੨੨. ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

ਪਠਮਮਗ੍ਗਞਾਣਕਥਾ

੮੦੬. ਇਤੋ ਪਰਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਵਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਿਯਤ੍ਤਾ ਨੇਵ ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਨ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਭਜਤਿ, ਅਨ੍ਤਰਾ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੋਤੇ ਪਤਿਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋਤਿ ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਞਾਣਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ.

ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਤਾਵ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਞ੍ਹਿ ਅਨੇਨ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਅਨੁਲੋਮਾਵਸਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੇਨ ਕਤਮੇਵ. ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਅਨੁਲੋਮਞਾਣਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ ਤੇਹਿ ਤੀਹਿਪਿ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬਲਾਨੁਰੂਪੇਨ ਥੂਲਥੂਲੇ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕੇ ਤਮਮ੍ਹਿ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪਿਤੇ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਨਾਧਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਸਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਲਗ੍ਗਤਿ, ਨ ਬਜ੍ਝਤਿ. ਪਦੁਮਪਲਾਸਤੋ ਉਦਕਂ ਵਿਯ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਤਿਕੁਟਤਿ ਪਤਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬਂ ਪਵਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਪਲਿਬੋਧਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਪਵਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਲਿਬੋਧਤੋ ਉਪਟ੍ਠਿਤੇ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਨ੍ਤੇ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਿਸਙ੍ਖਾਰਂ ਨਿਰੋਧਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਗੋਤ੍ਤਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਙ੍ਖਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭੂਮਿਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਮਾਨਂ ਅਰਿਯਗੋਤ੍ਤਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਖਂ ਅਰਿਯਭੂਮਿਂ ਓਕ੍ਕਮਮਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਠਮਾਵਟ੍ਟਨਪਠਮਾਭੋਗਪਠਮਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਭੂਤਂ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਾਸੇਵਨਉਪਨਿਸ੍ਸਯਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਵਸੇਨ ਛਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਸਾਧਯਮਾਨਂ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਮੁਦ੍ਧਭੂਤਂ ਅਪੁਨਰਾਵਟ੍ਟਕਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ.

ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਕਥਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ? ਉਪ੍ਪਾਦਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁ. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਅਨੁਪਾਯਾਸਂ ਨਿਰੋਧਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁ. ਉਪ੍ਪਾਦਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੂ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੯) ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਂ.

੮੦੭. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਏਕਾਵਜ੍ਜਨੇਨ ਏਕਵੀਥਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਅਨੁਲੋਮਗੋਤ੍ਰਭੂਨਂ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰਦੀਪਿਕਾ ਉਪਮਾ – ਯਥਾ ਹਿ ਮਹਾਮਾਤਿਕਂ ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ ਪਰਤੀਰੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤੁਕਾਮੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵੇਗੇਨ ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾਯ ਓਰਿਮਤੀਰੇ ਰੁਕ੍ਖਸਾਖਾਯ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਓਲਮ੍ਬਿਤਂ ਰਜ੍ਜੁਂ ਵਾ ਯਟ੍ਠਿਂ ਵਾ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ ਪਰਤੀਰਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਕਾਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਰਤੀਰਸ੍ਸ ਉਪਰਿਭਾਗਂ ਪਤ੍ਤੋ ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਵੇਧਮਾਨੋ ਪਰਤੀਰੇ ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਸਣਿਕਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਏਵਮੇਵਾਯਂ ਯੋਗਾਵਚਰੋਪਿ ਭਵਯੋਨਿਗਤਿਟ੍ਠਿਤਿਨਿਵਾਸਾਨਂ ਪਰਤੀਰਭੂਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤੁਕਾਮੋ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਨਾ ਵੇਗੇਨ ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵਰੁਕ੍ਖਸਾਖਾਯ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਓਲਮ੍ਬਿਤਂ ਰੂਪਰਜ੍ਜੁਂ ਵਾ ਵੇਦਨਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਦਣ੍ਡਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾਤਿ ਅਨੁਲੋਮਾਵਜ੍ਜਨੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਅਮੁਞ੍ਚਮਾਨੋਵ ਪਠਮੇਨ ਅਨੁਲੋਮਚਿਤ੍ਤੇਨ ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਰਤੀਰਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਕਾਯੋ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਮਾਨਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯੇਨ ਪਰਤੀਰਸ੍ਸ ਉਪਰਿਭਾਗਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਇਦਾਨਿ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੇਨ ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਤੀਰਭੂਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਪਤਤਿ. ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਨ ਅਲਦ੍ਧਾਸੇਵਨਤਾਯ ਵੇਧਮਾਨੋ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਨ ਤਾਵ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤੀਤਿ.

੮੦੮. ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਲੋਮਂ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਂ ਕਿਲੇਸਤਮਂ ਵਿਨੋਦੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਾਤੁਂ. ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਨ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਂ ਤਮਂ ਵਿਨੋਦੇਤੁਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਉਪਮਾ – ਏਕੋ ਕਿਰ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ‘‘ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਯੋਗਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਰਤ੍ਤਿਭਾਗੇ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦਂ ਪਸ੍ਸਿਤੁਂ ਉਦ੍ਧਂ ਉਲ੍ਲੋਕੇਸਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਲਾਹਕੇਹਿ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਚਨ੍ਦੋ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਅਥੇਕੋ ਵਾਤੋ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਥੂਲਥੂਲੇ ਵਲਾਹਕੇ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਅਪਰੋ ਮਜ੍ਝਿਮੇ, ਅਪਰੋ ਸੁਖੁਮੇਤਿ. ਤਤੋ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਗਤਵਲਾਹਕੇ ਨਭੇ ਚਨ੍ਦਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਯੋਗਂ ਅਞ੍ਞਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਤਯੋ ਵਲਾਹਕਾ ਵਿਯ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਥੂਲਮਜ੍ਝਿਮਸੁਖੁਮਂ ਕਿਲੇਸਨ੍ਧਕਾਰਂ, ਤਯੋ ਵਾਤਾ ਵਿਯ ਤੀਣਿ ਅਨੁਲੋਮਚਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ, ਚਨ੍ਦੋ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਵਾਤਸ੍ਸ ਯਥਾਕ੍ਕਮੇਨ ਵਲਾਹਕਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ ਵਿਯ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਤਮਵਿਨੋਦਨਂ, ਵਿਗਤਵਲਾਹਕੇ ਨਭੇ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਚਨ੍ਦਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਵਿਗਤੇ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕੇ ਤਮੇ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸਨਂ.

ਯਥੇਵ ਹਿ ਤਯੋ ਵਾਤਾ ਚਨ੍ਦਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕੇ ਵਲਾਹਕੇਯੇਵ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਨ੍ਦਂ ਦਟ੍ਠੁਂ, ਏਵਂ ਅਨੁਲੋਮਾਨਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਂ ਤਮਞ੍ਞੇਵ ਵਿਨੋਦੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਟ੍ਠੁਂ. ਯਥਾ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਚਨ੍ਦਮੇਵ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਨ ਵਲਾਹਕੇ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤੁਂ, ਏਵਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਨ ਕਿਲੇਸਤਮਂ ਵਿਨੋਦੇਤੁਂ. ਤੇਨੇਵ ਚੇਤਂ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਵਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਨਾਵਜ੍ਜਨਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਆਵਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਹੀ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਂ ਦਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਮਗ੍ਗੋਪਿ ਤੇਨ ਦਿਨ੍ਨਸਞ੍ਞਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾਵ ਅਵੀਚਿਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਤਂ ਞਾਣਂ ਅਨੁਪ੍ਪਬਨ੍ਧਮਾਨੋ ਅਨਿਬ੍ਬਿਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬਂ ਅਪਦਾਲਿਤਪੁਬ੍ਬਂ ਲੋਭਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਦੋਸਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਮੋਹਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਝਮਾਨੋਵ ਪਦਾਲਯਮਾਨੋਵ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ.

