ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ

(ਪਠਮੋ ਭਾਗੋ)

ਨਿਦਾਨਾਦਿਕਥਾ

੧. ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਨਰੋ ਸਪਞ੍ਞੋ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਭਾਵਯਂ;

ਆਤਾਪੀ ਨਿਪਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੋ ਇਮਂ ਵਿਜਟਯੇ ਜਟਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩);

ਇਤਿ ਹਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਕਿਰ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਰਤ੍ਤਿਭਾਗੇ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਂਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਟਤ੍ਥਂ –

ਅਨ੍ਤੋਜਟਾ ਬਹਿਜਟਾ, ਜਟਾਯ ਜਟਿਤਾ ਪਜਾ;

ਤਂ ਤਂ ਗੋਤਮ ਪੁਚ੍ਛਾਮਿ, ਕੋ ਇਮਂ ਵਿਜਟਯੇ ਜਟਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩) –

ਇਮਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਜਟਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਜਾਲਿਨਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸਾ ਹਿ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਹੇਟ੍ਠੁਪਰਿਯਵਸੇਨ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨਟ੍ਠੇਨ ਵੇਲ਼ੁਗੁਮ੍ਬਾਦੀਨਂ ਸਾਖਾਜਾਲਸਙ੍ਖਾਤਾ ਜਟਾ ਵਿਯਾਤਿ ਜਟਾ, ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਸਕਪਰਿਕ੍ਖਾਰਪਰਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਸੁ ਸਕਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਅਤ੍ਤਭਾਵੇਸੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਬਾਹਿਰਾਯਤਨੇਸੁ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਅਨ੍ਤੋਜਟਾ ਬਹਿਜਟਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਾਯ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਯ ਜਟਾਯ ਜਟਿਤਾ ਪਜਾ. ਯਥਾ ਨਾਮ ਵੇਲ਼ੁਗੁਮ੍ਬਜਟਾਦੀਹਿ ਵੇਲ਼ੁਆਦਯੋ, ਏਵਂ ਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਜਟਾਯ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਅਯਂ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਸਙ੍ਖਾਤਾ ਪਜਾ ਜਟਿਤਾ ਵਿਨਦ੍ਧਾ, ਸਂਸਿਬ੍ਬਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਏਵਂ ਜਟਿਤਾ. ਤਂ ਤਂ ਗੋਤਮ ਪੁਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮਿ. ਗੋਤਮਾਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤ੍ਤੇਨ ਆਲਪਤਿ. ਕੋ ਇਮਂ ਵਿਜਟਯੇ ਜਟਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਏਵਂ ਤੇਧਾਤੁਕਂ ਜਟੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਜਟਂ ਕੋ ਵਿਜਟੇਯ੍ਯ, ਵਿਜਟੇਤੁਂ ਕੋ ਸਮਤ੍ਥੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ.

ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਨਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਚਾਰੋ ਦੇਵਦੇਵੋ ਸਕ੍ਕਾਨਂ ਅਤਿਸਕ੍ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਅਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਵਿਸਾਰਦੋ ਦਸਬਲਧਰੋ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣੋ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਭਗਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ –

ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਨਰੋ ਸਪਞ੍ਞੋ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਭਾਵਯਂ;

ਆਤਾਪੀ ਨਿਪਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੋ ਇਮਂ ਵਿਜਟਯੇ ਜਟਨ੍ਤਿ. –

ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ.

੨. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਦਾਨਿ ਗਾਥਾਯ, ਕਥਿਤਾਯ ਮਹੇਸਿਨਾ;

ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ, ਅਤ੍ਥਂ ਸੀਲਾਦਿਭੇਦਨਂ.

ਸੁਦੁਲ੍ਲਭਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਜਿਨਸਾਸਨੇ;

ਸੀਲਾਦਿਸਙ੍ਗਹਂ ਖੇਮਂ, ਉਜੁਂ ਮਗ੍ਗਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ.

ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ, ਸੁਦ੍ਧਿਕਾਮਾਪਿ ਯੇ ਇਧ;

ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਵਾਯਮਨ੍ਤਾਪਿ ਯੋਗਿਨੋ.

ਤੇਸਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਕਰਣਂ, ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ;

ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ, ਦੇਸਨਾਨਯਨਿਸ੍ਸਿਤਂ.

ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਂ, ਤਂ ਮੇ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ ਭਾਸਤੋ;

ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਕਾਮਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ, ਨਿਸਾਮਯਥ ਸਾਧਵੋਤਿ.

੩. ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਸਬ੍ਬਮਲਵਿਰਹਿਤਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ. ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਤ੍ਤਵਸੇਨੇਵ ਦੇਸਿਤੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਤਿ, ਯਦਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ;

ਅਥ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਦੁਕ੍ਖੇ, ਏਸ ਮਗ੍ਗੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੭੭);

ਕਤ੍ਥਚਿ ਝਾਨਪਞ੍ਞਾਵਸੇਨ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯਮ੍ਹਿ ਝਾਨਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞਾ ਚ, ਸ ਵੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਨ੍ਤਿਕੇ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੩੭੨);

ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਸੀਲਂ ਜੀਵਿਤਮੁਤ੍ਤਮਂ;

ਏਤੇਨ ਮਚ੍ਚਾ ਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਨ ਗੋਤ੍ਤੇਨ ਧਨੇਨ ਵਾ’’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੮੭; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੪੮);

ਕਤ੍ਥਚਿ ਸੀਲਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਸਬ੍ਬਦਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ;

ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ, ਓਘਂ ਤਰਤਿ ਦੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੯੬);

ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਏਕਾਯਨੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਗ੍ਗੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ…ਪੇ… ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ, ਯਦਿਦਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩).

ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਞ੍ਹਾਬ੍ਯਾਕਰਣੇ ਸੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤੋ.

