੧੮. ਚੁਰਾਦਿਗਣਪਰਿਦੀਪਨ
ਇਤੋ ਪਰਂ ਪਵਕ੍ਖਾਮਿ, ਪਚੁਰਤ੍ਥਹਿਤਕ੍ਕਰਂ;
ਚੁਰਾਦਿਕਗਣਨਾਮਂ, ਨਾਮਤੋ ਅਟ੍ਠਮਂ ਗਣਂ.
ਚੁਰ ਥੇਯ੍ਯੇ. ਥੇਨਨਂ ਥੇਯ੍ਯਂ, ਚੋਰਿਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਥੇਯ੍ਯੇ ਚੁਰਧ੍ਤੁ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਚੋਰੇਤਿ, ਚੋਰਯਤਿ, ਚੋਰੋ, ਚੋਰੀ, ਚੋਰਿਕਾ, ਚੋਰੇਤੁ, ਚੋਰਯਿਤੁਂ, ਚੋਰੇਤ੍ਵਾ, ਚੋਰਯਿਤ੍ਵਾ. ਕਤ੍ਤੁਤ੍ਥੇਸੁ ਣੇਣਯਤਾ ਚੁਰਾਦਿਗਣਲਕ੍ਖਣਂ. ਕਾਰਿਤੇ – ਚੋਰਾਪੇਤਿ, ਚੋਰਾਪਯਤਿ, ਚੋਰਾਪੇਤੁਂ, ਚੋਰਾਪਯਿਤੁਂ, ਚੋਰਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਚੋਰਾਪਯਿਤ੍ਵਾ. ਕਮ੍ਮੇਧਨਂ ਚੋਰੇਹਿ ਚੋਰਿਯਤਿ, ਚੋਰਿਤਂ ਧਨਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ.
ਕਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਲੋਕ ਦਸ੍ਸਨੇ. ਲੋਕੇਤਿ, ਲੋਕਯਤਿ, ਓਲੋਕੇਤਿ, ਓਲੋਕਯਤਿ, ਉਲ੍ਲੋਕੇਤਿ, ਉਲ੍ਲੋਕਯਤਿ, ਅਪਲੋਕੇਤਿ, ਅਪਲੋਕਯਤਿ, ਆਲੋਕੇਤਿ, ਆਲੋਕਯਤਿ, ਵਿਲੋਕੇਤਿ, ਵਿਲੋਕਯਤਿ. ਲੋਕੋ, ਆਲੋਕੋ, ਲੋਕਨਂ, ਓਲੋਕਨਂ, ਉਲ੍ਲੋਕਨਂ, ਆਲੋਕਨਂ, ਵਿਲੋਕਨਂ, ਅਪਲੋਕਨਂ, ਅਵਲੋਕਨਂ. ਓਲੋਕੇਤੁਂ, ਓਲੋਕਯਿਤੁਂ, ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ, ਓਲੋਕਯਿਤ੍ਵਾ. ਕਾਰਿਤੇ ਪਨ ‘‘ਓਲੋਕਾਪੇਤਿ, ਓਲੋਕਾਪਯਤਿ, ਓਲੋਕਾਪੇਤੁਂ, ਓਲੋਕਾਪਯਿਤੁਂ, ਓਲੋਕਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਓਲੋਕਾਪਯਿਤ੍ਵਾ’’ ਇਚ੍ਚੇਵਮਾਦੀਨਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ.
ਤਤ੍ਥ ਲੋਕੋਤਿ ਤਯੋ ਲੋਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਓਕਾਸਲੋਕੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਏਕੋ ਲੋਕੋ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ’’ਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ’’ਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ.
‘‘ਯਾਵਤਾ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤਿ,
ਦਿਸਾ ਭਨ੍ਤਿ ਵਿਰੋਚਮਾਨਾ;
ਤਾਵ ਸਹਸ੍ਸਧਾ ਲੋਕੋ,
ਏਤ੍ਥ ਤੇ ਵਤ੍ਤਤੇ ਵਸੋ’’ਤਿ
ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਓਕਾਸਲੋਕੋ.
ਅਥ ਵਾ ਲੋਕੋਤਿ ਤਿਵਿਧੋ ਲੋਕੋ ਕਿਲੇਸਲੋਕੋ ਭਵਲੋਕੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੋਕੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਬਹੁਲਤਾਯ ਕਾਮਾਵਚਰਸਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸਲੋਕੋ. ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਪਰਿਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਰੂਪਾਵਚਰਸਤ੍ਤਾ ਭਵਲੋਕੋ. ਆਨੇਞ੍ਜਸਮਾਧਿਬਹੁਲਤਾਯ ਵਿਸਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਤਾ ਅਰੂਪਾਵਚਰਸਤ੍ਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੋਕੋ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਲਿਸ੍ਸਨਂ ਕਿਲੇਸੋ, ਵਿਪਾਕਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਬਹੁਲਤਾਯ ਅਪਾਯੇਸੁ ਸਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸਲੋਕੋ. ਤਦਞ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵਭਾਵਤੋ ਭਵਲੋਕੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਕੇਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਸਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੋਕੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ –
‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਓਕਾਸਲੋਕੋ ਖਨ੍ਧਲੋਕੋ ਆਯਤਨਲੋਕੋ ਧਾਤੁਲੋਕੋਤਿ ਅਨੇਕਵਿਧੋ ਲੋਕੋ. ਏਤ੍ਥ ‘ਏਕੋ ਲੋਕੋ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ…ਪੇ… ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਲੋਕਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਖਨ੍ਧਲੋਕਾਦਯੋ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਾਯੇਵ. ‘ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਪਰੋ ਲੋਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਸਦੇਵਕੋ’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘ਯਾਵਤਾ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਦਿਸਾ ਭਨ੍ਤਿ ਵਿਰੋਚਮਾਨਾ. ਤਾਵ ਸਹਸ੍ਸਧਾ ਲੋਕੋ, ਏਤ੍ਥ ਤੇਵਤ੍ਤਤੇ ਵਸੋ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਓਕਾਸਲੋਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਮੂਹੋ ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਚ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ, ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤਵਿਸਤ੍ਤਤਾਯ ਸਤ੍ਤੋ, ਲੋਕਿਯਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਤਬ੍ਬਿਪਾਕੋ ਚਾਤਿ. ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਸਮੂਹੋ ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਚ ਓਕਾਸਲੋਕੋ, ਲੋਕਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਸਾ ਥਾਵਰਾ ਚ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਓਕਾਸਭੂਤੋਤਿ, ਤਦਾਧਾਰਣਤਾਯ ਹੇਸ ‘‘ਭਾਜਨਲੋਕੋ’’ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਚੇਸ ਰੂਪਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭੂਤੋ ਅਪਰਮਤ੍ਥਸਭਾਵੋ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਨ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਦੁਭਯਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾ ਉਪਚਰਿਤਬ੍ਬਾ, ਤਦੁਭਯੇ ਖਨ੍ਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ, ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਙ੍ਖਰਿਯਨ੍ਤਿ, ਲੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਲੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਸਤਿਪਿ ਲੁਜ੍ਜਨਪਲੁਜ੍ਜਨਤ੍ਤੇ ਤੇਭੂਮਿਕਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵ ‘‘ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕਤਾਪਜ੍ਜਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਤੇ ‘‘ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਆਲੋਕੋਤਿ ਰਸ੍ਮਿ, ਆਲੋਕੇਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਭੁਸੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਜਨਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਾਤਿ ਆਲੋਕੋ. ਓਲੋਕਨਨ੍ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪੇਕ੍ਖਨਂ. ਵਿਲੋਕਨਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਂ ਪੇਕ੍ਖਨਂ. ਆਲੋਕਨਨ੍ਤਿ ਪੁਰਤੋ ਪੇਕ੍ਖਨਂ. ਵਿਲੋਕਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਸ੍ਸੇਸੁ ਪੇਕ੍ਖਨਂ, ਵਿਵਿਧਾ ਵਾ ਪੇਕ੍ਖਨਂ. ਅਪਲੋਕਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਘਂ ਅਪਲੋਕੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਜਾਨਾਪਨਂ. ਅਵਲੋਕਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਨਾਗਾਵਲੋਕਿਤਂ ਅਵਲੋਕੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਕਾਯਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪੇਕ੍ਖਨਂ. ‘‘ਆਲੋਕਿਤੇ ਵਿਲੋਕਿਤੇ ਸਮ੍ਪਜਾਨਕਾਰੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਭਾਵਵਸੇਨ ਆਲੋਕਨਂ ਆਲੋਕਿਤਂ ਵਿਲੋਕਨਂ ਵਿਲੋਕਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.