੮੦੯. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਉਪਮਾ – ਏਕੋ ਕਿਰ ਇਸ੍ਸਾਸੋ ਅਟ੍ਠਉਸਭਮਤ੍ਤੇ ਪਦੇਸੇ ਫਲਕਸਤਂ ਠਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਥੇਨ ਮੁਖਂ ਵੇਠੇਤ੍ਵਾ ਸਰਂ ਸਨ੍ਨਹਿਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਕਯਨ੍ਤੇ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਰਿਸੋ ਚਕ੍ਕਯਨ੍ਤਂ ਆਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਯਦਾ ਇਸ੍ਸਾਸਸ੍ਸ ਫਲਕਂ ਅਭਿਮੁਖਂ ਹੋਤਿ, ਤਦਾ ਤਤ੍ਥ ਦਣ੍ਡਕੇਨ ਸਞ੍ਞਂ ਦੇਤਿ. ਇਸ੍ਸਾਸੋ ਦਣ੍ਡਕਸਞ੍ਞਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾਵ ਸਰਂ ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਫਲਕਸਤਂ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਝਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦਣ੍ਡਕਸਞ੍ਞਂ ਵਿਯ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ, ਇਸ੍ਸਾਸੋ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ. ਇਸ੍ਸਾਸਸ੍ਸ ਦਣ੍ਡਕਸਞ੍ਞਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾਵ ਫਲਕਸਤਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਝਨਂ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗਞਾਣਸ੍ਸ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣੇਨ ਦਿਨ੍ਨਸਞ੍ਞਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਿਬ੍ਬਿਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬਾਨਂ ਅਪਦਾਲਿਤਪੁਬ੍ਬਾਨਂ ਲੋਭਦੋਸਮੋਹਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਝਨਪਦਾਲਨਂ.

੮੧੦. ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚੇਸ ਮਗ੍ਗੋ ਲੋਭਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਝਨਮੇਵ ਕਰੋਤਿ, ਅਪਿਚ ਖੋ ਅਨਮਤਗ੍ਗਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦ੍ਦਂ ਸੋਸੇਤਿ, ਸਬ੍ਬਅਪਾਯਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਪਿਦਹਤਿ, ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਧਨਾਨਂ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾਵਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗਂ ਪਜਹਤਿ, ਸਬ੍ਬਵੇਰਭਯਾਨਿ ਵੂਪਸਮੇਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਭਾਵਂ ਉਪਨੇਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਅਨੇਕਸਤਾਨਂ ਆਨਿਸਂਸਾਨਂ ਪਟਿਲਾਭਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਏਵਂ ਅਨੇਕਾਨਿਸਂਸਦਾਯਕੇਨ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ.

ਪਠਮਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.

ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਪੁਗ੍ਗਲਕਥਾ

੮੧੧. ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਾਕਭੂਤਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਵਾ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਨਨ੍ਤਰਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾਯੇਵ ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਾਨਂ ‘‘ਸਮਾਧਿਮਾਨਨ੍ਤਰਿਕਞ੍ਞਮਾਹੂ’’ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੫) ਚ ‘‘ਦਨ੍ਧਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੬੨) ਚ ਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਏਕਂ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਾ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

ਅਨੁਲੋਮਸ੍ਸ ਹਿ ਆਸੇਵਨਨ੍ਤੇ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿਮੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਦ੍ਵੀਹਿ ਅਨੁਲੋਮਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਏਕਂ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਤਿ, ਸਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਪਰਮਾ ਚ ਏਕਾਵਜ੍ਜਨਵੀਥਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਅਨੁਲੋਮਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਤੀਣਿ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਤੀਣਿ ਅਨੁਲੋਮਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਪਞ੍ਚਮਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵੇ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਵਾ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਕੇਚਿ ਪਨ ਯਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਨੁਲੋਮਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਮਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਛਟ੍ਠਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਂ ਫਲਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵਾ ਅਪ੍ਪੇਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ ਆਸਨ੍ਨਭਵਙ੍ਗਤ੍ਤਾਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਸਾਰਤੋ ਪਚ੍ਚੇਤਬ੍ਬਂ.

੮੧੨. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਪਨੇਸ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ ਦੁਤਿਯੋ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹੋਤਿ. ਭੁਸਂ ਪਮਤ੍ਤੋਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਦੇਵੇਸੁ ਚ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਰਣਸਮਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਫਲਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਤਿ, ਤਤੋ ਭਵਙ੍ਗਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਤ੍ਥਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਜਵਨਾਨੀਤਿ. ਪੁਨ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਨਯੇਨ ਫਲਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਤ੍ਥਾਯ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਸ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਫਲਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਪਹੀਨਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ.

ਸੋ ਹਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਵਤਾਹਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਆਨਿਸਂਸੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਫਲਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮ ਮੇ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਨਾ’’ਤਿ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮ ਮੇ ਕਿਲੇਸਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਤ੍ਤਯਵਜ੍ਝੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਅਵਸਾਨੇ ਚ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਧਮ੍ਮੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਇਤਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ, ਏਵਂ ਸਕਦਾਗਾਮਿਅਨਾਗਾਮੀਨਮ੍ਪਿ. ਅਰਹਤੋ ਪਨ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿ ਨਾਮ.

ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋਯੇਵ ਚੇਸੋ. ਪਹੀਨਾਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞ੍ਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾਨਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨੇਵ ਮਹਾਨਾਮੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿ ‘‘ਕੋਸੁ ਨਾਮ ਮੇ ਧਮ੍ਮੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ, ਯੇਨ ਮੇ ਏਕਦਾ ਲੋਭਧਮ੍ਮਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੭੫) ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਦੁਤਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਕਥਾ

੮੧੩. ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਨ ਸੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਞੇਵ ਵਾ ਆਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ, ਅਪਰੇਨ ਵਾ ਸਮਯੇਨ ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾਨਂ ਤਨੁਭਾਵਾਯ ਦੁਤਿਯਾਯ ਭੂਮਿਯਾ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਯੋਗਂ ਕਰੋਤਿ. ਸੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਤਦੇਵ ਰੂਪਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਭੇਦਂ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾਤਿ ਞਾਣੇਨ ਪਰਿਮਦ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵੀਥਿਂ ਓਗਾਹਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਵਸਾਨੇ ਏਕਾਵਜ੍ਜਨੇਨ ਅਨੁਲੋਮਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਗੋਤ੍ਰਭੁਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ.

ਦੁਤਿਯਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.

ਤਤਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਕਥਾ

੮੧੪. ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚੇਸ ਸਕਦਾਗਾਮੀ ਨਾਮ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹੋਤਿ ਸਕਿਂਦੇਵ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰਣਸਮਤ੍ਥੋ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸੋ ਸਕਦਾਗਾਮੀ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਞੇਵ ਵਾ ਆਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਅਪਰੇਨ ਵਾ ਸਮਯੇਨ ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾਨਂ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਹਾਨਾਯ ਤਤਿਯਾਯ ਭੂਮਿਯਾ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਯੋਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਸੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਤਦੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾਤਿ ਞਾਣੇਨ ਪਰਿਮਦ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵੀਥਿਂ ਓਗਾਹਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਵਸਾਨੇ ਏਕਾਵਜ੍ਜਨੇਨ ਅਨੁਲੋਮਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਗੋਤ੍ਰਭੁਅਨਨ੍ਤਰਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ.

ਤਤਿਯਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.

ਚਤੁਤ੍ਥਮਗ੍ਗਞਾਣਕਥਾ

੮੧੫. ਇਮਸ੍ਸਪਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚੇਸ ਅਨਾਗਾਮੀ ਨਾਮ ਛਟ੍ਠੋ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹੋਤਿ ਓਪਪਾਤਿਕੋ ਤਤ੍ਥਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ ਅਨਾਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਪੁਨ ਅਨਾਗਨ੍ਤਾ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸੋ ਅਨਾਗਾਮੀ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਞੇਵ ਵਾ ਆਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ, ਅਪਰੇਨ ਵਾ ਸਮਯੇਨ ਰੂਪਾਰੂਪਰਾਗਮਾਨਉਦ੍ਧਚ੍ਚਅਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਹਾਨਾਯ ਚਤੁਤ੍ਥਾਯ ਭੂਮਿਯਾ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਯੋਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਸੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਤਦੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾਤਿ ਞਾਣੇਨ ਪਰਿਮਦ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵੀਥਿਂ ਓਗਾਹਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਵਸਾਨੇ ਏਕਾਵਜ੍ਜਨੇਨ ਅਨੁਲੋਮਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਗੋਤ੍ਰਭੁਅਨਨ੍ਤਰਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ.

ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.

ਅਰਹਨ੍ਤਪੁਗ੍ਗਲਕਥਾ

੮੧੬. ਇਮਸ੍ਸਪਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚੇਸ ਅਰਹਾ ਨਾਮ ਅਟ੍ਠਮੋ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹੋਤਿ ਮਹਾਖੀਣਾਸਵੋ ਅਨ੍ਤਿਮਦੇਹਧਾਰੀ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਾਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯੋਤਿ.

ਇਤਿ ਯਂ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋਤਿ ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਞਾਣਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮਾ’’ਤਿ, ਤਂ ਇਮਾਨਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਞਾਣਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਕਥਾ

੮੧੭. ਇਦਾਨਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾਯੇਵ ਚਤੁਞਾਣਾਯ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਆਨੁਭਾਵਵਿਜਾਨਨਤ੍ਥਂ –

ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯ, ਭਾਵੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਬਲਸਮਾਯੋਗੋ;

ਯੇ ਯੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਧਮ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਪਹਾਨਞ੍ਚ.

ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦੀਨਿ, ਯਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਭਿਸਮਯਕਾਲੇ;

ਤਾਨਿ ਚ ਯਥਾਸਭਾਵੇਨ, ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨੀਤਿ.

੮੧੮. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯ, ਭਾਵੋਤਿ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਭਾਵੋ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ, ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਹਿ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਧਮ੍ਮਾ ਬੁਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਬੋਧੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਸ੍ਸ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖੇ ਭਵਤ੍ਤਾ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ ਨਾਮ. ਪਕ੍ਖੇ ਭਵਤ੍ਤਾਤਿ ਉਪਕਾਰਭਾਵੇ ਠਿਤਤ੍ਤਾ.

੮੧੯. ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਓਕ੍ਖਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਤਿਯੇਵ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਾਯਵੇਦਨਾਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਨਸ੍ਸਾ ਅਸੁਭ-ਦੁਕ੍ਖ-ਅਨਿਚ੍ਚ-ਅਨਤ੍ਤਾਕਾਰਗਹਣਵਸੇਨ ਸੁਭ-ਸੁਖ-ਨਿਚ੍ਚ-ਅਤ੍ਤ-ਸਞ੍ਞਾਪਹਾਨਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚਤੁਧਾ ਭੇਦੋ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

੮੨੦. ਪਦਹਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਧਾਨਂ. ਸੋਭਨਂ ਪਧਾਨਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਸਮ੍ਮਾ ਵਾ ਪਦਹਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਸੋਭਨਂ ਵਾ ਤਂ ਕਿਲੇਸਵਿਰੂਪਤ੍ਤਵਿਰਹਤੋ ਪਧਾਨਞ੍ਚ ਹਿਤਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਕਤ੍ਤੇਨ ਸੇਟ੍ਠਭਾਵਾਵਹਨਤੋ ਪਧਾਨਭਾਵਕਾਰਣਤੋ ਚਾਤਿ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਵੀਰਿਯਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਯਿਦਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਪਹਾਨਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਿਚ੍ਚਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਕੁਸਲਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤਿਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧਯਤੀਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

੮੨੧. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਇਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਇਦ੍ਧਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਟ੍ਠੇਨ ਫਲਭੂਤਾਯ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਪਾਦੋਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ. ਸੋ ਛਨ੍ਦਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਚਿਤ੍ਤਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਵੀਰਿਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਵੀਮਂਸਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੪੫੭). ਇਮੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਵ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ‘‘ਛਨ੍ਦਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਲਭਤਿ ਸਮਾਧਿਂ, ਲਭਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਗ੍ਗਤਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਵਿਭ. ੪੩੨) ਛਨ੍ਦਾਦਿਅਧਿਪਤਿਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ.

੮੨੨. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਕੋਸਜ੍ਜਪਮਾਦਵਿਕ੍ਖੇਪਸਮ੍ਮੋਹਾਨਂ ਅਭਿਭਵਨਤੋ ਅਭਿਭਵਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਅਧਿਪਤਿਯਟ੍ਠੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾਦੀਹਿ ਚ ਅਨਭਿਭਵਨੀਯਤੋ ਅਕਮ੍ਪਿਯਟ੍ਠੇਨ ਬਲਂ. ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਸਦ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

੮੨੩. ਬੁਜ੍ਝਨਕਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਸਤਿਆਦਯੋ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਟ੍ਠੇਨ ਚ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਯੋ ਅਟ੍ਠ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ.

੮੨੪. ਇਤਿ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਲੋਕਿਯਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਚੁਦ੍ਦਸਵਿਧੇਨ ਕਾਯਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਤੋ ਚ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਨਵਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਤੋ ਚ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੋਲ਼ਸਵਿਧੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਤੋ ਚ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਤੋ ਚ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਂ ਪਰਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਕੁਸਲਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਯਥਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸੇਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਨ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਮੇ ਏਤਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਵਾਯਮਨਕਾਲੇ ਪਠਮਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਮੁਦਾਚਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯ ਵਾਯਮਨਕਾਲੇ ਦੁਤਿਯਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਂ ਝਾਨਂ ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਵਾਯਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਥਾ ਨ ਪਰਿਹਾਯਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਾਦਨਕਾਲੇ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ. ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਯ ਵਿਰਮਣਕਾਲੇ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਤਿ ਏਵਂ ਨਾਨਾਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਏਕਚਿਤ੍ਤੇ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇ ਅਵਸੇਸਾ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ.

੮੨੫. ਏਵਂ ਏਕਚਿਤ੍ਤੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨੇਸੁ ਚੇਤੇਸੁ ਏਕਾਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਸਤਿ ਕਾਯਾਦੀਸੁ ਸੁਭਸਞ੍ਞਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਕਮੇਵ ਚ ਵੀਰਿਯਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੇਸੇਸੁ ਪਨ ਹਾਪਨਵਡ੍ਢਨਂ ਨਤ੍ਥਿ.

੮੨੬. ਅਪਿਚ ਤੇਸੁ –

ਨਵ ਏਕਵਿਧਾ ਏਕੋ, ਦ੍ਵੇਧਾਥ ਚਤੁ ਪਞ੍ਚਧਾ;

ਅਟ੍ਠਧਾ ਨਵਧਾ ਚੇਵ, ਇਤਿ ਛਦ੍ਧਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ.

ਨਵ ਏਕਵਿਧਾਤਿ ਛਨ੍ਦੋ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਪੀਤਿ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਵਾਚਾ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਆਜੀਵੋਤਿ ਇਮੇ ਨਵ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾਦਿਵਸੇਨ ਏਕਵਿਧਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਭਜਨ੍ਤਿ. ਏਕੋ ਦ੍ਵੇਧਾਤਿ ਸਦ੍ਧਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਬਲਵਸੇਨ ਦ੍ਵੇਧਾ ਠਿਤਾ. ਅਥ ਚਤੁ ਪਞ੍ਚਧਾਤਿ ਅਥਞ੍ਞੋ ਏਕੋ ਚਤੁਧਾ, ਅਞ੍ਞੋ ਪਞ੍ਚਧਾ ਠਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਧਿ ਏਕੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਬਲ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗ, ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਵਸੇਨ ਚਤੁਧਾ ਠਿਤੋ. ਪਞ੍ਞਾ ਤੇਸਞ੍ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਕੋਟ੍ਠਾਸਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਧਾ. ਅਟ੍ਠਧਾ ਨਵਧਾ ਚੇਵਾਤਿ ਅਪਰੋ ਏਕੋ ਅਟ੍ਠਧਾ, ਏਕੋ ਨਵਧਾ ਠਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤੁਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਬਲ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗ, ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਵਸੇਨ ਸਤਿ ਅਟ੍ਠਧਾ ਠਿਤਾ. ਚਤੁਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨ, ਇਦ੍ਧਿਪਾਦ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਬਲ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗ, ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਵਸੇਨ ਵੀਰਿਯਂ ਨਵਧਾਤਿ. ਏਵਂ –

ਚੁਦ੍ਦਸੇਵ ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾ, ਹੋਨ੍ਤੇਤੇ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ;

ਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਸਤ੍ਤਵਿਧਾ, ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਪ੍ਪਭੇਦਤੋ.