੪. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਵਣ੍ਣਨਾ – ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਸੀਲੇ ਠਤ੍ਵਾ, ਸੀਲਂ ਪਰਿਪੂਰਯਮਾਨੋਯੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਸੀਲੇ ਠਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੀਲਪਰਿਪੂਰਣੇਨ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਰੋਤਿ ਸਤ੍ਤੋ. ਸਪਞ੍ਞੋਤਿ ਕਮ੍ਮਜਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਞ੍ਞਾਯ ਪਞ੍ਞਵਾ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਸਮਾਧਿਞ੍ਚੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਭਾਵਯਮਾਨੋ, ਚਿਤ੍ਤਸੀਸੇਨ ਹੇਤ੍ਥ ਸਮਾਧਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਪਞ੍ਞਾਨਾਮੇਨ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ. ਆਤਾਪੀਤਿ ਵੀਰਿਯਵਾ. ਵੀਰਿਯਞ੍ਹਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਆਤਾਪਨਪਰਿਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਆਤਾਪੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਆਤਾਪੀ. ਨਿਪਕੋਤਿ ਨੇਪਕ੍ਕਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ ਪਾਰਿਹਾਰਿਕਪਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਪਞ੍ਹਾਬ੍ਯਾਕਰਣੇ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਞ੍ਞਾ ਆਗਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਾ ਜਾਤਿਪਞ੍ਞਾ, ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾ, ਤਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਪਰਿਣਾਯਿਕਾ ਪਾਰਿਹਾਰਿਕਪਞ੍ਞਾ. ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਂ ਇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ. ਸੋ ਇਮਂ ਵਿਜਟਯੇ ਜਟਨ੍ਤਿ ਸੋ ਇਮਿਨਾ ਚ ਸੀਲੇਨ ਇਮਿਨਾ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸੀਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸਮਾਧਿਨਾ ਇਮਾਯ ਚ ਤਿਵਿਧਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਇਮਿਨਾ ਚ ਆਤਾਪੇਨਾਤਿ ਛਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਪੁਰਿਸੋ ਪਥਵਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸੁਨਿਸਿਤਂ ਸਤ੍ਥਂ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਵੇਲ਼ੁਗੁਮ੍ਬਂ ਵਿਜਟੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵ ਸੀਲਪਥਵਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸਮਾਧਿਸਿਲਾਯਂ ਸੁਨਿਸਿਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਸਤ੍ਥਂ ਵੀਰਿਯਬਲਪਗ੍ਗਹਿਤੇਨ ਪਾਰਿਹਾਰਿਕਪਞ੍ਞਾਹਤ੍ਥੇਨ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਤਿਤਂ ਤਣ੍ਹਾਜਟਂ ਵਿਜਟੇਯ੍ਯ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਦਾਲੇਯ੍ਯ. ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨੇਸ ਤਂ ਜਟਂ ਵਿਜਟੇਤਿ ਨਾਮ. ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਵਿਜਟਿਤਜਟੋ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਨਰੋ ਸਪਞ੍ਞੋ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਭਾਵਯਂ;

ਆਤਾਪੀ ਨਿਪਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੋ ਇਮਂ ਵਿਜਟਯੇ ਜਟ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩);

੫. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਯਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਪਞ੍ਞੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਸ ਕਰਣੀਯਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਾਨੁਭਾਵੇਨੇਵ ਹਿਸ੍ਸ ਸਾ ਸਿਦ੍ਧਾ. ਆਤਾਪੀ ਨਿਪਕੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਵੀਰਿਯਵਸੇਨ ਪਨ ਤੇਨ ਸਾਤਚ੍ਚਕਾਰਿਨਾ ਪਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਪਜਾਨਕਾਰਿਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਚਿਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਰ ਭਗਵਾ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਮੁਖੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਹਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ, ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸਾਸਨਂ, ਤੇਵਿਜ੍ਜਤਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਵਜ੍ਜਨਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸੇਵਨਾਨਿ, ਅਪਾਯਾਦਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨੁਪਾਯੋ, ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਦੀਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ, ਸਂਕਿਲੇਸਤ੍ਤਯਵਿਸੋਧਨਂ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਕਾਰਣਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਕਥਂ? ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਸੀਲੇਨ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾ.

ਸੀਲੇਨ ਚ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਤਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ‘‘ਕੋ ਚਾਦਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸੀਲਞ੍ਚ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੬੯) ਹਿ ਵਚਨਤੋ, ‘‘ਸਬ੍ਬਪਾਪਸ੍ਸ ਅਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੦) ਆਦਿਵਚਨਤੋ ਚ ਸੀਲਂ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਆਦਿ, ਤਞ੍ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਦਿਗੁਣਾਵਹਤ੍ਤਾ. ਸਮਾਧਿਨਾ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਤਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ‘‘ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੦) ਆਦਿਵਚਨਤੋ ਹਿ ਸਮਾਧਿ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝੇ, ਸੋ ਚ ਕਲ੍ਯਾਣੋ, ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾਦਿਗੁਣਾਵਹਤ੍ਤਾ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਤਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ‘‘ਸਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯੋਦਾਪਨਂ, ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੦) ਹਿ ਵਚਨਤੋ, ਪਞ੍ਞੁਤ੍ਤਰਤੋ ਚ ਪਞ੍ਞਾ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਸਾ ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਤਾਦਿਭਾਵਾਵਹਨਤੋ.

‘‘ਸੇਲੋ ਯਥਾ ਏਕਘਨੋ, ਵਾਤੇਨ ਨ ਸਮੀਰਤਿ;

ਏਵਂ ਨਿਨ੍ਦਾਪਸਂਸਾਸੁ, ਨ ਸਮਿਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੮੧); –

ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਥਾ ਸੀਲੇਨ ਤੇਵਿਜ੍ਜਤਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਞ੍ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ. ਸਮਾਧਿਨਾ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਤਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਞ੍ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਭੇਦਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਞ੍ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਰਣੇਨ.

ਸੀਲੇਨ ਚ ਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਾਨੁਯੋਗਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਨਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਮਜ੍ਝਿਮਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸੇਵਨਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਤਥਾ ਸੀਲੇਨ ਅਪਾਯਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨੁਪਾਯੋ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਕਾਮਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨੁਪਾਯੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਬ੍ਬਭਵਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨੁਪਾਯੋ.

ਸੀਲੇਨ ਚ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ.

ਤਥਾ ਸੀਲੇਨ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਪਟਿਪਕ੍ਖੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਨੁਸਯਪਟਿਪਕ੍ਖੋ.

ਸੀਲੇਨ ਚ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਵਿਸੋਧਨਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਵਿਸੋਧਨਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸਵਿਸੋਧਨਂ.

ਤਥਾ ਸੀਲੇਨ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸਕਦਾਗਾਮਿਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਪਕਾਸਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਨਾ ਅਨਾਗਾਮਿਭਾਵਸ੍ਸ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਹਿ ‘‘ਸੀਲੇਸੁ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੮੭) ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਥਾ ਸਕਦਾਗਾਮੀ. ਅਨਾਗਾਮੀ ਪਨ ‘‘ਸਮਾਧਿਸ੍ਮਿਂ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੮੭). ਅਰਹਾ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੮੭).

