ਅਕਾਰਣਂ. ਨ ਹਿ ਵੂਪਸਮੇਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਨੀਕਾਪੇਕ੍ਖੋ ਤਬ੍ਬਿਰੋਧਿਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਸਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਕਾਯਲਹੁਤਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੋਵ ਸਿਯਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪੇਸੁ ਲਹੁਤਾਦਯੋ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਚ੍ਚਯਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਬ੍ਬਦਾਭਾਵੀਹਿ ਲਹੁਤਾਦੀਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ.

੪੪੪. ਆਦਿ ਚਯੋ, ਈਸਂ ਵਾ ਚਯੋਤਿ ਆਚਯੋ, ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਤਤੋ ਤਤੋ ਆਗਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚਯੋਤਿ ਵਾ ਆਚਯੋ, ਤਦੁਭਯਂ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਚਯੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਚਯਲਕ੍ਖਣੋ. ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਚਯੋ ਪਠਮੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਵਡ੍ਢਿ ਚ ‘‘ਉਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਉਪਸਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਉਪ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਠਮੂਪਰਿਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ, ਅਨਾਗਤਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਅਨਾਗਤਕ੍ਖਣਤੋ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਾਪੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਾਪਨਰਸੋ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਸੋ ‘‘ਇਮੇ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਤੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿ. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾ ‘‘ਉਪਰਿਚਯੋ ਉਪਚਯੋ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਰੂਪਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਨੁਪ੍ਪਬਨ੍ਧਨਰਸਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਸੇਨ ਅਨੁ ਅਨੁ ਪਬਨ੍ਧਨਕਿਚ੍ਚਾ. ਤਤੋ ਏਵ ਅਨੁਪਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ ਅਨੁਪਚ੍ਛੇਦਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ.

ਉਭਯਮ੍ਪੀਤਿ ਉਪਚਯੋ ਸਨ੍ਤਤੀਤਿ ਉਭਯਮ੍ਪਿ. ਜਾਤਿਰੂਪਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਸ੍ਮਾ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਕਾਰਨਾਨਤ੍ਤਤੋ’’ਤਿ, ਜਾਤਿਰੂਪਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਭੇਦਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ਵਿਭਜ੍ਜਕਥਨੇ ਕਾਰਣਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਥਂ ਪਨੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ, ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਜਾਤਿਰੂਪਸ੍ਸ ਭੇਦੋ, ਨ ਸਭਾਵਤੋਤਿ? ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਆਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋ ਅਡ੍ਢੇਕਾਦਸਨ੍ਨਂ ਰੂਪਾਯਤਨਾਨਂ ਆਦਿਚਯਤ੍ਤਾ ‘‘ਆਚਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸੋ ਏਵ ਉਪਚਯੋ ਪਠਮੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵਤੋ ਉਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਠਮਤ੍ਥੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਯੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਉਪਰਿ ਚਯਤ੍ਤਾ ਉਪਚਯੋ, ਸਾ ਏਵ ਸਨ੍ਤਤਿ ਅਨੁਪਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਯੋ ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਚਯੋ ਪਠਮਭਾਵੇਨ ਉਪਲਕ੍ਖਿਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਸੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਉਪਰਿ ਚਯਤ੍ਤਾ ਉਪਚਯੋ, ਵਡ੍ਢੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਚਯੋ ਵਡ੍ਢਿਭਾਵੇਨ ਉਪਲਕ੍ਖਿਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਸਾ ਏਵ ਸਨ੍ਤਤਿ ਪਬਨ੍ਧਾਕਾਰੇਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ.

ਤਤ੍ਥ ਏਵਂ ਕਿਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਯੋ ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੬੪੧) ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਕਿਂ ਅਤ੍ਥਜਾਤਂ ਕਥਿਤਂ ਹੋਤਿ? ਆਯਤਨੇਨ ਆਚਯੋ ਕਥਿਤੋ. ਆਚਯੁਪਚਯਸਨ੍ਤਤਿਯੋ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਆਚਯੋ ਏਵਾਤਿ ਆਯਤਨੇਹਿ ਆਚਯਾਦੀਨਂ ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਤੇਹਿ ਆਚਯੋ ਕਥਿਤੋ. ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਚਯਾਦਿਵਚਨੇਨੇਵ ਆਚਯਸਭਾਵਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨੀਤਿ ਆਚਯੇਨ ਤਂਪਕਤਿਕਂ ਆਯਤਨਂ ਕਥਿਤਂ. ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਨ ਰੂਪਰੂਪਨ੍ਤਿ.

ਰੂਪਪਰਿਪਾਕੋ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਜਿਣ੍ਣਤਾ. ਉਪਨਯਨਰਸਾਤਿ ਭਙ੍ਗੁਪਨਯਨਕਿਚ੍ਚਾ. ਸਭਾਵਾਨਪਗਮੇਪੀਤਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਤਾਦਿਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਵਿਗਮੇਪਿ. ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਹਿ ਜਰਾ, ਨ ਚ ਤਦਾ ਧਮ੍ਮੋ ਸਭਾਵਂ ਵਿਜਹਤਿ ਨਾਮ. ਨਵਭਾਵੋ ਉਪ੍ਪਾਦਾਵਤ੍ਥਾ, ਤਸ੍ਸ ਅਪਗਮਭਾਵੇਨ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਵਭਾਵਾਪਗਮਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਤੇਸਂ ਜਰਾਯ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਖਣਿਕਜਰਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਏਵ, ਯਾ ਅਵੀਚਿਜਰਾਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਸ ਵਿਕਾਰੋਤਿ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਕਾਰਮਾਹ. ਸੋ ਹਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਾ ਅਵੀਚਿਜਰਾ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਏਸ ਵਿਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਜਰਾਯ ਵੀਚੀਤਿ ਅਵੀਚਿਜਰਾ, ਨਵਭਾਵਤੋ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਰਜਰਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਪਰਿਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ‘‘ਭਿਜ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਪਰਿਭੇਦਲਕ੍ਖਣਾ. ਨਿਚ੍ਚਂ ਨਾਮ ਧੁਵਂ, ਰੂਪਂ ਪਨ ਖਣਭਙ੍ਗਿਤਾਯ ਯੇਨ ਭਙ੍ਗੇਨ ਨ ਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਭਾਵੋਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ. ਸਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਠਿਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਨਾਸਭਾਵੇਨ ਸਂਸੀਦਨ੍ਤੀ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਂਸੀਦਨਰਸਾ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸਾ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਙ੍ਗਭਾਵਤੋ ਖਯਵਯਾਕਾਰੇਨੇਵ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਖਯਵਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ.

੪੪੫. ਓਜਾਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋ ਰਸਸ੍ਸ ਸਾਰੋ ਉਪਥਮ੍ਭਬਲਕਰੋ ਭੂਤਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਏਕੋ ਵਿਸੇਸੋ ਓਜਾ. ਕਬਲ਼ਂ ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ. ਆਹਰੀਯਤੀਤਿ ਆਹਾਰੋ, ਕਬਲ਼ਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਪਨ ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਓਜਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬਾਹਿਰਂ ਆਹਾਰਂ ਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਏਵ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਹਾਰੋ ਰੂਪਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਸੋ ਪਨ ਰੂਪਂ ਆਹਰਤੀਤਿ ਆਹਾਰੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਰੂਪਾਹਰਣਰਸੋ’’ਤਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਉਪਥਮ੍ਭਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਓਜਾਯ ਰੂਪਾਹਰਣਕਿਚ੍ਚਂ ਬਾਹਿਰਾਧੀਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਹਰਿਤਬ੍ਬਵਤ੍ਥੁਪਦਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿ.

੪੪੬. ਬਲਰੂਪਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਬਲਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਮ੍ਭਵੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਰੋਗੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ‘‘ਜਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੯੧) ਵਚਨਤੋ ਜਾਤਿ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਹਿਪਿ ਚਤੂਹਿ ਮਹਾਭੂਤੇਹਿ ਵਿਨਾ ਅਭਾਵਤੋ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪੇਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਕਚ੍ਚਾਨਨ੍ਤਿ ਅਭਯਗਿਰਿਵਾਸੀਨਂ. ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਵਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਮਿਦ੍ਧਂ ਰੂਪਮੇਵ ਨ ਹੋਤਿ ਨੀਵਰਣੇਸੁ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਨੀਵਰਣੇਸੁ ਦੇਸਨਾ, ਤਂ ਨ ਰੂਪਂ ਯਥਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ. ਸਿਯਾ ਪਨੇਤਂ ਦੁਵਿਧਂ ਮਿਦ੍ਧਂ ਰੂਪਂ, ਅਰੂਪਞ੍ਚਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਅਰੂਪਂ, ਤਂ ਨੀਵਰਣੇਸੁ ਦੇਸਿਤਂ ‘‘ਨ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ? ਤਂ ਨ, ਵਿਸੇਸਵਚਨਾਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਮਿਦ੍ਧਂ ਨੀਵਰਣੇਸੁ ਦੇਸਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧਤਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾਪਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨੀਵਰਣਭਾਵਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ. ਸਕ੍ਕਾ ਹਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਯਂ ਤਂ ਅਰੂਪਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਮਿਦ੍ਧਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਨੀਵਰਣਂ ਮਿਦ੍ਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਇਤਰਂ ਮਿਦ੍ਧਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿ.

ਭਵਤੁ ਨੀਵਰਣਂ, ਕੋ ਵਿਰੋਧੋਤਿ ਚੇ? ਨੀਵਰਣਞ੍ਚ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਪਹਾਯ ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਮੁਨੀਸਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਨੀਵਰਣਾ ਤਵਾ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੫੪੬) ਵਚਨਤੋ. ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਞ੍ਚ ਰੂਪਂ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ? ਚਤੂਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਕੁਸਲਂ, ਚਤੂਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਵਿਪਾਕੋ, ਤੀਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਕਿਰਿਯਾਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਰੂਪਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ. ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੪੦੭) ਵਚਨਤੋ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ, ਤਂ ਪਜਹਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੩੪) ਵਿਯ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਤਥਾ ਪਹਾਨਸ੍ਸ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਮਿਦ੍ਧਂ ਰੂਪਂ. ਯਦਿ ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਰੂਪਭਾਵਂ ਨ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਥ, ਕਥਂ ਭਗਵਤੋ ਨਿਦ੍ਦਾ. ਮਿਦ੍ਧਞ੍ਹਿ ‘‘ਨਿਦ੍ਦਾਪਚਲਾਯਿਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦਾਤਿ? ਨ ਮਿਦ੍ਧਂ ਨਿਦ੍ਦਾ, ਨਿਦ੍ਦਾਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਪਨ ਤਂ ‘‘ਨਿਦ੍ਦਾ’’ਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਦਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਨਿਦ੍ਦਾਹੇਤੁਨੋ ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਕਥਂ ਭਗਵਤੋ ਨਿਦ੍ਦਾਤਿ? ਨਿਦ੍ਦਾ ਭਗਵਤੋ ਸਰੀਰਗਿਲਾਨਿਯਾ, ਨ ਮਿਦ੍ਧੇਨ. ਸਾ ਚ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਪਿਟ੍ਠਿ ਮੇ ਆਗਿਲਾਯਤਿ, ਤਮਹਂ ਆਯਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੨) ਵਚਨਤੋ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਏਵਮਵਧਾਰਣਂ ਮਿਦ੍ਧਮੇਵ ਨਿਦ੍ਦਾਹੇਤੂਤਿ, ਨਿਦ੍ਦਾਹੇਤੁ ਏਵ ਮਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਏਵਮਵਧਾਰਣਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਦ੍ਦਾਹੇਤੁ, ਕੋ ਪਨ ਸੋਤਿ? ਸਰੀਰਗਿਲਾਨਿਯਾ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਿਦ੍ਦਾ ਭਗਵਤੋ ਸਰੀਰਗਿਲਾਨਿਯਾ, ਨ ਮਿਦ੍ਧੇਨਾ’’ਤਿ.