ਸਕਿਚ੍ਚਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ, ਸਰੂਪੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਿਤੋ;

ਸਬ੍ਬੇਵ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਸਮ੍ਭਵੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇਤਿ.

ਏਵਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਭਾਵੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ.

ਵੁਟ੍ਠਾਨਬਲਸਮਾਯੋਗਕਥਾ

੮੨੭. ਵੁਟ੍ਠਾਨਬਲਸਮਾਯੋਗੋਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚੇਵ ਬਲਸਮਾਯੋਗੋ ਚ. ਲੋਕਿਯਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਹਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਸ੍ਸ ਚ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਨੇਵ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ ਨ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਏਕਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬਹਿਦ੍ਧਾਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ਮਾਤਿਕਾ ੧.੧੦). ਤਥਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਵਿਵਟ੍ਟਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤੀਤਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁ, ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਵਟ੍ਟਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੯) ਸਬ੍ਬਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਞਾਣਾਨਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤੀਤਿ ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਕਥਂ ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਂ?

‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਂ. ਅਭਿਨਿਰੋਪਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ…ਪੇ… ਪਰਿਗ੍ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਯ. ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ. ਵੋਦਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ. ਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ. ਉਪਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ. ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਕਾਮਰਾਗਸਂਯੋਜਨਾ ਪਟਿਘਸਂਯੋਜਨਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਾ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਅਨੁਸਹਗਤਾ ਕਾਮਰਾਗਸਂਯੋਜਨਾ ਪਟਿਘਸਂਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਹਗਤਾ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਾ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਟ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਰੂਪਰਾਗਾ ਅਰੂਪਰਾਗਾ ਮਾਨਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਭਵਰਾਗਾਨੁਸਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣ’’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੬੧).

੮੨੮. ਲੋਕਿਯਾਨਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਭਾਵਨਾਕਾਲੇ ਸਮਥਬਲਂ ਅਧਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਭਾਵਨਾਕਾਲੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਬਲਂ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਯੁਗਨਦ੍ਧਾ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਨਤਿਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁਪਿ ਞਾਣੇਸੁ ਉਭਯਬਲਸਮਾਯੋਗੋ ਹੋਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਵੁਟ੍ਠਹਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਗ੍ਗਤਾ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਸਮਾਧਿ ਨਿਰੋਧਗੋਚਰੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਹਗਤਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਵੁਟ੍ਠਹਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਨਿਰੋਧਗੋਚਰਾ. ਇਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਏਕਰਸਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯੁਗਨਦ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਯੁਗਨਦ੍ਧਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੫).

ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਵੁਟ੍ਠਾਨਬਲਸਮਾਯੋਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਪਹਾਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਪਹਾਨਕਥਾ

੮੨੯. ਯੇ ਯੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇਸਂ ਪਹਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਚਤੂਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯੇਨ ਞਾਣੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਤੇਸਂ ਪਹਾਨਞ੍ਚ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਤਾਨਿ ਹਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਸਂਯੋਜਨਕਿਲੇਸਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਲੋਕਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰਿਯਵਿਪਲ੍ਲਾਸਗਨ੍ਥਅਗਤਿਆਸਵਓਘਯੋਗਨੀਵਰਣਪਰਾਮਾਸਉਪਾਦਾਨਅਨੁਸਯਮਲਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਕਰਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸਂਯੋਜਨਾਨੀਤਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਫਲੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਯੋਜਕਤ੍ਤਾ ਰੂਪਰਾਗਾਦਯੋ ਦਸ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਾਵਞ੍ਹਿ ਤੇ, ਤਾਵ ਏਤੇਸਂ ਅਨੁਪਰਮੋਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਰੂਪਰਾਗੋ ਅਰੂਪਰਾਗੋ ਮਾਨੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਉਦ੍ਧਂਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਖਨ੍ਧਾਦਿਸਂਯੋਜਕਤ੍ਤਾ ਉਦ੍ਧਂਭਾਗਿਯਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਨਾਮ. ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ਕਾਮਰਾਗੋ ਪਟਿਘੋਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਅਧੋਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਖਨ੍ਧਾਦਿਸਂਯੋਜਕਤ੍ਤਾ ਅਧੋਭਾਗਿਯਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਨਾਮ.

ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਸਯਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਤ੍ਤਾ ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ ਮਾਨੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਦਸ ਧਮ੍ਮਾ.

ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਾਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧੀਤਿ ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਧਮ੍ਮਾ. ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣੇਹਿ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਦਸ.

ਲੋਕਧਮ੍ਮਾਤਿ ਲੋਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਤਿ ਅਨੁਪਰਮਧਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾ ਲਾਭੋ ਅਲਾਭੋ ਯਸੋ ਅਯਸੋ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਨ੍ਦਾ ਪਸਂਸਾਤਿ ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ. ਇਧ ਪਨ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰੇਨ ਲਾਭਾਦਿਵਤ੍ਥੁਕਸ੍ਸ ਅਨੁਨਯਸ੍ਸ ਅਲਾਭਾਦਿਵਤ੍ਥੁਕਸ੍ਸ ਪਟਿਘਸ੍ਸ ਚੇਤਂ ਲੋਕਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨੀਤਿ ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਕੁਲਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਲਾਭਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਵਣ੍ਣਮਚ੍ਛਰਿਯਨ੍ਤਿ ਇਮਾਸੁ ਆਵਾਸਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਸਾਧਾਰਣਭਾਵਂ ਅਸਹਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨਿ.

ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਅਨਤ੍ਤਅਸੁਭੇਸੁਯੇਵ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ‘‘ਨਿਚ੍ਚਂ ਸੁਖਂ ਅਤ੍ਤਾ ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ.

ਗਨ੍ਥਾਤਿ ਨਾਮਕਾਯਸ੍ਸ ਚੇਵ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਗਨ੍ਥਨਤੋ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਤੇ ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ, ਇਦਂਸਚ੍ਚਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਅਗਤੀਤਿ ਛਨ੍ਦਦੋਸਮੋਹਭਯੇਹਿ ਅਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਰਣਸ੍ਸ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਾਕਰਣਸ੍ਸ ਚ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਰਿਯੇਹਿ ਅਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਗਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਆਸਵਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਆਗੋਤ੍ਰਭੁਤੋ, ਆਭਵਗ੍ਗਤੋ ਚ ਸਵਨਾ, ਅਸਂਵੁਤੇਹਿ ਵਾ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਘਟਛਿਦ੍ਦੇਹਿ ਉਦਕਂ ਵਿਯ ਸਵਨਤੋ ਨਿਚ੍ਚਪਗ੍ਘਰਣਟ੍ਠੇਨ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਾ ਸਵਨਤੋ ਕਾਮਰਾਗਭਵਰਾਗਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਅਵਿਜ੍ਜਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ.

ਭਵਸਾਗਰੇ ਆਕਡ੍ਢਨਟ੍ਠੇਨ ਦੁਰੁਤ੍ਤਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਓਘਾਤਿਪਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਵਿਯੋਗਸ੍ਸ ਚੇਵ ਦੁਕ੍ਖਵਿਯੋਗਸ੍ਸ ਚ ਅਪ੍ਪਦਾਨਤੋ ਯੋਗਾਤਿਪਿ ਤੇਸਞ੍ਞੇਵ ਅਧਿਵਚਨਂ.

ਨੀਵਰਣਾਨੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਵਰਣਨੀਵਰਣਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ.

ਪਰਾਮਾਸੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਭਾਵਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਪਰਤੋ ਅਭੂਤਂ ਸਭਾਵਂ ਆਮਸਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ.

ਉਪਾਦਾਨਾਨੀਤਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ.