ਏਵਂ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ, ਤਿਵਿਧਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸਾਸਨਂ, ਤੇਵਿਜ੍ਜਤਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਵਜ੍ਜਨਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸੇਵਨਾਨਿ, ਅਪਾਯਾਦਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨੁਪਾਯੋ, ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਦੀਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ, ਸਂਕਿਲੇਸਤ੍ਤਯਵਿਸੋਧਨਂ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਨਵ, ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਏਵਰੂਪਾ ਗੁਣਤ੍ਤਿਕਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

੧. ਸੀਲਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

ਸੀਲਸਰੂਪਾਦਿਕਥਾ

੬. ਏਵਂ ਅਨੇਕਗੁਣਸਙ੍ਗਾਹਕੇਨ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਮੁਖੇਨ ਦੇਸਿਤੋਪਿ ਪਨੇਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੋ ਅਤਿਸਙ੍ਖੇਪਦੇਸਿਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਲਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਉਪਕਾਰਾਯਾਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸੀਲਂ ਤਾਵ ਆਰਬ੍ਭ ਇਦਂ ਪਞ੍ਹਾਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ.

ਕਿਂ ਸੀਲਂ, ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਂ, ਕਾਨਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ, ਕਿਮਾਨਿਸਂਸਂ ਸੀਲਂ, ਕਤਿਵਿਧਂ ਚੇਤਂ ਸੀਲਂ, ਕੋ ਚਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸੋ, ਕਿਂ ਵੋਦਾਨਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ. ਕਿਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਵਾ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਵਾ ਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ‘‘ਕਿਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਚੇਤਨਾ ਸੀਲਂ, ਚੇਤਸਿਕਂ ਸੀਲਂ, ਸਂਵਰੋ ਸੀਲਂ, ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩੯). ਤਤ੍ਥ ਚੇਤਨਾ ਸੀਲਂ ਨਾਮ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਵਾ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਵਾ ਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾ. ਚੇਤਸਿਕਂ ਸੀਲਂ ਨਾਮ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਰਤਿ. ਅਪਿਚ ਚੇਤਨਾ ਸੀਲਂ ਨਾਮ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਿ ਪਜਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤ ਕਮ੍ਮਪਥਚੇਤਨਾ. ਚੇਤਸਿਕਂ ਸੀਲਂ ਨਾਮ ‘‘ਅਭਿਜ੍ਝਂ ਪਹਾਯ ਵਿਗਤਾਭਿਜ੍ਝੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੭) ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਧਮ੍ਮਾ. ਸਂਵਰੋ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਨ ਸਂਵਰੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ, ਸਤਿਸਂਵਰੋ, ਞਾਣਸਂਵਰੋ, ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ, ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਇਮਿਨਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੧) ਅਯਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ. ਰਕ੍ਖਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੩) ਅਯਂ ਸਤਿਸਂਵਰੋ.

ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, (ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ;)

ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;

ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਮਿ, ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧਿਯ੍ਯਰੇਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੧);

ਅਯਂ ਞਾਣਸਂਵਰੋ. ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇਵਨਮ੍ਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯੋ ਪਨਾਯਂ ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪; ਅ. ਨਿ. ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ, ਅਯਂ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ ਨਾਮ. ਯੋ ਚਾਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤੀਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੬; ਅ. ਨਿ. ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ, ਅਯਂ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋ ਨਾਮ. ਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਇਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋਪਿ ਸਂਵਰੋ, ਯਾ ਚ ਪਾਪਭੀਰੁਕਾਨਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਤੋ ਵਿਰਤਿ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਸਂਵਰਸੀਲਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਸੀਲਸ੍ਸ ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੋ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮੋ. ਇਦਂ ਤਾਵ ਕਿਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ.

੭. ਅਵਸੇਸੇਸੁ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਸੀਲਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਂ. ਕਿਮਿਦਂ ਸੀਲਨਂ ਨਾਮ. ਸਮਾਧਾਨਂ ਵਾ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਸੁਸੀਲ੍ਯਵਸੇਨ ਅਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਧਾਰਣਂ ਵਾ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਆਧਾਰਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤਦੇਵ ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਵਿਦੂ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇ ਪਨ ਸਿਰਟ੍ਠੋ ਸੀਲਤ੍ਥੋ, ਸੀਤਲਟ੍ਠੋ ਸੀਲਤ੍ਥੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾਪਿ ਨਯੇਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਂ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

੮. ਇਦਾਨਿ ਕਾਨਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ –

ਸੀਲਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਤਸ੍ਸ, ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਅਨੇਕਧਾ;

ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਰੂਪਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਨੇਕਧਾ.

ਯਥਾ ਹਿ ਨੀਲਪੀਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਨੀਲਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨ ਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ. ਤਥਾ ਸੀਲਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਯਦੇਤਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਸਮਾਧਾਨਵਸੇਨ ਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸੀਲਨਂ, ਤਦੇਵ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਚੇਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮਾਧਾਨਪਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ. ਏਵਂ ਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ –

ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂਸਨਤਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਗੁਣੋ ਤਥਾ;

ਕਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ, ਰਸੋ ਨਾਮ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਸੀਲਂ ਨਾਮ ਕਿਚ੍ਚਟ੍ਠੇਨ ਰਸੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਂ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਰਸੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਰਸਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਹਿ ਕਿਚ੍ਚਮੇਵ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਰਸੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਸੋਚੇਯ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਯਿਦਂ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੁਹਿ;

ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ ਹਿਰੀ ਚੇਵ, ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਿਤਂ.

ਤਯਿਦਂ ਸੀਲਂ ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੨੧) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸੋਚੇਯ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੋਚੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਤਿ ਗਹਣਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ ਪਨਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਿਤਂ, ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਹਿ ਸਤਿ ਸੀਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਚ. ਅਸਤਿ ਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਸੀਲਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

ਸੀਲਾਨਿਸਂਸਕਥਾ

੯. ਕਿਮਾਨਿਸਂਸਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਦਿਅਨੇਕਗੁਣਪਟਿਲਾਭਾਨਿਸਂਸਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਤ੍ਥਾਨਿ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕੁਸਲਾਨਿ ਸੀਲਾਨਿ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਨਿਸਂਸਾਨੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੧.੧).

ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ ਗਹਪਤਯੋ ਆਨਿਸਂਸਾ ਸੀਲਵਤੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ ਗਹਪਤਯੋ ਸੀਲਵਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਪ੍ਪਮਾਦਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਭੋਗਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਸੀਲਵਤੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ ਗਹਪਤਯੋ ਸੀਲਵਤੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਸੀਲਵਤੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ ਗਹਪਤਯੋ ਸੀਲਵਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯਞ੍ਞਦੇਵ ਪਰਿਸਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਤਿ ਯਦਿ ਖਤ੍ਤਿਯਪਰਿਸਂ ਯਦਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਰਿਸਂ ਯਦਿ ਗਹਪਤਿਪਰਿਸਂ ਯਦਿ ਸਮਣਪਰਿਸਂ, ਵਿਸਾਰਦੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਤਿ ਅਮਙ੍ਕੁਭੂਤੋ, ਅਯਂ ਤਤਿਯੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਸੀਲਵਤੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ ਗਹਪਤਯੋ ਸੀਲਵਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਸੀਲਵਤੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ ਗਹਪਤਯੋ ਸੀਲਵਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਮੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਸੀਲਵਤੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੫੦; ਅ. ਨਿ. ੫.੨੧੩; ਮਹਾਵ. ੨੮੫).

