੨੧. ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਕਥਾ
੭੩੭. ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਪਨ ਞਾਣਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਨਵਮਞ੍ਚ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ, ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਞਾਣਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨਵਮਂ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਨੁਲੋਮਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਤੇਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ.
੭੩੮. ਪੁਨ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣੇ ਯੋਗੋ ਕਿਮਤ੍ਥਿਯੋਤਿ ਚੇ? ਲਕ੍ਖਣਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥੋ. ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ ਹਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ. ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਪਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਲਕ੍ਖਣਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥਮੇਤ੍ਥ ਪੁਨ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ.
੭੩੯. ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਨ ਕਿਸ੍ਸ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਕੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਤਾਵ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ ਅਭਿਣ੍ਹਸਮ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਸ੍ਸ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਇਰਿਯਾਪਥੇਹਿ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਸ੍ਸ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਘਨੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਉਦਯਬ੍ਬਯਮ੍ਪਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਵਿਕੋਪਿਤਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਭਿਣ੍ਹਸਮ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਂ ਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ਇਰਿਯਾਪਥੇ ਉਗ੍ਘਾਟਿਤੇ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਨਾਨਾਧਾਤੁਯੋ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੇ ਕਤੇ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ.
੭੪੦. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ, ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਤ੍ਤਾ, ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਞ੍ਞਥਤ੍ਤਭਾਵਾ, ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਤੋ ਵਾ. ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਾ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋ.
‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫) ਵਚਨਤੋ ਪਨ ਤਦੇਵ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਭਿਣ੍ਹਪਟਿਪੀਲ਼ਨਾ, ਅਭਿਣ੍ਹਪਟਿਪੀਲ਼ਨਾਕਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ.
‘‘ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫) ਪਨ ਵਚਨਤੋ ਤਦੇਵ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰੋ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ.
ਤਯਿਦਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਯਂ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤੇਨ ਵੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਿ.
ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਮੁਤ੍ਤਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.
ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਕਥਾ
੭੪੧. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਤੁਲਯਤੋ ਤੀਰਯਤੋ ਤਂ ਞਾਣਂ ਤਿਕ੍ਖਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਹਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਲਹੁਂ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਞਾਣੇ ਤਿਕ੍ਖੇ ਵਹਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਲਹੁਂ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੇਸੁ ਉਪ੍ਪਾਦਂ ਵਾ ਠਿਤਿਂ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਖਯਵਯਭੇਦਨਿਰੋਧੇਯੇਵ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਨਾਮ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਕਥਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣਂ? ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਕਥਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਨਿਚ੍ਚਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਸੁਖਤੋ, ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਅਤ੍ਤਤੋ, ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਨੋ ਨਨ੍ਦਤਿ, ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ ਨੋ ਰਜ੍ਜਤਿ, ਨਿਰੋਧੇਤਿ ਨੋ ਸਮੁਦੇਤਿ, ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਤਿ ਨੋ ਆਦਿਯਤਿ.
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਂ ਪਜਹਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੁਖਸਞ੍ਞਂ, ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਂ, ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਿਂ, ਵਿਰਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਰਾਗਂ, ਨਿਰੋਧੇਨ੍ਤੋ ਸਮੁਦਯਂ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਆਦਾਨਂ ਪਜਹਤਿ.
‘‘ਵੇਦਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾਰਮ੍ਮਣਤਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਤਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਰਮ੍ਮਣਤਾ… ਚਕ੍ਖਾਰਮ੍ਮਣਤਾ…ਪੇ… ਜਰਾਮਰਣਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਤਿ…ਪੇ… ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਆਦਾਨਂ ਪਜਹਤਿ.
‘‘ਵਤ੍ਥੁਸਙ੍ਕਮਨਾ ਚੇਵ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਵਿਵਟ੍ਟਨਾ;
ਆਵਜ੍ਜਨਾਬਲਞ੍ਚੇਵ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾ.
‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਅਨ੍ਵਯੇਨ, ਉਭੋ ਏਕਵਵਤ੍ਥਨਾ;
ਨਿਰੋਧੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾ, ਵਯਲਕ੍ਖਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾ.
‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ, ਭਙ੍ਗਞ੍ਚ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ;
ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਚ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾ.
‘‘ਕੁਸਲੋ ਤੀਸੁ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ;
ਤਯੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਕੁਸਲਤਾ, ਨਾਨਾਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀ’’ਤਿ.
‘‘ਤਂ ਞਾਤਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣਂ, ਪਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੧-੫੨).
੭੪੨. ਤਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ, ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਦਿਸ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਤਸ੍ਸ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਯਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਇਦਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਕਥਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਂ ਤਾਵ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਯ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤੋ ਯਥਾ ਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ, ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਦਿਸ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪਰੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ ‘‘ਞਾਤਞ੍ਚ ਞਾਣਞ੍ਚ ਉਭੋਪਿ ਵਿਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਨੁ ਅਨੁ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਨੇਕੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਕਥਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿ.
ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਪਰਮਾ ਕੋਟਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਕੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਨਿਚ੍ਚਤੋ. ਤਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਤ੍ਤਾ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਅਨਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਦੇਵ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਸੁਖਤੋ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਅਤ੍ਤਤੋ.
ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਞ੍ਚ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਰਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਨੋ ਨਨ੍ਦਤਿ. ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ, ਨੋ ਰਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਰਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਲੋਕਿਕੇਨੇਵ ਤਾਵ ਞਾਣੇਨ ਰਾਗਂ ਨਿਰੋਧੇਤਿ, ਨੋ ਸਮੁਦੇਤਿ. ਸਮੁਦਯਂ ਨ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਥ ਵਾ ਸੋ ਏਵਂ ਵਿਰਤ੍ਤੋ ਯਥਾ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ, ਤਥਾ ਅਦਿਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਵਯਞਾਣਵਸੇਨ ਨਿਰੋਧੇਤਿ, ਨੋ ਸਮੁਦੇਤਿ. ਨਿਰੋਧਤੋਵ ਮਨਸਿਕਰੋਤਿ. ਨਿਰੋਧਮੇਵਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਸਮੁਦਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸੋ ਏਵਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਤਿ, ਨੋ ਆਦਿਯਤਿ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਤਦਙ੍ਗਵਸੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਖਨ੍ਧਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨਤੋ, ਸਙ੍ਖਤਦੋਸਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਚੇਵ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਚਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਨਯੇਨ ਕਿਲੇਸੇ ਪਰਿਚ੍ਚਜਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਚ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਨਾਪਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਕਿਲੇਸੇ ਆਦਿਯਤਿ, ਨ ਅਦੋਸਦਸ੍ਸਿਤਾਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਤਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਤਿ ਨੋ ਆਦਿਯਤੀ’’ਤਿ.
੭੪੩. ਇਦਾਨਿਸ੍ਸ ਤੇਹਿ ਞਾਣੇਹਿ ਯੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਂ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪੀਤਿਕਂ ਤਣ੍ਹਂ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
੭੪੪. ਗਾਥਾਸੁ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਸਙ੍ਕਮਨਾਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੁਨ ਯੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਭਙ੍ਗੋ ਦਿਟ੍ਠੋ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਭਙ੍ਗਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਵਤ੍ਥੁਤੋ ਅਞ੍ਞਵਤ੍ਥੁਸਙ੍ਕਮਨਾ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਵਿਵਟ੍ਟਨਾਤਿ ਉਦਯਂ ਪਹਾਯ ਵਯੇ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ. ਆਵਜ੍ਜਨਾਬਲਞ੍ਚੇਵਾਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੁਨ ਭਙ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਆਵਜ੍ਜਨਸਮਤ੍ਥਤਾ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਏਸਾ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ.
੭੪੫. ਆਰਮ੍ਮਣਅਨ੍ਵਯੇਨ ਉਭੋ ਏਕਵਵਤ੍ਥਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਯੇਨ ਅਨੁਗਮਨੇਨ ਯਥਾ ਇਦਂ, ਤਥਾ ਅਤੀਤੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਥ, ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਭਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਵਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਏਕਸਭਾਵੇਨੇਵ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਪੋਰਾਣੇਹਿ –
‘‘ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਹਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਦਸ੍ਸਨੋ,
ਤਦਨ੍ਵਯਂ ਨੇਤਿ ਅਤੀਤਨਾਗਤੇ;
ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਾ ਪਲੋਕਿਨੋ,
ਉਸ੍ਸਾਵਬਿਨ੍ਦੂ ਸੂਰਿਯੇਵ ਉਗ੍ਗਤੇ’’ਤਿ.
ਨਿਰੋਧੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਤਿ ਏਵਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਭਙ੍ਗਵਸੇਨ ਏਕਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਞੇਵ ਭਙ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤੇ ਨਿਰੋਧੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾ ਤਗ੍ਗਰੁਤਾ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾ ਤਪ੍ਪੋਣਤਾ ਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਯਲਕ੍ਖਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਏਸਾ ਵਯਲਕ੍ਖਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
੭੪੬. ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਪੁਰਿਮਞ੍ਚ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ. ਭਙ੍ਗਞ੍ਚ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਚ ਉਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾਵ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਭੇਦੋ ਮਰਣਂ, ਨ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਇਜ੍ਝਤਿ.
ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –
‘‘ਖਨ੍ਧਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਨ ਚਤ੍ਥਿ ਅਞ੍ਞੋ,
ਖਨ੍ਧਾਨ ਭੇਦੋ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਤੇਸਂ ਖਯਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ,
ਮਣਿਂਵ ਵਿਜ੍ਝਂ ਵਜਿਰੇਨ ਯੋਨਿਸੋ’’ਤਿ.
ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਯਾ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯਾ ਚ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਯਞ੍ਚ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਯਂ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
੭੪੭. ਕੁਸਲੋ ਤੀਸੁ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੂਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ ਛੇਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ. ਚਤਸ੍ਸੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੂਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਦੀਸੁ ਚ ਚਤੂਸੁ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ. ਤਯੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਕੁਸਲਤਾਤਿ ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਤਿਵਿਧੇ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਕੁਸਲਤਾਯ. ਨਾਨਾਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਸੁ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾਸੁ ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਨ ਵੇਧਤਿ.
੭੪੮. ਸੋ ਏਵਂ ਅਵੇਧਮਾਨੋ ‘‘ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਭਿਨ੍ਨਮੇਵ ਭਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਮਨਸਿਕਾਰੋ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਜਨਸ੍ਸ ਵਿਯ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ, ਸੁਖੁਮਰਜਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪ੍ਪਕਿਰਿਯਮਾਨਸ੍ਸ, ਤਿਲਾਨਂ ਵਿਯ ਭਜ੍ਜਿਯਮਾਨਾਨਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਟ੍ਠਿਤਿਪਵਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਭੇਦਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੋ ਯਥਾ ਨਾਮ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀਤੀਰੇ ਵਾ ਨਦੀਤੀਰੇ ਵਾ ਠਿਤੋ ਥੂਲਫੁਸਿਤਕੇ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਉਦਕਪਿਟ੍ਠੇ ਮਹਨ੍ਤਮਹਨ੍ਤਾਨਿ ਉਦਕਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸੀਘਂ ਸੀਘਂ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਿ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵ ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਹਿ ਯੋਗਾਵਚਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –
‘‘ਯਥਾ ਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਕਂ ਪਸ੍ਸੇ, ਯਥਾ ਪਸ੍ਸੇ ਮਰੀਚਿਕਂ;
ਏਵਂ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਂ, ਮਚ੍ਚੁਰਾਜਾ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੧੭੦);
੭੪੯. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਅਟ੍ਠਾਨਿਸਂਸਪਰਿਵਾਰਂ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਬਲਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰਿਮੇ ਅਟ੍ਠਾਨਿਸਂਸਾ – ਭਵਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਜੀਵਿਤਨਿਕਨ੍ਤਿਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ, ਸਦਾਯੁਤ੍ਤਪਯੁਤ੍ਤਤਾ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵਿਤਾ, ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਵਿਗਤਭਯਤਾ, ਖਨ੍ਤਿਸੋਰਚ੍ਚਪਟਿਲਾਭੋ, ਅਰਤਿਰਤਿਸਹਨਤਾਤਿ.
ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –
‘‘ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠਗ੍ਗੁਣਮੁਤ੍ਤਮਾਨਿ,
ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਹਿਂ ਸਮ੍ਮਸਤੇ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ;
ਆਦਿਤ੍ਤਚੇਲਸ੍ਸਿਰਸੂਪਮੋ ਮੁਨਿ,
ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਅਮਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ.
ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.
ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਕਥਾ
੭੫੦. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਖਯਵਯਭੇਦਨਿਰੋਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਪਭੇਦਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭੀਰੁਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੀਹਬ੍ਯਗ੍ਘਦੀਪਿਅਚ੍ਛਤਰਚ੍ਛਯਕ੍ਖਰਕ੍ਖਸਚਣ੍ਡਗੋਣਚਣ੍ਡਕੁਕ੍ਕੁਰਪਭਿਨ੍ਨਮਦਚਣ੍ਡਹਤ੍ਥਿਘੋਰਆਸੀਵਿਸਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਸੁਸਾਨਰਣਭੂਮਿਜਲਿਤਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਆਦਯੋ ਵਿਯ ਮਹਾਭਯਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਅਤੀਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਤੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਸਙ੍ਖਾਰਾਪਿ ਏਵਮੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਉਪਮਾ – ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਕਿਰ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਤਯੋ ਪੁਤ੍ਤਾ ਰਾਜਪਰਾਧਿਕਾ, ਤੇਸਂ ਰਾਜਾ ਸੀਸਚ੍ਛੇਦਂ ਆਣਾਪੇਸਿ. ਸਾ ਪੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਆਘਾਤਨਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਅਥਸ੍ਸਾ ਜੇਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮਸ੍ਸ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਆਰਭਿਂਸੁ. ਸਾ ਜੇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਨਂ ਮਜ੍ਝਿਮਸ੍ਸ ਚ ਛਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕਨਿਟ੍ਠਮ੍ਹਿ ਆਲਯਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿ ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਏਤੇਸਞ੍ਞੇਵ ਸਦਿਸੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸਾ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਜੇਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਛਿਨ੍ਨਸੀਸਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਯੋਗਿਨੋ ਅਤੀਤਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਂ, ਮਜ੍ਝਿਮਸ੍ਸ ਛਿਜ੍ਜਮਾਨਸੀਸਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਂ, ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਏਤੇਸਞ੍ਞੇਵ ਸਦਿਸੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਕਨਿਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਆਲਯਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਯ ‘‘ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਸਙ੍ਖਾਰਾ ਭਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਨਾਗਤਾਨਂ ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ.
ਅਪਰਾਪਿ ਉਪਮਾ – ਏਕਾ ਕਿਰ ਪੂਤਿਪਜਾ ਇਤ੍ਥੀ ਦਸ ਦਾਰਕੇ ਵਿਜਾਯਿ. ਤੇਸੁ ਨਵ ਮਤਾ, ਏਕੋ ਹਤ੍ਥਗਤੋ ਮਰਤਿ, ਅਪਰੋ ਕੁਚ੍ਛਿਯਂ. ਸਾ ਨਵ ਦਾਰਕੇ ਮਤੇ ਦਸਮਞ੍ਚ ਮੀਯਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕੁਚ੍ਛਿਗਤੇ ਆਲਯਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿ ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਏਤੇਸਞ੍ਞੇਵ ਸਦਿਸੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸਾ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਨਵਨ੍ਨਂ ਦਾਰਕਾਨਂ ਮਰਣਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਵਿਯ ਯੋਗਿਨੋ ਅਤੀਤਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਂ, ਹਤ੍ਥਗਤਸ੍ਸ ਮੀਯਮਾਨਭਾਵਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਯੋਗਿਨੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਂ, ਕੁਚ੍ਛਿਗਤੇ ਆਲਯਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਯ ਅਨਾਗਤਾਨਂ ਨਿਰੋਧਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ.
੭੫੧. ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਪਨ ਭਾਯਤਿ ਨ ਭਾਯਤੀਤਿ? ਨ ਭਾਯਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਤੀਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਤਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਤੀਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਨਾਮ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਨਗਰਦ੍ਵਾਰੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯੋ ਓਲੋਕਯਮਾਨੋ ਸਯਂ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਹਿਸ੍ਸ ‘‘ਯੇ ਯੇ ਏਤ੍ਥ ਨਿਪਤਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਤੀਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਖਦਿਰਸੂਲਂ ਅਯੋਸੂਲਂ ਸੁਵਣ੍ਣਸੂਲਨ੍ਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਠਪਿਤਂ ਸੂਲਤ੍ਤਯਂ ਓਲੋਕਯਮਾਨੋ ਸਯਂ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਹਿਸ੍ਸ ‘‘ਯੇ ਯੇ ਇਮੇਸੁ ਸੂਲੇਸੁ ਨਿਪਤਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਤੀਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਸਯਂ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਹਿਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਤ੍ਤਯਸਦਿਸੇਸੁ, ਸੂਲਤ੍ਤਯਸਦਿਸੇਸੁ ਚ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ‘‘ਅਤੀਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਤਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਤੀਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਸ੍ਸ ਕੇਵਲਂ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਨਿਵਾਸਗਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਬ੍ਯਸਨਾਪਨ੍ਨਾ ਸਪ੍ਪਟਿਭਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਏਵਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਨਸ੍ਸ ਅਯਂ ਪਾਲ਼ਿ –
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਕਿਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ? ਦੁਕ੍ਖਤੋ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਕਿਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਪਵਤ੍ਤਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੭).
ਤਤ੍ਥ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਮੇਵੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਮਰਣਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵਪਵਤ੍ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਹਿ ਸੁਖਸਮ੍ਮਤਾਯਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਿਣ੍ਹਪਟਿਪੀਲ਼ਨਭਾਵਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਨ ਉਭਯਮ੍ਪੇਤਂ ਸੁਞ੍ਞਗਾਮਂ ਵਿਯ ਮਰੀਚਿਗਨ੍ਧਬ੍ਬਨਗਰਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਚ ਰਿਤ੍ਤਂ ਤੁਚ੍ਛਂ ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਂ ਅਪਰਿਣਾਯਕਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ ਉਭਯਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ.
ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.
ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਕਥਾ
੭੫੨. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਨੇਵ ਤਾਣਂ, ਨ ਲੇਣਂ, ਨ ਗਤਿ, ਨਪ੍ਪਟਿਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਨਿਵਾਸਗਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਏਕਸਙ੍ਖਾਰੇਪਿ ਪਤ੍ਥਨਾ ਵਾ ਪਰਾਮਾਸੋ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਤਯੋ ਭਵਾ ਵੀਤਚ੍ਚਿਕਙ੍ਗਾਰਪੁਣ੍ਣਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯੋ ਵਿਯ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਭੂਤਾ ਘੋਰਵਿਸਆਸੀਵਿਸਾ ਵਿਯ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਸਿਕਵਧਕਾ ਵਿਯ, ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਾਨਿ ਸੁਞ੍ਞਗਾਮੋ ਵਿਯ, ਛ ਬਾਹਿਰਾਯਤਨਾਨਿ ਗਾਮਘਾਤਕਚੋਰਾ ਵਿਯ, ਸਤ੍ਤ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ, ਨਵ ਚ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸਾ ਏਕਾਦਸਹਿ ਅਗ੍ਗੀਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾ ਸਜੋਤਿਭੂਤਾ ਵਿਯ ਚ, ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਣ੍ਡਭੂਤਾ ਰੋਗਭੂਤਾ ਸਲ੍ਲਭੂਤਾ ਅਘਭੂਤਾ ਆਬਾਧਭੂਤਾ ਵਿਯ ਚ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਾ ਨਿਰਸਾ ਮਹਾਆਦੀਨਵਰਾਸਿਭੂਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ.
ਕਥਂ? ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭੀਰੁਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਰਮਣੀਯਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਮ੍ਪਿ ਸਵਾਲ਼ਕਮਿਵ ਵਨਗਹਨਂ, ਸਸਦ੍ਦੂਲਾ ਵਿਯ ਗੁਹਾ, ਸਗਾਹਰਕ੍ਖਸਂ ਵਿਯ ਉਦਕਂ, ਸਮੁਸ੍ਸਿਤਖਗ੍ਗਾ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ, ਸਵਿਸਂ ਵਿਯ ਭੋਜਨਂ, ਸਚੋਰੋ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗੋ, ਆਦਿਤ੍ਤਮਿਵ ਅਗਾਰਂ, ਉਯ੍ਯੁਤ੍ਤਸੇਨਾ ਵਿਯ ਰਣਭੂਮਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਤਾਨਿ ਸਵਾਲ਼ਕਵਨਗਹਨਾਦੀਨਿ ਆਗਮ੍ਮ ਭੀਤੋ ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਲੋਮਹਟ੍ਠਜਾਤੋ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਆਦੀਨਵਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਮੇਵਾਯਂ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਨਿਰਸਂ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਂ ਆਦੀਨਵਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਦੀਨਵਞਾਣਂ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਕਥਂ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ? ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਭਯਨ੍ਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਆਯੂਹਨਾ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਗਤਿ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਜਾਤਿ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਜਰਾ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਬ੍ਯਾਧਿ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਮਰਣਂ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਸੋਕੋ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਪਰਿਦੇਵੋ ਭਯਨ੍ਤਿ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਭਯਨ੍ਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੇਮਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਖੇਮਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਭਯਂ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੇਮਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਭਯਂ, ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਖੇਮਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ.
‘‘ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ.
‘‘ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਸਾਮਿਸਨ੍ਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਸਾਮਿਸਨ੍ਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨਿਰਾਮਿਸਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਨਿਰਾਮਿਸਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਸਾਮਿਸਂ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨਿਰਾਮਿਸਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਸਾਮਿਸਂ, ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਨਿਰਾਮਿਸਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ.
ਉਪ੍ਪਾਦੋ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ. ਪਵਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਯਾਸੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਂ.
‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ;
ਆਯੂਹਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ, ਞਾਣਂ ਆਦੀਨਵੇ ਇਦਂ.
‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਚ;
ਅਨਾਯੂਹਨਾ ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ, ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਇਦਂ.
‘‘ਇਦਂ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ, ਪਞ੍ਚਠਾਨੇਸੁ ਜਾਯਤਿ;
ਪਞ੍ਚਠਾਨੇ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ, ਦਸ ਞਾਣੇ ਪਜਾਨਾਤਿ;
ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਕੁਸਲਤਾ, ਨਾਨਾਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀ’’ਤਿ.
‘‘ਤਂ ਞਾਤਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣਂ. ਪਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ. ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੩).
੭੫੩. ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾ ਇਧ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਆਯੂਹਨਾਤਿ ਆਯਤਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਹੇਤੁਭੂਤਂ ਕਮ੍ਮਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਆਯਤਿਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਗਤੀਤਿ ਯਾਯ ਗਤਿਯਾ ਸਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀਤਿ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਂ. ਉਪਪਤ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੯, ੧੨੯੧) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ. ਜਾਤੀਤਿ ਜਰਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤਿ. ਜਰਾਮਰਣਾਦਯੋ ਪਾਕਟਾ ਏਵ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚੇਵ ਆਦੀਨਵਞਾਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸੇਸਾ ਤੇਸਂ ਵੇਵਚਨਵਸੇਨ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਜਾਤੀਤਿ ਇਦਞ੍ਹਿ ਦ੍ਵਯਂ ਉਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਚੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਚ ਵੇਵਚਨਂ. ਗਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ ਦ੍ਵਯਂ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਜਰਾਦਯੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ. ਤੇਨਾਹ –
‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ;
ਆਯੂਹਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ, ਞਾਣਂ ਆਦੀਨਵੇ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ ਚ.
‘‘ਇਦਂ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ, ਪਞ੍ਚਠਾਨੇਸੁ ਜਾਯਤੀ’’ਤਿ ਚ.
ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੇਮਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿਆਦਿ ਪਨ ਆਦੀਨਵਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇਨ ਵਾ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਬ੍ਬਿਗ੍ਗਹਦਯਾਨਂ ਅਭਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਖੇਮਂ ਨਿਰਾਦੀਨਵਨ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸਾਸਜਨਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਏਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਯੋ ਭਯਤੋ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਨਿਨ੍ਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵਞਾਣਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮ੍ਪੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਂ ਭਯਂ, ਤਂ ਯਸ੍ਮਾ ਨਿਯਮਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਤਂ ਵਟ੍ਟਾਮਿਸਲੋਕਾਮਿਸਕਿਲੇਸਾਮਿਸੇਹਿ ਅਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਾਮਿਸਮੇਵ. ਯਞ੍ਚ ਸਾਮਿਸਂ, ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਭਯਾਕਾਰੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾਕਾਰੇਨ ਸਾਮਿਸਾਕਾਰੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਆਕਾਰਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਦਸਞਾਣੇ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਆਦੀਨਵਞਾਣਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਵਤ੍ਥੁਕਾਨਿ ਪਞ੍ਚ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਵਤ੍ਥੁਕਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਦਸ ਞਾਣਾਨਿ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਕੁਸਲਤਾਤਿ ਆਦੀਨਵਞਾਣਸ੍ਸ ਚੇਵ ਸਨ੍ਤਿਪਦਞਾਣਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕੁਸਲਤਾਯ. ਨਾਨਾਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਪਰਮਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਸੁ ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਨ ਵੇਧਤਿ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਤਿ.
ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.
ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਕਥਾ
੭੫੪. ਸੋ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਦੀਨਵਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਤਿ ਨਾਭਿਰਮਤਿ.
ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ, ਚਿਤ੍ਤਕੂਟਪਬ੍ਬਤਪਾਦਾਭਿਰਤੋ ਸੁਵਣ੍ਣਰਾਜਹਂਸੋ ਅਸੁਚਿਮ੍ਹਿ ਚਣ੍ਡਾਲਗਾਮਦ੍ਵਾਰਆਵਾਟੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਸਤ੍ਤਸੁ ਮਹਾਸਰੇਸੁਯੇਵ ਅਭਿਰਮਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਯਮ੍ਪਿ ਯੋਗੀਰਾਜਹਂਸੋ ਸੁਪਰਿਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ. ਭਾਵਨਾਰਾਮਤਾਯ ਪਨ ਭਾਵਨਾਰਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਸੁ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਯੇਵ ਰਮਤਿ.
ਯਥਾ ਚ ਸੁਵਣ੍ਣਪਞ੍ਜਰੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਸੀਹੋ ਮਿਗਰਾਜਾ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਤਿਯੋਜਨਸਹਸ੍ਸਵਿਤ੍ਥਤੇ ਪਨ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇਯੇਵ ਰਮਤਿ, ਏਵਮਯਂ ਯੋਗੀਸੀਹੋ ਤਿਵਿਧੇ ਸੁਗਤਿਭਵੇਪਿ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਤੀਸੁ ਪਨ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਯੇਵ ਰਮਤਿ.
ਯਥਾ ਚ ਸਬ੍ਬਸੇਤੋ ਸਤ੍ਤਪਤਿਟ੍ਠੋ ਇਦ੍ਧਿਮਾ ਵੇਹਾਸਙ੍ਗਮੋ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨਾਗਰਾਜਾ ਨਗਰਮਜ੍ਝੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਹਿਮਵਤਿ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤਦਹਗਹਨੇਯੇਵ ਅਭਿਰਮਤਿ, ਏਵਮਯਂ ਯੋਗੀਵਰਵਾਰਣੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੇਮਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇਯੇਵ ਅਭਿਰਮਤਿ, ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਪ੍ਪੋਣਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰਮਾਨਸੋ ਹੋਤੀਤਿ.
ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.
੭੫੫. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਪੁਰਿਮੇਨ ਞਾਣਦ੍ਵਯੇਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –
‘‘ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਏਕਮੇਵ ਤੀਣਿ ਨਾਮਾਨਿ ਲਭਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇ ਭਯਤੋ ਅਦ੍ਦਸਾਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਤੇਸੁਯੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਆਦੀਨਵਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਤੇਸੁਯੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਪਾਲ਼ਿਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਯਾ ਚ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ, ਯਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ, ਯਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਤ੍ਥਾ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੭).
ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਕਥਾ
੭੫੬. ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਭਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇਸੁ ਸਭੇਦਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਏਕਸਙ੍ਖਾਰੇਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਸਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਲਗ੍ਗਤਿ, ਨ ਬਜ੍ਝਤਿ, ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਕਾਮਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਨਾਮ ਜਾਲਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੋ ਮਚ੍ਛੋ, ਸਪ੍ਪਮੁਖਗਤੋ ਮਣ੍ਡੂਕੋ, ਪਞ੍ਜਰਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਵਨਕੁਕ੍ਕੁਟੋ, ਦਲ਼੍ਹਪਾਸਵਸਗਤੋ ਮਿਗੋ, ਅਹਿਤੁਣ੍ਡਿਕਹਤ੍ਥਗਤੋ ਸਪ੍ਪੋ, ਮਹਾਪਙ੍ਕਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਕੁਞ੍ਜਰੋ, ਸੁਪਣ੍ਣਮੁਖਗਤੋ ਨਾਗਰਾਜਾ, ਰਾਹੁਮੁਖਪ੍ਪਵਿਟ੍ਠੋ ਚਨ੍ਦੋ, ਸਪਤ੍ਤਪਰਿਵਾਰਿਤੋ ਪੁਰਿਸੋਤਿ ਏਵਮਾਦਯੋ ਤਤੋ ਤਤੋ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਕਾਮਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਤਸ੍ਸ ਯੋਗਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਕਾਮਂ ਹੋਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਿਗਤਾਲਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਞਾਣਨ੍ਤਿ.
ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.
ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਕਥਾ
੭੫੭. ਸੋ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਟ੍ਠਿਤਿਨਿਵਾਸਗਤੇਹਿ ਸਭੇਦਕੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਂ ਪੁਨ ਤੇ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
ਸੋ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਚ੍ਚਨ੍ਤਿਕਤੋ, ਤਾਵਕਾਲਿਕਤੋ, ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤੋ, ਪਲੋਕਤੋ, ਚਲਤੋ, ਪਭਙ੍ਗੁਤੋ, ਅਦ੍ਧੁਵਤੋ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਤੋ, ਅਸ੍ਸਾਰਕਤੋ, ਵਿਭਵਤੋ, ਸਙ੍ਖਤਤੋ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਤੋਤਿਆਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ.
ਅਭਿਣ੍ਹਪਟਿਪੀਲ਼ਨਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਮਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤੋ, ਰੋਗਤੋ, ਗਣ੍ਡਤੋ, ਸਲ੍ਲਤੋ, ਅਘਤੋ, ਆਬਾਧਤੋ, ਈਤਿਤੋ, ਉਪਦ੍ਦਵਤੋ, ਭਯਤੋ, ਉਪਸਗ੍ਗਤੋ, ਅਤਾਣਤੋ, ਅਲੇਣਤੋ, ਅਸਰਣਤੋ, ਆਦੀਨਵਤੋ, ਅਘਮੂਲਤੋ, ਵਧਕਤੋ, ਸਾਸਵਤੋ, ਮਾਰਾਮਿਸਤੋ, ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਤੋ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਤੋ, ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਤੋ, ਸੋਕਧਮ੍ਮਤੋ, ਪਰਿਦੇਵਧਮ੍ਮਤੋ, ਉਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਤੋ, ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਧਮ੍ਮਤੋਤਿਆਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ.
ਅਜਞ੍ਞਤੋ, ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧਤੋ, ਜੇਗੁਚ੍ਛਤੋ, ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਤੋ, ਅਮਣ੍ਡਨਾਰਹਤੋ, ਵਿਰੂਪਤੋ, ਬੀਭਚ੍ਛਤੋਤਿਆਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਪਰਿਵਾਰਭੂਤਤੋ ਅਸੁਭਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ.
ਪਰਤੋ, ਰਿਤ੍ਤਤੋ, ਤੁਚ੍ਛਤੋ, ਸੁਞ੍ਞਤੋ, ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਤੋ, ਅਨਿਸ੍ਸਰਤੋ, ਅਵਸਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿਆਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ.
੭੫੮. ਏਵਞ੍ਹਿ ਪਸ੍ਸਤਾਨੇਨ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨਾਯਮੇਤੇ ਏਵਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ? ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਸਮ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਉਪਮਾ – ਏਕੋ ਕਿਰ ਪੁਰਿਸੋ ‘‘ਮਚ੍ਛੇ ਗਹੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਮਚ੍ਛਖਿਪ੍ਪਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕੇ ਓਡ੍ਡਾਪੇਸਿ ਸੋ ਖਿਪ੍ਪਮੁਖੇਨ ਹਤ੍ਥਂ ਓਤਾਰੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਉਦਕੇ ਸਪ੍ਪਂ ਗੀਵਾਯ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਚ੍ਛੋ ਮੇ ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ‘‘ਮਹਾ ਵਤ ਮਯਾ ਮਚ੍ਛੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੋਵਤ੍ਥਿਕਤ੍ਤਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪੋਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਭੀਤੋ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਗਹਣੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਨੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਨਙ੍ਗੁਟ੍ਠਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹਤ੍ਥਂ ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਤ੍ਵਾ ਬਾਹੁਂ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਸੀਸੇ ਦ੍ਵੇ ਤਯੋ ਵਾਰੇ ਆਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਪਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਚ੍ਛ ਦੁਟ੍ਠ ਸਪ੍ਪਾ’’ਤਿ ਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੇਗੇਨ ਤਲ਼ਾਕਪਾਲ਼ਿਂ ਆਰੁਯ੍ਹ ‘‘ਮਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਤ ਭੋ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਮੁਖਤੋ ਮੁਤ੍ਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਆਗਤਮਗ੍ਗਂ ਓਲੋਕਯਮਾਨੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ.
ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ‘‘ਮਚ੍ਛੋ’’ਤਿ ਸਪ੍ਪਂ ਗੀਵਾਯ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੁਟ੍ਠਕਾਲੋ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਯੋਗਿਨੋ ਆਦਿਤੋਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾ ਤੁਟ੍ਠਕਾਲੋ, ਤਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਮੁਖਤੋ ਸੀਸਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸੋਵਤ੍ਥਿਕਤ੍ਤਯਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਤਿਲਕ੍ਖਣਦਸ੍ਸਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਭੀਤਕਾਲੋ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ. ਤਤੋ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਗਹਣੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨਂ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ. ਸਪ੍ਪਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਤਾ ਵਿਯ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ, ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਕਰਣਂ ਵਿਯ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਰੋਪਨਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪਂ ਆਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਡਂਸਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਮੁਤ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ, ਏਵਮਯਂ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਰੋਪਨੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਦੁਬ੍ਬਲੇ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਨਿਚ੍ਚਸੁਖਸੁਭਅਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਮੁਤ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਸਮ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਏਵਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੀ’’ਤਿ.
੭੫੯. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਕਿਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ? ਦੁਕ੍ਖਤੋ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਕਿਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਪਵਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੭).
ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਦ੍ਧੁਵਂ ਤਾਵਕਾਲਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਨ ਪਠਮਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਵੋਹਾਰਵਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਮਨਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੨੧) ਵਿਯ ਏਵਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਕਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵਾ ਪੁਰਿਮਞ੍ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਞ੍ਚ ਏਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਇਤਰਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ.
ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.
ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਕਥਾ
੭੬੦. ਸੋ ਏਵਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਮਿਦਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੬੯) ਦ੍ਵਿਕੋਟਿਕਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਨੇਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਨ ਪਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਭਾਵੇ ਠਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਨਾਹਂ ਕ੍ਵਚਨਿ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਸ੍ਮਿਂ, ਨ ਚ ਮਮ ਕ੍ਵਚਨਿ, ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਯਾ ਏਤ੍ਥ ਚਤੁਕੋਟਿਕਾ ਸੁਞ੍ਞਤਾ ਕਥਿਤਾ, ਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
ਕਥਂ? ਅਯਞ੍ਹਿ ਨਾਹਂ ਕ੍ਵਚਨੀਤਿ ਕ੍ਵਚਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪਰਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਭਾਤਿਟ੍ਠਾਨੇਵਾ ਭਾਤਰਂ, ਸਹਾਯਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਸਹਾਯਂ, ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਮਞ੍ਞਿਤ੍ਵਾ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਚ ਮਮ ਕ੍ਵਚਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਮ-ਸਦ੍ਦਂ ਤਾਵ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਨੀਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਕ੍ਵਚਿ ਨਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ. ਇਦਾਨਿ ਮਮ-ਸਦ੍ਦਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਮਮ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਤ੍ਥੀਤਿ ਸੋ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾ ਮਮ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਭਾਤਿਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਭਾਤਰਂ, ਸਹਾਯਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਸਹਾਯਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਠਾਨੇ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਇਮਿਨਾ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇਨ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਮਯਂ ਯਸ੍ਮਾ ਨੇਵ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਤਂ ਪਰਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਨੇਨ ਚਤੁਕੋਟਿਕਾ ਸੁਞ੍ਞਤਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ.
੭੬੧. ਏਵਂ ਚਤੁਕੋਟਿਕਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਛਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਕਥਂ? ਚਕ੍ਖੁ ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ ਨਿਚ੍ਚੇਨ ਵਾ ਧੁਵੇਨ ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੇਨ ਵਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾ…ਪੇ… ਮਨੋ ਸੁਞ੍ਞੋ. ਰੂਪਾ ਸੁਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਞ੍ਞਾ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਏਵਂ ਯਾਵ ਜਰਾਮਰਣਾ ਨਯੋ ਨੇਤਬ੍ਬੋ.
੭੬੨. ਏਵਂ ਛਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਅਟ੍ਠਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਰੂਪਂ ਅਸਾਰਂ ਨਿਸ੍ਸਾਰਂ ਸਾਰਾਪਗਤਂ ਨਿਚ੍ਚਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਧੁਵਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਸੁਖਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਨਿਚ੍ਚੇਨ ਵਾ ਧੁਵੇਨ ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੇਨ ਵਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾ. ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਚਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਸਾਰਂ ਨਿਸ੍ਸਾਰਂ ਸਾਰਾਪਗਤਂ ਨਿਚ੍ਚਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਧੁਵਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਸੁਖਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ ਨਿਚ੍ਚੇਨ ਵਾ ਧੁਵੇਨ ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੇਨ ਵਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾ. ਯਥਾ ਨਲ਼ੋ ਅਸਾਰੋ ਨਿਸ੍ਸਾਰੋ ਸਾਰਾਪਗਤੋ. ਯਥਾ ਏਰਣ੍ਡੋ… ਯਥਾ ਉਦੁਮ੍ਬਰੋ… ਯਥਾ ਸੇਤਵਚ੍ਛੋ… ਯਥਾ ਪਾਲ਼ਿਭਦ੍ਦਕੋ… ਯਥਾ ਫੇਣਪਿਣ੍ਡੋ… ਯਥਾ ਉਦਕਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਂ… ਯਥਾ ਮਰੀਚਿ… ਯਥਾ ਕਦਲਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ… ਯਥਾ ਮਾਯਾ ਅਸਾਰਾ ਨਿਸ੍ਸਾਰਾ ਸਾਰਾਪਗਤਾ, ਏਵਮੇਵ ਰੂਪਂ…ਪੇ… ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਸਾਰਂ ਨਿਸ੍ਸਾਰਂ ਸਾਰਾਪਗਤਂ ਨਿਚ੍ਚਸਾਰਸਾਰੇਨ ਵਾ…ਪੇ… ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੇਨ ਵਾਤਿ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੮).
੭੬੩. ਸੋ ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਰੂਪਂ ਰਿਤ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਤੁਚ੍ਛਤੋ… ਸੁਞ੍ਞਤੋ… ਅਨਤ੍ਤਤੋ… ਅਨਿਸ੍ਸਰਿਯਤੋ… ਅਕਾਮਕਾਰਿਯਤੋ… ਅਲਬ੍ਭਨੀਯਤੋ… ਅਵਸਵਤ੍ਤਕਤੋ… ਪਰਤੋ… ਵਿਵਿਤ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਰਿਤ੍ਤਤੋ…ਪੇ… ਵਿਵਿਤ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ.
੭੬੪. ਏਵਂ ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਦ੍ਵਾਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਰੂਪਂ ਨ ਸਤ੍ਤੋ, ਨ ਜੀਵੋ, ਨ ਨਰੋ, ਨ ਮਾਣਵੋ, ਨ ਇਤ੍ਥੀ, ਨ ਪੁਰਿਸੋ, ਨ ਅਤ੍ਤਾ, ਨ ਅਤ੍ਤਨਿਯਂ. ਨਾਹਂ, ਨ ਮਮ, ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ, ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ. ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਕਸ੍ਸਚੀਤਿ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੮).
੭੬੫. ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਦ੍ਵਾਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਆਕਾਰੇਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ… ਦੁਕ੍ਖਤੋ… ਰੋਗਤੋ… ਗਣ੍ਡਤੋ… ਸਲ੍ਲਤੋ… ਅਘਤੋ… ਆਬਾਧਤੋ… ਪਰਤੋ… ਪਲੋਕਤੋ… ਈਤਿਤੋ… ਉਪਦ੍ਦਵਤੋ… ਭਯਤੋ… ਉਪਸਗ੍ਗਤੋ… ਚਲਤੋ… ਪਭਙ੍ਗੁਤੋ… ਅਦ੍ਧੁਵਤੋ… ਅਤਾਣਤੋ… ਅਲੇਣਤੋ… ਅਸਰਣਤੋ… ਅਸਰਣੀਭੂਤਤੋ… ਰਿਤ੍ਤਤੋ… ਤੁਚ੍ਛਤੋ… ਸੁਞ੍ਞਤੋ… ਅਨਤ੍ਤਤੋ… ਅਨਸ੍ਸਾਦਤੋ… ਆਦੀਨਵਤੋ… ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਤੋ… ਅਸ੍ਸਾਰਕਤੋ… ਅਘਮੂਲਤੋ… ਵਧਕਤੋ… ਵਿਭਵਤੋ… ਸਾਸਵਤੋ… ਸਙ੍ਖਤਤੋ… ਮਾਰਾਮਿਸਤੋ… ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਤੋ… ਜਰਾਧਮ੍ਮਤੋ… ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਤੋ… ਮਰਣਧਮ੍ਮਤੋ… ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਉਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਤੋ… ਸਮੁਦਯਤੋ… ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਤੋ… ਅਨਸ੍ਸਾਦਤੋ … ਆਦੀਨਵਤੋ… ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ…ਪੇ… ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ.
ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ – ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ…ਪੇ… ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ…ਪੇ… ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਤਿ’’.
‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੁ, ਮੋਘਰਾਜ ਸਦਾ ਸਤੋ;
ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਂ ਊਹਚ੍ਚ, ਏਵਂ ਮਚ੍ਚੁਤਰੋ ਸਿਯਾ;
ਏਵਂ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਂ, ਮਚ੍ਚੁਰਾਜਾ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੨੫; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੮);
੭੬੬. ਏਵਂ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਭਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਿਞ੍ਚ ਵਿਪ੍ਪਹਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਦਾਸੀਨੋ ਅਹੋਸਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤੋ, ਅਹਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮਮਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਭਰਿਯੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਸੋ.
ਯਥਾ ਨਾਮ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਭਰਿਯਾ ਭਵੇਯ੍ਯ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ, ਸੋ ਤਾਯ ਵਿਨਾ ਮੁਹੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਧਿਵਾਸੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ, ਅਤਿਵਿਯ ਨਂ ਮਮਾਯੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਂ ਇਤ੍ਥਿਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਠਿਤਂ ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਵਾ ਕਥੇਨ੍ਤਿਂ ਵਾ ਹਸਨ੍ਤਿਂ ਵਾ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕੁਪਿਤੋ ਅਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ, ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨ ਨਂ ਮਮਾਤਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ. ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਤਂ ਯੇਨਕੇਨਚਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾਪਿ ਨੇਵ ਕੁਪ੍ਪੇਯ੍ਯ, ਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਉਦਾਸੀਨੋਵ ਭਵੇਯ੍ਯ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤੋ. ਏਵਮੇਵਾਯਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਅਹਂ ਮਮਾਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ਭਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਿਞ੍ਚ ਵਿਪ੍ਪਹਾਯ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਦਾਸੀਨੋ ਹੋਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤੋ.
ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਜਾਨਤੋ ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਯੋਨੀਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਗਤੀਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤੀਸੁ ਨਵਸੁ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਤਿਕੁਟਤਿ ਪਤਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਵਾ ਪਾਟਿਕੁਲ੍ਯਤਾ ਵਾ ਸਣ੍ਠਾਤਿ.
ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਪਦੁਮਪਲਾਸੇ ਈਸਕਪੋਣੇ ਉਦਕਫੁਸਿਤਾਨਿ ਪਤਿਲੀਯਨ੍ਤਿ ਪਤਿਕੁਟਨ੍ਤਿ ਪਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵ…ਪੇ… ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਕੁਕ੍ਕੁਟਪਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨਹਾਰੁਦਦ੍ਦੁਲਂ ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਤਿਕੁਟਤਿ ਪਤਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੭.੪੯), ਏਵਮੇਵ ਤਸ੍ਸ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਵਾ ਪਾਟਿਕੁਲ੍ਯਤਾ ਵਾ ਸਣ੍ਠਾਤਿ. ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ.
੭੬੭. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਸਚੇ ਸਨ੍ਤਿਪਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਨੋ ਚੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਸਾਮੁਦ੍ਦਿਕਾਨਂ ਦਿਸਾਕਾਕੋ ਵਿਯ. ਸਾਮੁਦ੍ਦਿਕਾ ਕਿਰ ਵਾਣਿਜਕਾ ਨਾਵਂ ਆਰੋਹਨ੍ਤਾ ਦਿਸਾਕਾਕਂ ਨਾਮ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਯਦਾ ਨਾਵਾ ਵਾਤਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਵਿਦੇਸਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ, ਤੀਰਂ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਦਾ ਦਿਸਾਕਾਕਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਕੂਪਕਯਟ੍ਠਿਤੋ ਆਕਾਸਂ ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਾ ਦਿਸਾ ਚ ਵਿਦਿਸਾ ਚ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਚੇ ਤੀਰਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਦਭਿਮੁਖੋਵ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਨੋ ਚੇ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕੂਪਕਯਟ੍ਠਿਂਯੇਵ ਅਲ੍ਲੀਯਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਸਚੇ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਸਨ੍ਤਿਪਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਨੋ ਚੇ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.
ਤਦਿਦਂ ਸੁਪ੍ਪਗ੍ਗੇ ਪਿਟ੍ਠਂ ਵਟ੍ਟਯਮਾਨਂ ਵਿਯ. ਨਿਬ੍ਬਟ੍ਟਿਤਕਪ੍ਪਾਸਂ ਵਿਹਨਮਾਨਂ ਵਿਯ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਭਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਿਞ੍ਚ ਪਹਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਚਿਨਨੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਿਵਿਧਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਏਵਂ ਤਿਟ੍ਠਮਾਨਂ ਤਿਵਿਧਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਭਾਵਂ ਆਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਵਿਭਾਗਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ.
੭੬੮. ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਤਿਵਿਧਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਭਾਵਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਮ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਹਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਤੀਣਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ –
‘‘ਤੀਣਿ ਖੋ ਪਨਿਮਾਨਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨਿ ਲੋਕਨਿਯ੍ਯਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪਰਿਵਟੁਮਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਤਾਯ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਯ ਚ ਧਾਤੁਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਤਾਯ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਮਨੋਸਮੁਤ੍ਤੇਜਨਤਾਯ, ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਯ ਚ ਧਾਤੁਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਤਾਯ, ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਪਰਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਤਾਯ, ਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਚ ਧਾਤੁਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਤਾਯ, ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਨਿ ਲੋਕਨਿਯ੍ਯਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੧੯).
ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪਰਿਵਟੁਮਤੋਤਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਚੇਵ ਪਰਿਵਟੁਮਤੋ ਚ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਹਿ ‘‘ਉਦਯਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਗਤਿਂ ਸਮਨ੍ਨੇਸਮਾਨਂ ‘‘ਵਯਤੋ ਪਰਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਏਤ੍ਥੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਰਿਵਟੁਮਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਮਨੋਸਮੁਤ੍ਤੇਜਨਤਾਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਂਵੇਜਨਤਾਯ. ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇਨ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਂਵੇਜੇਤਿ. ਪਰਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਤਾਯਾਤਿ ‘‘ਨਾਹਂ, ਨ ਮਮਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਤਾਯ. ਇਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਦਾਨਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤੇਨੇਵ ਤਦਨਨ੍ਤਰੇ ਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਖਯਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਭਯਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੧੯).
੭੬੯. ਕਤਮੇ ਪਨ ਤੇ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ, ਯੇਸਂ ਇਮਾਨਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਿ ਮੁਖਾਨੀਤਿ? ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ, ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ, ਸੁਞ੍ਞਤੋਤਿ ਏਤੇ ਤਯੋ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਬਹੁਲੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਬਹੁਲੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵੇਦਬਹੁਲੋ ਸੁਞ੍ਞਤਵਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਟਿਲਭਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੩).
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ. ਸੋ ਹਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ. ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ. ਏਤੇਨੇਵ ਨਯੇਨ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਕਾਰੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ. ਸੁਞ੍ਞਤਾਕਾਰੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੭੭੦. ਯਂ ਪਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਂ ਅਪਚਯਗਾਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ ਪਠਮਾਯ ਭੂਮਿਯਾ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੩੪੩ ਆਦਯੋ) ਏਵਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਦ੍ਵਯਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਗਮਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ –
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਸੁਖਤੋ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ. ਅਨਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੯) ਏਵਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਮੁਞ੍ਚਨਵਸੇਨ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਚ,
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਸੁਖਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਅਨਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੯) ਏਵਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਨਵਸੇਨ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਚ,
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਪਣਿਧਿਂ ਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਸੁਖਤੋ ਪਣਿਧਿਂ. ਅਨਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਪਣਿਧਿਂ ਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੯) ਏਵਂ ਪਣਿਧਿਂ ਮੁਞ੍ਚਨਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਚ –
ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾਪਿ ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਜਹਨਤੋ ਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਸੁਞ੍ਞਤਞ੍ਚੇਵ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਸ ਚ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਉਦ੍ਧਟੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਨ੍ਤਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਦ੍ਵਯਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਵਿਮੋਕ੍ਖਕਥਾ.
੭੭੧. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤ੍ਤਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਵਿਭਾਗਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ, ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਕਾਯਸਕ੍ਖਿ, ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ, ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਇਮੇ ਤਾਵ ਸਤ੍ਤ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ, ਤੇਸਂ ਵਿਭਾਗਾਯ ਇਦਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ.
੭੭੨. ਯੋ ਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਬਹੁਲੋ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਸੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ ਹੋਤਿ. ਸੇਸੇਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ.
੭੭੩. ਯੋ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਬਹੁਲੋ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਾਯਸਕ੍ਖਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਅਰੂਪਜ੍ਝਾਨਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਫਲਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.
੭੭੪. ਯੋ ਪਨ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵੇਦਬਹੁਲੋ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਸੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ ਹੋਤਿ. ਛਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਫਲੇ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋਤਿ.
੭੭੫. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ –
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਅਧਿਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ’’ਤਿ.
ਤਥਾ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਅਧਿਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੧).