ਅਨੁਸਯਾਤਿ ਥਾਮਗਤਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ, ਪਟਿਘ, ਮਾਨ, ਦਿਟ੍ਠਿ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਭਵਰਾਗ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ ਕਾਮਰਾਗਾਦਯੋ ਸਤ੍ਤ. ਤੇ ਹਿ ਥਾਮਗਤਤ੍ਤਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਕਾਮਰਾਗਾਦੀਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਅਨੁਸੇਨ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਅਨੁਸਯਾ.

ਮਲਾਤਿ ਤੇਲਞ੍ਜਨਕਲਲਂ ਵਿਯ ਸਯਞ੍ਚ ਅਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਅਸੁਦ੍ਧਭਾਵਕਰਣਤੋ ਲੋਭਦੋਸਮੋਹਾ ਤਯੋ.

ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਤਿ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਚੇਵ ਦੁਗ੍ਗਤੀਨਞ੍ਚ ਪਥਭਾਵੇਨ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਇਮੇ ਦਸ.

ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਲੋਭਮੂਲਾ ਅਟ੍ਠ ਦੋਸਮੂਲਾ ਦ੍ਵੇ ਮੋਹਮੂਲਾ ਦ੍ਵੇਤਿ ਇਮੇ ਦ੍ਵਾਦਸ.

੮੩੦. ਇਤਿ ਏਤੇਸਂ ਸਂਯੋਜਨਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਤਾਨਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਹਾਨਕਰਾਨਿ. ਕਥਂ? ਸਂਯੋਜਨੇਸੁ ਤਾਵ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਾ ਚ ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਘਾਤਿ ਏਤੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਸੇਸਾ ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਘਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਦੁਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਸੁਖੁਮਾ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਰੂਪਰਾਗਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾ ਏਵ. ਪਰਤੋਪਿ ਚ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਏਵਸਦ੍ਦੇਨ ਨਿਯਮਂ ਨ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਯਂ ‘‘ਉਪਰਿਞਾਣਵਜ੍ਝੋ’’ਤਿ ਵਕ੍ਖਾਮ, ਸੋ ਸੋ ਪੁਰਿਮਞਾਣੇਹਿ ਹਤਾਪਾਯਗਮਨੀਯਾਦਿਭਾਵੋਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਞਾਣਵਜ੍ਝੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਦੋਸੋ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝੋ, ਲੋਭਮੋਹਮਾਨਥਿਨਉਦ੍ਧਚ੍ਚਅਹਿਰਿਕਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਾਨਿ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾਨਿ.

ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤੇਸੁ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋਤਿ ਇਮੇ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ ਫਰੁਸਵਾਚਾਤਿ ਇਮੇ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਚੇਤਨਾਯੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਵਾਚਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਸਤਿਸਮਾਧਿਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਾਨਿ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾਨਿ.

ਲੋਕਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਟਿਘੋ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝੋ, ਅਨੁਨਯੋ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝੋ, ਯਸੇ ਚ ਪਸਂਸਾਯ ਚ ਅਨੁਨਯੋ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝੋਤਿ ਏਕੇ. ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨਿ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾਨੇਵ.

ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਨਿਚ੍ਚਂ, ਅਨਤ੍ਤਨਿ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਸਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਸੁਖਂ, ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾ.

ਗਨ੍ਥੇਸੁ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਸਇਦਂਸਚ੍ਚਾਭਿਨਿਵੇਸਕਾਯਗਨ੍ਥਾ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਕਾਯਗਨ੍ਥੋ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝੋ, ਇਤਰੋ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝੋ.

ਅਗਤਿ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾਵ.

ਆਸਵੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝੋ, ਕਾਮਾਸਵੋ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝੋ, ਇਤਰੇ ਦ੍ਵੇ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾ. ਓਘਯੋਗੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਨੀਵਰਣੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੀਵਰਣਂ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਂ, ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਤੀਣਿ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾਨਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਉਦ੍ਧਚ੍ਚਾਨਿ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾਨਿ.

ਪਰਾਮਾਸੋ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝੋਵ.

ਉਪਾਦਾਨੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਵਸੇਨ ਕਾਮਾਤਿ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਰੂਪਰਾਗੋਪਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨੇ ਪਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾਨਿ.

ਅਨੁਸਯੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯਾ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾਵ, ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਘਾਨੁਸਯਾ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਮਾਨਭਵਰਾਗਾਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯਾ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾ.

ਮਲੇਸੁ ਦੋਸਮਲਂ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਂ, ਇਤਰਾਨਿ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾਨਿ.

ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥੇਸੁ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਇਮੇ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋਤਿ ਤਯੋ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾਭਿਜ੍ਝਾ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾ.

ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚ ਪਠਮਞਾਣਵਜ੍ਝਾਵ, ਦ੍ਵੇ ਪਟਿਘਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਤਤਿਯਞਾਣਵਜ੍ਝਾ, ਸੇਸਾ ਚਤੁਤ੍ਥਞਾਣਵਜ੍ਝਾਤਿ.

ਯਞ੍ਚ ਯੇਨ ਵਜ੍ਝਂ, ਤਂ ਤੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਨਾਮ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਤਿ ਏਤੇਸਂ ਸਂਯੋਜਨਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਤਾਨਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਹਾਨਕਰਾਨੀ’’ਤਿ.

੮੩੧. ਕਿਂ ਪਨੇਤਾਨਿ ਏਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਉਦਾਹੁ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਤਿ. ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਯਦਿ ਤਾਵ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ, ਅਫਲੋ ਵਾਯਾਮੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿਤਾਯ. ਅਥ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਤਥਾਪਿ ਅਫਲੋ, ਵਾਯਾਮੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ, ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਚ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਵਾ ਕਿਲੇਸਾਨਂ, ਨ ਚ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਕਿਲੇਸੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਨਾਯਂ ਆਵੇਣਿਕਾ ਚੋਦਨਾ. ਪਾਲ਼ਿਯਂਯੇਵ ਹਿ ‘‘ਸ੍ਵਾਯਂ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਅਤੀਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਅਨਾਗਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ, ਪੁਨ ‘‘ਹਞ੍ਚਿ ਅਤੀਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਤੇਨਹਿ ਖੀਣਂ ਖੇਪੇਤਿ, ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਨਿਰੋਧੇਤਿ, ਵਿਗਤਂ ਵਿਗਮੇਤਿ, ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੇਤਿ. ਅਤੀਤਂ ਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੨੧) ਚ ਵਤ੍ਵਾ, ‘‘ਨ ਅਤੀਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ.

ਤਥਾ ‘‘ਹਞ੍ਚਿ ਅਨਾਗਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਤੇਨਹਿ ਅਜਾਤਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਪਾਤੁਭੂਤਂ ਪਜਹਤਿ. ਅਨਾਗਤਂ ਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਵਾ, ‘‘ਨ ਅਨਾਗਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ.

ਤਥਾ ‘‘ਹਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਤੇਨਹਿ ਰਤ੍ਤੋ ਰਾਗਂ ਪਜਹਤਿ. ਦੁਟ੍ਠੋ ਦੋਸਂ, ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਮੋਹਂ, ਵਿਨਿਬਦ੍ਧੋ ਮਾਨਂ, ਪਰਾਮਟ੍ਠੋ ਦਿਟ੍ਠਿਂ, ਵਿਕ੍ਖੇਪਗਤੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ, ਅਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਂ, ਥਾਮਗਤੋ ਅਨੁਸਯਂ ਪਜਹਤਿ. ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਯੁਗਨਦ੍ਧਾਵ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਵਾ, ‘‘ਨ ਅਤੀਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਅਨਾਗਤੇ, ਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਤੇਨਹਿ ਨਤ੍ਥਿ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਫਲਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਹਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ‘‘ਨ ਹਿ ਨਤ੍ਥਿ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ…ਪੇ… ਨਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ’’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਥਾ ਕਥਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਤਰੁਣੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਅਜਾਤਫਲੋ, ਤਮੇਨਂ ਪੁਰਿਸੋ ਮੂਲੇ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ, ਯੇ ਤਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਜਾਤਫਲਾ, ਤੇ ਅਜਾਤਾਯੇਵ ਨ ਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਯੇਵ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯੇਵ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਪਾਤੁਭੂਤਾਯੇਵ ਨ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੇਤੁ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਯੇ ਆਯੂਹਨਪਚ੍ਚਯਾ ਕਿਲੇਸਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯੁਂ, ਤੇ ਅਜਾਤਾਯੇਵ ਨ ਜਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਪਾਤੁਭੂਤਾਯੇਵ ਨ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਹੇਤੁਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ. ਪਵਤ੍ਤਂ ਹੇਤੁ…ਪੇ… ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹੇਤੁ…ਪੇ… ਆਯੂਹਨਾ ਹੇਤੁ…ਪੇ… ਅਨਾਯੂਹਨੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਯੇ ਆਯੂਹਨਪਚ੍ਚਯਾ ਕਿਲੇਸਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯੁਂ, ਤੇ ਅਜਾਤਾਯੇਵ…ਪੇ… ਅਪਾਤੁਭੂਤਾਯੇਵ ਨ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਹੇਤੁਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ. ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਿ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਫਲਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੨੧).