ਅਪਰੇਪਿ ‘‘ਆਕਙ੍ਖੇਯ੍ਯ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ ਪਿਯੋ ਚ ਅਸ੍ਸਂ ਮਨਾਪੋ ਚ ਗਰੁ ਚ ਭਾਵਨੀਯੋ ਚਾਤਿ, ਸੀਲੇਸ੍ਵੇਵਸ੍ਸ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੬੫) ਨਯੇਨ ਪਿਯਮਨਾਪਤਾਦਯੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਅਨੇਕਾ ਸੀਲਾਨਿਸਂਸਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਦਿਅਨੇਕਗੁਣਾਨਿਸਂਸਂ ਸੀਲਂ. ਅਪਿਚ –

ਸਾਸਨੇ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾਨਂ, ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਨਤ੍ਥਿ ਯਂ ਵਿਨਾ;

ਆਨਿਸਂਸਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ, ਤਸ੍ਸ ਸੀਲਸ੍ਸ ਕੋ ਵਦੇ.

ਨ ਗਙ੍ਗਾ ਯਮੁਨਾ ਚਾਪਿ, ਸਰਭੂ ਵਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ;

ਨਿਨ੍ਨਗਾ ਵਾਚਿਰਵਤੀ, ਮਹੀ ਵਾਪਿ ਮਹਾਨਦੀ.

ਸਕ੍ਕੁਣਨ੍ਤਿ ਵਿਸੋਧੇਤੁਂ, ਤਂ ਮਲਂ ਇਧ ਪਾਣਿਨਂ;

ਵਿਸੋਧਯਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਯਂ ਵੇ ਸੀਲਜਲਂ ਮਲਂ.

ਨ ਤਂ ਸਜਲਦਾ ਵਾਤਾ, ਨ ਚਾਪਿ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਂ;

ਨੇਵ ਹਾਰਾ ਨ ਮਣਯੋ, ਨ ਚਨ੍ਦਕਿਰਣਙ੍ਕੁਰਾ.

ਸਮਯਨ੍ਤੀਧ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਂ;

ਯਂ ਸਮੇਤਿ ਇਦਂ ਅਰਿਯਂ, ਸੀਲਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੀਤਲਂ.

ਸੀਲਗਨ੍ਧਸਮੋ ਗਨ੍ਧੋ, ਕੁਤੋ ਨਾਮ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ;

ਯੋ ਸਮਂ ਅਨੁਵਾਤੇ ਚ, ਪਟਿਵਾਤੇ ਚ ਵਾਯਤਿ.

ਸਗ੍ਗਾਰੋਹਣਸੋਪਾਨਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸੀਲਸਮਂ ਕੁਤੋ;

ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਾ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨ, ਨਗਰਸ੍ਸ ਪਵੇਸਨੇ.

ਸੋਭਨ੍ਤੇਵਂ ਨ ਰਾਜਾਨੋ, ਮੁਤ੍ਤਾਮਣਿਵਿਭੂਸਿਤਾ;

ਯਥਾ ਸੋਭਨ੍ਤਿ ਯਤਿਨੋ, ਸੀਲਭੂਸਨਭੂਸਿਤਾ.

ਅਤ੍ਤਾਨੁਵਾਦਾਦਿਭਯਂ, ਵਿਦ੍ਧਂਸਯਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ;

ਜਨੇਤਿ ਕਿਤ੍ਤਿਹਾਸਞ੍ਚ, ਸੀਲਂ ਸੀਲਵਤਂ ਸਦਾ.

ਗੁਣਾਨਂ ਮੂਲਭੂਤਸ੍ਸ, ਦੋਸਾਨਂ ਬਲਘਾਤਿਨੋ;

ਇਤਿ ਸੀਲਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ, ਆਨਿਸਂਸਕਥਾਮੁਖਨ੍ਤਿ.

ਸੀਲਪ੍ਪਭੇਦਕਥਾ

੧੦. ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕਤਿਵਿਧਂ ਚੇਤਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ. ਸਬ੍ਬਮੇਵ ਤਾਵ ਇਦਂ ਸੀਲਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਨਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਵਿਧਂ.

ਚਾਰਿਤ੍ਤਵਾਰਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ. ਤਥਾ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਵਸੇਨ, ਵਿਰਤਿਅਵਿਰਤਿਵਸੇਨ, ਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਿਸ੍ਸਿਤਵਸੇਨ, ਕਾਲਪਰਿਯਨ੍ਤਆਪਾਣਕੋਟਿਕਵਸੇਨ, ਸਪਰਿਯਨ੍ਤਾਪਰਿਯਨ੍ਤਵਸੇਨ, ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਸੇਨ ਚ.

ਤਿਵਿਧਂ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਲੋਕਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਵਸੇਨ, ਪਰਾਮਟ੍ਠਾਪਰਾਮਟ੍ਠਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਵਸੇਨ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਵਿਸੁਦ੍ਧਵੇਮਤਿਕਵਸੇਨ, ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਨੇਵਸੇਕ੍ਖਨਾਸੇਕ੍ਖਵਸੇਨ ਚ.

ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹਾਨਭਾਗਿਯਠਿਤਿਭਾਗਿਯਵਿਸੇਸਭਾਗਿਯਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਭਿਕ੍ਖੁਭਿਕ੍ਖੁਨੀਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਗਹਟ੍ਠਸੀਲਵਸੇਨ, ਪਕਤਿਆਚਾਰਧਮ੍ਮਤਾਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁਕਸੀਲਵਸੇਨ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਚ੍ਚਯਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸੀਲਵਸੇਨ ਚ.

ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਾਦਿਵਸੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ‘‘ਪਞ੍ਚ ਸੀਲਾਨਿ – ਪਰਿਯਨ੍ਤਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ, ਅਪਰਿਯਨ੍ਤਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ, ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ, ਅਪਰਾਮਟ੍ਠਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ, ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩੭). ਤਥਾ ਪਹਾਨਵੇਰਮਣੀਚੇਤਨਾਸਂਵਰਾਵੀਤਿਕ੍ਕਮਵਸੇਨ.

੧੧. ਤਤ੍ਥ ਏਕਵਿਧਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਦੁਵਿਧਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਯਂ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਇਦਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪੂਰਣਂ, ਤਂ ਚਾਰਿਤ੍ਤਂ. ਯਂ ‘‘ਇਦਂ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਕਰਣਂ, ਤਂ ਵਾਰਿਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ. ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੀਲੇਸੁ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰਿਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਚਾਰਿਤ੍ਤਂ. ਵਾਰਿਤਂ ਤਾਯਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਤਿ ਵਾਰਿਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਾਵੀਰਿਯਸਾਧਨਂ ਚਾਰਿਤ੍ਤਂ, ਸਦ੍ਧਾਸਾਧਨਂ ਵਾਰਿਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਚਾਰਿਤ੍ਤਵਾਰਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ.

ਦੁਤਿਯਦੁਕੇ ਅਭਿਸਮਾਚਾਰੋਤਿ ਉਤ੍ਤਮਸਮਾਚਾਰੋ. ਅਭਿਸਮਾਚਾਰੋ ਏਵ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਂ. ਅਭਿਸਮਾਚਾਰਂ ਵਾ ਆਰਬ੍ਭ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਂ, ਆਜੀਵਟ੍ਠਮਕਤੋ ਅਵਸੇਸਸੀਲਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਦਿਭਾਵਭੂਤਨ੍ਤਿ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਂ, ਆਜੀਵਟ੍ਠਮਕਸੀਲਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਦਿਭਾਵਭੂਤਂ, ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਯੇਵ ਪਰਿਸੋਧੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਆਜੀਵੋ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩੧). ਯਾਨਿ ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਖੁਦ੍ਦਾਨੁਖੁਦ੍ਦਕਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਇਦਂ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਸੀਲਂ. ਸੇਸਂ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਂ. ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਵਾ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਂ. ਖਨ੍ਧਕਵਤ੍ਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਂ. ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਸੋ ਵਤ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਰਿਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਪੂਰੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੨੧). ਏਵਂ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ.

ਤਤਿਯਦੁਕੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਵੇਰਮਣਿਮਤ੍ਤਂ ਵਿਰਤਿਸੀਲਂ. ਸੇਸਂ ਚੇਤਨਾਦਿ ਅਵਿਰਤਿਸੀਲਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਰਤਿਅਵਿਰਤਿਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ.

ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇ ਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਨਿਸ੍ਸਯਾ ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ‘‘ਇਮਿਨਾਹਂ ਸੀਲੇਨ ਦੇਵੋ ਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਦੇਵਞ੍ਞਤਰੋ ਵਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੦; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮੬; ਅ. ਨਿ. ੫.੨੦੬; ੭.੫੦) ਏਵਂ ਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ, ਇਦਂ ਤਣ੍ਹਾਨਿਸ੍ਸਿਤਂ. ਯਂ ‘‘ਸੀਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸੁਦ੍ਧਿਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ, ਇਦਂ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਿਤਂ. ਯਂ ਪਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਲੋਕਿਯਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਮ੍ਭਾਰਭੂਤਂ, ਇਦਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਿਸ੍ਸਿਤਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ.

ਪਞ੍ਚਮਦੁਕੇ ਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਸੀਲਂ ਕਾਲਪਰਿਯਨ੍ਤਂ. ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਤਥੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਆਪਾਣਕੋਟਿਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਕਾਲਪਰਿਯਨ੍ਤਆਪਾਣਕੋਟਿਕਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ.

ਛਟ੍ਠਦੁਕੇ ਲਾਭਯਸਞਾਤਿਅਙ੍ਗਜੀਵਿਤਵਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਸਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਨਾਮ. ਵਿਪਰੀਤਂ ਅਪਰਿਯਨ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਸੀਲਂ ਸਪਰਿਯਨ੍ਤਂ? ਅਤ੍ਥਿ ਸੀਲਂ ਲਾਭਪਰਿਯਨ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੀਲਂ ਯਸਪਰਿਯਨ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੀਲਂ ਞਾਤਿਪਰਿਯਨ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੀਲਂ ਅਙ੍ਗਪਰਿਯਨ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੀਲਂ ਜੀਵਿਤਪਰਿਯਨ੍ਤਂ. ਕਤਮਂ ਤਂ ਸੀਲਂ ਲਾਭਪਰਿਯਨ੍ਤਂ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਲਾਭਹੇਤੁ ਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ ਲਾਭਕਾਰਣਾ ਯਥਾਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਤਿ, ਇਦਂ ਤਂ ਸੀਲਂ ਲਾਭਪਰਿਯਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩੮). ਏਤੇਨੇਵ ਉਪਾਯੇਨ ਇਤਰਾਨਿਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਪਰਿਯਨ੍ਤਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਸੀਲਂ ਨ ਲਾਭਪਰਿਯਨ੍ਤਂ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਲਾਭਹੇਤੁ ਲਾਭਪਚ੍ਚਯਾ ਲਾਭਕਾਰਣਾ ਯਥਾਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਕਿਂ ਸੋ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਦਂ ਤਂ ਸੀਲਂ ਨ ਲਾਭਪਰਿਯਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩੮). ਏਤੇਨੇਵੁਪਾਯੇਨ ਇਤਰਾਨਿਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਵਂ ਸਪਰਿਯਨ੍ਤਾਪਰਿਯਨ੍ਤਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ.

ਸਤ੍ਤਮਦੁਕੇ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਸਾਸਵਂ ਸੀਲਂ ਲੋਕਿਯਂ. ਅਨਾਸਵਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਂ ਭਵਵਿਸੇਸਾਵਹਂ ਹੋਤਿ ਭਵਨਿਸ੍ਸਰਣਸ੍ਸ ਚ ਸਮ੍ਭਾਰੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਵਿਨਯੋ ਸਂਵਰਤ੍ਥਾਯ, ਸਂਵਰੋ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਤ੍ਥਾਯ, ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਪਾਮੋਜ੍ਜਤ੍ਥਾਯ, ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਪੀਤਤ੍ਥਾਯ, ਪੀਤਿ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਤ੍ਥਾਯ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਸੁਖਤ੍ਥਾਯ, ਸੁਖਂ ਸਮਾਧਤ੍ਥਾਯ, ਸਮਾਧਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯ, ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਤ੍ਥਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ ਵਿਰਾਗਤ੍ਥਾਯ, ਵਿਰਾਗੋ ਵਿਮੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਯ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਯ, ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਕਥਾ, ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਮਨ੍ਤਨਾ, ਏਤਦਤ੍ਥਾ ਉਪਨਿਸਾ, ਏਤਦਤ੍ਥਂ ਸੋਤਾਵਧਾਨਂ, ਯਦਿਦਂ ਅਨੁਪਾਦਾਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ’’ਤਿ (ਪਰਿ. ੩੬੬). ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਭਵਨਿਸ੍ਸਰਣਾਵਹਂ ਹੋਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ ਚ ਭੂਮੀਤਿ ਏਵਂ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ.

੧੨. ਤਿਕੇਸੁ ਪਠਮਤ੍ਤਿਕੇ ਹੀਨੇਨ ਛਨ੍ਦੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵੀਰਿਯੇਨ ਵੀਮਂਸਾਯ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਹੀਨਂ. ਮਜ੍ਝਿਮੇਹਿ ਛਨ੍ਦਾਦੀਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ. ਪਣੀਤੇਹਿ ਪਣੀਤਂ. ਯਸਕਾਮਤਾਯ ਵਾ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਹੀਨਂ. ਪੁਞ੍ਞਫਲਕਾਮਤਾਯ ਮਜ੍ਝਿਮਂ. ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਿਦਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਪਣੀਤਂ. ‘‘ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਇਮੇ ਪਨਞ੍ਞੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦੁਸ੍ਸੀਲਾ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਪਰਵਮ੍ਭਨਾਦੀਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਵਾ ਹੀਨਂ. ਅਨੁਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਲੋਕਿਯਂ ਸੀਲਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਪਣੀਤਂ. ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਵਾ ਭਵਭੋਗਤ੍ਥਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਹੀਨਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖਤ੍ਥਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ. ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਤ੍ਥਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਪਾਰਮਿਤਾਸੀਲਂ ਪਣੀਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ.

ਦੁਤਿਯਤ੍ਤਿਕੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਨੁਰੂਪਂ ਪਜਹਿਤੁਕਾਮੇਨ ਅਤ੍ਤਗਰੁਨਾ ਅਤ੍ਤਨਿਗਾਰਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ. ਲੋਕਾਪਵਾਦਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਕਾਮੇਨ ਲੋਕਗਰੁਨਾ ਲੋਕੇ ਗਾਰਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਲੋਕਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ. ਧਮ੍ਮਮਹਤ੍ਤਂ ਪੂਜੇਤੁਕਾਮੇਨ ਧਮ੍ਮਗਰੁਨਾ ਧਮ੍ਮਗਾਰਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ.

ਤਤਿਯਤ੍ਤਿਕੇ ਯਂ ਦੁਕੇਸੁ ਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਪਰਾਮਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਪਰਾਮਟ੍ਠਂ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਲ੍ਯਾਣਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਭਾਰਭੂਤਂ ਸੇਕ੍ਖਾਨਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਪਰਾਮਟ੍ਠਂ. ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਰਾਮਟ੍ਠਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ.

ਚਤੁਤ੍ਥਤ੍ਤਿਕੇ ਯਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਨ ਪੂਰਿਤਂ, ਆਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਪੁਨ ਕਤਪਟਿਕਮ੍ਮਂ, ਤਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਂ. ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਕਤਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਅਵਿਸੁਦ੍ਧਂ. ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਵਾ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਅਜ੍ਝਾਚਾਰੇ ਵਾ ਵੇਮਤਿਕਸ੍ਸ ਸੀਲਂ ਵੇਮਤਿਕਸੀਲਂ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਯੋਗਿਨਾ ਅਵਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲਂ ਵਿਸੋਧੇਤਬ੍ਬਂ, ਵੇਮਤਿਕੇ ਵਤ੍ਥੁਜ੍ਝਾਚਾਰਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਵਿਮਤਿ ਪਟਿਵਿਨੇਤਬ੍ਬਾ ‘‘ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਫਾਸੁ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ.

ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਿਕੇ ਚਤੂਹਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਹਿ ਤੀਹਿ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਸੀਲਂ ਸੇਕ੍ਖਂ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਸੇਕ੍ਖਂ. ਸੇਸਂ ਨੇਵਸੇਕ੍ਖਨਾਸੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸੇਕ੍ਖਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਂ.

ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਲੋਕੇ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਕਤਿਪਿ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਅਯਂ ਸੁਖਸੀਲੋ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸੀਲੋ, ਅਯਂ ਕਲਹਸੀਲੋ, ਅਯਂ ਮਣ੍ਡਨਸੀਲੋ’’ਤਿ ਭਣਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ‘‘ਤੀਣਿ ਸੀਲਾਨਿ, ਕੁਸਲਸੀਲਂ ਅਕੁਸਲਸੀਲਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸੀਲਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩੯). ਏਵਂ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨਪਿ ਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਕੁਸਲਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਸ੍ਸ ਸੀਲਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਏਕੇਨਪਿ ਨ ਸਮੇਤੀਤਿ ਇਧ ਨ ਉਪਨੀਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵਸ੍ਸ ਤਿਵਿਧਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੧੩. ਚਤੁਕ੍ਕੇਸੁ ਪਠਮਚਤੁਕ੍ਕੇ –

ਯੋਧ ਸੇਵਤਿ ਦੁਸ੍ਸੀਲੇ, ਸੀਲਵਨ੍ਤੇ ਨ ਸੇਵਤਿ;

ਵਤ੍ਥੁਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇ ਦੋਸਂ, ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਵਿਦ੍ਦਸੁ.

ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਬਹੁਲੋ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਨ ਰਕ੍ਖਤਿ;

ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਵੇ ਸੀਲਂ, ਜਾਯਤੇ ਹਾਨਭਾਗਿਯਂ.

ਯੋ ਪਨਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਤਿ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਇਧ;

ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨੁਯੋਗਮ੍ਹਿ, ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ ਮਾਨਸਂ.

ਤੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸੀਲਮਤ੍ਤੇਨ, ਅਘਟਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਿ;

ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਿਤਿਭਾਗਿਯਂ, ਸੀਲਂ ਭਵਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ.

ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੀਲੋ ਘਟਤਿ, ਸਮਾਧਤ੍ਥਾਯ ਯੋ ਪਨ;

ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੀਲਂ, ਹੋਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ.

ਅਤੁਟ੍ਠੋ ਸੀਲਮਤ੍ਤੇਨ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਂ ਯੋਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ;

ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਂ, ਸੀਲਮੇਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਤਿ.

ਏਵਂ ਹਾਨਭਾਗਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ.

ਦੁਤਿਯਚਤੁਕ੍ਕੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚ ਨੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤੋ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਇਦਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸੀਲਂ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਰਬ੍ਭ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚ ਤਾਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤੋ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਇਦਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸੀਲਂ. ਸਾਮਣੇਰਸਾਮਣੇਰੀਨਂ ਦਸਸੀਲਾਨਿ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੀਲਂ. ਉਪਾਸਕਉਪਾਸਿਕਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਸੀਲਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ, ਸਤਿ ਵਾ ਉਸ੍ਸਾਹੇ ਦਸ, ਉਪੋਸਥਙ੍ਗਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਾਤਿ ਇਦਂ ਗਹਟ੍ਠਸੀਲਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ.