ਨਿਦ੍ਦਾ ਚ ਭਗਵਤੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਮਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ…ਪੇ… ਦਿਵਾ ਸੁਪਿਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੮੭) ਵਚਨਤੋ. ਇਤੋਪਿ ਨ ਮਿਦ੍ਧਂ ਰੂਪਂ ਸਮ੍ਪਯੋਗਵਚਨਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣੇਨ ਨੀਵਰਣਞ੍ਚੇਵ ਨੀਵਰਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੧੭੬). ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਯਥਾਲਾਭਭਵਨਂ? ਸਕ੍ਕਾ ਪਚ੍ਚੇਤੁਂ ‘‘ਸਕ੍ਖਰਕਥਲਿਕਮ੍ਪਿ ਮਚ੍ਛਗੁਮ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚਰਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੯) ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਤਾਯ ਰੂਪਭਾਵਸ੍ਸ. ਸਿਦ੍ਧੇ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਭਾਵੇ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਯਥਾਲਾਭਪਚ੍ਚਯੋ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਇਤੋਪਿ ਨ ਰੂਪਂ ਮਿਦ੍ਧਂ ਆਰੁਪ੍ਪੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਨੀਵਰਣਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਨੀਵਰਣੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੩.੮.੮) ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਨੀਵਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਨੀਵਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨ ਮਿਦ੍ਧਂ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸੁਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮੇਵ.

ਇਤਰੇਸੂਤਿ ਬਲਰੂਪਾਦੀਸੁ. ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਰੋਗਸ੍ਸ ਵਿਸਭਾਗਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭੋ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ, ਪਗੇਵ ਇਤਰਸ੍ਸ. ਸੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਕਾਰਾਵਤ੍ਥਾਠਿਤਿਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇਸੁ ਏਵ ਸਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰੋਗਰੂਪਂ ਜਰਤਾਅਨਿਚ੍ਚਤਾਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਉਪਚਯਸਨ੍ਤਤਿਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਮੇਵਾਤਿ ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਉਪਾਦਾਵਤ੍ਥਾਯ ਚ ਅਞ੍ਞਾ ਜਾਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੇਵ. ਸਮ੍ਭਵੋ ਕਾਮਧਾਤੁਯਂ ਏਕਚ੍ਚਿਯਸਤ੍ਤਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯੋ ਆਪੋਧਾਤੁਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਵਿਸੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਭਵਰੂਪਂ ਆਪੋਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਕਾਯਬਲਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਵਿਸੇਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪ੍ਫਾਰਭਾਵਤੋ. ਯਤੋ ਨਂ ‘‘ਪਾਣਬਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬਲਰੂਪਂ ਵਾਯੋਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਨੇਸਂ ਅਯਥਾਕ੍ਕਮਤੋ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਕਤੋਤਿ? ਵਿਸੁਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ ਅਨਾਦਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਮਿਦ੍ਧਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਵਾ ਮਹਾਪਞ੍ਹੋਤਿ ਪਠਮਂ ਕਤੋ. ਤਦਨੁਸਾਰੇਨ ਪਟਿਲੋਮਨਯੇਨ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਅਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਇਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਵਿਧ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ, ਇਮਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਕ੍ਕਮੇਨ ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਸੋ ਚ ਖੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨੇਵਾਤਿ ਅਨੂਨਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਨਧਿਕਭਾਵੋ ਪਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਏਵ.

੪੪੭. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਰਾਸਿ ਹਿਨੋਤਿ ਏਤੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਹਤੀਹਿ ਹੇਤੁ, ਮੂਲਟ੍ਠੇਨ ਲੋਭਾਦਿਕੋ, ਅਲੋਭਾਦਿਕੋ ਚ, ਤਾਦਿਸੋ ਹੇਤੁ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨਹੇਤੁ. ਨਾਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਹੇਤੁਕਂ, ਸਹੇਤੁਕਪਟਿਯੋਗਿਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਨਾ ਸਹ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਹੇਤੁਕਮੇਵ ਹੇਤੁਨਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾਯ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪਿ ਹਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ਦੁਕਨ੍ਤਰਦੇਸਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਦੁਕਪਦਵਸੇਨ ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਯਾਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸਹ ਪਚ੍ਚਯੇਨਾਤਿ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਲੋਕੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਂ, ਵਿਦਿਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਲੋਕਿਯਂ. ਆ ਭਵਗ੍ਗਂ, ਆ ਗੋਤ੍ਰਭੁਂ ਵਾ ਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸਵਾ, ਸਹ ਆਸਵੇਹੀਤਿ ਸਾਸਵਂ, ਆਸਵੇਹਿ ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਂਯੋਜਨੀਯਂ ਓਘਨੀਯਂ ਯੋਗਨੀਯਂ ਨੀਵਰਣੀਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਂ ਪਰਾਮਟ੍ਠਂ ਅਚੇਤਸਿਕਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਨਰੂਪਾਵਚਰਂ ਨਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਨਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਅਨਿਯਤਂ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਆਹਿਤੋ ਅਹਂ ਮਾਨੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾ, ਤੇਸੁ ਭਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ, ਚਕ੍ਖਾਦਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਮੇਵ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਯਥਾ ਵੇਨਯਿਕੋਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੧੧; ਪਾਰਾ. ੮) ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਤੇਵੀਸਤਿਵਿਧਂ. ‘‘ਤਤੋ ਬਾਹਿਰਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਲਕ੍ਖਣਾਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਘਟ੍ਟਨਵਸੇਨਾਤਿ ਵਿਸਯੀ, ਵਿਸਯੋ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਵਸੇਨ. ਸੇਸਂ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਂ. ਵਿਪਰੀਤਤ੍ਤਾਤਿ ਘਟ੍ਟਨਵਸੇਨ ਅਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਸੁਖੁਮਭਾਵੇਨ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨੇ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦੂਰੇ. ਤੇਰਸ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ. ਸਭਾਵੇਨੇਵਾਤਿ ‘‘ਰੂਪਸ੍ਸ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਕਾਰੋ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਕਕ੍ਖਲ਼ਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਞਾਣੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਸੇਸਂ ਦਸਵਿਧਂ. ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਤਾਯਾਤਿ ਸਭਾਵੇਨ ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਬ੍ਬਤੋ. ਸੋਤਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਯ ਪਸਨ੍ਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਏਵ ਯਥਾਸਕਂ ਵਿਸਯਗ੍ਗਹਣਪਚ੍ਚਯਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਦਿ…ਪੇ… ਪਸਾਦਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਪਰੀਤਤ੍ਤਾਤਿ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਅਧਿਪਤਿਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਤਾਵ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ ਤੇਸਂ ਪਟੁਮਨ੍ਦਭਾਵਾਨੁਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਸਕਿਚ੍ਚੇ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਸਹਜਰੂਪਾਨੁਪਾਲਨੇ. ਤਦੁਭਯਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਮਮੇਤਂ ਫਲਂ’’ਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਗਹਿਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ ਅਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋ.

੪੪੮. ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਕਮ੍ਮਜਾਦੀਨਂ ਤਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ, ਕਮ੍ਮਜਾਦਿਤ੍ਤਿਕਾਨਞ੍ਚ. ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕਰੂਪੇ. ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ. ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਹ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨਾਤਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਪਟਿਹਨਨਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਹ ਪਟਿਘੇਨਾਤਿ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ, ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਤਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਞ੍ਚਾਤਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਸਪ੍ਪਟਿਘਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਗੋਚਰਭਾਵੋਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੋ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਾਯਤਨਤੋ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤੇਪਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਵਿਸੇਸੇਤੁਂ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਹ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਹਿ ਏਕੀਭੂਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਯੋ ਨਾਨਤ੍ਤਕਰੋ ਵਿਸੇਸੋ, ਸੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਚਰਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਂ ਹਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਯੋ ਸਯਂ, ਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ, ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਮੁਖਭਾਵੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਤਨਂ, ਸੋ ਪਟਿਹਨਨਭਾਵੋ, ਯੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਰਾਦਿਵਿਕਾਰਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਹਿਤੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਿਸਯੇਸੁ ਵਿਕਾਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਏਕਾਦਸਵਿਧਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਰੂਪਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ. ਉਭਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਂ. ਕਮ੍ਮਤੋ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਂ ਏਕਨ੍ਤਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਟ੍ਠਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਹਦਯਞ੍ਚਾਤਿ ਨਵਵਿਧਂ ਰੂਪਂ, ਯਞ੍ਚ ਨਵਵਿਧੇ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਵਵਿਧਮੇਵ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਕਮ੍ਮਜਂ. ਯਞ੍ਹਿ ਜਾਤਞ੍ਚ ਯਞ੍ਚ ਜਾਯਤਿ ਯਞ੍ਚ ਜਾਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ‘‘ਕਮ੍ਮਜ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾ ਦੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ. ਤਦਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਜਾਤਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਤੋ ਜਾਤਂ ਉਤੁਚਿਤ੍ਤਾਹਾਰਜਂ. ਨਕੁਤੋਚਿਜਾਤਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਖਣਰੂਪਮਾਹ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦ੍ਵਯਂ, ਸਦ੍ਦੋ, ਆਕਾਸਧਾਤੁ, ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਾਨੀਤਿ ਏਤਂ ਪਞ੍ਚਦਸਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਤਜਂ. ਆਕਾਸਧਾਤੁ, ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਂ, ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਾਨੀਤਿ ਏਤਂ ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਆਹਾਰਜਂ. ਏਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਤੇਰਸਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਉਤੁਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਉਤੁਜਂ. ਸੇਸਂ ਕਮ੍ਮਜਤਿਕੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੪੪੯. ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ, ਰੂਪਰੂਪਾਦਿਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ, ਵਤ੍ਥਾਦਿਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨਾਤਿ ਪਾਟੇਕ੍ਕਂ ਚਤੁਕ੍ਕਸਦ੍ਦੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਯਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਅਦਕ੍ਖਿ ਯਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਯਂ ਦਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤਿ ਯਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਦਿਟ੍ਠਸਭਾਵਾਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਯਥਾ ਦੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਦਸ੍ਸਨਵਿਸਯਤ੍ਤਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਸਵਨਵਿਸਯਤ੍ਤਾਤਿ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧੋ ਰਸੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਤਯਂ. ਮੁਤਂ ਨਾਮ ਮੁਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਕਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

ਕਿਮਿਦਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਨਾਮਾਤਿ? ਪਥਵੀਤੇਜੋਵਾਯੋਧਾਤੁਤ੍ਤਯਂ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਆਪੋਧਾਤੁ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾ, ਨਨੁ ਸੀਤਤਾ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਸਾ ਚ ਆਪੋਧਾਤੂਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਨ ਪਨ ਸਾ ਆਪੋਧਾਤੁ. ਕਿਞ੍ਚਰਹੀਤਿ? ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਏਵ. ਮਨ੍ਦੇ ਹਿ ਉਣ੍ਹਭਾਵੇ ਸੀਤਬੁਦ੍ਧਿ. ਨ ਹਿ ਸੀਤਂ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਗੁਣੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਕੇਵਲਂ ਪਨ ਉਣ੍ਹਭਾਵਸ੍ਸ ਮਨ੍ਦਤਾਯ ਸੀਤਤਾਭਿਮਾਨੋ. ਕਥਮੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਸੀਤਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਯਥਾ ਪਾਰਾਪਾਰੇ. ਤਥਾ ਹਿ ਘਮ੍ਮਕਾਲੇ ਆਤਪੇ ਠਿਤਾਨਂ ਛਾਯਂ ਪਵਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸੀਤਬੁਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਪਨ ਪਥਵੀਗਬ੍ਭਤੋ ਉਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਉਣ੍ਹਬੁਦ੍ਧਿ. ਯਦਿ ਹਿ ਸੀਤਤਾ ਆਪੋਧਾਤੁ ਸਿਯਾ, ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਲਾਪੇ ਉਣ੍ਹਭਾਵੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਨ ਆਪੋਧਾਤੁ ਸੀਤਤਾਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਭੂਤਾਨਂ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਵੁਤ੍ਤਿਤਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਂ ਉਤ੍ਤਰਂ, ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਪਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਭੂਤਾਨਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਲਾਪੇ ਕਿਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਭਾਗਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸਾਧਿਤਾਯ ਉਤ੍ਤਰਮੇਵ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਸੀਤਤਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਇਦਮੇਵ ਉਤ੍ਤਰਂ. ਯਦਿ ਹਿ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਸੀਤਤਾ ਸਿਯਾ, ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਲਾਪੇ ਉਣ੍ਹਭਾਵੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸੀਤਤਾ ਉਪਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਨ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਸੀਤਤਾਤਿ. ਯੇਸਂ ਪਨ ਦ੍ਰਵਤਾ ਆਪੋਧਾਤੁ, ਸਾ ਚ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਤੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ‘‘ਦ੍ਰਵਭਾਵੋਪਿ ਫੁਸੀਯਤੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਮਾਨਮਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪੁਰਾਤਨੇਹਿ –

‘‘ਦ੍ਰਵਤਾ ਸਹਵੁਤ੍ਤੀਨਿ, ਤੀਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਮ੍ਫੁਸਂ;

‘ਦ੍ਰਵਤਂ ਸਮ੍ਫੁਸਾਮੀ’ਤਿ, ਲੋਕੋਯਮਭਿਮਞ੍ਞਤਿ.

‘‘ਫੁਸਂ ਭੂਤਾਨਿ ਸਣ੍ਠਾਨਂ, ਮਨਸਾ ਗਣ੍ਹਤੇ ਯਥਾ;

‘ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਫੁਸਾਮੀ’ਤਿ, ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਦ੍ਰਵਤਾ ਤਥਾ’’ਤਿ.

ਸੇਸਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਦਿਸਤ੍ਤਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ ਏਕਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਰੂਪਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸੇਵ. ਅਵਧਾਰਣੇਨ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤੇ ਨਿਯਮਾਭਾਵਤੋ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਰੂਪਤਾਤਿ ਸਙ੍ਕਰਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਰੂਪਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਰੂਪਰੂਪਂ ਨਾਮਾਤਿ ਯਦੇਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਵਿਧੇ ਰੂਪੇ ‘‘ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ, ਤਦੇਵ ਰੂਪਲਕ੍ਖਣਯੋਗਤੋ ਰੂਪਂ. ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਰੂਪਂ, ਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਯਥਾ ਅਰਿਸਸੋਤਿ, ਰੂਪਗੁਣਯੋਗਤੋ ਵਾ ਯਥਾ ਨੀਲਗੁਣਯੋਗਤੋ ਨੀਲਂ ਵਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਰੂਪਸਦ੍ਦੋ ਰੁਲ਼੍ਹਿਯਾ ਅਤਂਸਭਾਵੇਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਪਰੇਨ ਰੂਪਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰੂਪਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਿਲਤੇਲਂ, ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੫੩੯) ਚ, ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਆਕਾਸਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਕਥਂ ਰੂਪਭਾਵੋਤਿ? ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਰੂਪਸ੍ਸ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਿਕਾਰਲਕ੍ਖਣਭਾਵਤੋ ਤਗ੍ਗਤਿਕਮੇਵਾਤਿ ‘‘ਰੂਪ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਵਸਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵਤ੍ਥੁ, ਚਿਤ੍ਤਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਆਧਾਰਭੂਤਂ ਰੂਪਂ. ਤਂ ਪਨ ਛਬ੍ਬਿਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਦਯਰੂਪਂ ਵਤ੍ਥੁ ਏਵ ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ. ਨ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਚਕ੍ਖਾਦਿ ਵਿਯ. ਯਥਾ ਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਹਦਯਰੂਪਂ ਨਾਮ, ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਨ ਦ੍ਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਭਾਵਤੋ. ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਨ ਵਤ੍ਥੁ. ਪਸਾਦਰੂਪਂ ਵਤ੍ਥੁ ਚੇਵ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਕਸ੍ਸ, ਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦਿਕਸ੍ਸ. ਸੇਸਂ ਏਕਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯਤੋ ਨੇਵ ਵਤ੍ਥੁ ਨ ਚ ਦ੍ਵਾਰਂ.

੪੫੦. ਏਕਤੋ ਏਵ ਜਾਤਂ ਏਕਜਂ. ਨਨੁ ਚ ਏਕਤੋ ਏਵ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਰੂਪਜਨਕਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਏਕਤੋਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਹਿ ਰੂਪੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਰੂਪਜਨਕਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਪਚ੍ਚਯਂ ਅਪੇਕ੍ਖਤਿ. ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਮੇਸਨ੍ਤਿ ਇਮੇਸਂ ਪਭੇਦਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਕਮ੍ਮਜਮੇਵਾਤਿ ਕਮ੍ਮਤੋ ਏਵ ਜਾਤਂ. ਚਿਤ੍ਤਜਮੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਚ ਉਤੁਤੋ ਚ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਕਾਲੇਨ ਚਿਤ੍ਤਤੋ, ਕਾਲੇਨ ਉਤੁਤੋਤਿ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਚ ਉਤੁਤੋ ਚ ਜਾਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਦ੍ਵੀਹਿ ਜਾਤਨ੍ਤਿ. ਪਰਤੋ ਦ੍ਵੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਮੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਜਂ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਂ, ਤਂ ਸਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਮੇਵਾਤਿ ਏਕੇ. ਅਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਸਦ੍ਦੋਤਿ ਪੋਰਾਣਾ.

ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਸਦ੍ਦੋ ਨ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਹਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਨਾਪਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ. ਨ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ‘‘ਕਾਯਵਾਚਾਯ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਅਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਜੇਨਾਪਿ ਸਦ੍ਦਨਵਕੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੋ ਚ ਵਾਦੋ ‘‘ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਨ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਚਾ’’ਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵੇਤਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਕਾਰੇਹਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? ‘‘ਜਿਵ੍ਹਾਤਾਲੁਚਲਨਾਦਿਕਂ ਵਿਤਕ੍ਕਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਹਜਮੇਵ ਸੁਖੁਮਸਦ੍ਦਂ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤੇਨ ਸੁਤ੍ਵਾ ਆਦਿਸਤੀ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ, ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਚ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਸਦ੍ਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਤਂ ਚਤੁਜਂ. ਅਵਸੇਸਨ੍ਤਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਆਕਾਸਧਾਤੁਮਾਹ.

ਲਕ੍ਖਣਰੂਪਂ ਪਨ ਨਕੁਤੋਚਿਜਾਤਨ੍ਤਿ ਕੁਤੋਚਿਪਿ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਨ ਜਾਤਂ, ਨਾਪਿ ਸਯਮੇਵ ਜਾਤਂ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਵਿਨਾ ਸਯਮੇਵ ਜਾਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਾਵਤੋ. ਕਥਂ ਪਨੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਲਕ੍ਖਣਰੂਪਂ ਨ ਜਾਯਤੀਤਿ? ਲਕ੍ਖਣਾਭਾਵਤੋ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਾਨਂ ਹਿ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਮੇਤਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਨ ਜਾਯਨ੍ਤੀਤਿ. ਸਿਯਾ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ਤਂ ਨ, ਕਸ੍ਮਾ? ਤਥਾ ਸਤਿ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਯਦਿ ਹਿ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਜਾਤਿਆਦਿਮਨ੍ਤਾਨਿ ਸਿਯੁਂ, ਤਾਨਿਪਿ ਜਾਤਿਆਦਿਮਨ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿਪਿ ਜਾਤਿਆਦਿਮਨ੍ਤਾਨੀਤਿ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਨ ਜਾਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਪਰਿਪਾਕਭੇਦਮਤ੍ਤਂ ਇਤਰਦ੍ਵਯ’’ਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਜਰਾਮਰਣਾਭਾਵਮਾਹ. ਅਸਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇ ਕੁਤੋ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਮਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਭਾਵਮ੍ਪਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਜਾਤਿਯਾ ਕੁਤੋਚਿ ਜਾਤਤਾਵਚਨਂ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਚ੍ਚਾਨੁਭਾਵਕ੍ਖਣੇ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾਤਿ ਯੇ ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਦਯੋ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਜਨਕਪਚ੍ਚਯਾ, ਤੇਸਂ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਪਤਿ ਅਨੁਪਰਤਬ੍ਯਾਪਾਰਾਨਂ ਯੋ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੂਪਲਕ੍ਖਣੀਯੋ ਕਿਚ੍ਚਾਨੁਭਾਵਕ੍ਖਣੋ, ਤਦਾ ਜਾਯਮਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਕਾਰਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੇਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ ਜਾਤਿਯਾ ਕੁਤੋਚਿ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਜਾਤਤ੍ਤਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਂ ਯਥਾ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾਦਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦੀਨਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇਹਿ ਰੂਪਾਦਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੂਪਗਮਨਕ੍ਖਣੇ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਰੂਪਾਦਯੋ ਤਤੋ ਪੁਰੇ, ਪਚ੍ਛਾ ਚ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਤਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਜਾਤਿਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਜਾਤਿਯਾ ਕੁਤੋਚਿ ਜਾਤਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਜਾਯਮਾਨਧਮ੍ਮਵਿਕਾਰਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਵਿਯ ਉਪਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯ ਜਾਤਿ, ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੋਵ ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਤੋਚਿ ਜਾਤਭਾਵੋ, ਨ ਏਵਮੁਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਵਿਕਾਰਭਾਵੇਨ. ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵੇਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨਾ’’ਤਿ.

ਤਦਾ ਕਿਰ ਸੋਤੂਨਂ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ‘‘ਅਯਂ ਜਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਭਵੋ, ਸਯਞ੍ਚ ਨ ਕੁਤੋਚਿ ਜਾਯਤਿ ਯਥਾ ਤਂ ਪਕਤਿਵਾਦੀਨਂ ਪਕਤੀ’’ਤਿ, ਤਂ ਨੇਸਂ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹਂ ਵਿਧਮੇਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਉਪਚਯੋ ਸਨ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕੁਤੋਚਿ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਜਾਤਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਸਿ, ਨ ਪਨ ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਾਨੁਭਾਵਕ੍ਖਣੇ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਵੁਤ੍ਤਂ? ਯਸ੍ਮਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕਭਙ੍ਗਤਾਯ ਤੇਸੁ ਸਨ੍ਤੇਸੁ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਸਨ੍ਤੇਸੁ. ਨ ਹਿ ਅਜਾਤਂ ਪਰਿਪਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਜ੍ਜਤਿ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਮਭਵਾਦੀਸੁ ਕਮ੍ਮਾਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਯੋਨਿਵਿਭਾਗਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ, ਪਵਤ੍ਤਿਯਞ੍ਚ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਪਰਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਕਥਾਯਂ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਇਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾਮੁਖਵਣ੍ਣਨਾ.

ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੪੫੧. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਦੀਪਕੇਨ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਵੇਦਯਿਤਸ੍ਸ ਬਹੁਭੇਦਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਰਾਸਟ੍ਠਂ ਉਲ੍ਲਿਙ੍ਗੇਤਿ. ਵੇਦਯਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਾਨੁਭਵਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਂ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਧਿਕਾਰਤੋ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਰਾਸਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ. ਨੀਲਾਦਿਭੇਦਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸਞ੍ਜਾਨਨਂ, ‘‘ਨੀਲਂ ਪੀਤਂ ਦੀਘਂ ਰਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੧੫) ਚ ਆਦਿਨਾ ਸਞ੍ਞੁਪ੍ਪਾਦਵਸੇਨ ਜਾਨਨਂ ਗਹਣਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਂ ਆਯੂਹਨਂ ਬ੍ਯਾਪਾਰਾਪਤ੍ਤਿ, ਅਭਿਸਨ੍ਦਹਨਂ ਵਾ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਚੇਤਨਾਪਧਾਨਤਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯੇ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਚੇਤਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੨੧) ਚੇਤਨਾਵ ਵਿਭਤ੍ਤਾ. ਮਿਨਿਤਬ੍ਬਵਤ੍ਥੁਂ ਨਾਲ਼ਿਯਾ ਮਿਨਮਾਨੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਯੇਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨਾਕਾਰਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਆਕਾਰੇਨ ਵਿਸਯਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਲਦ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਿਜਾਨਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਇਤਰੇ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਭਾਵਤੋ, ਸਮਾਨਜਾਤਿਆਦਿਵਿਭਾਗਤੋ ਚ.

ਅਤ੍ਤਨਾ ‘‘ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਮਤ੍ਥੇਤੁਂ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਮੇਤਂ, ਯਦਿਦਂ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਭਾਵਸਾਧਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਾ ਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਵਿਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਦੇਵ ਚਿਨ੍ਤਨਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਮਨਨਟ੍ਠੇਨ ਮਨੋਤਿ ਪਰਿਯਾਯਤੋਪਿ ਨਂ ਬੋਧੇਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਖਨ੍ਧਤੋ, ਭੇਦਤੋ, ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਭਾਵਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਸਦਿਸਾਪਿ ਸਦਿਸਾਕਾਰਾਤਿ ਜਾਤਿ, ਸਮਾਨਾਕਾਰੋ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਜਾਤਿ ਕਾਮਂ ਅਨੇਕਵਿਧਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾ, ਤਂ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮੇਵ ਪਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕੁਸਲਂ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਂ. ਕੋਯਂ ਕੁਸਲਟ੍ਠੋ ਨਾਮ? ਆਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੋ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕਟ੍ਠੋ. ਆਰੋਗ੍ਯਟ੍ਠੇਨਾਪਿ ਹਿ ਕੁਸਲਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਭੋਤੋ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧੫.੧੪੬; ੨.੨੦.੧੨੯). ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨਾਪਿ ‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕੁਸਲੋ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ? ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੬੧). ਸੁਖਵਿਪਾਕਟ੍ਠੇਨਾਪਿ ‘‘ਕੁਸਲਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਦਾਨਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੮੦). ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਚੇਤਸਿਕਰੋਗਾਨਂ ਅਵਜ੍ਜਸਭਾਵਾਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਿਪਚ੍ਚਨਤੋ ਚ ਅਰੋਗਂ, ਅਨਵਜ੍ਜਂ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਞ੍ਚਾਤਿ.

ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਕੁਚ੍ਛਿਤੇ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇ ਸਲਯਤਿ ਚਲਯਤਿ ਕਮ੍ਮੇਤਿ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਚ੍ਛਿਤੇਨ ਵਾ ਆਕਾਰੇਨ ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਸਾ, ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ, ਤੇ ਕੁਸੇ ਲੁਨਾਤਿ ਛਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਵਾ ਸਾਨਤੋ ਤਨੁਕਰਣਤੋ ਞਾਣਂ ਕੁਸਂ ਨਾਮ, ਤੇਨ ਲਾਤਬ੍ਬਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਯਥਾ ਵਾ ਕੁਸੋ ਉਭਯਭਾਗਗਤਂ ਹਤ੍ਥਪਦੇਸਂ ਲੁਨਾਤਿ, ਏਵਮਿਦਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਸੇਨ ਉਭਯਭਾਗਗਤਂ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਲੁਨਾਤਿ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸੋ ਵਿਯ ਲੁਨਾਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਵਾ ਸਾਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਨਤੋ ਸਂਵਰਣਤੋ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਹਿ ਅਕੁਸਲਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣੇਨ, ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਾਪਾਦਨੇਨ ਚ ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠੇਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਂਵੁਤਾ ਪਿਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕੁਚ੍ਛਿਤੇ ਵਾ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇ ਸਲਯਤਿ ਕਮ੍ਪੇਤਿ ਅਪਨੇਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਾਨਤੋ ਨਿਸਾਨਤੋ ਤੇਜਨਤੋ ਕੁਸਾ, ਦੋਸਲੋਭਾਦਯੋ. ਦੋਸਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਵਸੇਨ ਚੇਤਨਾਯ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਤਾ, ਤੇ ਕੁਸੇ ਲੁਨਾਤਿ ਛਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਵਾ ਸਾਨਤੋ ਅਨ੍ਤਕਰਣਤੋ ਵਿਨਾਸਨਤੋ ਕੁਸਾਨਿ, ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਤੇਹਿ ਲਾਤਬ੍ਬਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਂ. ‘‘ਕੁ’’ ਇਤਿ ਵਾ ਭੂਮਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਤਂਸਦਿਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਸ੍ਸ ਰੂਪਾਰੂਪਪ੍ਪਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਤਿ, ਆਯਤਿਞ੍ਚ ਅਨੁਦਹਨੇਨ ਵਿਨਾਸਨਤੋ ਕੁਂ ਸਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਸਾ, ਰਾਗਾਦਯੋ, ਤੇ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਲਵਨਤੋ ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਕੁਸਲਂ. ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਾਦਿਤਾ ਹਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ.

ਨ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਂ, ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕੁਸਲਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਅਕੁਸਲਪਦਸ੍ਸ ਅਵਯਵਭੇਦੇਨ ਅਤ੍ਥੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਯਥਾ ਯਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਨ ਅਰੋਗਂ, ਨ ਅਨਵਜ੍ਜਂ, ਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਨ ਚ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਤਂ ਅਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਯਂ ਨ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਸਲਨਸਭਾਵਂ, ਨ ਕੁਸਾਨਂ ਲਵਨਸਭਾਵਂ, ਨ ਕੁਸੇਨ ਕੁਸੇਹਿ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਚ ਕੁਸੋ ਵਿਯ ਲਵਨਕਂ, ਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਨਾਮਾਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਂ, ਯਤੋ ਚੇਤਸਿਕਰੋਗਪਟਿਪਕ੍ਖਾਦਿਭਾਵਤੋ ਅਰੋਗਾਦਿਪਰਿਯਾਯੇਨਪਿ ਬੋਧਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਂ ਪਨ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਪਹਾਯਕਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਭਾਵੋ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਟ੍ਠੋ. ਅਕੁਸਲਭਾਵੋ ਸਾਵਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਟ੍ਠੋ, ਤਦੁਭਯਭਾਵੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਅਰੋਗਸਰੋਗਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ਅਵੁਤ੍ਤਤਾ ਵਣ੍ਣਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨੇਵ ਅਵੁਤ੍ਤਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ. ਅਵੁਤ੍ਤਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਨ ਤਥਾ ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਮਤ੍ਤੇਨ, ਅਥ ਖੋ ਤਦੁਭਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸਭਾਵਤਾਯ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹੇਤਂ ‘‘ਅਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੪੫੨. ਭੂਮਿਭੇਦਤੋਤਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਭੂਮਿ, ਠਾਨਂ, ਅਵਤ੍ਥਾ ਚ. ਅਵਤ੍ਥਾਪਿ ਹਿ ਅਵਤ੍ਥਾਵਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਏਵਂ ਨੇਸਂ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਾ ਭੂਮਿ ਠਾਨਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਅਵਤ੍ਥਾਵਸੇਨ. ਲੋਕਿਯਾ ਵਾ ਠਾਨਾਵਤ੍ਥਾਵਸੇਨ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਅਵਤ੍ਥਾਵਸੇਨੇਵ. ਕਾਮਾਵਚਰਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਾ. ਤੇਸੁ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ ਕਾਮੀਯਨ੍ਤੀਤਿ, ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੇਤੀਤਿ. ਤੇ ਦ੍ਵੇਪਿ ਸਹਿਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਥ ਅਵਚਰਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਏਕਾਦਸਵਿਧੋ ਕਾਮਭਵੋ. ਇਦਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਏਕਸ੍ਸ ਅਵਚਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਏਵਂ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਾਨਿਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪਂ, ਅਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਅਰੂਪਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੋ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ, ਅਵਚਰਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਵਚਰਂ, ਕਾਮਸ੍ਸ ਅਵਚਰਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਏਵਂ ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਾਨਿਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਲੋਕਤੋ ਉਤ੍ਤਰਤੀਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਇਤਰਂ ਪਨ ਲੋਕਤੋ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ.

ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਭੇਦੋ ਤਾਵ ਯੁਤ੍ਤੋ ਤੇਸਂ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ, ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਕਤੋ ਭੇਦੋਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋ, ਸੋ ਚ ਤੇਸਂ ਭਾਵਾਭਾਵਕਤੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਸੋਭਨਂ ਮਨੋ, ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਵਾ ਮਨੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਮਨੋ, ਸੁਮਨਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਮਾਨਸਿਕਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਰੁਲ਼੍ਹਿਯਾ, ਸੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਭਙ੍ਗਾ ਸਹਗਤਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਾ ਚਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਂ ਲੋਭਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ, ਕਥਂ ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਂ ਹੋਤੀਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਕਨ੍ਤਿਕਂ ਇਟ੍ਠੇਪਿ ਆਭੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਚਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕਸਮਾਯੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਯੋਨਿਸੋਵ ਆਭੋਗੋ ਹੋਤਿ, ਕੁਸਲਮੇਵ ਚ ਮਯਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਕਰਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਯਮਿਤਂ, ਅਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਕਰਣੇ ਏਵ ਪਰਿਣਾਮਿਤਂ, ਅਭਿਣ੍ਹਕਰਣਵਸੇਨ ਚ ਸਮੁਦਾਚਰਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਲੋਭਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਲੋਭਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ.

ਞਾਣੇਨ ਸਮਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਯੋ ਏਵ ਚੇਤ੍ਥ ਪਕਾਰਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮੂਪਪਤ੍ਤਿਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾਯ ਕਾਰਣਂ. ਯੋ ਹਿ ਪਰੇਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਾਨਿ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਕਮ੍ਮਾਯਤਨਵਿਜ੍ਜਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਪਞ੍ਞਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮੂਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨੋ ਧਮ੍ਮਪਦਾ ਪ੍ਲਵਨ੍ਤਿ, ਦਨ੍ਧੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਸਤ੍ਤੋ ਖਿਪ੍ਪਂਯੇਵ ਵਿਸੇਸਭਾਗੀ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੯੧) ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਪਞ੍ਞਾਦਸਕਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯੇਨ ਪਨ ਕਿਲੇਸਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਯੋਗਾ ਵੇ ਜਾਯਤੇ ਭੂਰਿ, ਅਯੋਗਾ ਭੂਰਿਸਙ੍ਖਯੋ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੮੨). ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਜਨਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਪਯੋਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਙ੍ਖਰਣਂ ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਂ. ਤੇਨ ਪਨ ਸਹ ਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਸਙ੍ਖਾਰਂ. ਞਾਣੇਨ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਰਹਿਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਉਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਵੇਦਯਮਾਨਾਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਉਪੇਤਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਕ੍ਖਾ ਅਨੁਭਵਨਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਅਥ ਵਾ ਇਟ੍ਠੇ ਚ ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਕ੍ਖਪਾਤਾਭਾਵੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਤਿ ਅਨੁਭਵਤੀਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਤਾਯ ਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਂ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਏਵਂ ਅਟ੍ਠ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਦਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦੇਸਕਾਲਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੁਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਦ੍ਧਾਬਹੁਲਤਾ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਦਿਟ੍ਠਿਤਾ, ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਯ ਆਨਿਸਂਸਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਤਾ, ਏਕਾਦਸ ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨ ਕੇਵਲਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਂ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੪੧; ੨.੯੫) ਨਵਨ੍ਨਂਯੇਵ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਵਤ੍ਥੂਨਂ ਗਹਣਂ, ਅਥ ਖੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਸਹਜਾਤਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਵਸੇਨ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧-੨) ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੋਗਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਅਸਂਸੀਦਨ੍ਤੋਤਿ ਸਿਲੋਕਮਚ੍ਛਰਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯਂ ਸਂਸੀਦਂ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ, ਤੇਨ ਮੁਤ੍ਤਚਾਗਤਾਦਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋਤਿ ਕੇਨਚਿਪਿ ਨ ਉਸ੍ਸਾਹਿਤੋ. ਸਰਸਤੋ ਹਿ ਪੁਞ੍ਞਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਮਿਦਂ. ਪਰੇਹੀਤਿ ਪਨ ਪਾਕਟੁਸ੍ਸਾਹਨਦਸ੍ਸਨਂ.

ਦਾਨਾਦੀਨੀਤਿ ਦਾਨਂ ਸੀਲਂ ਯਾਵ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਦਾਨਾਦੀਨਿ ਦਸ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਦਾਨਾਦੀਨੀਤਿ ਵਾ ਦਾਨਸੀਲਭਾਵਨਾਮਯਾਨਿ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਏਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ. ਯਤ੍ਥ ਸਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਨਨ੍ਤਿ, ਪੁਜ੍ਜਂ ਭਵਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ. ਅਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਚੇਤਨਾਸਮਙ੍ਗਿਨੋ. ਅਮੁਤ੍ਤਚਾਗਤਾ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇ ਸਾਪੇਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਤਾ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸੀਲਸਮਾਦਾਨਾਦੀਸੁ ਅਨਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਦੇਵਾਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਦਿਨਾ ਸਦਿਸਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਦਿਸਮ੍ਪਿ ਹਿ ‘‘ਤਦੇਵਾ’’ਤਿ ਵੋਹਰੀਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਸਾ ਏਵ ਤਿਤ੍ਤਿਰੀ, ਤਾਨਿਯੇਵ ਓਸਧਾਨੀ’’ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥੇਤਿ ਲੀਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਸ੍ਸਾਹਨਪਯੋਗਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਤ੍ਥੇ. ਏਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ ਏਤਂ ਪਦਂ. ਪੁਬ੍ਬਪਯੋਗਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯਂ ਸਙ੍ਕੋਚੇ ਜਾਯਮਾਨੇ ਤਤੋ ਵਿਵੇਚੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਪਯੋਗਸ੍ਸ, ਪੁਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਸੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਿਕਤ੍ਤਾ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੪੧; ੨.੯੫) ਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਸਮ੍ਭਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਬਾਲ-ਗ੍ਗਹਣਂ. ਸਂਸੀਦਨੁਸ੍ਸਾਹਨਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਹਸਾ-ਗਹਣਂ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਰਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੂਨਂ ਅਭਾਵਂ ਆਗਮ੍ਮਾਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਥਾਰੂਪਚੇਤੋਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋਪਿ ਹਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਤਾਯ ਕਾਰਣਂ ਹੋਨ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ.

ਏਵਨ੍ਤਿਆਦਿ ਨਿਗਮਨਂ. ਤਯਿਦਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਯਾਵ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਦੀਹਿ ਤੀਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਯਦਾ ਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸੋਲ਼ਸ ਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਫਲਨ੍ਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਦੁਹੇਤੁਕਂ, ਤਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਤਿਹੇਤੁਕਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਅਹੇਤੁਕਂ ਪਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਤਿਹੇਤੁਕਾਨਿ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੇਵ, ਦੁਹੇਤੁਕਾਨਿ ਪਨ ਦੁਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਕਾਲੇ ਦ੍ਵਾਦਸ, ਅਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦਾਨਕਾਲੇ ਅਟ੍ਠ ਫਲਨ੍ਤਿ. ਤਿਹੇਤੁਕਾ ਪਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਦੁਹੇਤੁਕੇਹਿ ਨ ਹੋਤਿਯੇਵ. ‘‘ਅਟ੍ਠ ਫਲਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਚੇਤਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਜਨਕਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ‘‘ਸਹੇਤੁਕਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੩.੧.੧੦੨) ਵਚਨਤੋ ਸਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਂ ਅਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚ ਪਕ੍ਖੇ ਬਲਵਤਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਂ, ਦੁਬ੍ਬਲੇਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯੇ ਪਨ ਆਗਮਨਤੋ ਚ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖਾਰਸਸਙ੍ਖਾਰਭਾਵਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ, ਅਟ੍ਠ ਚ ਫਲਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਤਿਧਾ ਫਲਂ ਦਦਨ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿਯਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ, ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤੀਸੁ ਭੋਗਸਮ੍ਪਦਞ੍ਚ ਕਰੋਤਿ. ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਯਂ ਦੇਵਭੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਦਿਸਂ ਭੋਗਜਾਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਸ੍ਸੇਵ ਫਲਂ. ਨ ਹਿ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਂ ਫਲਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ.

ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਪਨਾਤਿ ਪਨ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਜੋਤਕੋ. ਤੇਨ ਯਥਾ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਮਤ੍ਤਕਰਂ, ਨ ਏਵਮਿਦਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਕਰਂ. ਯਥਾ ਵਾ ਤਂ ਵੇਦਨਾਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋ ਅਟ੍ਠਧਾ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਏਵਮਿਦਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵਾਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਂ ਵਿਸੇਸਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ, ਸਾਸਵਂ, ਵਿਨੀਵਰਣਞ੍ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਏਵਾ’’ਤਿ ਹਿ ਇਮਿਨਾ ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ‘‘ਸਾਸਵ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਠਮਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ, ‘‘ਵਿਨੀਵਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਟਿਘਸਹਿਤਦ੍ਵਯਂ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਞ੍ਚ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਤੀਣਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਦ੍ਵੇ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਪਰਾਨਿ ਦ੍ਵੇਤਿ ਏਵਂ ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਭੇਦਤੋ ਪਞ੍ਚਵਿਧਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਿਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਝਾਨਕਥਾਯਂ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੭੯ ਆਦਯੋ) ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਤਯਿਦਂ ਭਾਵਨਾਮਯਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦਿਕਂ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਰਹਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਹੀਨਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਪਨੇਤਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਿਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਸੋਲ਼ਸਸੁਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇਸੁ ਉਪਪਤ੍ਤਿਨਿਪ੍ਫਾਦਕਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾਦਿਨਾ ਸਮਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ. ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰੂਪਾਨਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮਾਧਿਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਅਰੂਪਜ੍ਝਾਨੇਹਿ. ਕਰਣੇ ਹਿ ਏਤਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਅਰੂਪਾਨਂ ਵਾ ਯੋ ਆਰਮ੍ਮਣਾਦਿਕਤੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਹਿ ਯੋਗੋ ਯੋਗਭੇਦੋ, ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨਾਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਆਰੁਪ੍ਪਕਥਾਯਂ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੨੭੫ ਆਦਯੋ) ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ. ਪਠਮਨ੍ਤਿ ਪਠਮਂ ਅਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ. ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਾਨਿਮਾਨਿ ਭਾਵਨਾਮਯਾਨੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਥਾਨੁਪੁਬ੍ਬਂ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸਂ, ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਂ, ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਚਤੂਸੁ ਅਰੂਪੀਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਦਾਯੀਨਿ. ਸੇਸਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਛਵਿਸੁਦ੍ਧਿਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਸਮਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਪਰਤੋ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ. ਚਤੁਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਭਾਵਨਾਮਯਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਨਾਮੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਤ੍ਤਭਵਾਦਿਭਵੂਪਪਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਕਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ ਨਾਤਿਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੪੫੩. ਕਾਮਾਵਚਰਮੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਿਯਾ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਮਤਿਨਿਸੇਧਨਤ੍ਥਂ ਕਾਮਾਵਚਰਗ੍ਗਹਣਂ. ਮਹਗ੍ਗਤਭੂਮਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਦੇਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਵਧਾਰਣਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਕਾਮਾਵਚਰਮੇਵਾਤਿ? ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਕਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ? ‘‘ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੋ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਤੋ, ਅਵਚਰਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਵਚਰਂ, ਕਾਮਸ੍ਸ ਅਵਚਰਂ ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਵਿਸਯਤਾ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ’’ ਵੁਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਰੂਪਾਰੂਪਤਣ੍ਹਾਵਿਸਯਤਾ ‘‘ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਭਾਵਸ੍ਸ’’. ਏਕਂਸੇਨ ਚੇਤਂ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਬ੍ਯਾਪਿਲਕ੍ਖਣਂ ਨ ਸਿਯਾ. ਯਦਿ ਹਿ ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਭੂਮਿਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਵਿਪਾਕਦਾਨਵਸੇਨ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਵਿਪਾਕਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਆਲਮ੍ਬਣਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਨ ਲੋਕਤੋ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣਤਾਯ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਤਾ, ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਾਭਾਵਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਤਿ ਚ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਕਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਆਪਨ੍ਨਾ, ਗਹਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਕਤਮਾ? ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾ ਕਤਮੇ? ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਵਿਸਯਾਤਿ ਇਤਰੇਤਰਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤਾਦੋਸੋਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਅਵੀਚਿਆਦਿਏਕਆਦਸੋਕਾਸਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਕਞ੍ਚਿ ਤਣ੍ਹਂ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂਸਭਾਵਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇਪਿ (ਧ. ਸ. ੯੮੫ ਆਦਯੋ) ‘‘ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਵੀਚਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਕਾਸਾਯ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਸਯਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਦੋਕਾਸਤਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਮੂਲਤੋ ਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਲੋਭਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਤਂਸਹਿਤਮ੍ਪਿ ਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਮੂਲਮਿਵਾਤਿ ਮੂਲਾਨਿ, ਲੋਭੋ ਮੂਲਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਲੋਭਮੂਲਂ. ਅਸਾਧਾਰਣੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਯਥਾ ਭੇਰਿਸਦ੍ਦੋ, ਯਵਙ੍ਕੁਰੋਤਿ. ਤਥਾ ਦੋਸਮੂਲਂ. ਮੋਹੋ ਏਵ ਮੂਲਂ ਇਮਸ੍ਸ, ਨਾਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਮੋਹਮੂਲਂ.

ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਭੇਦਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਭੇਦਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਭੇਦਸਦ੍ਦੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਯਦੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ‘‘ਗੂਥਗਤਂ, ਮੁਤ੍ਤਗਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੧੯; ਅ. ਨਿ. ੯.੧੧) ਯਥਾ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਪਰਿਯੇਸਗ੍ਗਾਹਤਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਗਤਮੇਵ, ਨ ਏਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਵਤ੍ਥੁ ਤਥਾ ਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ. ਤਯਿਦਂ ‘‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ, ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੮੭, ੨੦੨, ੨੦੩, ੪੨੭; ੩.੨੭-੨੯) ਅਭਿਨਿਵੇਸਭਾਵਤੋ ਲੋਭੇਨੇਵ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਦੋਸੇਨ.

ਯਦਾਹੀਤਿਆਦਿ ਲੋਭਮੂਲਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਨ੍ਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ. ਤਾਯ ਹਿ ਵਿਪਲ੍ਲਤ੍ਥਚਿਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ‘‘ਏਤਾਵਕੋ ਜੀਵਵਿਸਯੋ ਯਾਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰੋ’’ਤਿ ਪਰਲੋਕਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਾਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵੋ’’ਤਿ ਯਥਾ ਤਥਾ ਕਾਮੇਸੁ ਪਾਤਬ੍ਯਤਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਏਸ ਪਨ੍ਥੋ ਪਗੇਵ ਵਿਹਿਤੋ ਦੇਵਯਾਨੇ, ਯੇਨ ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਤਵਨ੍ਤੋ ਵਿਸੋਕਾ. ਤਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਪਸਵੋ, ਪਕ੍ਖਿਨੋ ਚ, ਤੇਨ ਤੇ ਮਾਤਰਿਪਿ ਮਿਥੁਨਂ ਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪੁਤ੍ਤਮੁਖਦਸ੍ਸਨਂ ਸਗ੍ਗਮੋਕ੍ਖਮਗ੍ਗੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਕਾਮੇ ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਨਿਯਮਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਸੁਵਣ੍ਣਹਰਣਮੇਵ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨੇ ਸਾਵਜ੍ਜਂ, ਇਤਰਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ. ਗਰੂਨਂ, ਗੁਨ੍ਨਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ, ਜੀਵਿਤਸ੍ਸ, ਵਿਵਾਹਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਾਯ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ, ਇਤਰੋ ਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਗਰੁਆਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਪੇਸੁਞ੍ਞਹਰਣਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ, ਇਤਰਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ. ਭਾਰਤਯੁਦ੍ਧਸੀਤਾਹਰਣਾਦਿਕਥਾ ਪਾਪਵੂਪਸਮਾਯ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੇ ਮਿਚ੍ਛਾਗਾਹੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਮਙ੍ਗਲਾਦੀਨੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਮਙ੍ਗਲਾਨਿ. ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖੇਨਾਤਿ ਲੋਭਸ੍ਸ, ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਵਾ ਵਸੇਨ ਸਰਸੇਨੇਵ ਤਿਖਿਣੇਨ ਕੁਰੂਰੇਨ. ਮਨ੍ਦੇਨਾਤਿ ਦਨ੍ਧੇਨ ਅਤਿਖਿਣੇਨ. ਤਾਦਿਸਂ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ, ਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੇਨਾ’’ਤਿ. ਪਰਭਣ੍ਡਂ ਵਾ ਹਰਤੀਤਿ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਨਕਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਕਾਮਾਨਂ ਵਾ ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਮਾਨਾਨਂ. ਵਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਰਸਨ੍ਤਕਸ੍ਸ ਵਾ ਅਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤਾਯ ਯਂ ਲਦ੍ਧਂ, ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਗਹਣਾਦਿਕਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਦੁਵਿਧਮੇਵ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਭੇਦਾਭਾਵਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਪਟਿਘਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਅਸਾਧਾਰਣਧਮ੍ਮੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਸੂਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਨਾਦੀਸੁ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਮੁਸਾਵਾਦਪੇਸੁਞ੍ਞਫਰੁਸਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਬ੍ਯਾਪਾਦੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਇਤਰਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਤਿਕ੍ਖਮਨ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇ’’ਤਿ. ਮਨ੍ਦਂ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਏਕਂਸੇਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਮੇਵਾਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਯਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਸਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਂ ਮਨ੍ਦਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਥਾਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਮੋਹੇਕਹੇਤੁਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੂਲਨ੍ਤਰਵਿਰਹਤੋ ਅਤਿਮੂਲ਼੍ਹਂ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਚ੍ਚਯੋਗਤੋ ਚਞ੍ਚਲਞ੍ਚਾਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਕਦਾਚਿਪਿ ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖਤਾ ਅਤ੍ਥਿ. ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਹਿ ਸਂਸਪ੍ਪਨਵਸੇਨ, ਵਿਕ੍ਖਿਪਨਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਕੀਦਿਸੇ ਕਿਚ੍ਚੇ ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖਤਾਯ, ਉਸ੍ਸਾਹੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਵਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨਮ੍ਪਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਏਤ੍ਥੇਵ ਬਲਵਂ, ਤਤੋ ਏਵ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਧਾਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਇਦਮੇਵ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚੇਨ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ (ਧ. ਸ. ੪੨੭) ਇਧ ਸਰੂਪਤੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਆਗਤਂ, ਏਵਂ ਅਸਾਧਾਰਣਪਧਾਨਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਮੋਹਮੂਲਂ ‘‘ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਂਸਯੋ. ਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਅਵੂਪਸਮੋ, ਭਨ੍ਤਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਯਿਦਂ ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਦੀਹਿ ਤੀਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਕਮ੍ਮਪਥਵਸੇਨ ਚੇਵ ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਤ੍ਥ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਸੇਸਂ ਏਕਾਦਸਵਿਧਮ੍ਪਿ ਚਤੂਸੁਪਿ ਅਪਾਯੇਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦੇਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਸੁਗਤਿਯਮ੍ਪਿ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਮੇਵਾਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਕਿਂ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਸਬ੍ਬਦੁਬ੍ਬਲਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦੇਤਿ, ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਤਤੋ ਬਲਵਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਨ ਦੇਤੀਤਿ? ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਇਦਂ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦੇਨ੍ਤਂ ਅਪਾਯੇਸੁ ਦਦੇਯ੍ਯ, ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਪਨਸ੍ਸ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤੁਂ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੩੦ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਮਾਨਂ) ਵਚਨਤੋ.