ਥਕ ਪਟਿਘਾਤੇ. ਥਕੇਤਿ, ਥਕਯਤਿ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪੁਰਿਸੋ.
ਤਕ੍ਕ ਵਿਤਕ੍ਕੇ. ਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਵਿਤਕ੍ਕਯਤਿ. ਤਕ੍ਕੋ, ਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਵਿਤਕ੍ਕਿਤਾ.
ਤਤ੍ਥ ਤਕ੍ਕਨਂ ਤਕ੍ਕੋ, ਊਹਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਤਕ੍ਕੋ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਵਿਤਕ੍ਕਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਏਤਨ੍ਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕੋ. ‘‘ਤਕ੍ਕੋ, ਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਅਪ੍ਪਨਾ, ਬ੍ਯਪ੍ਪਨਾ, ਚੇਤਸੋ ਅਭਿਨਿਰੋਪਨਾ’’ਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਵਿਤਕ੍ਕੇਤੀਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਿਤਾ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਿਤਾ ਮਚ੍ਚੁਮੁਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ.
ਅਕਿ ਲਕ੍ਖਣੇ. ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਞ੍ਞਾਣਂ, ਸਞ੍ਜਾਨਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਤ੍ਰਿਦਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਯੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚੁਰਾਦਿਗਣੇ ਅਨੇਕਸ੍ਸਰਾ ਅਸਂਯੋਗਨ੍ਤਾ ਇਕਾਰਾਨੁਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਧਾਤਵੋ, ਤੇ ਏਵਂਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਆਖ੍ਯਾਤਤ੍ਤਂ ਨਾਮਿਕਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਾ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਾਗਮੇਨ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਰੂਪਾਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਕਤ੍ਥਚਿਪਿ ਵਿਗਤਨਿਗ੍ਗਹੀਤਾਗਮਰੂਪਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਙ੍ਕੇਤਿ, ਅਙ੍ਕਯਤਿ. ਅਙ੍ਕਨਂ, ਅਙ੍ਕੋ. ਸਮਾਸੇ ਪਨ ‘‘ਸਸਙ੍ਕੋ, ਚਕ੍ਕਙ੍ਕਿਤਚਰਣੋ’’ਤਿਆਦੀਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ.
ਸਕ੍ਕ ਵਕ੍ਕ ਭਾਸਨੇ. ਸਕ੍ਕੇਤਿ, ਸਕ੍ਕਯਤਿ. ਵਕ੍ਕੇਤਿ, ਵਕ੍ਕਯਤਿ.
ਨਕ੍ਕ ਵਕ੍ਕ ਨਾਸਨੇ. ਨਕ੍ਕੇਤਿ, ਨਕ੍ਕਯਤਿ. ਵਕ੍ਕੇਤਿ, ਵਕ੍ਕਯਤਿ.
ਚਕ੍ਕ ਚੁਕ੍ਕ ਬ੍ਯਥਨੇ. ਚਕ੍ਕੇਤਿ, ਚਕ੍ਕਯਤਿ. ਚੁਕ੍ਕੇਤਿ, ਚੁਕ੍ਕਯਤਿ. ਚਕ੍ਕਂ. ਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਕਂ? ਚਕ੍ਕੇਤਿ ਬ੍ਯਥਤਿ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ਚਕ੍ਕਂ. ਚਕ੍ਕਸਦ੍ਦੋ –
ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਲਕ੍ਖਣੇ ਚ, ਰਥਙ੍ਗੇ ਇਰਿਯਾਪਥੇ;
ਦਾਨੇ ਰਤ੍ਨਧਮ੍ਮਖੁਰ-ਚਕ੍ਕਾਦੀਸੁ ਪਦਿਸ੍ਸਤਿ;
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਨਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਹਿ ਅਯਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਪਾਦਤਲੇਸੁ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਜਾਤਾਨੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣੇ. ‘‘ਚਕ੍ਕਂਵ ਵਹਤੋ ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਰਥਙ੍ਗੇ. ‘‘ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਰਿਯਾਪਥੇ. ‘‘ਦਦ ਭੁਞ੍ਜ ਚ ਮਾ ਚਪ੍ਪਮਾਦੋ, ਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤਸ੍ਸੁ ਪਾਣਿਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਾਨੇ. ‘‘ਦਿਬ੍ਬਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਪਾਤੁਰਹੋਸੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਰਤਨਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਮਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਚਕ੍ਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਇਚ੍ਛਾਹਤਸ੍ਸ ਪੋਸਸ੍ਸ, ਚਕ੍ਕਂ ਭਮਤਿ ਮਤ੍ਥਕੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਖੁਰਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਖੁਰਪਰਿਯਨ੍ਤੇਨ ਚੇਪਿ ਚਕ੍ਕੇਨਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਹਰਣਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਸਨਿਮਣ੍ਡਲੇਤਿ.
ਤਕਿ ਬਨ੍ਧਨੇ. ਤਙ੍ਕੇਤਿ, ਤਙ੍ਕਯਤਿ.
ਅਕ੍ਕ ਥਵਨੇ. ਥਵਨਂ ਥੁਤਿ. ਅਕ੍ਕੇਤਿ, ਅਕ੍ਕਯਤਿ. ਅਕ੍ਕੋ. ਅਕ੍ਕੋਤਿ ਸੂਰਿਯੋ. ਸੋ ਹਿ ਮਹਾਜੁਤਿਤਾਯ ਅਕ੍ਕਿਯਤਿ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿਯਤਿ ਤਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇਹਿ ਜਨੇਹੀਤਿ ਅਕ੍ਕੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਸੂਰਿਯਸਮਾ ਆਭਾ. ਉਦੇਤਯਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਏਕਰਾਜਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਕ੍ਖੁਤਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.
ਹਿਕ੍ਕ ਹਿਂਸਾਯਂ. ਹਿਕ੍ਕੇਤਿ, ਹਿਕ੍ਕਯਤਿ.
ਨਿਕ੍ਕ ਪਰਿਮਾਣੇ. ਨਿਕ੍ਕੇਤਿ, ਨਿਕ੍ਕਯਤਿ.