ਤਤਿਯਚਤੁਕ੍ਕੇ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਕਾਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਪਕਤਿਸੀਲਂ. ਕੁਲਦੇਸਪਾਸਣ੍ਡਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਰਿਯਾਦਾਚਾਰਿਤ੍ਤਂ ਆਚਾਰਸੀਲਂ. ‘‘ਧਮ੍ਮਤਾ ਏਸਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਯਦਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਂ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਮਾਤੁ ਪੁਰਿਸੇਸੁ ਮਾਨਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ ਕਾਮਗੁਣੂਪਸਂਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਮਾਤੁਸੀਲਂ ਧਮ੍ਮਤਾਸੀਲਂ. ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਾਦੀਨਂ ਪਨ ਸੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਸੀਲਂ ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁਕਸੀਲਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਕਤਿਸੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ.

ਚਤੁਤ੍ਥਚਤੁਕ੍ਕੇ ਯਂ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਵਜ੍ਜੇਸੁ ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੂ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੦੮; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੩) ਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸੀਲਂ, ਇਦਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸੀਲਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ‘‘ਸੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹੀ ਹੋਤਿ ਨਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਾਹੀ, ਯਤ੍ਵਾਧਿਕਰਣਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਰਕ੍ਖਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਘਾਨੇਨ ਗਨ੍ਧਂ ਘਾਯਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਰਸਂ ਸਾਯਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਕਾਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹੀ…ਪੇ… ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੨, ੪੧੧; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੩; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੯੮) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸੀਲਂ. ਯਾ ਪਨ ਆਜੀਵਹੇਤੁਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸ੍ਸ, ‘‘ਕੁਹਨਾ ਲਪਨਾ ਨੇਮਿਤ੍ਤਿਕਤਾ ਨਿਪ੍ਪੇਸਿਕਤਾ ਲਾਭੇਨ ਲਾਭਂ ਨਿਜਿਗੀਸਨਤਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਞ੍ਚ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵਾ ਵਿਰਤਿ, ਇਦਂ ਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ. ‘‘ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ ਚੀਵਰਂ ਪਟਿਸੇਵਤਿ, ਯਾਵਦੇਵ ਸੀਤਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਤਾਯਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੩; ਅ. ਨਿ. ੬.੫੮) ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਚਤੁਪਚ੍ਚਯਪਰਿਭੋਗੋ ਪਚ੍ਚਯਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸੀਲਂ ਨਾਮ.

ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸੀਲਂ

੧੪. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾ. ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ. ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਂ ਇਕ੍ਖਣਤਾਯ ਵਾ ਭਿਨ੍ਨਪਟਧਰਾਦਿਤਾਯ ਵਾ ਏਵਂ ਲਦ੍ਧਵੋਹਾਰੋ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ. ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸੀਲਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਯੋ ਨਂ ਪਾਤਿ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਤਂ ਮੋਕ੍ਖੇਤਿ ਮੋਚਯਤਿ ਆਪਾਯਿਕਾਦੀਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਂਵਰਣਂ ਸਂਵਰੋ, ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕਸ੍ਸ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਮੇਵ ਸਂਵਰੋ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ. ਤੇਨ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਸਂਵੁਤੋ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ, ਉਪਗਤੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਇਰਿਯਤਿ. ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿਆਦੀਨਮਤ੍ਥੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ ਆਚਾਰੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਨਾਚਾਰੋ;

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਨਾਚਾਰੋ? ਕਾਯਿਕੋ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵਾਚਸਿਕੋ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੋ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਨਾਚਾਰੋ. ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਅਨਾਚਾਰੋ. ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਵੇਲ਼ੁਦਾਨੇਨ ਵਾ ਪਤ੍ਤਦਾਨੇਨ ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਫਲਸਿਨਾਨਦਨ੍ਤਕਟ੍ਠਦਾਨੇਨ ਵਾ ਚਾਟੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਵਾ ਮੁਗ੍ਗਸੂਪ੍ਯਤਾਯ ਵਾ ਪਾਰਿਭਟ੍ਯਤਾਯ ਵਾ ਜਙ੍ਘਪੇਸਨਿਕੇਨ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਪਟਿਕੁਟ੍ਠੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੇਨ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਨਾਚਾਰੋ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਚਾਰੋ? ਕਾਯਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵਾਚਸਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਆਚਾਰੋ. ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਸੀਲਸਂਵਰੋ ਆਚਾਰੋ. ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਨ ਵੇਲ਼ੁਦਾਨੇਨ ਵਾ ਨ ਪਤ੍ਤਨ ਪੁਪ੍ਫਨ ਫਲਨ ਸਿਨਾਨਨ ਦਨ੍ਤਕਟ੍ਠਦਾਨੇਨ ਵਾ ਨ ਚਾਟੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਵਾ ਨ ਮੁਗ੍ਗਸੂਪ੍ਯਤਾਯ ਵਾ ਨ ਪਾਰਿਭਟ੍ਯਤਾਯ ਵਾ ਨ ਜਙ੍ਘਪੇਸਨਿਕੇਨ ਵਾ ਨ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਪਟਿਕੁਟ੍ਠੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੇਨ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਆਚਾਰੋ.

ਗੋਚਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥਿ ਗੋਚਰੋ ਅਤ੍ਥਿ ਅਗੋਚਰੋ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਗੋਚਰੋ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਵੇਸਿਯਾਗੋਚਰੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਵਿਧਵਾ, ਥੁਲ੍ਲਕੁਮਾਰਿਕਾ, ਪਣ੍ਡਕ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ, ਪਾਨਾਗਾਰਗੋਚਰੋ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਰਾਜੂਹਿ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਾਵਕੇਹਿ ਅਨਨੁਲੋਮਿਕੇਨ ਸਂਸਗ੍ਗੇਨ, ਯਾਨਿ ਵਾ ਪਨ ਤਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਅਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਅਨੋਪਾਨਭੂਤਾਨਿ ਅਕ੍ਕੋਸਕਪਰਿਭਾਸਕਾਨਿ ਅਨਤ੍ਥਕਾਮਾਨਿ ਅਹਿਤਕਾਮਾਨਿ ਅਫਾਸੁਕਕਾਮਾਨਿ ਅਯੋਗਕ੍ਖੇਮਕਾਮਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਉਪਾਸਕਾਨਂ ਉਪਾਸਿਕਾਨਂ, ਤਥਾਰੂਪਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਸੇਵਤਿ ਭਜਤਿ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਗੋਚਰੋ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਗੋਚਰੋ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਨ ਵੇਸਿਯਾਗੋਚਰੋ ਵਾ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਨ ਪਾਨਾਗਾਰਗੋਚਰੋ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਰਾਜੂਹਿ…ਪੇ… ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਾਵਕੇਹਿ ਅਨਨੁਲੋਮਿਕੇਨ ਸਂਸਗ੍ਗੇਨ, ਯਾਨਿ ਵਾ ਪਨ ਤਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਓਪਾਨਭੂਤਾਨਿ ਕਾਸਾਵਪਜ੍ਜੋਤਾਨਿ ਇਸਿਵਾਤਪਟਿਵਾਤਾਨਿ ਅਤ੍ਥਕਾਮਾਨਿ…ਪੇ… ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਕਾਮਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ…ਪੇ… ਉਪਾਸਿਕਾਨਂ, ਤਥਾਰੂਪਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਸੇਵਤਿ ਭਜਤਿ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਗੋਚਰੋ. ਇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚ ਆਚਾਰੇਨ ਇਮਿਨਾ ਚ ਗੋਚਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋ ਉਪਗਤੋ ਸਮੁਪਗਤੋ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੧).

ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਇਮਿਨਾਪਿ ਨਯੇਨ ਆਚਾਰਗੋਚਰਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਦੁਵਿਧੋ ਹਿ ਅਨਾਚਾਰੋ ਕਾਯਿਕੋ ਵਾਚਸਿਕੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਕਾਯਿਕੋ ਅਨਾਚਾਰੋ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਘਗਤੋਪਿ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਉਚ੍ਚੇਪਿ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਸਸੀਸਮ੍ਪਿ ਪਾਰੁਪਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾਵਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਥੇਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨੁਪਾਹਨਾਨਂ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਸਉਪਾਹਨੋ ਚਙ੍ਕਮਤਿ, ਨੀਚੇ ਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਉਚ੍ਚੇ ਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਤਿ, ਛਮਾਯ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਾਨਂ ਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਤਿ, ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨੁਪਖਜ੍ਜਾਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਨੁਪਖਜ੍ਜਾਪਿ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਨਵੇਪਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਸਨੇਨ ਪਟਿਬਾਹਤਿ, ਜਨ੍ਤਾਘਰੇਪਿ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਕਟ੍ਠਂ ਪਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਿਦਹਤਿ, ਉਦਕਤਿਤ੍ਥੇਪਿ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਓਤਰਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਓਤਰਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਨ੍ਹਾਯਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਨ੍ਹਾਯਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਉਤ੍ਤਰਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਉਤ੍ਤਰਤਿ, ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤੋਪਿ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ਤੋਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪੁਰਤੋਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਵੋਕ੍ਕਮ੍ਮ ਚ ਥੇਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪੁਰਤੋ ਪੁਰਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯਾਨਿਪਿ ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਕੁਲਾਨਂ ਓਵਰਕਾਨਿ ਗੂਲ਼੍ਹਾਨਿ ਚ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਚ ਯਤ੍ਥ ਕੁਲਿਤ੍ਥਿਯੋ ਕੁਲਕੁਮਾਰਿਯੋ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥਪਿ ਸਹਸਾ ਪਵਿਸਤਿ, ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਿ ਸੀਸਂ ਪਰਾਮਸਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕਾਯਿਕੋ ਅਨਾਚਾਰੋ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵਾਚਸਿਕੋ ਅਨਾਚਾਰੋ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਘਗਤੋਪਿ ਅਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਕਤੋ ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਧਮ੍ਮਂ ਭਣਤਿ. ਪਞ੍ਹਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਉਦ੍ਦਿਸਤਿ, ਠਿਤਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਬਾਹਾਵਿਕ੍ਖੇਪਕੋਪਿ ਭਣਤਿ, ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋਪਿ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਕੁਮਾਰਿਂ ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੇ ਇਤ੍ਥਂਗੋਤ੍ਤੇ ਕਿਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਯਾਗੁ ਅਤ੍ਥਿ, ਭਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਖਾਦਨੀਯਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਿਂ ਪਿਵਿਸ੍ਸਾਮ, ਕਿਂ ਖਾਦਿਸ੍ਸਾਮ, ਕਿਂ ਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮ. ਕਿਂ ਵਾ ਮੇ ਦਸ੍ਸਥਾ’’ਤਿ ਵਿਪ੍ਪਲਪਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਾਚਸਿਕੋ ਅਨਾਚਾਰੋ (ਮਹਾਨਿ. ੮੭). ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਆਚਾਰੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਪਿਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਗਾਰਵੋ ਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਨਿਵਤ੍ਥੋ ਸੁਪਾਰੁਤੋ ਪਾਸਾਦਿਕੇਨ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਆਲੋਕਿਤੇਨ ਵਿਲੋਕਿਤੇਨ ਸਮਿਞ੍ਜਿਤੇਨ ਪਸਾਰਿਤੇਨ ਓਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਇਰਿਯਾਪਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਜਾਗਰਿਯਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੋ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਆਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕੇਸੁ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਾਰੀ ਗਰੁਚਿਤ੍ਤੀਕਾਰਬਹੁਲੋ ਵਿਹਰਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਆਚਾਰੋ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਆਚਾਰੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਗੋਚਰੋ ਪਨ ਤਿਵਿਧੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਗੋਚਰੋ ਆਰਕ੍ਖਗੋਚਰੋ ਉਪਨਿਬਨ੍ਧਗੋਚਰੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਗੋਚਰੋ? ਦਸਕਥਾਵਤ੍ਥੁਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ, ਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਸ੍ਸੁਤਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਸੁਤਂ ਪਰਿਯੋਦਪੇਤਿ, ਕਙ੍ਖਂ ਵਿਤਰਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਜੁਂ ਕਰੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਨ ਅਨੁਸਿਕ੍ਖਮਾਨੋ ਸਦ੍ਧਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸੀਲੇਨ, ਸੁਤੇਨ, ਚਾਗੇਨ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਗੋਚਰੋ.

ਕਤਮੋ ਆਰਕ੍ਖਗੋਚਰੋ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨ੍ਤਰਘਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ ਵੀਥਿਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਓਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਯੁਗਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸੁਸਂਵੁਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਹਤ੍ਥਿਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਅਸ੍ਸਂ, ਨ ਰਥਂ, ਨ ਪਤ੍ਤਿਂ, ਨ ਇਤ੍ਥਿਂ, ਨ ਪੁਰਿਸਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਉਦ੍ਧਂ ਉਲ੍ਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਅਧੋ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ, ਨ ਦਿਸਾਵਿਦਿਸਂ ਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਆਰਕ੍ਖਗੋਚਰੋ.