ਅਪਰੇ ਪਨਾਹੁ – ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਦਸ੍ਸਨਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਸਹਾਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਉਭਯਵਿਪਾਕਮ੍ਪਿ ਦੇਤਿ, ਨ ਸੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਦਭਾਵਤੋਤਿ. ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ, ਯਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਂ ਤਂ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਉਦਾਹੁ ਨੋਤਿ? ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ – ਯਦਿ ਤਾਵ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕੇ ‘‘ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨਨਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬ’’ਮਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਯਦਿ ਤਬ੍ਬਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤਾਯ ਤਤ੍ਥ ਨ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ ਤਸ੍ਸ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ? ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ (ਧ. ਸ. ੩੬੫ ਆਦਯੋ) ਆਗਤਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਨਂ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਿਯੋਗਤੋ ਕਸ੍ਸਚਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ, ਯਥਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਿਕੇ ਅਤੀਤਾਦੀਨਂ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਏਵਮੇਤਸ੍ਸਾਪਿ. ਅਥ ਵਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਸ੍ਸਾਪਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਤੋ, ਸਾਵਜ੍ਜਤੋ ਚ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਰਿਯਾਯੋ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਪਸਙ੍ਗਦੋਸੋ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਚ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਪਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸਾਪਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਸਹਾਯਵੇਕਲ੍ਲਮਤ੍ਤਮੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਕਤਂ, ਨ ਕੋਚਿਪਿ ਭਾਵੋ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਤਂ ਤਸ੍ਸ ਆਪਾਦਿਤੋਤਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਭਾਵਾਪੇਕ੍ਖਂ ਦਸ੍ਸਨਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਵਚਨਨ੍ਤਿ ਤਦਭਾਵਤੋ ਤਂ ਵਿਭਜਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

੪੫੪. ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿ ਆਦਿਕੋ ਨਪੁਂਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਤੋ ਏਵ ਅਧਿਕਤਾਬ੍ਯਾਕਤਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਦੁਵਿਧਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਤੋ ਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭਾਵੋ ਕੁਸਲੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਹੇਤੁਕਤਾ ਸਹੇਤੁਕਤਾ ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਵਸੇਨ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਹੇਤੁਵਸੇਨ. ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਹਿ ਸਹੇਤੁਕਤਾ ਸਹੇਤੁਕਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਸਿਜ੍ਝਮਾਨਾਪਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਵਸੇਨੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਹੇਤੁਕਾਨਮ੍ਪਿ ਸਹੇਤੁਕਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਅਹੇਤੁਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਕਿਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਾਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁ ਯਥਾ ਅਲੋਭਾਦਿਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਮਨ੍ਦਤਰਮਨ੍ਦਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣੇਸੂਤਿ ਹੇਤੂਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋਪਿ ਨੇਸਂ ਅਹੇਤੁਕਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਿਸਿਟ੍ਠਮਨਨਕਿਚ੍ਚਾਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਮਨੋਮਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁ ਮਨੋਧਾਤੁ.

ਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਜਾਨਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਰੂਪਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਵਚਨੇਨ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਵਿਜਾਨਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਫਸ੍ਸਾਦਿਕੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਗ੍ਗਹਣੇਨ ਨਿਸ੍ਸਯਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਉਭਯਾਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾ. ਯਦਿ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ ਨ ਸਿਯਾ, ਅਨ੍ਧਾਪਿ ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਂ, ਨ ਚ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਚ ਨੀਲਾਦਿਰੂਪਂ ਨਾਮ ਨ ਸਿਯਾ, ਦੇਸਾਦਿਨਿਯਮੇਨ ਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਤ੍ਥੇਵ ਚ ਨਿਯਮੋ, ਏਕਨ੍ਤਸਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਵਿਨਾ ਨੀਲਾਦਿਆਭਾਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਾਦੋ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਦੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪, ੪੦੦; ੩.੪੨੧, ੪੨੫; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੪; ੪.੬੦; ਕਥਾ. ੪੬੫).

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਚਨਭੇਦੋ ਕਤੋਤਿ? ਏਕਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਰੂਪਂ ਪਨ ਅਨੇਕਮੇਵ ਸਂਹਤਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਏਕਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਰੂਪਂ ਪਨ ਅਨੇਕਮੇਵਾਤਿ? ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਵਿਸੇਸਤੋ. ਚਕ੍ਖੁ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਪੁਰੇਜਾਤਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੇਨੇਵ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਤੋ, ਅਸਤਿ ਅਭਾਵਤੋ. ਯਤੋ ਤਂ ਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੇਹਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਚਸ੍ਸ ਨ ਏਕਦੇਸੇਨ ਅਲ੍ਲੀਯਨਵਸੇਨ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ ਅਰੂਪਭਾਵਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਗਰੁਰਾਜਾਦੀਸੁ ਸਿਸ੍ਸਰਾਜਪੁਰਿਸਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ. ਇਤਰੇ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਾ ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਿਸੇਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਏਕਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਕਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ.

ਰੂਪਂ ਪਨ ਯਦਿਪਿ ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਯ ਪੁਰੇਜਾਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਪੁਰੇਤਰਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਅਨੇਕਮੇਵ ਸਂਹਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ. ਯਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਂ ਸਭਾਵਭੂਤਂ, ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਾਕਾਰਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਦਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਸਤਿਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਸਾਰਮ੍ਮਣਸਭਾਵਤਾਯ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਨਾਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਓਲੁਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਤਾਯ ਆਲਮ੍ਬਨੀਯਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਯਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਤਥਾ ਸਭਾਵੂਪਲਦ੍ਧਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਲਾਭੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਰੂਪਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਸਾ ਚਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸਭਾਵੂਪਲਦ੍ਧਿ, ਨ ਏਕਦ੍ਵਿਕਲਾਪਗਤਵਣ੍ਣਵਸੇਨ ਹੋਤਿ, ਨਾਪਿ ਕਤਿਪਯਕਲਾਪਗਤਵਣ੍ਣਵਸੇਨ, ਅਥ ਖੋ ਆਭੋਗਾਨੁਰੂਪਂ ਆਪਾਥਗਤਵਣ੍ਣਵਸੇਨਾਤਿ ਅਨੇਕਮੇਵ ਰੂਪਂ ਸਂਹਚ੍ਚਕਾਰਿਤਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ‘‘ਰੂਪੇ ਚਾ’’ਤਿ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿ.

ਯਂ ਪਨ ‘‘ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੨) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਤਮ੍ਪਿ ਯਾਦਿਸਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਾਦਿਸਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੀਦਿਸਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਸਮੁਦਿਤਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟੋਯਮਤ੍ਥੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਯਦੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਆਯਤਨਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਨ ਦਬ੍ਬਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨਾ’’ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮੁਦਾਯਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਆਸਙ੍ਕਿਤਬ੍ਬਾ ਸਮੁਦਾਯਾਭੋਗਸ੍ਸੇਵਾਭਾਵਤੋ. ਸਮੁਦਿਤਾ ਪਨ ਵਣ੍ਣਧਮ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ ਪਨ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾ ਸਮੁਦਿਤਾ ਆਰਮ੍ਮਣਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਹਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਦਟ੍ਠੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾ ਅਨ੍ਧਾ ਸਮੁਦਿਤਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਕਨ੍ਤਿਕਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾਨਂ ਸਿਵਿਕਾਵਹਨਾਦੀਸੁ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਕੇਸਾਦੀਨਞ੍ਚ ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਠਿਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵਣ੍ਣਂ ਗਹੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਠਾਨੇ ਸਮੁਦਿਤਾਨਂ ਵਣ੍ਣਂ ਗਹੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਭਿਯ੍ਯੋਪਿ ਤੇਸਂ ਸਂਹਚ੍ਚਕਾਰਿਤਾ ਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਏਤੇਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਮਾਣੁਰੂਪਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਉਦਾਹੁ ਤਂਸਮੁਦਾਯੋਤਿਆਦਿਕਾ ਚੋਦਨਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਸੋਤਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਦ੍ਦੇ ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪, ੪੦੦; ੩.੪੨੧, ੪੨੫, ੪੨੬) ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਵਂ ਉਭਯਾਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਕਤਾਯ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਚ ਵਿਭਾਵਨਂ ਕਤਂ, ਏਵਂ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.

ਰੂਪਮਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਰਸਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਯਤਨਮਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਰਸਂ. ਮਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਯਥਾ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਏਵਂ ਰੂਪਾਯਤਨੇਪਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨੇ ਏਕਚ੍ਚੇ ਵਿਸੇਸੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਣ੍ਣਮਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਸੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਗਹੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣੇ ਏਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਤਦਭਿਮੁਖਭਾਵੇਨ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰੂਪਾਭਿਮੁਖਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਵਿਗਤਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਿਓਕਾਸਦਾਨੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪਕਾਰਕਾ ਨਿਸ੍ਸਯਾਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਕਿਰਿਯਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਅਪਗਮਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਗਹਿਤਂ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਅਪਰਿਪਤਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰੂਪਾਦਿਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਰਸਾ’’ਤਿ. ਤਥਾਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਤਥਾਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ.

ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਕਦਾਚਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ, ਤਤੋ ਵਾ ਕਤਿਪਯਾਨਂ ਵਿਜਾਨਨਸਭਾਵਾਪਿ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤਂਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਛਸ੍ਵੇਵ ਵਾ ਇਤਰੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ. ਸਨ੍ਤੀਰਣਾਦਿਕਿਚ੍ਚਾਤਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਤਦਾਰਮ੍ਮਣਕਿਚ੍ਚਾ ਵਾ, ਸਨ੍ਤੀਰਣਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭਵਙ੍ਗਚੁਤਿਕਿਚ੍ਚਾ ਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਪਦਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਨ ਤਂਤਂਅਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਪਗਮਪਦਟ੍ਠਾਨਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਤਸ੍ਸਾ ਭੇਦੋਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪਾਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ‘‘ਦੁਵਿਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਦੁਵਿਧਤਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਭੇਦੋ. ਏਕਨ੍ਤਮਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇਤਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਇਟ੍ਠੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ, ਅਤਿਵਿਯ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਚੇਵ ਜਵਨਾਵਸਾਨੇ ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਲ਼ਂ ਠਾਨਂ, ਇਤਰਤ੍ਰ ਜਵਨਭਵਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਠਾਨਾ ਹੋਤਿ. ਇਤਰਾਯਪਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਤਦਾਰਮ੍ਮਣਕਾਲੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਠਾਨਂ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਦਿਕਾਲੇ ਪਨ ਚੁਤਿਭਵਙ੍ਗਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਲ਼ਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਵਜ੍ਜਨਾਨਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਵਜ੍ਜਨਾਨਂ ਜਵਨਾਵਜ੍ਜਨਾਨਂ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਾਵਜ੍ਜਨਾਨਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਰਾਲ਼ਂ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਂ ਜਵਨਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਂ ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਾਲ਼ਂ ਚੁਤਿਯਾ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਛਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਾਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਨਂ ਨਾਤਿਇਟ੍ਠਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਭੂਤਾਨਂ ਪਟਿਘਟ੍ਟਨਾਨਿਘਂਸਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸੁਖਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਂਯੇਵ ਘਟ੍ਟਨਾ ਦੁਬ੍ਬਲਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਨਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੇਸਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਛਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ.

ਅਲੋਭਾਦੋਸਾਮੋਹਾ ਚੇਵ ਅਲੋਭਾਦੋਸਾ ਚ ਅਲੋਭਾਦਯੋ, ਤੇਹਿ ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਵਿਪਾਕਹੇਤੂਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਲੋਭਾਦਿਵਿਪਾਕਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦਿਭੇਦਤੋਤਿ ਯਥਾ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪੀਤਿ ਅਟ੍ਠਵਿਧਤਾਯ ਸਦਿਸਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਾਮਾਵਚਰਭਾਵਤੋ ਹੀਨਾਦਿਤੋ, ਯੋਨੀਸੁ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਸਦਿਸਮੇਵ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਤੋ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ, ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਤੋ ਚ ਵਿਸਦਿਸਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਇਦਂ, ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਅਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਜਨਕਤ੍ਤਾ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਪਨ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਅਤ੍ਥੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਮਹਾਵਿਪਾਕਾਨਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਯਥਾ ਪਨ ਕੁਸਲਂ ਗਤਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧਞ੍ਚ, ਨ ਏਵਮਿਦਂ ਤਦੇਕਦੇਸੇ ਏਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ, ਏਕਚ੍ਚਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਤੋ ਚ ਵਿਸਦਿਸਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੂਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਅਤੀਤਾਦਿਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦੇਸੁ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ.

ਆਗਮਨਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਆਗਮਨਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਮਤੇਨ ਮੁਖੇ ਚਲਿਤੇ ਆਦਾਸਤਲੇ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚਲਨਂ ਵਿਯ ਅਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਅਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਸਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਸਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਏਵਂ ਆਗਮਨਵਸੇਨ. ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਪਨ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਮਤੇਨ ਬਲਵਨ੍ਤੇਹਿ ਵਿਭੂਤੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਕਮ੍ਮਾਦੀਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਦੁਬ੍ਬਲੇਹਿ ਸਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਸਰੂਪਤੋ ਆਗਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਤੇਸਂ ਹਿ ਵਸੇਨ ਕੁਸਲਤੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵੋ. ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਸ੍ਸਾਹੋ ਨਾਮ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮਾਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ, ਸੋ ਵਿਪਾਕੇਸੁ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਂ ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਂ. ਕੁਸਲੇਸੁ ਪਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਵਸਪਵਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਤਂ ਸਉਸ੍ਸਾਹਂ.

ਲੋਭਾਦੀਨਂ ਏਕਨ੍ਤਸਾਵਜ੍ਜਤਾਯ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਹੇਤੁਕਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਪਾਕਭਾਵੋ, ਅਲੋਭਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਏਕਨ੍ਤਅਨਵਜ੍ਜਸਭਾਵਾਨਂ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਤਾਯ ਨਤ੍ਥੇਵ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਂ ਅਹੇਤੁਕਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਅਤਿਇਟ੍ਠੇ, ਇਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਵੇਦਨਾਭੇਦਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਦੁਵਿਧਾ ਹੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਅਤਿਅਨਿਟ੍ਠੇ, ਅਨਿਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਵੇਦਨਾਭੇਦੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਏਕਮੇਵਾਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤਵਿਧ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਤਿ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਵੇਦਨਾਭੇਦੇ ਅਤਿਅਨਿਟ੍ਠੇ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਚ ਪਟਿਘੇਨ ਵਿਨਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ.

ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸਹਗਤਤਾ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਹੀਨਾਤਿ ਏਕਨ੍ਤਨਿਹੀਨਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਭਾਵਤੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਪਿ ਸਮਾਨਾ ਹੀਨਾ ਏਵ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਯ ਨਾਤਿਤਿਖਿਣਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਤਿਵਿਯ ਤਿਖਿਣਂ ਕਟੁਕਂ, ਨ ਏਵਮਯਂ, ਤਥਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਭਾਵੋ ਚਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾ ਬਾਧਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਪਟਿਪ੍ਪਹਰਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਬਲਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਤੇਨ ਕਰਿਯਮਾਨਬਾਧਾਯ ਉਪੇਕ੍ਖਨਾ ਵਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਤਰੇਸੂਤਿ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕੇਸੁ.

ਰੂਪਾਵਚਰਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਵਿਪਾਕਕਥਾ ਹੇਸਾਤਿ. ਕੁਸਲਂ ਵਿਯਾਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਵਿਯ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਤਦਞ੍ਞਕੁਸਲਸਦਿਸੋ. ਅਪਿਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਦ੍ਦਾ ਏਤੇ, ਯਦਿਦਂ ‘‘ਕੁਸਲਂ, ਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ ਚ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ‘‘ਮਾਤਰਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਾਤਰਨ੍ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵੇਤਂ, ਏਵਂ ਇਧਾਪੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕੁਸਲਂ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੁਸਲਸਦਿਸਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਯੇ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਕੁਸਲੇ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਵਿਪਾਕੇਪਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਕੁਸਲਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਯਂ ਵਿਪਾਕੋਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪ੍ਪਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ? ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਆਨਿਸਂਸਭੂਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਤਞ੍ਹਿ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਨ੍ਤਂ ਰੂਪਾਵਚਰਮੇਵ ਦਦੇਯ੍ਯ. ਨ ਹਿ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਂ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤਿ. ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਨ ਤਂ ਅਞ੍ਞਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਤਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਮਸਮ੍ਭਵੋ. ਝਾਨਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸਭੂਤਞ੍ਚ ਦਾਨਾਦੀਨਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਪਚ੍ਚਯਲਾਭੋ ਵਿਯਾਤਿ.

ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪਨ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥੇਵ ਭੇਦੋਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕੁਸਲਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਭੇਦਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ. ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੋਵ ਜਵਨਵਸੇਨ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਦਿਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ.

ਚਤੁਮਗ੍ਗਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਫਲਤ੍ਤਾਤਿ ਚਤੂਹਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਫਲਤ੍ਤਾ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸਾਮਞ੍ਞਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਗ੍ਗਵੀਥਿਯਂ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ, ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਵਾ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪਰਿਮਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ‘‘ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੀਤਿ ਤੇਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਕਾਮਾਵਚਰਵਿਪਾਕਂ, ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਂ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਅਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਂ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮੇਵ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਾਕਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਤਿਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਨ ਛਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਂ ਹੋਤਿ.

ਭੂਮਿਭੇਦਤੋ ਤਿਵਿਧਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਞ੍ਹਿ ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਵਿਪਾਕਦਾਯਿਭਾਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਸਮਾਧਿਮਾਨਨ੍ਤਰਿਕਞ੍ਞਮਾਹੂ’’ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੫; ਸੁ. ਨਿ. ੨੨੮). ਹੋਤੁ ਤਾਵ ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਕੁਸਲਂ ਪੁਗ੍ਗਲਨ੍ਤਰਭਾਵੂਪਨਯਨਤੋ ਸਫਲਂ, ਅਰਹਤੋ ਪਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਨ੍ਤਰਭਾਵੂਪਨਯਨਤੋ ਨਿਪ੍ਫਲਂ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਭਾਵੋ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ? ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ. ਯਦਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ, ਸਕਿਂਯੇਵ ਪਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਦਿ ਹਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਅਰਹਤੋਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਚੇਤਂ ਅਤ੍ਥਿ ਪਯੋਜਨਾਭਾਵਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕਿਰਿਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਕਿਰਿਯਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚ ਕਿਰਿਯਾਮਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਪਾਕਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਿਰਿਯਾਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਕਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ ਵਿਪਾਕਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਯਦੇਤਂ ਆਵਜ੍ਜਨਦ੍ਵਯਂ, ਤਂ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਮੂਲੇਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਅਨਾਸੇਵਨਤਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਤੋ ਅਬੀਜਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਯ ਪੁਪ੍ਫਂ ਅਫਲਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਮੂਲਾਯਂ ਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾਯ ਲਤਾਯ ਪੁਪ੍ਫਂ ਵਿਯ ਫਲਦਾਯਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਕਿਰਿਯਹੇਤੁਨਾ ਨਾਮ ਅਲੋਭਾਦਿਨਾਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਲੋਭਾਦਿਕਿਰਿਯਹੇਤੁਵਿਰਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਪੁਰੇਚਰਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਪੁਰੇਚਰਰੂਪਾਦਿਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ. ਅਯਂ ਪਨ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਪਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਮਨਨਕਿਚ੍ਚਾਭਾਵੇਨ ਮਨੋਮਤ੍ਤਾ ਧਾਤੂਤਿ ਮਨੋਧਾਤੁ. ਤਥਾ ਹੇਸਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਧਾਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੫੧੭) ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ. ਆਵਜ੍ਜਨਰਸਾਤਿ ਆਭੋਗਰਸਾ, ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਰਿਮਾਕਾਰਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾ ਓਣੋਜਨਰਸਾ. ਭਵਙ੍ਗਵਿਚ੍ਛੇਦਪਦਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਭਵਙ੍ਗਸਨ੍ਤਾਨਵਿਚ੍ਛੇਦਪਦਟ੍ਠਾਨਾ. ਅਪੁਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾ ਸਕਿਦੇਵ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਸਬ੍ਬਥਾ ਵਿਸਯਰਸਂ ਅਨੁਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਇਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯੁਤ੍ਤਾਵ ਹੋਤਿ.