ਬੁਕ੍ਕ ਭਸ੍ਸਨੇ. ਏਤ੍ਥ ਸੁਨਖਭਸ੍ਸਨਂ ਭਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਵਾਚਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਭਸ੍ਸਨਂ. ਬੁਕ੍ਕੇਤਿ, ਬੁਕ੍ਕਯਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਬੁਕ੍ਕਯਤਿ ਸਾ ਚੋਰੇ’’ ਇਤਿ ਲੋਕਿਯਪ੍ਪਯੋਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਭੂਵਾਦਿਗਣੇ ਪਨ ‘‘ਬੁਕ੍ਕਤਿ ਸਾ’’ਤਿ ਰੂਪਂ ਭਵਤਿ. ਅਞ੍ਞੋ ਤੁ ‘‘ਬੁਕ੍ਕ ਪਰਿਭਾਸਨੇ’’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ, ਏਵਂ ਪਠਨ੍ਤੇਪਿ ਸੁਨਖਭਸ੍ਸਨਮੇਵਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ.
ਦਕ ਲਕ ਅਸ੍ਸਾਦਨੇ. ਦਕੇਤਿ, ਦਕਯਤਿ. ਲਕੇਤਿ, ਲਕਯਤਿ.
ਤਕ੍ਕ ਲੋਕ ਭਾਸਾਯਂ. ਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਤਕ੍ਕਯਤਿ. ਲੋਕੇਤਿ, ਲੋਕਯਤਿ.
ਚਿਕ ਸਿਕ ਆਮਸਨੇ. ਚਿਕੇਤਿ, ਚਿਕਯਤਿ. ਸਿਕੇਤਿ, ਸਿਕਯਤਿ.
ਕਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ.
ਖਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਲਕ੍ਖ ਦਸ੍ਸਨਙ੍ਕੇਸੁ. ਦਸ੍ਸਨਂ ਪਸ੍ਸਨਂ. ਅਙ੍ਕੋ ਲਞ੍ਜਨਂ. ਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਲਕ੍ਖਯਤਿ. ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਯਤਿ. ਲਕ੍ਖਂ ਵਿਜ੍ਝਤਿ ਉਸੁਨਾ, ਲਕ੍ਖਂ ਕਰੋਤਿ.
ਗਙ੍ਗਾਯ ਵਾਲੁਕਾ ਖੀਯੇ, ਉਦਕਂ ਖੀਯੇ ਮਹਣ੍ਣਵੇ;
ਮਹਿਯਾ ਮਤ੍ਤਿਕਾ ਖੀਯੇ, ਲਕ੍ਖੇ ਨ ਮਮ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ.
ਕਪ੍ਪਲਕ੍ਖਣਂ. ਗੋਲਕ੍ਖਣਂ. ਇਤ੍ਥਿਲਕ੍ਖਣਂ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਨਾ. ਉਪਲਕ੍ਖਨਾ. ਪਚ੍ਚੁਪਲਕ੍ਖਨਾ. ਲਕ੍ਖਧਾਤੁਯਾ ਯੁਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਾਯ ਸਮਾਦਿਪੁਬ੍ਬਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਕਾਰੋ ਦਨ੍ਤਜੋ.
ਭਕ੍ਖ ਅਦਨੇ. ਭਕ੍ਖੇਤਿ, ਭਕ੍ਖਯਤਿ. ਭਕ੍ਖੋ ਨੋ ਲਦ੍ਧੋ. ਭਕ੍ਖਯਨ੍ਤਿ ਮਿਗਾਧਮਾ. ਭੂਵਾਦਿਗਣੇ ਪਨ ‘‘ਭਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਰੂਪਂ.
ਨਕ੍ਖ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ. ਨਕ੍ਖੇਤਿ, ਨਕ੍ਖਯਤਿ.
ਮਕ੍ਖ ਮਕ੍ਖਨੇ. ਮਕ੍ਖੇਤਿ, ਮਕ੍ਖਯਤਿ. ਮਕ੍ਖੋ, ਮਕ੍ਖੀ. ਤਤ੍ਥ ਮਕ੍ਖੋਤਿ ਪਰੇਹਿ ਕਤਗੁਣਂ ਮਕ੍ਖੇਤਿ ਪਿਸਤੀਤਿ ਮਕ੍ਖੋ, ਗੁਣਧਂਸਨਾ. ‘‘ਮਕ੍ਖਂ ਅਸਹਮਾਨੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਪਰੇਹਿ ਕਤਂ ਅਵਮਞ੍ਞਨਂ ਮਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਯਕ੍ਖ ਪੂਜਾਯਂ. ਯਕ੍ਖੇਤਿ, ਯਕ੍ਖਯਤਿ. ਯਕ੍ਖੋ. ਯਕ੍ਖੋਤਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਸਤ੍ਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਮਹਾਯਕ੍ਖ, ਸਬ੍ਬਭੂਤਾਨਮਿਸ੍ਸਰਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਕ੍ਕੋ ਦੇਵਰਾਜਾ ‘‘ਯਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਯਕ੍ਖੋਤਿ ਯਕ੍ਖਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਤ੍ਤੋ. ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪਰਮਯਕ੍ਖਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਯਕ੍ਖਸਦ੍ਦੋ ਸਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਕ੍ਖੋਪਿ ਸਤ੍ਤੋਪਿ ਦੇਵੋਪਿ ਸਕ੍ਕੋਪਿ ਖੀਣਾਸਵੋਪਿ ਯਕ੍ਖੋਯੇਵ ਨਾਮ, ਮਹਾਨੁਭਾਵਤਾਯ ਯਕ੍ਖਿਯਤਿ ਸਰਣਗਤੇਹਿ ਜਨੇਹਿ ਨਾਨਾਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਨਾਨਾਬਲੀਹਿ ਚ ਪੂਜਿਯਤੀਤਿ ਯਕ੍ਖੋ.
ਸਤ੍ਤੇ ਦੇਵੇ ਚ ਸਕ੍ਕੇ ਚ, ਖੀਣਾਸਵੇ ਚ ਰਕ੍ਖਸੇ;
ਪਞ੍ਚਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ, ਯਕ੍ਖਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.
ਲਕ੍ਖ ਆਲੋਚਨੇ. ਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਲਕ੍ਖਯਤਿ. ਲਕ੍ਖਂ ਵਿਜ੍ਝਤਿ ਉਸੁਨਾ.
ਮੋਕ੍ਖ ਆਸਨੇ. ਮੋਕ੍ਖੇਤਿ, ਮੋਕ੍ਖਯਤਿ.
ਰੁਕ੍ਖ ਫਾਰੁਸ੍ਸੇ. ਫਾਰੁਸ੍ਸਂ ਫਰੁਸਭਾਵੋ. ਰੁਕ੍ਖੇਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਯਤਿ. ਸਮਾਸੇ ‘‘ਰੁਕ੍ਖਕੇਸੋ, ਅਤਿਰੁਕ੍ਖਵਚਨੋ’’ਤਿ ਰੂਪਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸਮਣੋ ਅਯਂ ਪਾਪੋ ਅਤਿਰੁਕ੍ਖਵਾਚੋ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਤਿਰੁਕ੍ਖਵਾਚੋਤਿ ਅਤਿਫਰੁਸਵਚਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਖਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ.
ਗਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਲਿਙ੍ਗ ਚਿਤ੍ਤੀਕਰਣੇ. ਚਿਤ੍ਤੀਕਰਣਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਭਾਵਕਰਣਂ. ਲਿਙ੍ਗੇਤਿ, ਲਿਙ੍ਗਯਤਿ, ਲਿਙ੍ਗਂ. ਏਤ੍ਥ ਲਿਙ੍ਗਂ ਨਾਮ ਦੀਘਰਸ੍ਸਕਿਸਥੂਲਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਦਿਭੇਦਂ ਸਣ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਗਹਣੇ ਅਤੀਵ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਹੋਤਿ, ਲਿਙ੍ਗੀਯਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਕਰਿਯਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਕਮ੍ਮੇਹਿ ਉਤੁਨਾ ਵਾ ਚੁਣ੍ਣਾਦੀਹਿ ਵਾ ਸਰੀਰਮਿਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਤਿਣਰੁਕ੍ਖਾਦਿਕੁਣ੍ਡਲਕਰਣ੍ਡਕਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਸਣ੍ਠਾਨਵਸੇਨੇਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਲਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦੋ ਸਦ੍ਦੇ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਇਤ੍ਥਿਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਪੁਰਿਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਸਞ੍ਞਾਣੇ ਆਕਾਰੇ ਚਾਤਿ ਇਮੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਰੁਕ੍ਖੋਤਿ ਵਚਨਂ ਲਿਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਸਤਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇ. ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ ਪਾਤੁਭਵਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤ੍ਥਿਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ. ‘‘ਪੁਰਿਸਲਿਙ੍ਗਨਿਮਿਤ੍ਤਕੁਤ੍ਤਾਕਪ੍ਪਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ. ‘‘ਤੇਨ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਜਾਨਾਮ, ਧੁਵਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾਣੇ. ‘‘ਤੇਹਿ ਲਿਙ੍ਗੇਹਿ ਤੇਹਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਆਗਨ੍ਤੁਕਭਾਵੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਆਗਨ੍ਤੁਕਾ ਇਮੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਕਾਰੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.
ਸਦ੍ਦੇ ਚ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਚ, ਕਾਟਕੋਟਚਿਕਾਯ ਚ;
ਲਕ੍ਖਣੇ ਚੇਵ ਆਕਾਰੇ, ਲਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.
ਮਗ ਅਨ੍ਵੇਸਨੇ. ਮਗੇਤਿ, ਮਗਯਤਿ. ਮਿਗੋ, ਮਗੋ, ਮਗੋ, ਮਗਯਮਾਨੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਯਥਾ ਬਿਲ਼ਾਰੋ ਮੂਸਿਕਂ ਮਗਯਮਾਨੋ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ‘‘ਮਿਗੋ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਮਗੋ’’ਤਿ ਚ ਚਤੁਪ੍ਪਦੋ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਮਿਗੋਤਿ ਮਗਯਤਿ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਗੋਚਰਂ ਅਨ੍ਵੇਸਤਿ ਪਰਿਯੇਸਤੀਤਿ ਮਿਗੋ. ਏਵਂ ਮਗੋ. ਏਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਤੋ ਹਰਿਣ ਮਿਗੋ ਮਿਗੋ ਨਾਮ. ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਪਨ ਅਵਸੇਸਾਪਿ ਚਤੁਪ੍ਪਦਾ ‘‘ਮਿਗੋ’’ ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੁਸੀਮਜਾਤਕੇ ‘‘ਕਾਲ਼ਾ ਮਿਗਾ ਸੇਤਦਨ੍ਤਾ ਤਵ ਇਮੇ, ਪਰੋਸਹਸ੍ਸਂ ਹੇਮਜਾਲਾਭਿਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਾਲ਼ਿਪ੍ਪਦੇਸੇ ਹਤ੍ਥਿਨੋਪਿ ਮਿਗਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਾਲ਼ਮਿਗਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਮਗਿਯਤਿ ਜੀਵਿਤਕਪ੍ਪਨਤ੍ਥਾਯ ਮਂਸਾਦੀਹਿ ਅਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਲੁਦ੍ਦੇਹਿ ਅਨ੍ਵੇਸਿਯਤਿ ਪਰਿਯੇਸਿਯਤੀਤਿ ਮਿਗੋ, ਅਰਞ੍ਞਜਾਤਾ ਸਸਪਸਦਹਰਿਣੇਣੇਯ੍ਯਾਦਯੋ ਚਤੁਪ੍ਪਾਦਾ, ਏਵਂ ਮਗੋ. ‘‘ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਲਭਤੇ ਮਗੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਮਗੋ ਵਿਯਾਤਿ ਮਗੋ, ਬਾਲੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਮਗ੍ਗ ਗਵੇਸਨੇ. ਮਗ੍ਗੇਤਿ, ਮਗ੍ਗਯਤਿ. ਮਗ੍ਗੋ, ਮਗ੍ਗਨਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਪਟਿਪਦਾਯ ਚ ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚ ਉਪਾਯਸ੍ਸ ਚ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘‘ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ, ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਨਿਸ੍ਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਕਥਾਪਬਨ੍ਧੋਪਿ ‘‘ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਪਟਿਪਦਾ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਜਾਤਿਜਰਾਬ੍ਯਾਧਿਦੁਕ੍ਖਾਦੀਹਿ ਪੀਲ਼ਿਤੇਹਿ ਸਤ੍ਤੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਾਪੁਣਤ੍ਥਾਯ ਮਗ੍ਗਿਤਬ੍ਬੋ ਗਵੇਸਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ. ਪਕਤਿਮਗ੍ਗੋ ਪਨ ਮਗ੍ਗਮੂਲ਼੍ਹੇਹਿ ਮਗ੍ਗਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ. ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਮੂਲ਼੍ਹੇਹਿ ਚ ਪਟਿਪਦਾਸਙ੍ਖਾਤਾਰਿਯਮਗ੍ਗਮੂਲ਼੍ਹਾ ਏਵ ਬਹਵੋ ਸਨ੍ਤਿ. ਪਕਤਿਮਗ੍ਗੋ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਏਵ ਅਦ੍ਧਿਕਾਨਂ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ‘‘ਏਸ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਨਾਯਕਾ ਨ ਦੁਲ੍ਲਭਾ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਦਾਯੇਵ ਸਬ੍ਬਲੋਕਸ੍ਸ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ਨਾਯਕਾ ਪਰਮਦੁਲ੍ਲਭਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਏਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹੇਹਿ ਮਗ੍ਗਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ. ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪਨ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਵਸੇਨਪਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਗਰੂ ‘‘ਕਿਲੇਸੇ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ. ਤਂ ਤਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਹਿਤਂ ਵਾ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤੁਕਾਮੇਹਿ ਮਗ੍ਗਿਯਤਿ ਗਵੇਸਿਯਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਉਪਾਯੋ. ਮਗ੍ਗਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਂ, ਦੇਵਾਨਂ ਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤਯੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪਾਯੇਪਿ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਟੀਕਾਯਂ ‘‘ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਉਪਾਯੋ, ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵਬੋਧਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਉਪਾਯਭਾਵਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਪਬਨ੍ਧੋ ਵਾ ‘‘ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਦੀਘਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗੋ ਵਿਯਾਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਪਬਨ੍ਧੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਦਾਨਿ ਪਕਤਿਪਟਿਪਦਾਮਗ੍ਗਾਨਂ ਨਾਮਾਨਿ ਕਥਯਾਮ. ਤੇਸੁ ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ –
‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਪਨ੍ਥੋ ਪਥੋ ਪਜ੍ਜੋ, ਅਞ੍ਝਸਂ ਵਟੁਮਾ’ਯਨਂ;
ਅਦ੍ਧਾਨ’ਮਦ੍ਧਾ ਪਦਵੀ, ਵਤ੍ਤਨਿ ਚੇਵ ਸਨ੍ਤਤੀ’’ਤਿ
ਇਮਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ. ਪਟਿਪਦਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਨ –
‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਪਨ੍ਥੋ ਪਥੋ ਪਜ੍ਜੋ, ਅਞ੍ਜਸਂ ਵਟੁਮਾ’ਯਨਂ;
ਨਾਵ ਉਤ੍ਤਰ ਸੇਤੁ ਚ, ਕੁਲ੍ਲੋ ਚ ਭਿਸਿ ਸਙ੍ਕਮੋ’’ਤਿ
ਅਨੇਕਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਕੇਚਿ ‘‘ਨਾਵਾਤਿਆਦੀਨਿ ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਾਮਾਨੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿਪ੍ਪਦੇਸੇ ‘‘ਨਾਵਾ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵਤੋ, ਅਭਿਧਾਨਸਤ੍ਥੇਸੁ ਚ ‘‘ਨਾਵਾ’’ ਇਚ੍ਚਾਦਿਕਾਨਂ ਤਦਭਿਧਾਨਾਨਂ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਾ.
ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਨਾਵਾਵਿਯਾਤਿ ਨਾਵਾ, ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਉਤ੍ਤਰਂ, ਨਾਵਾਯੇਵ ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਨਾਵਾਪਰਿਯਾਯੋ ‘‘ਤਰਂ, ਤਰਣਂ, ਪੋਤੋ, ਪ੍ਲਵੋ’’ਤਿ. ਇਮੇਪਿ ਤਂਪਰਿਯਾਯਾਯੇਵ. ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਿਯਾਤਿ ਉਤ੍ਤਰਂ. ਸੇਤੁ ਵਿਯਾਤਿ ਸੇਤੁ. ਕੁਲ੍ਲੋ ਵਿਯਾਤਿ ਕੁਲ੍ਲੋ. ਭਿਸਿ ਵਿਯਾਤਿ ਭਿਸਿ. ਸਙ੍ਕਮੋ ਵਿਯ, ਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਙ੍ਕਮੋ, ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਂ, ਨ ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਨਾਵਂ ਸਮਾਰੂਯ੍ਹ, ਸਨ੍ਤਾਰੇਸ੍ਸਂ ਸਦੇਵਕ’’ਨ੍ਤਿ ਚ, ‘‘ਧਮ੍ਮਸੇਤੁਂ ਦਲ਼੍ਹਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਸੋ ਨਰਾਸਭੋ’’ਤਿ ਚ, ‘‘ਕੁਲ੍ਲੋ’ਤਿ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਤਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ‘‘ਨਾਵਾ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਅਨੇਕੇਹਿ ਨਾਮੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯੇਹਿਪਿ ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਬਦ੍ਧਾ ਭਿਸਿ ਸੁਸਙ੍ਖਤਾ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਕਤਾ ‘‘ਭਿਸੀਤਿ ਪਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਪੁਥੁਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਾ ‘ਕੁਲ੍ਲਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਲੋਕੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਪਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ’ਤਿ.
‘ਮਗ੍ਗੋ ਪਜ੍ਜੋ ਪਥੋ ਪਨ੍ਥੋ, ਅਞ੍ਜਸਂ ਵਟੁਮਾ’ਯਨਂ;
ਨਾਵਾ ਉਤ੍ਤਰ ਸੇਤੁ ਚ, ਕੁਲ੍ਲੋ ਚ ਭਿਸਿ ਸਙ੍ਕਮੋ;
ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਪਭਵੋ’ਚ੍ਚੇਵ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਕਾਸਿਤੋ’’ਤਿ.
ਏਵਂ ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਕਤਾਯ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਚ ‘‘ਨਾਵਾਤਿਆਦੀਨਿਪਿ ਪਕਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਾਮਾਨੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵਚਨਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.
ਕੋਚਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਧਮ੍ਮਸੇਤੁਂ ਦਲ਼੍ਹਂ ਕਤ੍ਵਾ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘ਧਮ੍ਮਸੇਤੁਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸੇਤੁ’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਮਗ੍ਗੇ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਸੇਤੁਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿ. ਤਨ੍ਨ, ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਸੇਤੁਸਦ੍ਦੋਪਿ ਮਗ੍ਗੇ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸੇਤੁ ਵਿਯਾਤਿ ਸੇਤੁ, ਧਮ੍ਮੋ ਏਵ ਸੇਤੁ ਧਮ੍ਮਸੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ, ਏਸ ਨਯੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ. ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਨਨੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰੇਨ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਤ੍ਥਦੁਮਰਾਜਾਨਂ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬੁਤ੍ਤਰਭਾਗੇ ਠਿਤੋ’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰਸਦ੍ਦੇਨ ਦਕ੍ਖਿਣੋ ਮਗ੍ਗੋ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਨ, ਅਨੇਕੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਪ੍ਪਦੇਸੇਸੁ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪਦੇਸੇਸੁ ਚ ਅਭਿਧਾਨਸਤ੍ਥੇਸੁ ਚ ਮਗ੍ਗਵਾਚਕਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ‘‘ਦਕ੍ਖਿਣਦਿਸਤੋ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਉਤ੍ਤਰਦਿਸਾਭਾਗੋ ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂਭੂਤੇਨ ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰੇਨ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡਪਵਿਸਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰੇਨ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰੇਨਾਤਿ ਦਕ੍ਖਿਣਪਚ੍ਛਿਮੁਤ੍ਤਰੇਨ, ਏਤ੍ਥ ਆਦਿਅਵਸਾਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਮਜ੍ਝਸ੍ਸਪਿ ਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਗਹਣਂਯੇਵ ਹਿ ਯਂ ਜਾਤਕਨਿਦਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਤਿਣਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡਂ ਆਰੂਯ੍ਹ ਦਕ੍ਖਿਣਦਿਸਾਭਾਗੇ ਉਤ੍ਤਰਾਭਿਮੁਖੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਦਕ੍ਖਿਣਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਓਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਵੀਚਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ, ਉਤ੍ਤਰਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਭਵਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ, ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਇਦਂ ਸਮ੍ਬੋਧਿਪਾਪੁਣਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਭਵਤਿ ਮਞ੍ਞੇਤਿ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮਦਿਸਾਭਾਗਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਰਤ੍ਥਾਭਿਮੁਖੋ ਅਟ੍ਠਾਸੀ’’ਤਿਆਦਿ, ਤੇਨ ਸਮੇਤਿ. ਅਥਾਪਿ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਯਦਿ ਉਤ੍ਤਰਸਦ੍ਦੋ ਦਿਸਾਵਾਚਕੋ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰੇਨਾ’’ਤਿ ਏਨਯੋਗਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰਾਯਾ’’ਤਿ ਆਯਯੋਗੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਤਨ੍ਨ, ਦਿਸਾਵਾਚਕਸ੍ਸਪਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ‘‘ਉਤ੍ਤਰੇਨ ਨਦੀ ਸੀਤਾ, ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਦੁਰਤਿਕ੍ਕਮਾ’’ਤਿ ਏਨਯੋਗਵਸੇਨ ਵਚਨਤੋ. ਅਪਿਚ ਦਿਸਾਭਾਗਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਦਕ੍ਖਿਣੁਤ੍ਤਰੇਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਸਾਭਾਗੋ ਹਿ ਦਿਸਾ ਏਵਾਤਿ ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥਾਵਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ.
ਗਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ.
ਘਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਲਿਘਿ ਭਾਸਨੇ. ਲਙ੍ਘੇਤਿ, ਲਙ੍ਘਯਤਿ. ਏਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ ਅਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਾਨਿਪਿ ਲੋਕਿਕਪ੍ਪਯੋਗਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਆਗਤਾਨਿ. ਸਾਸਨਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਭੂਵਾਦਿਗਣਚੁਰਾਦਿਗਣਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥਵਾਚਕਉਲ੍ਲਙ੍ਘਨਤ੍ਥਪਰਿਦੀਪਕਸ੍ਸ ਧਾਤੁਸ੍ਸ ਰੂਪਂ ਅਤੀਵ ਪਸਿਦ੍ਧਂ.
ਲਙ੍ਘ ਲਙ੍ਘਨੇ. ਲਙ੍ਘੇਤਿ, ਲਙ੍ਘਯਤਿ.
‘‘ਅਤਿਕਰ’ਮਕਰਾ’ਚਰਿਯ, ਮਯ੍ਹਮ੍ਪੇਤਂ ਨ ਰੁਚ੍ਚਤਿ;
ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਞ੍ਚਮਿਯਮ੍ਪਿ ਆਵੁਤੋ’’ਤਿ
ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤਿਲਙ੍ਘਨਜਾਤਕੇ ਚੁਰਾਦਿਗਣਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥਵਾਚਕਸ੍ਸ ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਨਤ੍ਥਪਰਿਦੀਪਕਸ੍ਸ ਲਙ੍ਘਧਾਤੁਸ੍ਸ ‘‘ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾ, ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾਨਾ’’ਤਿ ਰੂਪੇ ਦਿਟ੍ਠੇਯੇਵ ‘‘ਲਙ੍ਘੇਤਿ, ਲਙ੍ਘਯਤੀ’’ਤਿ ਰੂਪਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਭਾਸਤ੍ਥਵਾਚਕਸ੍ਸ ਪਨ ਤਥਾਰੂਪਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਨ ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯੇਹਿ ਦੀਘਦਸ੍ਸੀਹਿ ਅਭਿਮਤਤ੍ਤਾ ਭਾਸਤ੍ਥਵਾਚਿਕਾਪਿ ਲਙ੍ਘਧਾਤੁ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਭੂਵਾਦਿਗਣਾਦੀਸੁ ਸਾਸਨੇ ਅਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਾਨਮ੍ਪਿ ਰੂਪਾਨਂ ਸਾਸਨਾਨੁਕੂਲਾਨਂ ਗਹਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਨਨੁਕੂਲਾਨਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਾਨਂ ਛਡ੍ਡਨਂ.
ਅਘ ਪਾਪਕਰਣੇ. ਅਘੇਤਿ, ਅਘਯਤਿ. ਅਘਂ, ਅਘੋ, ਅਨਘੋ.
ਤਤ੍ਥ ਅਘਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ. ‘‘ਅਘਨ੍ਤਂ ਪਟਿਸੇਵਿਸ੍ਸਂ. ਵਨੇ ਵਾਲ਼ਮਿਗਾਕਿਣ੍ਣੇ. ਖਗ੍ਗਦੀਪਿਨਿਸੇਵਿਤੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਅਘੋਤਿ ਕਿਲੇਸੋ. ਤੇਨ ਅਘੇਨ ਅਰਹਾ ਅਨਘੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਘਯਨ੍ਤਿ ਪਾਪਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਘਂ, ਕਿਨ੍ਤਂ? ਦੁਕ੍ਖਂ, ਏਵਂ ਅਘੋ. ਨਨੁ ਚ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਪਿ ਕਿਲੇਸਹੇਤੁਪਿ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਖਤ੍ਥਾਯ ਪਾਪਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ –
‘‘ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਅਤ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਹੇਤੁ,
ਪਾਪਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਸਮਾਚਰਨ੍ਤਿ;
ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਫੁਟ੍ਠਾ ਖਲਿਤਾਪਿ ਸਨ੍ਤਾ,
ਛਨ੍ਦਾ ਚ ਦੋਸਾ ਨ ਜਹਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ
ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਘ ਪਾਪਕਰਣੇ’’ਤਿ ਧਾਤੁ ਚ ‘‘ਅਘਯਨ੍ਤਿ ਪਾਪਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਘ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਨ ਸਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਹੇਤੁ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਏਤੇਸੁ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ ਏਵ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਇਤਰੇ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਾਪਕਰਣਸ੍ਸ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਕਿਲੇਸੋ ਚ ਹੇਤੁ. ਤਥਾ ਹਿ –
ਸੁਖੀਪਿ ਹੇਕੇ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਪਾਪਂ,
ਅਵਣ੍ਣਸਂਸਗ੍ਗਭਯਾ ਪੁਨੇਕੇ;
ਪਹੂ ਸਮਾਨੋ ਵਿਪੁਲਤ੍ਥਚਿਨ੍ਤੀ,
ਕਿਂਕਾਰਣਾ ਮੇ ਨ ਕਰੋਸਿ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ
ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਗਾਥਾ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਪਾਪਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਕੁਦ੍ਧੋ ਹਿ ਪਿਤਰਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਕੁਦ੍ਧੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸਮਾਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਨ ਕਿਲੇਸਹੇਤੁਪਿ ਪਾਪਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ‘‘ਅਘ ਪਾਪਕਰਣੇ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਘਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ.
ਚਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਲੋਚ ਦਸ੍ਸਨੇ. ਲੋਚੇਤਿ, ਲੋਚਯਤਿ. ਲੋਚਨਂ. ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਲੋਚਯਤਿ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਲੋਚਨਂ, ਚਕ੍ਖੁ.
ਕਿਚਿ ਮਦ੍ਦਨੇ. ਕਿਞ੍ਚੇਤਿ, ਕਿਞ੍ਚਯਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਨਂ, ਅਕਿਞ੍ਚਨੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਨਨ੍ਤਿ ਪਲਿਬੋਧੋ. ਕਿਞ੍ਚੇਤਿ ਸਤ੍ਤੇ ਮਦ੍ਦਤੀਤਿ ਕਿਞ੍ਚਨਂ. ਕਿਞ੍ਚਨਸਦ੍ਦੋ ਮਦ੍ਦਨਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਹਿ ਵੀਹਿਂ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਾ ਗੋਣਂ ‘‘ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਾਪਿਲ, ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਾਪਿਲਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.
ਪਚਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇ. ਪਞ੍ਚੇਤਿ, ਪਞ੍ਚਯਤਿ. ਪਪਞ੍ਚੇਤਿ, ਪਪਞ੍ਚਯਤਿ. ਪਪਞ੍ਚਾ.
ਏਤ੍ਥ ਪਪਞ੍ਚਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਯੋ. ਏਤਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਸਾਰਂ ਪਪਞ੍ਚੇਨ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਥਿਨ੍ਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪਪਞ੍ਚਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਪਞ੍ਚੇਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਥ ਸਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਂਸਨ੍ਤਾਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ੍ਤਿ ਚਿਰਂ ਠਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪਪਞ੍ਚਾ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ‘‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾਨਂ ਪਪਞ੍ਚੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦੀਨਿ ਵਦਨ੍ਤਾ ਕਾਲਸ੍ਸ ਚਿਰਭਾਵਂ ਪਪਞ੍ਚੋਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਸਾਸਨੇ ਪਨ ਦ੍ਵਯਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ.
ਸਿਚ੍ਚ ਕੁਡ੍ਡਨੇ. ਸਿਚ੍ਚੇਤਿ, ਸਿਚ੍ਚਯਤਿ.
ਵਞ੍ਚੁ ਪਲਮ੍ਭਨੇ. ਪਲਮ੍ਭਨਂ ਉਪਲਾਪਨਂ. ਵਞ੍ਚੇਤਿ, ਵਞ੍ਚਯਤਿ. ਵਞ੍ਚਕੋ, ਵਞ੍ਚਨਂ. ਭੂਵਾਦਿਗਣੇ ਪਨ ਵਞ੍ਚਧਾਤੁ ਗਤ੍ਯਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਸਨ੍ਤਿ ਪਾਦਾ ਅਵਞ੍ਚਨਾ’’ਤਿ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿ
ਚਚ੍ਚ ਅਜ੍ਝਯਨੇ. ਚਚ੍ਚੇਤਿ, ਚਚ੍ਚਯਤਿ.
ਚੁ ਚਵਨੇ. ਚਾਵੇਤਿ, ਚਾਵਯਤਿ. ਅਞ੍ਞੋ ‘‘ਚੁ ਸਹਨੇ’’ ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਤੇ. ਚਾਵੇਤਿ, ਚਾਵਯਤਿ, ਸਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਞ੍ਚੁ ਵਿਸੇਸਨੇ. ਅਞ੍ਚੇਤਿ, ਅਞ੍ਚਯਤਿ.
ਲੋਚ ਭਾਸਾਯਂ. ਲੋਚੇਤਿ, ਲੋਚਯਤਿ. ਲੋਚਨਂ, ਲੋਚਯਤਿ ਸਮਵਿਸਮਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਭਵਤੀਤਿ ਲੋਚਨਂ, ਚਕ੍ਖੁ.
ਰਚ ਪਤਿਯਤਨੇ. ਰਚੇਤਿ, ਰਚਯਤਿ. ਰਚਨਾ, ਵਿਰਚਿਤਂ, ਕੇਸਰਚਨਾ, ਗਾਥਾਰਚਨਾ.
ਸੂਚ ਪੇਸੁਞ੍ਞੇ. ਪਿਸੁਣਭਾਵੋ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ. ਸੂਚੇਤਿ, ਸੂਚਯਤਿ. ਸੂਚਕੋ.
ਪਚ੍ਚ ਸਂਯਮਨੇ. ਪਚ੍ਚੇਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਤਿ.
ਰਿਚ ਵਿਯੋਜਨਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨੇਸੁ. ਰੇਚੇਤਿ, ਰੇਚਯਤਿ. ਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚੇਯ੍ਯ. ਵਿਰੇਚੇਤਿ, ਵਿਰੇਚਯਤਿ. ਵਿਰੇਚਕੋ, ਵਿਰੇਚਨਂ.
ਵਚ ਭਾਸਨੇ. ਵਚੇਤਿ, ਵਚਯਤਿ. ਭੂਵਾਦਿਗਣੇਪਿ ਅਯਂ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਦਾ ਤਸ੍ਸਾ ‘‘ਵਤ੍ਤਿ, ਵਚਤਿ, ਅਵੋਚ, ਅਵੋਚੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਕਾਰਿਤੇ ਪਨ ‘‘ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਾਚੇਤਿ, ਵਾਚਯਤੀ’’ਤਿ ਰੂਪਾਨਿ. ਵਤ੍ਤੁਂ, ਵਤ੍ਤਵੇ, ਵਤ੍ਵਾ, ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਅਚ੍ਚ ਪੂਜਾਯਂ. ਅਚ੍ਚੇਤਿ, ਅਚ੍ਚਯਤਿ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸੁਰਸੁਰਚ੍ਚਿਤੋ.
ਸੂਚ ਗਨ੍ਧਨੇ. ਸੁਚੇਤਿ, ਸੂਚਯਤਿ. ਸੂਚਕੋ, ਸੁਤ੍ਤਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਪਰਤ੍ਥਾਦਿਭੇਦੇ ਅਤ੍ਥੇ ਸੂਚੇਤੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ.
ਕਚ ਦਿਤ੍ਤਿਯਂ. ਕਚ੍ਚੇਤਿ, ਕਚ੍ਚਯਤਿ. ਕਚ੍ਚੋ.
ਏਤ੍ਥ ਕਚ੍ਚੋਤਿ ਰੂਪਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਚ੍ਚੇਤਿ ਦਿਬ੍ਬਤਿ ਵਿਰੋਚਤੀਤਿ ਕਚ੍ਚੋ, ਏਵਂਨਾਮਕੋ ਆਦਿਪੁਰਿਸੋ, ਤਬ੍ਬਂਸੇ ਜਾਤਾ ਪੁਰਿਸਾ ‘‘ਕਚ੍ਚਾਨਾ’’ਤਿਪਿ ‘‘ਕਚ੍ਚਾਯਨਾ’’ਤਿਪਿ ‘‘ਕਾਤਿਯਾਨਾ’’ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਇਤ੍ਥਿਯੋ ਪਨ ‘‘ਕਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿਪਿ ‘‘ਕਚ੍ਚਾਯਨੀ’’ਤਿਪਿ ‘‘ਕਾਤਿਯਾਨੀ’’ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.
ਚਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ.
ਛਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਮਿਲੇਛ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਾਯਂ ਵਾਚਾਯਂ. ਮਿਲੇਚ੍ਛੇਤਿ, ਮਿਲੇਚ੍ਛਯਤਿ. ਮਿਲਕ੍ਖੁ.
ਏਤ੍ਥ ਮਿਲਕ੍ਖੂਤਿ ਮਿਲੇਚ੍ਛੇਤਿ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਵਾਚਂ ਭਾਸਤੀਤਿ ਮਿਲਕ੍ਖੁ.
ਕੁਚ੍ਛ ਅਵਕ੍ਖੇਪੇ. ਅਵਕ੍ਖੇਪੋ ਅਧੋਖਿਪਨਂ. ਕੁਚ੍ਛੇਤਿ, ਕੁਚ੍ਛਯਤਿ.
ਵਿਚ੍ਛ ਭਾਸਾਯਂ. ਵਿਚ੍ਛੇਤਿ, ਵਿਚ੍ਛਯਤਿ.
ਛਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ.
ਜਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਵਜ੍ਜ ਵਜ੍ਜਨੇ. ਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਵਜ੍ਜਯਤਿ. ਪਰਿਵਜ੍ਜਨਕੋ. ਵਜ੍ਜਿਤੋ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇਹਿ, ਕਥਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਰਿਸ੍ਸਸੀਤਿ.
ਤੁਜ੍ਜ ਬਲਪਾਲਨੇਸੁ. ਤੁਜ੍ਜੇਤਿ, ਤੁਜ੍ਜਯਤਿ.
ਤੁਜਿ ਪਿਜਿ ਹਿਂਸਾਬਲਦਾਨਨਿਕੇਤਨੇਸੁ. ਨਿਕੇਤਨਂ ਨਿਵਾਸੋ. ਤੁਞ੍ਜੇਤਿ, ਤੁਞ੍ਜਯਤਿ. ਪਿਞ੍ਜੇਤਿ. ਪਿਞ੍ਜਯਤਿ.
ਖਜਿ ਕਿਚ੍ਛਜੀਵਨੇ. ਖਞ੍ਜੇਤਿ, ਖਞ੍ਜਯਤਿ. ਖਞ੍ਜੋ.
ਖਜਿ ਰਕ੍ਖਣੇ. ਤਾਦਿਸਾਨਿਯੇਵ ਰੂਪਾਨਿ. ਭੂਵਾਦਿਗਣੇ ‘‘ਖਜਿ ਗਤਿਵੇਕਲ੍ਲੇਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ‘‘ਖਞ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਰੂਪਂ.
ਪੂਜ ਪੂਜਾਯਂ. ਪੂਜੇਤਿ, ਪੂਜਯਤਿ. ਪੂਜਾ. ਏਸਾਵ ਪੂਜਨਾ ਸੇਯ੍ਯੋ. ਪੂਜਕੋ, ਪੂਜਿਤੋ, ਪੂਜਨੀਯੋ, ਪੂਜਨੇਯ੍ਯੋ, ਪੂਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਪੁਜ੍ਜੋ.
ਗਜ ਮਦ੍ਦਨਸਦ੍ਦੇਸੁ. ਗਜੇਤਿ, ਗਜਯਤਿ. ਗਜੋ.
ਤਿਜ ਨਿਸਾਨੇ. ਤੇਜੇਤਿ, ਤੇਜਯਤਿ.
ਵਜ ਮਗ੍ਗਨਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ. ਵਜੇਤਿ, ਵਜਯਤਿ.
ਤਜ੍ਜ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜਨੇ. ਤਜ੍ਜੇਤਿ, ਤਜ੍ਜਯਤਿ. ਸਨ੍ਤਜ੍ਜੇਤਿ, ਸਨ੍ਤਜ੍ਜਯਤਿ. ਸਨ੍ਤਜ੍ਜਿਤੋ.
ਅਜ੍ਜ ਪਟਿਸਜ੍ਜਨੇ. ਅਜ੍ਜੇਤਿ, ਅਜ੍ਜਯਤਿ.
ਸਜ੍ਜ ਸਜ੍ਜਨੇ. ਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਸਜ੍ਜਯਤਿ ਦਾਨਂ. ਗਮਨਸਜ੍ਜੋ ਹੁਤ੍ਵਾ.
ਭਜ ਵਿਸ੍ਸਾਸੇ. ਭਜੇਤਿ, ਭਜਯਤਿ. ਭੂਵਾਦਿਗਣੇ ਪਨ ‘‘ਭਜਤੀ’’ਤਿ ਰੂਪਂ, ਭਤ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਭਤ੍ਤਿ.
ਤੁਜਿ ਪਿਜਿ ਲੁਜਿ ਭਜਿ ਭਾਸਾਯਂ. ਤੁਞ੍ਜੇਤਿ, ਤੁਞ੍ਜਯਤਿ. ਪਿਞ੍ਜੇਤਿ, ਪਿਞ੍ਜਯਤਿ. ਲੁਞ੍ਜੇਤਿ, ਲੁਞ੍ਜਯਤਿ. ਭਞ੍ਜੇਤਿ, ਭਞ੍ਜਯਤਿ. ਕਥੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਰੁਜ ਹਿਂਸਾਯਂ. ਰੋਜੇਤਿ, ਰੋਜਯਤਿ. ਰੋਗੋ.
ਭਾਜ ਪੁਥਕਮ੍ਮਨਿ. ਪੁਥਕਮ੍ਮਂ ਪੁਥਕ੍ਕਰਣਂ, ਵਿਸੁਂ ਕ੍ਰਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਾਜੇਤਿ, ਭਾਜਯਤਿ. ਵਿਭਾਜੇਤਿ, ਵਿਭਾਜਯਤਿ. ਵਿਭਤ੍ਤਿ.
ਸਭਾਜ ਸੀਤਿਸੇਵਨੇਸੁ. ਸਭਾਜੇਤਿ, ਸਭਾਜਯਤਿ.
ਲਜ ਪਕਾਸਨੇ. ਲਜੇਤਿ, ਲਜਯਤਿ. ਲਾਜਾ.
ਯੁਜ ਸਂਯਮਨੇ. ਸਂਪੁਬ੍ਬੋ ਬਨ੍ਧਨੇ. ਯੋਜੇਤਿ, ਯੋਜਯਤਿ. ਸਂਯੋਜੇਤਿ, ਸਂਯੋਜਯਤਿ. ਸਂਯੋਜਨਂ.
ਮਜ੍ਜ ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਲਙ੍ਕਾਰੇਸੁ. ਮਜ੍ਜੇਤਿ, ਮਜ੍ਜਯਤਿ. ਸਮ੍ਮਜ੍ਜੇਤਿ, ਸਮ੍ਮਜ੍ਜਯਤਿ. ਸਮ੍ਮਜ੍ਜਾ.
ਭਾਜ ਭਾਜਨਦਾਨੇਸੁ. ਭਾਜੇਤਿ, ਭਾਜਯਤਿ. ਕਥਂ ਵੇਸ੍ਸਨ੍ਤਰੋ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਗਜਂ ਭਾਜੇਤਿ ਸਞ੍ਚਯ.
ਜਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ.
ਝਞਨ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਾ. ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥੇ ਪਨ ‘‘ਞਾ ਨਿਯੋਜਨੇ’’ਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਰੂਪਂ ਪਨ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਾਨੁਕੂਲਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਅਮ੍ਹੇਹਿ.
ਟਕਾਰਨ੍ਤਧਾਤੁ
ਘਟ੍ਟ ਘਟ੍ਟਨੇ. ਘਟ੍ਟਨਂ ਵਾਯਾਮਕਰਣਂ. ਘਟ੍ਟੇਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਤੁ ‘‘ਘਟ੍ਟੇਸਿ, ਘਟ੍ਟੇਸਿ, ਕਿਂਕਾਰਣਾ ਘਟ੍ਟੇਸਿ, ਅਹਂ ਤਂ ਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.
ਘਟ ਸਙ੍ਘਾਤੇ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦਾਨਿ, ਨਾਮਿਕਤ੍ਤੇ ‘‘ਘਟੋ, ਘਟਾ’’ਤਿ ਰੂਪਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਗਟੋਤਿ ਪਾਨੀਯਘਟੋ. ਘਟਾਤਿ ਸਮੂਹੋ ‘‘ਮਚ੍ਛਘਟਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ.
ਘਟ੍ਟ ਚਲਨੇ. ਘਟ੍ਟੇਤਿ, ਘਟ੍ਟਯਤਿ.
ਨਟ ਅਵਸਨ੍ਦਨੇ. ਅਵਸਨ੍ਦਨਂ ਗਤ੍ਤਵਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਨਟੇਤਿ, ਨਟਯਤਿ.
ਚੁਟ ਛੁਟ ਕੁਟ੍ਟ ਛੇਦਨੇ. ਚੁਟੇਤਿ, ਚੁਟਯਤਿ. ਛੁਟੇਤਿ, ਛੁਟਯਤਿ. ਕੁਟ੍ਟੇਤਿ, ਕੁਟ੍ਟਯਤਿ.