੮੩੨. ਏਤੇਨ ਕਿਂ ਦੀਪਿਤਂ ਹੋਤਿ? ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਦੀਪਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਾ ਪਨ ਕਿਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ ਉਦਾਹੁ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ. ਭੂਮਿਲਦ੍ਧੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਏਵ ਨਾਮ ਤੇ.

੮੩੩. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਭੂਤਾਪਗਤੋਕਾਸਕਤਭੂਮਿਲਦ੍ਧਵਸੇਨ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਜਰਾਭਙ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਅਨੁਭੂਤਾਪਗਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਤ੍ਤਯਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਭੂਤਾਪਗਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸੇਸਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਭੂਤਾਪਗਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ‘‘ਯਾਨਿਸ੍ਸ ਤਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬੇਕਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੪੮) ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤੀਤਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸੋਕਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਕਤੋਕਾਸਞ੍ਚ ਵਿਪਾਕਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਏਵਂ ਕਤੇ ਓਕਾਸੇ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਓਕਾਸਕਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਅਸਮੂਹਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ.

੮੩੪. ਏਤ੍ਥ ਚ ਭੂਮਿਯਾ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਭੂਮੀਤਿ ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਤੇਭੂਮਕਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ. ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਂ ਨਾਮ ਤੇਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹਂ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ. ਤੇਨਹਿ ਸਾ ਭੂਮਿ ਲਦ੍ਧਾ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਾ ਚ ਖੋ ਨ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ. ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇਪਿ ਚ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਖਨ੍ਧੇ ਆਰਬ੍ਭ ਕਿਲੇਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਉਪ੍ਪਲਵਣ੍ਣਾਦੀਨਂ ਖਨ੍ਧੇ ਆਰਬ੍ਭ ਸੋਰੇਯ੍ਯਸੇਟ੍ਠਿ ਨਨ੍ਦਮਾਣਵਕਾਦੀਨਂ ਵਿਯ. ਯਦਿ ਚ ਤਂ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਂ ਨਾਮ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਹੇਯ੍ਯਤੋ ਨ ਕੋਚਿ ਭਵਮੂਲਂ ਪਜਹੇਯ੍ਯ. ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਪਨ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ ਖਨ੍ਧਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਪਭੁਤਿ ਤੇਸੁ ਵਟ੍ਟਮੂਲਂ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਤਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨਟ੍ਠੇਨ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੮੩੫. ਤਤ੍ਥ ਚ ਯਸ੍ਸ ਯੇਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਪ੍ਪਹੀਨਟ੍ਠੇਨ ਅਨੁਸਯਿਤਾ ਕਿਲੇਸਾ, ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਏਵ ਖਨ੍ਧਾ ਤੇਸਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਸਨ੍ਤਕਾ ਖਨ੍ਧਾ. ਅਤੀਤਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਚ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਨੁਸਯਿਤਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਤੀਤਕ੍ਖਨ੍ਧਾਵ ਵਤ੍ਥੁ, ਨ ਇਤਰੇ. ਏਸ ਨਯੋ ਅਨਾਗਤਾਦੀਸੁ. ਤਥਾ ਕਾਮਾਵਚਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਨੁਸਯਿਤਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕ੍ਖਨ੍ਧਾਵ ਵਤ੍ਥੁ, ਨ ਇਤਰੇ. ਏਸ ਨਯੋ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰੇਸੁ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਪਨ ਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਤਂ ਤਂ ਵਟ੍ਟਮੂਲਂ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਤੇ ਖਨ੍ਧਾ ਪਹੀਨਾਨਂ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਵਟ੍ਟਮੂਲਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਵਤ੍ਥੁਤੋ ਭੂਮੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਨ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸੋਵ ਵਟ੍ਟਮੂਲਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਕਰਿਯਮਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਂ ਵਾ ਹੋਤਿ. ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵਟ੍ਟਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਵਟ੍ਟਮੂਲਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਯੇਵ, ਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੇਯੇਵ ਵਾ, ਨ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੂਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਪਞ੍ਚਸੁਪਿ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਨੁਸਯਿਤਤ੍ਤਾ.

੮੩੬. ਕਥਂ? ਪਥਵੀਰਸਾਦਿ ਵਿਯ ਰੁਕ੍ਖੇ. ਯਥਾ ਹਿ ਮਹਾਰੁਕ੍ਖੇ ਪਥਵੀਤਲਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਯ ਪਥਵੀਰਸਞ੍ਚ ਆਪੋਰਸਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਮੂਲਖਨ੍ਧਸਾਖਪਸਾਖਪਲ੍ਲਵਪਲਾਸਪੁਪ੍ਫਫਲੇਹਿ ਵਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਨਭਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਕਪ੍ਪਾਵਸਾਨਾ ਬੀਜਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਰੁਕ੍ਖਪਵੇਣਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨਯਮਾਨੇ ਠਿਤੇ ਤਂ ਪਥਵੀਰਸਾਦਿ ਮੂਲੇਯੇਵ, ਨ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ…ਪੇ… ਫਲੇਯੇਵ ਵਾ, ਨ ਮੂਲਾਦੀਸੂਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਮੂਲਾਦੀਸੁ ਅਨੁਗਤਤ੍ਤਾਤਿ.

ਯਥਾ ਪਨ ਤਸ੍ਸੇਵ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੁਪ੍ਫਫਲਾਦੀਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਨੋ ਕੋਚਿ ਪੁਰਿਸੋ ਚਤੂਸੁ ਦਿਸਾਸੁ ਮਣ੍ਡੂਕਕਣ੍ਟਕਂ ਨਾਮ ਵਿਸਕਣ੍ਟਕਂ ਆਕੋਟੇਯ੍ਯ, ਅਥ ਸੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਤੇਨ ਵਿਸਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਪਥਵੀਰਸਆਪੋਰਸਾਨਂ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਸਵਨਧਮ੍ਮਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਪੁਨ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵ ਖਨ੍ਧਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਨੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਚਤੂਸੁ ਦਿਸਾਸੁ ਰੁਕ੍ਖੇ ਵਿਸਯੋਜਨਂ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਚਤੁਮਗ੍ਗਭਾਵਨਂ ਆਰਭਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਸੋ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨੋ ਤੇਨ ਚਤੁਮਗ੍ਗਵਿਸਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਟ੍ਟਮੂਲਕਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਕਿਰਿਯਭਾਵਮਤ੍ਤਉਪਗਤਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮਪ੍ਪਭੇਦੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਨਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਧਮ੍ਮਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਭਵਨ੍ਤਰਸਨ੍ਤਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਕੇਵਲਂ ਚਰਿਮਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੇਨ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋ ਵਿਯ ਜਾਤਵੇਦੋ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਏਵਂ ਭੂਮਿਯਾ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੮੩੭. ਅਪਿਚ ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਸਮੁਦਾਚਾਰਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਗ੍ਗਹਿਤਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਅਸਮੂਹਤਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਮਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵ ਸਮੁਦਾਚਾਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪਨ ਆਪਾਥਗਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਧਿਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਅਪਰਭਾਗੇ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਗ੍ਗਹਿਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਕਲ੍ਯਾਣਿਗਾਮੇ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਤੋ ਮਹਾਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਵਿਸਭਾਗਰੂਪਦਸ੍ਸਨੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਵਿਯ. ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਵਸੇਨ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਂ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿਮਨਾਰੂਲ਼੍ਹਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਕਸ੍ਸ ਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵਾ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਪਨ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਮ੍ਪਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸਮੂਹਤਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਅਨਤੀਤਤਾਯ ਅਸਮੂਹਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਆਕਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋ ਥੇਰਸ੍ਸ ਕੁਸੁਮਿਤਰੁਕ੍ਖੇ ਉਪਵਨੇ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਉਚ੍ਚਿਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਧੁਰੇਨ ਸਰੇਨ ਗਾਯਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਗੀਤਸਵਨੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਵਿਯ. ਤਿਵਿਧਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਗ੍ਗਹਿਤਾਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਅਸਮੂਹਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੮੩੮. ਇਚ੍ਚੇਤਸ੍ਮਿਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਯਦੇਤਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨਭੂਤਾਪਗਤੋਕਾਸਕਤਸਮੁਦਾਚਾਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਂ ਅਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਤ੍ਤਾ ਕੇਨਚਿਪਿ ਞਾਣੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤਂ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾਧਿਗ੍ਗਹਿਤਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਅਸਮੂਹਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਂ ਵਿਨਾਸਯਮਾਨਂ ਯਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤਂ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਯੇ ਯੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇਸਂ ਪਹਾਨਞ੍ਚ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ.

ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਕਿਚ੍ਚਕਥਾ

੮੩੯. ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦੀਨਿ, ਯਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਭਿਸਮਯਕਾਲੇ;

ਤਾਨਿ ਚ ਯਥਾਸਭਾਵੇਨ, ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨੀਤਿ.

ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯਕਾਲਂ ਹਿ ਏਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਭਾਵਨਾਤਿ ਏਤਾਨਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਯਥਾਸਭਾਵੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ ਪੋਰਾਣੇਹਿ –

‘‘ਯਥਾ ਪਦੀਪੋ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਵਟ੍ਟਿਂ ਝਾਪੇਤਿ, ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਵਿਧਮਤਿ, ਆਲੋਕਂ ਪਰਿਵਿਦਂਸੇਤਿ, ਸਿਨੇਹਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਸਮੁਦਯਂ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ਨਿਰੋਧਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ.

ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਮ੍ਪਿ ਸੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਮ੍ਪਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਮ੍ਪਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੦੦) ਸਬ੍ਬਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯਪੇਤਂ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੯੪; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੦੯).

ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਪਦੀਪੋ ਵਟ੍ਟਿਂ ਝਾਪੇਤਿ, ਏਵਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ. ਯਥਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਵਿਧਮਤਿ, ਏਵਂ ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਤਿ. ਯਥਾ ਆਲੋਕਂ ਪਰਿਵਿਦਂਸੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਿਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਯਥਾ ਸਿਨੇਹਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਏਵਂ ਕਿਲੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੮੪੦. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਯਥਾ ਸੂਰਿਯੋ ਉਦਯਨ੍ਤੋ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਸਹ ਪਾਤੁਭਾਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਰੂਪਗਤਾਨਿ ਓਭਾਸੇਤਿ, ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਵਿਧਮਤਿ, ਆਲੋਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸੀਤਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ…ਪੇ… ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਇਧਾਪਿ ਯਥਾ ਸੂਰਿਯੋ ਰੂਪਗਤਾਨਿ ਓਭਾਸੇਤਿ, ਏਵਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ. ਯਥਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਵਿਧਮਤਿ, ਏਵਂ ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਤਿ. ਯਥਾ ਆਲੋਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਯਥਾ ਸੀਤਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਿ, ਏਵਂ ਕਿਲੇਸਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੮੪੧. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਯਥਾ ਨਾਵਾ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਓਰਿਮਤੀਰਂ ਪਜਹਤਿ, ਸੋਤਂ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਭਣ੍ਡਂ ਵਹਤਿ, ਪਾਰਿਮਤੀਰਂ ਅਪ੍ਪੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ…ਪੇ… ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਯਥਾ ਨਾਵਾ ਓਰਿਮਤੀਰਂ ਪਜਹਤਿ, ਏਵਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ. ਯਥਾ ਸੋਤਂ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਏਵਂ ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਤਿ. ਯਥਾ ਭਣ੍ਡਂ ਵਹਤਿ, ਏਵਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਯਥਾ ਪਾਰਿਮਤੀਰਂ ਅਪ੍ਪੇਤਿ, ਏਵਂ ਪਾਰਿਮਤੀਰਭੂਤਂ ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੮੪੨. ਏਵਂ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯਕਾਲਸ੍ਮਿਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਕਿਚ੍ਚਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ ਸੋਲ਼ਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਤਥਟ੍ਠੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਪਟਿਵੇਧਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਕਥਂ ਤਥਟ੍ਠੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਪਟਿਵੇਧਾਨਿ? ਸੋਲ਼ਸਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਤਥਟ੍ਠੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਪਟਿਵੇਧਾਨਿ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ, ਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ, ਸਨ੍ਤਾਪਟ੍ਠੋ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਟ੍ਠੋ, ਤਥਟ੍ਠੋ. ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਆਯੂਹਨਟ੍ਠੋ, ਨਿਦਾਨਟ੍ਠੋ, ਸਂਯੋਗਟ੍ਠੋ, ਪਲਿਬੋਧਟ੍ਠੋ, ਤਥਟ੍ਠੋ. ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਟ੍ਠੋ, ਵਿਵੇਕਟ੍ਠੋ, ਅਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ, ਅਮਤਟ੍ਠੋ, ਤਥਟ੍ਠੋ. ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨਟ੍ਠੋ, ਹੇਤੁਟ੍ਠੋ, ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੋ, ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੋ, ਤਥਟ੍ਠੋ. ਇਮੇਹਿ ਸੋਲ਼ਸਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਤਥਟ੍ਠੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ. ਯਂ ਏਕਸਙ੍ਗਹਿਤਂ, ਤਂ ਏਕਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਏਕੇਨ ਞਾਣੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਪਟਿਵੇਧਾਨੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੧੧).

੮੪੩. ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ ਯਦਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਰੋਗਗਣ੍ਡਾਦਯੋ ਅਤ੍ਥਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਵਦਾਮ, ਅਞ੍ਞਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਆਵਿਭਾਵਤੋ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਂ? ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੭੯੪; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੦੯) ਹਿ ਨਯੇਨ ਏਕੇਕਸਚ੍ਚਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨਾਪਿ ਸਚ੍ਚਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸਮੁਦਯਮ੍ਪਿ ਸੋ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੦੦) ਨਯੇਨ ਏਕਂ ਸਚ੍ਚਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਕਿਚ੍ਚਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਵਸੇਨਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਏਕੇਕਂ ਸਚ੍ਚਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਦਾ ਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਾਵ ਸਭਾਵਤੋ ਪੀਲ਼ਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਯਸ੍ਮਾ ਤਂ ਆਯੂਹਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮੁਦਯੇਨ ਆਯੂਹਿਤਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਰਾਸਿਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਸੋ ਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ ਆਵਿਭਵਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਮਗ੍ਗੋ ਕਿਲੇਸਸਨ੍ਤਾਪਹਰੋ ਸੁਸੀਤਲੋ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਨ੍ਤਾਪਟ੍ਠੋ ਆਵਿਭਵਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਚ੍ਛਰਾਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸੁਨ੍ਦਰਿਯਾ ਅਨਭਿਰੂਪਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਨ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਟ੍ਠੋ ਆਵਿਭਵਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵੇਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ.

ਤਥਾ ਸਭਾਵਤੋ ਆਯੂਹਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ, ਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਿਦਾਨਟ੍ਠੋ ਆਵਿਭਵਤਿ ਅਸਪ੍ਪਾਯਭੋਜਨਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਬ੍ਯਾਧਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਭੋਜਨਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਵਿਸਂਯੋਗਭੂਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਂਯੋਗਟ੍ਠੋ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਲਿਬੋਧਟ੍ਠੋਤਿ.

ਤਥਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਪਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ, ਅਵਿਵੇਕਭੂਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਿਵੇਕਟ੍ਠੋ ਆਵਿਭਵਤਿ. ਮਗ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸਙ੍ਖਤਟ੍ਠੋ, ਇਮਿਨਾ ਹਿ ਅਨਮਤਗ੍ਗਸਂਸਾਰੇ ਮਗ੍ਗੋ ਨਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬੋ, ਸੋਪਿ ਚ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਤੋਯੇਵਾਤਿ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖਤਭਾਵੋ ਅਤਿਵਿਯ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਅਮਤਟ੍ਠੋ ਆਵਿਭਵਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਹਿ ਵਿਸਂ, ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ.

ਤਥਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਪਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਨਾਯਂ ਹੇਤੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਅਯਂ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਹੇਤੁਟ੍ਠੋ ਆਵਿਭਵਤਿ. ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨੇਨ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੋ, ਪਰਮਸੁਖੁਮਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ‘‘ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਂ ਵਤ ਮੇ ਚਕ੍ਖੂ’’ਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਭਾਵੋ ਵਿਯ. ਦੁਕ੍ਖਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੋ, ਅਨੇਕਰੋਗਾਤੁਰਕਪਣਜਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਇਸ੍ਸਰਜਨਸ੍ਸ ਉਲ਼ਾਰਭਾਵੋ ਵਿਯਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਏਕੇਕਸ੍ਸ, ਅਞ੍ਞਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਚ ਇਤਰੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਆਵਿਭਾਵਤੋ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਤ੍ਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇ ਚੇਤੇ ਅਤ੍ਥਾ ਏਕੇਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚੇਨ ਞਾਣੇਨ ਪਟਿਵੇਧਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ. ਯੇ ਪਨ ਨਾਨਾਭਿਸਮਯਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਉਤ੍ਤਰਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਕਥਾਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.

ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦਕਥਾ

੮੪੪. ਇਦਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤੇਸੁ –

ਤਿਵਿਧਾ ਹੋਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾ, ਤਥਾ ਪਹਾਨਮ੍ਪਿ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਿ;

ਦ੍ਵੇ ਭਾਵਨਾ ਅਭਿਮਤਾ, ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਤਤ੍ਥ ਞਾਤਬ੍ਬੋ.

੮੪੫. ਤਿਵਿਧਾ ਹੋਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ਏਵਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਤਿਵਿਧਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਾ ਞਾਤਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ਮਾਤਿਕਾ ੧.੨੦) ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਯੇ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਞਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੭੫) ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ, ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ? ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨) ਨਯੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸਾ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨਾਮਰੂਪਾਭਿਜਾਨਨਾ ਆਵੇਣਿਕਾ ਭੂਮਿ.

੮੪੬. ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਾ ਤੀਰਣਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ਮਾਤਿਕਾ ੧.੨੧) ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਪਨ ‘‘ਯੇ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਤੀਰਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੭੫) ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ, ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ? ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੧) ਨਯੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸਾ ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾਤਿ ਤੀਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਯਾਵ ਅਨੁਲੋਮਾ ਆਵੇਣਿਕਾ ਭੂਮਿ.

੮੪੭. ‘‘ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ਮਾਤਿਕਾ ੧.੨੨) ਏਵਂ ਪਨ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਯੇ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੭੫) ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਂ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਮਗ੍ਗਞਾਣਾ ਭੂਮਿ, ਅਯਂ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ.

ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਞਾਤਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਯੋਪਿ ਤਦਤ੍ਥਾਯੇਵ, ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਤਿ, ਤੇ ਨਿਯਮਤੋ ਞਾਤਾ ਚੇਵ ਤੀਰਿਤਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤ੍ਤਯਮ੍ਪਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੮੪੮. ਤਥਾ ਪਹਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਪਹਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਤਿਵਿਧਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਸਸੇਵਾਲੇ ਉਦਕੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਨ ਘਟੇਨ ਸੇਵਾਲਸ੍ਸ ਵਿਯ ਤੇਨ ਤੇਨ ਲੋਕਿਯਸਮਾਧਿਨਾ ਨੀਵਰਣਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ, ਇਦਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਾਨਂ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਭਾਵਯਤੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੪) ਨੀਵਰਣਾਨਞ੍ਞੇਵ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨੀਵਰਣਾਨਿ ਹਿ ਝਾਨਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਪਿ ਪਚ੍ਛਾਭਾਗੇਪਿ ਨ ਸਹਸਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਨ੍ਤਿ, ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਯੋ ਅਪ੍ਪਿਤਕ੍ਖਣੇਯੇਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਨੀਵਰਣਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ ਪਾਕਟਂ.

੮੪੯. ਯਂ ਪਨ ਰਤ੍ਤਿਭਾਗੇ ਸਮੁਜ੍ਜਲਿਤੇਨ ਪਦੀਪੇਨ ਅਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਸ ਵਿਯ ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਵਯਵਭੂਤੇਨ ਞਾਣਙ੍ਗੇਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਨਾਮਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਤਾਵ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਅਹੇਤੁਵਿਸਮਹੇਤੁਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚੇਵ ਕਙ੍ਖਾਮਲਸ੍ਸ ਚ. ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨੇਨ ‘‘ਅਹਂ ਮਮਾ’’ਤਿ ਸਮੂਹਗਾਹਸ੍ਸ. ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਵਵਤ੍ਥਾਨੇਨ ਅਮਗ੍ਗੇ ਮਗ੍ਗਸਞ੍ਞਾਯ. ਉਦਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਵਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਭਯੇ ਅਭਯਸਞ੍ਞਾਯ. ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦਸਞ੍ਞਾਯ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇਨ ਅਭਿਰਤਿਸਞ੍ਞਾਯ. ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਭਾਵਸ੍ਸ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਸ੍ਸ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਅਨੁਪੇਕ੍ਖਨਸ੍ਸ. ਅਨੁਲੋਮੇਨ ਸਚ੍ਚਪਟਿਲੋਮਗਾਹਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ.

ਯਂ ਵਾ ਪਨ ਅਟ੍ਠਾਰਸਸੁ ਮਹਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਯ. ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਯ. ਅਨਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਯ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਨਨ੍ਦਿਯਾ. ਵਿਰਾਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਰਾਗਸ੍ਸ. ਨਿਰੋਧਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ. ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਦਾਨਸ੍ਸ. ਖਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਘਨਸਞ੍ਞਾਯ. ਵਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਯੂਹਨਸ੍ਸ. ਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਧੁਵਸਞ੍ਞਾਯ. ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਣਿਧਿਯਾ. ਸੁਞ੍ਞਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ. ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਧਮ੍ਮਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਾਰਾਦਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ. ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਮ੍ਮੋਹਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ. ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਲਯਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਪ੍ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ. ਵਿਵਟ੍ਟਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਂਯੋਗਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਮੇਵ.

੮੫੦. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਹਿ ਸਤ੍ਤਹਿ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਦੀਨਂ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.

ਖਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਪਨ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਖਯਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਞਾਣਂ. ਤੇਨ ਘਨਸਞ੍ਞਾਯ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ.

ਵਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ –

ਆਰਮ੍ਮਣਾਨ੍ਵਯੇਨ, ਉਭੋ ਏਕਵਵਤ੍ਥਾਨਾ;

ਨਿਰੋਧੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾ, ਵਯਲਕ੍ਖਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ. –

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਚੇਵ ਅਨ੍ਵਯਤੋ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਭਙ੍ਗਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਞੇਵ ਭਙ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤੇ ਨਿਰੋਧੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾ, ਤਾਯ ਆਯੂਹਨਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਯੇਸਂ ਹਿ ਅਤ੍ਥਾਯ ਆਯੂਹੇਯ੍ਯ, ‘‘ਤੇ ਏਵਂ ਵਯਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਤੋ ਆਯੂਹਨੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਨਮਤਿ.

ਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਰੂਪਸਤ੍ਤਕਾਦਿਵਸੇਨ ਤਂ ਤਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਅਞ੍ਞਥਾਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਜਰਾਯ ਚੇਵ ਮਰਣੇਨ ਚ ਦ੍ਵੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦਸ੍ਸਨਂ, ਤਾਯ ਧੁਵਸਞ੍ਞਾਯ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ.