੪. ਸਮਾਸਕਣ੍ਡ
ਅਥ ਨਾਮਾਨਮੇਵ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਨਂ ਸਮਾਸੋਤਿ ਨਾਮਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਸਯਞ੍ਚ ਨਾਮਿਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਾਸੋ ਵੁਚ੍ਚਤੇ.
੧. ਸ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਯਾਦਿਨੇ+ਕਤ੍ਥਨ੍ਤਿ
ਇਦ+ਮਧਿਕਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਗ੍ਗਹਣਞਾਯੇਨ ਸ੍ਯਾਦੀਤਿ ਤਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਗਹਣਂ. ਸੋ ਚ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਾਨਂ ਨਾਮਾਨ+ਮੇਕਤ੍ਥੀਭਾਵੋ ਸਮਾਸੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ.
੨. ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿ+ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ+ਸਮੀਪ+ਸਾਕਲ੍ਯਾ+ਭਾਵ+ਯਥਾ+ ਪਚ੍ਛਾ+ਯੁਗਪਦਤ੍ਥੇ
ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ+ਤ੍ਥਪਰਂ ਯਸ੍ਸ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਪਰਮਞ੍ਚ ਯਂ;
ਨਪੁਂਸਕਂ ਭਵੇ ਯਞ੍ਚ, ਤ+ਦਾਸਂਖ੍ਯ+ਮਿਹੇ+ਸ੍ਸਤੇ.
ਸਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਪਸਿਦ੍ਧਂ ਯਂ, ਅਬ੍ਯਯੀਭਾਵਨਾਮਤੋ;
ਉਪਕੁਮ੍ਭਂ ਤਿਟ੍ਠਗੁ ਚ, ਪਾਤਮੇਘਂਤਿ ਤਂ ਯਥਾ.
ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਿਭਤ੍ਯਾਦੀਨ+ਮਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥਂ ਭਵਤਿ. ‘‘ਅਵਿਗ੍ਗਹੋ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ, ਪਦਨ੍ਤਰਵਿਗ੍ਗਹੋ ਚੇ’’ਤਿ ਪਦਨ੍ਤਰਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਇਤ੍ਥੀਸੁ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥੇ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ –
੨,੧੧੯. ਏਕਤ੍ਥਤਾਯਂ
ਏਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸ ਪਕਤਿਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਸੋ ਏਕਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਏਕਤ੍ਥਤਾ, ਈਯਾਦਿ+ਣਾਦਿ+ਸਮਾਸਵਿਧਾਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਸ੍ਯਾਦਿਲੋਪੋ ਹੋਤਿ.
੯. ਤਂ ਨਪੁਂਸਕਨ੍ਤਿ
ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗੇ ਚ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਮਾ+ਮਾਦਿਤੋ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਲੋਪੇ ਚ ਕਤੇ ਅਧਿਤ੍ਥਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਭੋ ਅਧਿਤ੍ਥਿ, ਅਧਿਤ੍ਥਿ ਪਸ੍ਸ, ਅਧਿਤ੍ਥਿ ਕਤਂ, ਅਧਿਤ੍ਤਿ ਚਰਤਿ, ਅਧਿਤ੍ਥਿ ਦੇਹਿ, ਅਧਿਤ੍ਥਿ ਅਪੇਹਿ, ਅਧਿਤ੍ਥਿ ਆਯਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਤ੍ਥਿ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ. ਏਵਂ ਅਧਿਕੁਮਾਰਿ, ਅਨ੍ਤਭੂਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਧਾਨਸ੍ਸ ਘਪਸ੍ਸ ‘‘ਘਪਸ੍ਸ+ਨ੍ਤਸ੍ਸਾ+ਪ੍ਪਧਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸੋ.
ਸਹ=ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਂ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਪਰਿ ਚ ਸਮਾਸਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਤ੍ਥ ‘‘ਅਕਾਲੇ ਸਤਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਸਹਸ੍ਸ ਸਾਦੇਸੋ. ਸ੍ਯਾਦਿਮ੍ਹਿ ਕਤੇ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਮਾ+ਮਾਦਿਤੋ’’ਤਿ ਸ੍ਯਾਦੀਨਂ ਲੋਪੇ ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ‘‘ਨਾ+ਤੋ+ਮਪਞ੍ਚਮਿਯਾ’’ਤਿ ਅਪਞ੍ਚਮਿਯਾ ਪਟਿਸੇਧੋ ਚ ਅਕਾਰਨ੍ਤਅਸਂਖ੍ਯਸਮਾਸਤੋ ਪਰਾਸਂ ਸਬ੍ਬਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਅਂਆਦੇਸੋ ਚ ਹੋਤਿ. ਏਵ+ਮੁਪਰਿਪਿ.
ਭਿਕ੍ਖਾਨਂ ਸਮਿਦ੍ਧਿ ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ, ਏਤ੍ਥ ਘਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸੋ. ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਭੋ ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ, ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸ. ਨਾ+ਸ੍ਮਿਂਸੁ ‘‘ਵਾ ਤਤਿਯਾ ਸਤ੍ਤਮੀਨਂ’’ਤਿ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ ਅਂ, ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਸੁਭਿਕ੍ਖੇਨ ਵਾ ਕਤਂ, ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਸੁਭਿਕ੍ਖੇਨ ਵਾ ਚਰਤਿ, ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਦੇਹਿ. ਪਞ੍ਚਮਿਯਂ ਅ+ਮਬ੍ਭਾਵਾ ਸੁਭਿਕ੍ਖਾ ਅਪਗਚ੍ਛ, ਸੁਭਿਕ੍ਖ+ਮਾਯਤ੍ਤਂ, ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਸੁਭਿਕ੍ਖੇ ਵਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ.
ਸਮੀਪਤ੍ਥੇ-ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਸ ਸਮੀਪਂ ਉਪਕੁਮ੍ਭਂ, ਏਵਂ ਉਪਨਗਰਂ, ਭੋ ਉਪਕੁਮ੍ਭਂ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਸਾਕਲ੍ਯੇ-ਤਿਣਮ੍ਪਿ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸਤਿਣਂ, ਤਿਣਮ੍ਪਿ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰਣੀਯ+ਮਜ੍ਝੋਹਰਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮਂ. ਅਗ੍ਗਿਮ੍ਪਿ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸਾਗ੍ਗਿ, ਅਗ੍ਗਿਗਨ੍ਥਂਪਿ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਅਧੀਤੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਵਾਰਗ੍ਗਹਣਂ ਅਧਿਤ੍ਥਿਸਮਂ.
ਅਭਾਵੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਭੇਦਾ ਬਹੁਵਿਧੋ, ਤਤ੍ਰ ਇਦ੍ਧਾਭਾਵੇਵਿਗਤਾ ਇਦ੍ਧਿ=ਵਿਭੂਤਿ ਸਦ੍ਦਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਦੁਸ੍ਸਦ੍ਦਿਕਂ. ਅਤ੍ਥਾਭਾਵੇਮਕ੍ਖਿਕਾਨਂ ਅਭਾਵੋ ਨਿਮ੍ਮਕ੍ਖਿਕਂ, ਨਿਦ੍ਦਰਥਂ, ਨਿਮ੍ਮਸਕਂ. ਅਤਿਕ੍ਕਮਾਭਾਵੇ-ਅਤਿਗਤਾਨਿ ਤਿਣਾਨਿ ਨਿਤ੍ਤਿਣਂ. ਉਪਭੋਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਵਤ੍ਤਮਾਨਕਾਲਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇ-ਅਤਿਗਤਂ ਲਹੁਪਾਵੁਰਣਂ ਅਤਿਲਹੁਪਾਵੁਰਣਂ, ਲਹੁਪਾਵੁਰਣਸ੍ਸ ਨਾ+ਯਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਲੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਯਥਾਤ੍ਥੋ+ਨੇਕਵਿਧੋ, ਤਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਗਤਾਯਂ-ਯੋਗ੍ਗਂ ਰੂਪ+ਮਨੁਰੂਪਂ. ਵਿਚ੍ਛਾਯਂ-ਅਦ੍ਧਮਾਸਂ ਅਦ੍ਧਮਾਸਂ ਅਨੁ ਅਨ੍ਵਦ੍ਧਮਾਸਂ, ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥਾਨਤਿਵਤ੍ਤਿਯਂ-ਸਤ੍ਤਿਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਯਥਾਸਤ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ, ਯਥਾਬਲਂ. ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ ਯਾ ਯਾ ਪਰਿਸਾ ਯਥਾਪਰਿਸਾ. ਸਦਿਸਤ੍ਥੇ-ਕਿਖਿਯਾ ਕਣ੍ਹਵਿਚ੍ਛਿਤਧੇਨੁਯਾ ਸਦਿਸੋ ਸਕਿਖਿ, ਸਹਸ੍ਸ ਸਾਦੇਸੋ. ਆਨੁਪੁਬ੍ਬਿਯਂ-ਜੇਟ੍ਠਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਅਨੁਜੇਟ੍ਠਂ.
ਪਚ੍ਛਾਅਤ੍ਥੇ-ਰਥਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾ ਅਨੁਰਥਂ.
ਯੁਗਪਦਤ੍ਥੇ-ਚਕ੍ਕੇਨ ਸਹ=ਏਕਕਾਲਂ ਸਚਕ੍ਕਂ, ਚਕ੍ਕੇਨ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨਿਧੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੩. ਯਥਾ ਨ ਤੁਲ੍ਯੇ
ਯਥਾਸਦ੍ਦੋ ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥੋ ਨ ਭਵਤਿ. ਯਥਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ, ਤਥਾ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਉਪਮਾਨਭੂਤੋ ਯਥਾਸਦ੍ਦੋ ‘ਤਥਾ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਉਪਮੇਯ੍ਯ+ਮਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਾਪੇਕ੍ਖ+ਮਸਮਤ੍ਥਂ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਞਾਯਾ ਅਸਮਾਸੇ ‘‘ਨ ਤੁਲ੍ਯੇ’’ਤਿ ਪਟਿਸੇਧੋ ਕਿਮਤ੍ਥ+ਮਿਤਿ ਚੇ. ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਯਥਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਸਮੁਦਾਯਮੇਵ ਉਪਮਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਨ ਵਿਸੁਂ ਯਥਾਸਦ੍ਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸੇਵ ਉਪਮੇਯ੍ਯਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇ ਨ ਅਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤਾ ਨ ਵਿਸੁਂ ਯਥਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਦਿਸ੍ਸੇ ਪਤ੍ਤਸਮਾਸਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਧਤ੍ਥ+ਮਿਦਂ. ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਥੇਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਥੇਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਤੁਲ੍ਯੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਯਥਾਕਥਞ੍ਚਿ ਸਾਦਿਸ੍ਸਂ, ਞਾਯਤੇ ਯਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵਂ;
ਉਪਮਾ ਨਾਮ ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ, ਪਪਞ੍ਚੋ ਬਹੁਧਾ ਭਵੇ.
੪. ਯਾਵਾ+ਵਧਾਰਣੇ
ਯਾਵਸਦ੍ਦੋ ਅਵਧਾਰਣੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥੋ ਭਵਤਿ. ਅਵਧਾਰਣਂ=ਏਤ੍ਤਕਤਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਯਾਵਨ੍ਤਾਨਿ ਅਮਤ੍ਤਾਨਿ=ਭਾਜਨਾਨਿ ਯਾਵਾਮਤ੍ਤਂ, ਇਮਿਨਾ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ਸੇਸਂ ਪੁਬ੍ਬਸਮਂ. ਜੀਵਸ੍ਸ ਯਤ੍ਤਕੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਯਾਵਜੀਵਂ. ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ, ‘‘ਸਕਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਕਪਚ੍ਚਯੋ. ਯਤ੍ਤਕੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ.
੫. ਪਯ੍ਯਪਾ ਬਹਿ ਤਿਰੋ ਪੁਰੇ ਪਚ੍ਛਾ ਵਾ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾ
ਪਰਿਆਦਯੋ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਵਾ. ਪਰਿ ਪਬ੍ਬਤਾ ਪਰਿਪਬ੍ਬਤਂ. ਵਾਸ੍ਸ ਵਾਕ੍ਯਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਪਰਿ ਪਬ੍ਬਤਾ ਇਚ੍ਚਾਦਯੋਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਪ ਪਬ੍ਬਤਾ ਅਪਪਬ੍ਬਤਂ, ਆ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਾ ਆਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਂ, ਬਹਿ ਗਾਮਾ ਬਹਿਗਾਮਂ, ਤਿਰੋ ਪਬ੍ਬਤਾ ਤਿਰੋਪਬ੍ਬਤਂ, ਪੁਰੇ ਭਤ੍ਤਾ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ, ਪਚ੍ਛਾ ਭਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਉਪਕੁਮ੍ਭਸਮਂ, ਇਮਿਨਾ ਸਮਾਸੋ ਵਿਸੇਸੋ. ਏਵ+ਮੁਪਰਿਸੁਤ੍ਤੇਪਿ.
ਵਾਤ੍ਯ+ਧਿਕਾਰੋ –
੬. ਸਮੀਪਾ+ਯਾਮੇਸ੍ਵ+ਨੁ
‘‘ਅਸਂਖ੍ਯ’’ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸਸ੍ਸ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥਂ ਸਮੀਪਗ੍ਗਹਣਂ. ਅਨੁਸਦ੍ਦੋ ਸਾਮੀਪ੍ਯੇ ਆਯਾਮੇ ਚ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥੋ ਵਾ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਸਮੀਪਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਭਾਵਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਸਾਮੀਪ੍ਯਮੇਵ ਗਮ੍ਯਤੇਤਿ ਸਾਮੀਪ੍ਯੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਨਸ੍ਸ ਅਨੁ=ਸਮੀਪਂ ਅਨੁਵਨਂ, ਗਙ੍ਗਾਯ ਅਨੁ=ਆਯਾਮੋ ਅਨੁਗਙ੍ਗਂ, ਗਙ੍ਗਾਯ ਅਨੁ ਵਾ ਬਾਰਾਣਸੀ.
੭. ਤਿਟ੍ਠਗ੍ਵਾਦੀਨਿ
ਤਿਟ੍ਠਗੁਆਦੀਨਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਪਿ ਅਸ੍ਮਿਂ ਅਸਂਖ੍ਯਸਮਾਸੇ ਨਿਪਾਤਿਯਨ੍ਤਿ. ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਗਾਵੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇਤਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਸਦ੍ਦ+ਗੋਸਦ੍ਦੇਹਿ ਪਠਮਾਯੋਮ੍ਹਿ ਕਤੇ ‘‘ਵਾ+ਨੇਕਞ੍ਞਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਸਮਾਸੋ, ਇਮਿਨਾ ਨਿਪਾਤਨਾ ਲੋਪੇ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਥੇ ਚ ਕਤੇ ਸਿਮ੍ਹਿ ਗੋਸ੍ਸ ‘‘ਗੋਸ੍ਸੁ’’ਤਿ ਉਕਾਰੇ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਮਾ+ਮਾਦਿਤੋ’’ਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਲੋਪੋ. ਏਵਂ ਵਹਨ੍ਤੀ ਗਾਵੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇਤਿ ਵਹਗ੍ਗੁ ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਵੇਲਾਪ੍ਪਕਾਸਕਪਾਤੋਆਦੀਨਮ੍ਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹੋ, ਪਾਤੋ ਨਹਾਨਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਮੀਅਮਾਦਿਸਮਾਸੇ ਪਾਤਨਹਾਨਂ, ਏਵਂ ਸਾਯਨਹਾਨਂ, ਪਾਤਕਾਲਂ, ਸਾਯਕਾਲਂ, ਪਾਤਮੇਘਂ, ਸਾਯਮੇਘਂ, ਪਾਤਮਗ੍ਗਂ, ਸਾਯਮਗ੍ਗਂ, ਏਤ੍ਥ ‘‘ਏਓਨ+ਮ ਵਣ੍ਣੇ’’ਤਿ ਅਕਾਰੋ, ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਸ੍ਸ ਲੋਪੋ ਚ ਹੋਤਿ.
੮. ਓਰੇ+ਪਰਿ+ਪਟਿ+ਪਾਰੇ+ਮਜ੍ਝੇ+ਹੇਟ੍ਠੁ+ਦ੍ਧਾ+ਧੋ+ਨ੍ਤੋ ਵਾ ਛਟ੍ਠਿਯਾ.
ਓਰਾਦਯੋ ਸਦ੍ਦਾ ਛਟ੍ਠਿਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਓਰਂ ਗਙ੍ਗਾਯ ਓਰੇਗਙ੍ਗਾ, ਉਪਰਿ ਸਿਖਰਸ੍ਸ ਉਪਰਿਸਿਖਰਂ, ਪਟਿ=ਮੁਖਂ ਸੋਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸੋਤਂ, ਪਾਰਂ ਯਮੁਨਾਯ ਪਾਰੇਯਮੁਨਂ, ਮਜ੍ਝਂ ਗਙ੍ਗਾਯ ਮਜ੍ਝੇਗਙ੍ਗਂ, ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਸਾਦਂ, ਉਦ੍ਧਂ ਗਙ੍ਗਾਯ ਉਦ੍ਧਗਙ੍ਗਂ, ਅਧੋ ਗਙ੍ਗਾਯ ਅਧੋਗਙ੍ਗਂ, ਅਨ੍ਤੋ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਪਾਸਾਦਂ. ਇਮਿਨਾ ਨਿਪਾਤਨਾਵ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਲੋਪੇ ਚ ਏਕਾਰੇ ਚ ਕਤੇ ਓਰੇਚ੍ਚਾਦਿ ਹੋਤਿ.
੧੦. ਅ+ਮਾਦਿ
ਅ+ਮਾਦਿਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹ ਬਹੁਲ+ਮੇਕਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ+ਤ੍ਥੋ, ਪਧਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗ+ਮਸ੍ਸ ਚ;
ਦੁਤਿਯਨ੍ਤਾਦਿਪਦੇਕਤ੍ਥੋ, ਬਹੁਧਾ ਤਂ ਵਿਭਜ੍ਜਤੇ.
ਪਰੇਸ+ਮਿਸ੍ਸਤੇ ਤਞ੍ਚ, ਭਿਯ੍ਯੋ ਤਪ੍ਪੁਰਿਸਾ+ਖ੍ਯਯਾ;
ਤਂ ਯਥਾ+ਤ੍ਰ ਰਾਜਾਪਚ੍ਚਂ, ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ+ਮਿਤੀਦਿਸਂ.
ਅ+ਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਨਂ ਕਾਰਕਾਨਂ ਅਕਾਰਕਾਨਞ੍ਚ ਸਮਾਸੋ ਕਤ੍ਥਚਿਮੇਵ ਵਾ ਹੋਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਬਹੁਲਂਵਿਧਾਨੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਾਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਮਾਦਿ ਗਤ+ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ+ਤੀਤਾ+ਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤ+ਪਤ੍ਤਾ+ਪਨ੍ਨਾਦੀਹਿ ਭਵਤਿ. ਸਰਣਂ ਗਤੋਤਿ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ‘‘ਏਕਤ੍ਥਤਾਯਂ’’ਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਲੋਪਾਦਿ ਉਪਰਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬਸਮਂ. ਸਰਣਗਤੋ, ਸਰਣਗਤਾ. ਸਰਣਗਤਾ, ਸਰਣਗਤਾਯੋ. ਸਰਣਗਤਂ ਕੁਲਂ, ਸਰਣਗਤਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਰਞ੍ਞਗਤੋ, ਭੂਮਿਗਤੋ. ਧਮ੍ਮਂ ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ, ਅਤ੍ਥਨਿਸ੍ਸਿਤੋ. ਭਵਂ ਅਤੀਤੋ ਭਵਾਤੀਤੋ, ਕਾਲਾਤੀਤੋ. ਪਮਾਣਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਪਮਾਣਾਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਲੋਕਾਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ. ਸੁਖਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸੁਖਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਸੋਤਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ, ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨੋ, ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ. ਰਥਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹੋ ਰਥਾਰੁਲ਼੍ਹੋ. ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਂ ਸੋਭਣੋ ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਸੋਭਣੋ, ਮੁਹੁਤ੍ਤਸੁਖਂ. ਅਕਾਰਕਾਨਂ ਸਮਾਸੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ. ਵੁਤ੍ਤਿਯੇਵੋ+ਪਪਦਸਮਾਸੇ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਕਾਰੋ, ਕੁਮ੍ਭਕਾਰੋ, ਅਤ੍ਥਂ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਕਾਮੋ, ਧਮ੍ਮਕਾਮੋ, ਧਮ੍ਮਂ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਧਰੋ, ਵਿਨਯਧਰੋ. ਸਾਨਂ ਪਚਤੀਤਿ ਸਪਾਕੋ, ਤਨ੍ਤਂ ਵਾਯਤੀਤਿ ਤਨ੍ਤਵਾਯੋ, ਵਰਂ ਆਹਰਤੀਤਿ ਵਰਾਹਰੋ. ਨ੍ਤ+ਮਾਨ+ਕ੍ਤਵਨ੍ਤੇਹਿ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵ. ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਮਾਨੋ, ਓਦਨਂ ਭੁਤ੍ਤਵਾ.
ਤਤਿਯਾਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਕਿਤਕ+ਪੁਬ੍ਬ+ਸਦਿਸ+ਸਮੋ+ਨਤ੍ਥ+ਕਲਹ+ਨਿਪੁਣ+ਮਿਸ੍ਸ+ਸਖਿਲਾਦੀਹਿ. ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਭਾਸਿਤੋ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਏਵਂ ਜਿਨਦੇਸਿਤੋ. ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਵਣ੍ਣਿਤੋ ਸਤ੍ਥੁਵਣ੍ਣਿਤੋ. ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਗਰਹਿਤੋ ਵਿਞ੍ਞੁਗਰਹਿਤੋ, ਵਿਞ੍ਞੁਪ੍ਪਸਤ੍ਥੋ, ਇਸ੍ਸਰਕਤਂ, ਸਯਂ ਕਤਂ, ਸੁਕੇਹਿ ਆਹਟਂ ਸੁਕਾਹਟਂ, ਰਞ੍ਞਾ ਹਤੋ ਰਾਜਹਤੋ, ਰਾਜਪੀਲ਼ਿਤੋ. ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਦਡ੍ਢੋ ਅਗ੍ਗਿਦਡ੍ਢੋ, ਸਪ੍ਪੇਨ ਦਟ੍ਠੋ ਸਪ੍ਪਦਟ੍ਠੋ, ਸਲ੍ਲੇਹਿ ਵਿਦ੍ਧੋ ਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋ, ਇਚ੍ਛਾਯ ਪਕਤੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਏਵਂ ਸੁਖਸਹਗਤਂ, ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਮਿਤ੍ਤਸਂਸਗ੍ਗੋ, ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਜਾਤਿਥਦ੍ਧੋ, ਗੁਣਹੀਨੋ, ਗੁਣਵੁਦ੍ਧੋ, ਚਤੁਵਗ੍ਗਕਰਣੀਯਂ, ਚਤੁਵਗ੍ਗਾਦਿਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਕਾਕੇਹਿ ਪੇਯ੍ਯਾ ਕਾਕਪੇਯ੍ਯਾ, ਨਦੀ. ਕ੍ਵਚਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯੇਵ, ਉਰਸਾ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਉਰਗੋ, ਪਾਦੇਨ ਪਿਵਤੀਤਿ ਪਾਦਪੋ. ਕ੍ਵਚਿ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵ, ਫਰਸੁਨਾ ਛਿਨ੍ਨਵਾ, ਕਾਕੇਹਿ ਪਾਤਬ੍ਬਾ, ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਬ੍ਬਾਦਿਯੋਗੇ-ਮਾਸੇਨ ਪੁਬ੍ਬੋ ਮਾਸਪੁਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਮਾਤੁਸਦਿਸੋ, ਮਾਤੁਸਮੋ. ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ, ਸੀਲਵਿਕਲੋ, ਅਸਿਕਲਹੋ, ਵਾਚਾਨਿਪੁਣੋ, ਯਾਵਕਾਲਿਕਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਂ, ਵਾਚਾਸਖਿਲੋ. ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਦਿਸੋ ਸਤ੍ਥੁਸਦਿਸੋ, ਸਤ੍ਥੁਕਪ੍ਪੋ, ਪੁਞ੍ਞੇਨ ਅਤ੍ਥਿਕੋ ਪੁਞ੍ਞਤ੍ਥਿਕੋ, ਗੁਣਾਧਿਕੋ. ਦਧਿਨਾ ਉਪਸਿਤ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਦਧਿਭੋਜਨਂ, ਗੁਲ਼ੇਨ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਓਦਨੋ ਗੁਲ਼ੋਦਨੋ. ਕਾਰਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਕ੍ਰਿਯਾਯ ਕਤੋ, ਉਪਸਿਤ੍ਤਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਪਞ੍ਞਾਯਨੇਪਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯੇਵੋ+ਪਸਿਤ੍ਤਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਨ+ਮਾਖ੍ਯਾਪਨਤੋ ਨਤ੍ਥਾ+ਯੁਤ੍ਤਤ੍ਥਤਾ. ਏਵਂ ਖੀਰੋਦਨੋ. ਅਸ੍ਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਰਥੋ ਅਸ੍ਸਰਥੋ, ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ, ਜਮ੍ਬੁਯਾ ਪਞ੍ਞਾਤੋ ਲਕ੍ਖਿਤੋ ਦੀਪੋ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪੋ, ਏਕੇਨ ਅਧਿਕਾ ਦਸ ਏਕਾਦਸ, ਜਾਤਿਯਾ ਅਨ੍ਧੋ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ, ਪਕਤਿਯਾ ਮੇਧਾਵੀ ਪਕਤਿਮੇਧਾਵੀ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਚਤੁਤ੍ਥੀਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਤਦਤ੍ਥ+ਅਤ੍ਥ+ਹਿਤ+ਦੇਯ੍ਯਾਦੀਹਿ. ਤਦਤ੍ਥੇ-ਕਥਿਨਸ੍ਸ ਦੁਸ੍ਸਂ ਕਥਿਨਦੁਸ੍ਸਂ, ਕਥਿਨਚੀਵਰਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਚੀਵਰਦੁਸ੍ਸਂ, ਚੀਵਰਮੂਲਂ, ਯਾਗੁਯਾ ਅਤ੍ਥਾਯ ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਯਾਗੁਤਣ੍ਡੁਲਾ, ਭਤ੍ਤਤਣ੍ਡੁਲਾ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਭਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਘਭਤ੍ਤਂ, ਆਗਨ੍ਤੁਕਭਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਗਮਿਕਭਤ੍ਤਂ, ਪਾਸਾਦਾਯ ਦਬ੍ਬਂ ਪਾਸਾਦਦਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥ ਚਾ+ਯਂ ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਿਲਿਙ੍ਗਤਾ ਚ-ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਹਾਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਤ੍ਥੋ ਵਿਹਾਰੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਤ੍ਥਾ ਯਾਗੁ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਤ੍ਥਂ ਚੀਵਰਂ. ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਯਦਤ੍ਥੋ, ਯਦਤ੍ਥਾ, ਯਦਤ੍ਥਂ. ਏਵਂ ਤਦਤ੍ਥੋ, ਤਦਤ੍ਥਾ, ਤਦਤ੍ਥਂ. ਤਥਾ ਲੋਕਹਿਤੋ. ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਦੇਯ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਦੇਯ੍ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਂ. ਸਙ੍ਘਦੇਯ੍ਯਂ ਚੀਵਰਂ. ਇਧ ਨ ਹੋਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਦਾਤਬ੍ਬਂ’’.
ਪਞ੍ਚਮੀਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਪਗਮਨ+ਭਯ+ਵਿਰਤਿ+ਮੋਚਨਤ੍ਥਾਦੀਹਿ. ਮੇਥੁਨਸ੍ਮਾ ਅਪੇਤੋ ਮੇਥੁਨਾਪੇਤੋ, ਏਵਂ ਪਲਾਪਗਤੋ, ਨਗਰਨਿਗ੍ਗਤੋ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਕਾਮਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਕਾਮਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ, ਰੁਕ੍ਖਗ੍ਗਾ ਪਤਿਤੋ ਰੁਕ੍ਖਗ੍ਗਪਤਿਤੋ, ਸਾਸਨਚ੍ਚੁਤੋ, ਆਪਤ੍ਤਿ- ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਧਰਣੀਤਲਗ੍ਗਤੋ, ਸਬ੍ਬਭਵੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਟੋ ਸਬ੍ਬਭਵਨਿਸ੍ਸਟੋ. ਭਯਤਾਦਿਯੋਗੇ-ਰਾਜਤੋ ਭਯਂ ਰਾਜਭਯਂ, ਚੋਰਭਯਂ, ਅਮਨੁਸ੍ਸਭਯਂ, ਅਗ੍ਗਿਭਯਂ, ਪਾਪਭੀਤੋ, ਪਾਪਭੀਰੁਕੋ. ਅਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਵਿਰਤਿ ਅਕਤ੍ਤਬ੍ਬਵਿਰਤਿ, ਏਵਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਵਿਰਤਿ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਵਿਰਤਿ. ਬਨ੍ਧਨਾ ਮੁਤ੍ਤੋ ਬਨ੍ਧਨਮੁਤ੍ਤੋ, ਵਨਮੁਤ੍ਤੋ, ਬਨ੍ਧਨਮੋਕ੍ਖੋ. ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠੁਕ੍ਕਟ੍ਠਂ, ਓਮਕੋਮਕਂ. ਕ੍ਵਚਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯੇਵ, ਕਮ੍ਮਤੋ ਜਾਤਂ ਕਮ੍ਮਜਂ, ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਜਂ, ਉਤੁਜਂ, ਆਹਾਰਜਂ. ਇਧ ਨ ਹੋਤਿ ‘ਪਾਸਾਦਾ ਪਤਿਤੋ’.
ਛਟ੍ਠੀਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਰਞ੍ਞੋ ਪੁਤ੍ਤੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਰਾਜਪੁਰਿਸੋ, ਆਚਰਿਯਪੂਜਕੋ, ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕੋ, ਬੁਦ੍ਧਰੂਪਂ, ਜਿਨਵਚਨਂ, ਸਮੁਦ੍ਦਘੋਸੋ, ਧਞ੍ਞਾਨਂ ਰਾਸਿ ਧਞ੍ਞਰਾਸਿ, ਪੁਪ੍ਫਗਨ੍ਧੋ, ਫਲਰਸੋ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਲਹੁਤਾ ਕਾਯਲਹੁਤਾ. ਮਰਣਸ੍ਸਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ, ਅਯਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤੋ ਅਯੋਪਤ੍ਤੋ, ਏਤ੍ਥ ‘‘ਮਨਾਦ੍ਯਾਪਾਦੀਨ+ਮੋ ਮਯੇ ਚੇ’’ਤਿ ਓ. ਏਵਂ ਸੁਵਣ੍ਣਕਟਾਹਂ, ਪਾਨੀਯਥਾਲਕਂ, ਸਪ੍ਪਿਕੁਮ੍ਭੋ, ਦੇਵਾਨਂ ਰਾਜਾ ਦੇਵਰਾਜਾ. ਪੁਮਸ੍ਸ ਲਿਙ੍ਗਂ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ, ‘‘ਪੁਂ ਪੁਮਸ੍ਸਵਾ’’ਤਿ ਪੁਮਸ੍ਸ ਪੁਂ, ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਲੋਪੋ, ਲਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਭਾਵੋ ਚ. ਹਤ੍ਥਿਪਦਂ, ਇਤ੍ਥਿਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੋ, ਜਮ੍ਬੁਸਾਖਾ, ਏਤ੍ਥ ਈਕਾਰੂਕਾਰਾਨਂ ਰਸ੍ਸੋ. ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ ਨ੍ਤ+ਮਾਨ+ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਯ+ਪੂਰਣ+ਭਾਵ+ਤਿਤ੍ਤਤ੍ਥੇਹਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਮਮਾ+ਨੁਕੁਬ੍ਬਂ, ਮਮਾ+ਨੁਕੁਰੁਮਾਨੋ, ਗੁਨ੍ਨਂ ਕਣ੍ਹਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਖੀਰਤਮਾ, ਸਿਸ੍ਸਾਨਂ ਪਞ੍ਚਮੋ, ਪਟਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤਾ. ਕ੍ਵਚਿ ਹੋਤੇਵ ‘ਵਤ੍ਤਮਾਨਸਾਮੀਪ੍ਯਂ’. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸੁਕ੍ਕਾ ਦਨ੍ਤਾਤਿ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਨ ਹੋਤਿ. ਫਲਾਨਂ ਤਿਤ੍ਤੋ, ਫਲਾਨ+ਮਾਸਿਤੋ, ਫਲਾਨਂ ਸੁਹਿਤੋ. ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚਂ ਗੇਹਂ’’ਤਿ ਸਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਨ ਹੋਤਿ. ‘‘ਰਞ੍ਞੋ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਧਨਂ’’ਤਿ ਧਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਛਟ੍ਠੀਤਿ ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਕੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾ ਨ ਹੋਤਿ. ‘‘ਰਞ੍ਞੋ ਗੋ ਚ ਅਸ੍ਸੋ ਚ ਪੁਰਿਸੋ ਚਾ’’ਤਿ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਤਾਯ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵ. ਰਞ੍ਞੋ ਗਵਸ੍ਸਪੁਰਿਸਾ ਰਾਜਗਵਸ੍ਸਪੁਰਿਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਿ ਹੋਤੇਵ, ਏਕਤ੍ਥੀਭਾਵਾ. ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਸਦ੍ਦਾਨਂ ਪਨ ਨਿਚ੍ਚਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇਪਿ ਗਮਕਤ੍ਤਾ ਸਮਾਸੋ, ਗਮਕਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਸਮਾਸਸ੍ਸ ਨਿਬਨ੍ਧਨਂ, ਯਥਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗੁਰੁਕੁਲਂ, ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕਸਙ੍ਘੋਤਿਆਦਿ.
ਸਤ੍ਤਮੀਤਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਰੂਪੇ ਸਞ੍ਞਾ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾ, ਏਵਂ ਰੂਪਸਞ੍ਚੇਤਨਾ, ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ. ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਧਮ੍ਮੇ ਰਤੋ ਧਮ੍ਮਰਤੋ, ਧਮ੍ਮਾਭਿਰਤਿ, ਧਮ੍ਮਰੁਚਿ, ਧਮ੍ਮਗਾਰਵੋ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਦਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਭਵਨ੍ਤਰਕਤਂ. ਦਸ੍ਸਨੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸਾਦੋ. ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਾਸੋ ਅਰਞ੍ਞਵਾਸੋ, ਵਿਕਾਲਭੋਜਨਂ, ਕਾਲਵਸ੍ਸਂ, ਵਨਪੁਪ੍ਫਂ, ਵਨਮਹਿਸੋ, ਗਾਮਸੂਕਰੋ, ਸਮੁਦ੍ਦਮਚ੍ਛਾ, ਆਵਾਟਕਚ੍ਛਪੋ, ਆਵਾਟਮਣ੍ਡੂਕੋ, ਕੂਪਮਣ੍ਡੂਕੋ, ਤਿਤ੍ਥਨਾਵਾ. ਇਤ੍ਥੀਸੁ ਧੁਤ੍ਤੋ ਇਤ੍ਥਿਧੁਤ੍ਤੋ, ਅਕ੍ਖਧੁਤ੍ਤੋ. ਛਾਯਾਯਂ ਸੁਕ੍ਖੋ ਛਾਯਾਸੁਕ੍ਖੋ, ਅਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਕਂ, ਚਾਰਕਵਨੋ. ਕ੍ਵਚਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯੇਵ, ਵਨੇ ਚਰਤੀਤਿ ਵਨਚਰਕੋ, ਕੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਿ ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਚ੍ਛਿਸਯਾ, ਥਲੇ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਥਲਟ੍ਠੋ, ਜਲਟ੍ਠੋ, ਪਬ੍ਬਤਟ੍ਠੋ, ਮਗ੍ਗਟ੍ਠੋ. ਪਙ੍ਕੇ ਜਾਤਂ ਪਙ੍ਕਜਂ, ਸਰੋਰੁਹ+ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ. ਇਧ ਨ ਹੋਤਿ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ, ਆਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ, ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੧੧. ਵਿਸੇਸਨ+ਮੇਕਤ੍ਥੇਨ
ਵਿਸੇਸਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸ੍ਸੇਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਨਸਹੇ+ਕਤ੍ਥਂ ਹੋਤਿ.
ਸਮਾਨਤ੍ਥੇ ਪਦੇ ਯਤ੍ਥ, ਭੇਦ੍ਯਭੇਦਕਵਾਚਕੇ;
ਵਿਸੇਸਨਸਮਾਸੋ+ਯਂ, ਵਿਸੇਸ੍ਸਤ੍ਥਪਧਾਨਤੋ.
ਵਿਸੇਸ੍ਸਗਤ+ਮੇਵ+ਤ੍ਰ, ਲਿਙ੍ਗ+ਮੇਤਂ ਪਰਂ ਤਤੋ;
ਕਮ੍ਮਧਾਰਯ+ਮਿਚ੍ਚੇ+ਸ, ਸਮਾਸੋ+ਞ੍ਞੇਹਿ ਸਞ੍ਞਿਤੋ.
ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਿਸੇਸ੍ਸੇਨਾਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਲਬ੍ਭਮਾਨਆਕਡ੍ਢਿਤਸਦ੍ਦਂ ਪਤਿ ‘‘ਵਿਸੇਸ੍ਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ –
ਸਾਮਞ੍ਞਵਤ੍ਥੁ ਯਾ ਵਤ੍ਥ+ਨ੍ਤਰਤੋ ਤੁ ਵਿਸੇਸਿਯ;
ਏਕਪ੍ਪਕਾਰੇ ਠਪਨਾ, ਵਿਸੇਸਨ+ਮਿਤੀ+ਰਿਤਂ.
ਏਕਪ੍ਪਕਾਰਗਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਵਿਸੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਪਦਾਨਿ ਯਾਨਿ ਯਾਨੇਵ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ+ਮੁਪਯਨ੍ਤਿ+ਹ;
ਗਮ੍ਯਤੇ ਕਾਮਚਾਰੇਨ, ਵਿਸੇਸਨ+ਵਿਸੇਸ੍ਸਤਾਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਪ੍ਪਲਦਬ੍ਬਂ ਰਤ੍ਤੁਪ੍ਪਲਾਦਿਤੋ ਵਿਸੇਸਯਤੀਤਿ ਨੀਲਸਦ੍ਦੋ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਤੇਨ ਵਿਸੇਸਿਯਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਲਸਦ੍ਦੋ ਵਿਸੇਸ੍ਸਂ. ਅਪਿ ਚ ਭਮਰ+ਙ੍ਗਾਰਾਦਿਸਾਮਞ੍ਞ ਨੀਲਤ੍ਥਤੋ ਵਿਸੇਸਿਯਤੀਤਿ ਨੀਲਂ ਵਿਸੇਸ੍ਸਂ. ਨ ਵਤ੍ਥਾਦੀਨਂ, ਉਪ੍ਪਲਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਵਿਸੇਸਨਤੋ ਉਪ੍ਪਲਂ ਵਿਸੇਸਨਂਤਿ ਕਾਮਚਾਰੇਨੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਿ ਚ –
ਪਰਿਤੋ ਅਯਨ੍ਤ੍ਯ+ਨੇਨ+ਤ੍ਥਾ, ਪਰਿਯਾਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਗੋਵਾਚਾਤਿ ਪਵੁਤ੍ਤੇ ਤੁ, ਵਾਚਤ੍ਥੋ ਤੁ ਵਿਸੇਸਨਂ.
ਵਿਸੇਸ੍ਸੇ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਾ ਯਾ, ਲਿਙ੍ਗ+ਸਂਖ੍ਯਾ+ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ;
ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣੇ ਭਿਯ੍ਯੋ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਤਾ ਵਿਸੇਸਨੇਤਿ –
ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਮਹਨ੍ਤੋ+ਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਾਦਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਭਿਯ੍ਯੋਤਿ ਕਿਂ, ਦੇਵਾ ਪਮਾਣਂ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਸੋ ਚ ਛਬ੍ਬਿਧੋ ਵਿਸੇਸਨਪੁਬ੍ਬਪਦੋ, ਵਿਸੇਸਨੁਤ੍ਤਰਪਦੋ, ਵਿਸੇਸਨੋਭਯਪਦੋ, ਉਪਮਾਨੁਤ੍ਤਰਪਦੋ, ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਪੁਬ੍ਬਪਦੋ, ਅਵਧਾਰਣਪੁਬ੍ਬਪਦੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਪੁਬ੍ਬਪਦੇ ਤਾਵ-ਮਹਨ੍ਤੋ ਚ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਚਾਤਿ ਵਾਕ੍ਯੇ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਮਾਸੋ. ‘‘ਟ ਨ੍ਤ+ਨ੍ਤੂਨਂ’’ਤਿ ਨ੍ਤਸ੍ਸ ਟਾਦੇਸੇ ਦੀਘੋ ਹੋਤਿ, ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਾ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਵਾਕ੍ਯੇ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣਭਾਵ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਚ+ਤ-ਸਦ੍ਦਪਯੋਗੋ. ਵੁਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤੁ ਸਮਾਸੇਨੇਵ ਤਪ੍ਪਕਾਸਨਤੋ ਨ ਤਪ੍ਪਯੋਗੋ. ਏਵ+ਮਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਨ+ਮਪ੍ਪਯੋਗੋ. ਏਵਂ ਮਹਾਵੀਰੋ, ਮਹਾਮੁਨਿ. ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ ਤਂ ਬਲਞ੍ਚਾਤਿ ਮਹਾਬਲਂ, ਮਹਬ੍ਭਯਂ. ਸਨ੍ਤੋ ਚ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਚਾਤਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ. ਤਥਾ ਪੁਬ੍ਬਪੁਰਿਸੋ, ਅਪਰਪੁਰਿਸੋ, ਪਠਮਪੁਰਿਸੋ, ਮਜ੍ਝਿਮਪੁਰਿਸੋ, ਉਤ੍ਤਮਪੁਰਿਸੋ, ਪਰਪੁਰਿਸੋ, ਸੇਤਹਤ੍ਥੀ, ਕਣ੍ਹਸਪ੍ਪੋ, ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਂ, ਰਤ੍ਤੁਪ੍ਪਲਂ, ਲੋਹਿਤਚਨ੍ਦਨਂ. ਕ੍ਵਚਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਪੁਣ੍ਣੋ ਮਨ੍ਤਾਨੀਪੁਤ੍ਤੋ, ਚਿਤ੍ਤੋ ਗਹਪਤਿ. ਪੁਮਾ ਚ ਸੋ ਕੋਕਿਲੋ ਚਾਤਿ ਪੁਙ੍ਕੋਕਿਲੋ, ਉਤ੍ਤਰਪਦੇ ਪੁਮਸ੍ਸ ਪੁਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਪੁਨ੍ਨਾਗੋ.
ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਸਾ ਕਞ੍ਞਾ ਚਾਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯਕਞ੍ਞਾ.
੬੭. ਇਤ੍ਥਿਯਂ ਭਾਸਿਤਪੁਮਿ+ਤ੍ਥੀ ਪੁਮੇਵੇ+ਕਤ੍ਥੇਤਿ
ਭਾਸਿਤਪੁਮਾ ਇਤ੍ਥੀ ਪੁਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਪੁਮ੍ਭਾਵਾ ਇਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਰਤ੍ਤਲਤਾ, ਦੁਤਿਯਭਿਕ੍ਖਾ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਚ ਸਾ ਦਾਰਿਕਾ ਚਾਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਦਾਰਿਕਾ, ਨਾਗਮਾਣਵਿਕਾ. ਇਤ੍ਥਿਯਨ੍ਤਿ ਕਿਂ, ਕੁਮਾਰਿਰਤਨਂ, ਸਮਣਿਪਦੁਮਂ. ਭਾਸਿਤਪੁਮਾਤਿ ਕਿਂ, ਗਙ੍ਗਾਨਦੀ, ਤਣ੍ਹਾਨਦੀ, ਪਥਵੀਧਾਤੁ. ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੋ ਚ ਸੋ ਕਾਯੋ ਚਾਤਿ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਕਾਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਾਯੇਕਦੇਸੇ ਕਾਯਸਦ੍ਦੋ. ਏਵਂ ਪਚ੍ਛਿਮਕਾਯੋ, ਉਪਰਿਮਕਾਯੋ, ਹੇਟ੍ਠਿਮਕਾਯੋ, ਸਬ੍ਬਕਾਯੋ, ਨਵਾਵਾਸੋ, ਕਤਰਨਿਕਾਯੋ, ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ. ਜੀਵਿਤਪ੍ਪਧਾਨਂ ਨਵਕਂ ਜੀਵਿਤਨਵਕ+ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.
ਵਿਸੇਸਨੁਤ੍ਤਰਪਦੇ ਥੇਰਾ+ਚਰਿਯ+ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਵਿਸੇਸਨਂ ਪਰਞ੍ਚ ਭਵਤਿ. ਯਥਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਚ ਸੋ ਥੇਰੋ ਚਾਤਿ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ, ਏਵਂ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੇਰੋ, ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰੋ, ਬੁਦ੍ਧਘੋਸਾਚਰਿਯੋ, ਧਮ੍ਮਪਾਲਾਚਰਿਯੋ, ਆਚਰਿਯਗੁਤ੍ਤਿਲੋ ਵਾ. ਮਹੋਸਧੋ ਚ ਸੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚਾਤਿ ਮਹੋਸਧਪਣ੍ਡਿਤੋ, ਏਵਂ ਵਿਧੁਰਪਣ੍ਡਿਤੋ.
ਵਿਸੇਸਨੋਭਯਪਦੇ ਯਥਾ-ਸੀਤਞ੍ਚ ਤਂ ਉਣ੍ਹਞ੍ਚਾਤਿ ਸੀਤੁਣ੍ਹਂ, ਸਿਨਿਦ੍ਧੋ ਚ ਸੋ ਉਣ੍ਹੋ ਚਾਤਿ ਸਿਨਿਦ੍ਧੁਣ੍ਹੋ ਮਾਸੋ. ਖਞ੍ਜੋ ਚ ਸੋ ਖੁਜ੍ਜੋ ਚਾਤਿ ਖਞ੍ਜਖੁਜ੍ਜੋ, ਏਵਂ ਅਨ੍ਧਬਧਿਰੋ, ਕਤਾਕਤਂ, ਛਿਦ੍ਦਾਵਛਿਦ੍ਦਂ, ਉਚ੍ਚਾਵਚਂ, ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਂ, ਗਤਪਚ੍ਚਾਗਤਂ. ਕ੍ਵਚਿ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਸ੍ਸਾਪਿ ਪਰਨਿਪਾਤੋ, ਵਾਸਿਤੋ ਚ ਸੋ ਲਿਤ੍ਤੋ ਚਾਤਿ ਲਿਤ੍ਤਵਾਸਿਤੋ, ਏਵਂ ਨਗ੍ਗਮੂਸਿਤੋ, ਸਿਤ੍ਤਸਮ੍ਮਟ੍ਠੋ, ਭਟ੍ਠਲੁਞ੍ਜਿਤੋ.
ਉਪਮਨੁਤ੍ਤਰਪਦੇ ਉਪਮਾਨਭੂਤਂ ਵਿਸੇਸਨਂ ਪਰਂ ਭਵਤਿ, ਯਥਾ ਸੀਹੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਉਪਚਰਿਤਾ+ਨੁਪਚਰਿਤਸੀਹਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਪ੍ਪਤੀਤਿਯਂ ਮੁਨਿਸਦ੍ਦੋ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ –
ਉਪਮਾਨੋ+ਪਮੇਯ੍ਯਾਨਂ, ਸਧਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਸਿਯੋ+ਪਮਾ.
ਸਾ ਚ ਵਤ੍ਥੁ+ਵਣ੍ਣ+ਆਕਾਰਾਨਂ ਸਾਮ੍ਯੇਨ ਹੋਤਿ. ਸੀਹੋਵ ਸੀਹੋ, ਮੁਨਿ ਚ ਸੋ ਸੀਹੋ ਚਾਤਿ ਮੁਨਿਸੀਹੋ, ਮੁਨਿਵਸਭੋ, ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵੋ, ਬੁਦ੍ਧਨਾਗੋ, ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਚ੍ਚੋ. ਰਂਸੀ ਵਿਯ ਰਂਸੀ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਸੋ ਰਂਸੀ ਚਾਤਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਰਂਸੀ, ਏਵਂ ਵਿਨਯਸਾਗਰੋ. ਪੁਣ੍ਡਰਿਕਮਿਵ ਪੁਣ੍ਡਰਿਕੋ, ਸਮਣੋ ਚ ਸੋ ਪੁਣ੍ਡਰਿਕੋ ਚਾਤਿ ਸਮਣਪੁਣ੍ਡਰਿਕੋ, ਸਮਣਪਦੁਮੋ. ਚਨ੍ਦੋ ਵਿਯ ਚਨ੍ਦੋ, ਮੁਖਞ੍ਚ ਤਂ ਚਨ੍ਦੋ ਚਾਤਿ ਮੁਖਚਨ੍ਦੋ, ਮੁਖਪਦੁਮਂ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਪੁਬ੍ਬਪਦੇ ਯਥਾ-ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਧਮ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿ, ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾ, ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤੋ, ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮਤੋ, ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਧਾਤੁਸਞ੍ਞਾ, ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਅਵਧਾਰਣਪੁਬ੍ਬਪਦੇ ਯਥਾ-ਗੁਣੋ ਏਵ ਧਨਂ ਗੁਣਧਨਂ, ਏਵਂ ਸਦ੍ਧਾਧਨਂ, ਸੀਲਧਨਂ, ਪਞ੍ਞਾਰਤਨਂ, ਚਕ੍ਖੁ ਏਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਏਵਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ, ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ, ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਂ, ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣ+ਮਿਚ੍ਚਾਦਿ.
ਵਿਸੇਸਨ+ਵਿਸੇਸ੍ਸੇਹਿ, ਕ੍ਰਿਯਾਯ ਚ ਸਹੇ+ਰਿਤੋ;
ਤੇਸਂ ਭਾਵਂ ਵਿਵੇਚੇਤਾ, ਨਿਪਾਤੋ ਬ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ.
ਅਯੋਗ+ਮਞ੍ਞਯੋਗਞ੍ਚ, ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਾਯੋਗ+ਮੇਵਿ+ਤਿ;
ਵਿਵਕ੍ਖਾਤੋ ਪਯੁਤ੍ਤੋਪਿ, ਏਵਤ੍ਥੋ ਞਾਯਤੇ ਯਤੋ.
ਬ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਫਲਂ ਵਾਕ੍ਯਂ, ਤਤੋ ਚਿਤ੍ਤੋ ਧਨੁਦ੍ਧਰੋ;
ਪਾਤ੍ਥੋ ਧਨੁਦ੍ਧਰੋ ਨੀਲੁ+ਪ੍ਪਲ+ਮਤ੍ਥੀਤਿ ਤਂ ਯਥਾ.
ਏਤ੍ਥ ਨਿਪਾਤੋਤਿ ਏਵ-ਇਤਿਨਿਪਾਤੋ, ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਪਿ ਏਵਸਦ੍ਦੋ ਏਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤੋ ਧਨੁਦ੍ਧਰੋ ਏਵਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਨੇਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਅਯੋਗਵਿਵਚ੍ਛੇਦਕੋ, ਧਨੁਨਾ ਯੋਗੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਤੋ ‘‘ਪਾਤ੍ਥੋ ਏਵ ਧਨੁਦ੍ਧਰੋ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸ੍ਸੇਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਯੋਗਵਿਵਚ੍ਛੇਦਕੋ, ਧਨੁਦ੍ਧਰਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਤ੍ਥਸਂਖਾਤਅਜ੍ਜੁਨੇ ਏਵ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਤੋ. ‘‘ਨੀਲੁਪ੍ਪਲ+ਮਤ੍ਥੇਵਾ’’ਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਯ ਯੁਤ੍ਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਾਯੋਗਵਿਵਚ੍ਛੇਦਕੋ, ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਸ੍ਸ ਸਬ੍ਭਾਵੇਯੇਵ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਤੋ.
੨੧. ਸਂਖ੍ਯਾਦਿ
ਏਕਤ੍ਥੇ ਸਮਾਹਾਰੇ ਸਂਖ੍ਯਾਦਿ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵਤਿ. ਤਯੋ ਲੋਕਾ ਸਮਾਹਟਾ=ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਲੋਕਾਨਂ ਸਮਾਹਾਰੋਤਿ ਵਾ ਵਾਕ੍ਯੇ ਵਿਸੇਸਨਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ਇਮਿਨਾ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ. ਸਮਾਹਾਰਸ੍ਸੇ+ਕਤ੍ਤਾ ਏਕਵਚਨਮੇਵ, ਤਿਲੋਕਂ, ਭੋ ਤਿਲੋਕ, ਤਿਲੋਕਂ, ਤਿਲੋਕੇਨ ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਏਵਂ ਤਯੋ ਦਣ੍ਡਾ ਤਿਦਣ੍ਡਂ, ਤੀਣਿ ਮਲਾਨਿ ਸਮਾਹਟਾਨਿ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਮਲਾਨਂ ਸਮਾਹਾਰੋਤਿ ਵਾ ਤਿਮਲਂ, ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ, ਪਞ੍ਚਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ, ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਂ, ਸਤ੍ਤਾਹਂ, ਅਟ੍ਠਸੀਲਂ, ਨਵਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ, ਦਸਸੀਲਂ, ਸਤਯੋਜਨਂ. ਦ੍ਵੇ ਰਤ੍ਤਿਯੋ ਸਮਾਹਟਾ ਦ੍ਵਿਰਤ੍ਤਂ.
੧੨. ਨਞ
ਨਊਚ੍ਚੇਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥਂ ਹੋਤਿ. ਞ੍ਞਕਾਰੋ ‘‘ਟ ਨਞਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ ‘ਪਾਮਨਪੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਨਸ੍ਸ ਟੋ ਮਾ ਹੋਤੂ’ਤਿ. ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ‘‘ਟ ਨਞਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਨਸ੍ਸ ਟਾਦੇਸੋ. ਞ੍ਞ-ਕਾਰੋ ਏਤ੍ਥੇਵ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ.
ਨ-ਨਿਸੇਧੋ ਸਤੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਦੇਸਾਦਿਨਿਯਮਂ ਵਿਨਾ;
ਅਸਤੋ ਵਾ+ਫਲੋ ਤਸ੍ਮਾ, ਕਥ+ਮਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿਚੇ.
ਨਿਸੇਧਤ੍ਥਾਨੁਵਾਦੇਨ, ਪਟਿਸੇਧਵਿਧਿ ਕ੍ਵਚਿ;
ਪਰਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਤ੍ਤਾ+ਖ੍ਯਾਪਨਾਯੋ+ਪਪਜ੍ਜਤੇ.
ਦੁਵਿਧੋ ਚ+ਸ੍ਸ ਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਪਸਜ੍ਜਪਟਿਸੇਧ+ਪਰਿਯੁਦਾਸਵਸੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ‘‘ਅਸੂਰਿਕਪਸ੍ਸਾਰਾਜਦਾਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਦਾ ਅਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਸੋ ਪਸਜ੍ਜਪਟਿਸੇਧਵਾਚੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ‘‘ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ+ਮਾਨਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਉਤ੍ਤਰਪਦਤ੍ਥਂ ਪਰਿਯੁਦਾਸਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਤਂਸਦਿਸੇ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਕਾਰਿਯਂ ਪਟਿਪਾਦਯਤਿ, ਸੋ ਪਰਿਯੁਦਾਸਵਾਚੀ ਨਾਮ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ –
ਪਸਜ੍ਜਪਟਿਸੇਧਸ੍ਸ, ਲਕ੍ਖਣਂ ਵਤ੍ਥੁਨਤ੍ਥਿਤਾ;
ਵਤ੍ਥੁਤੋ+ਞ੍ਞਤ੍ਰ ਯਾ ਵੁਤ੍ਤਿ, ਪਰਿਯੁਦਾਸਲਕ੍ਖਣਂ.
ਯਤ੍ਰ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਸੁ, ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਰਿਯੁਦਸ੍ਸਤਿ;
ਤਕ੍ਰਿਯਾਯੁਤ੍ਤਰਾਜਾਦਿਂ, ਵਦੇ ਸੋ ਪਰਿਯੁਦਾਸਕੋ.
ਪਸਜ੍ਜਪਟਿਸੇਧੋ ਤੁ, ਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰ+ਮਨਾਦਿਯ;
ਕਿਞ੍ਚਿਵਤ੍ਥੁਨਿਸੇਧਸ੍ਸ, ਪਸਙ੍ਗੋ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ ਸੋ.
ਤਦਞ੍ਞੋ ਚ ਤਂਵਿਰੁਦ੍ਧੋ,
ਤਦਭਾਵੋ ਚ ਨਞ੍ਞਤ੍ਥੋ.
ਤਦਞ੍ਞਤ੍ਥੇ – ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਤਂਸਦਿਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਮਨੁਸ੍ਸੋ, ਅਸ੍ਸਮਣੋ, ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਤਬ੍ਬਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਥੇ-ਨ ਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲਾ, ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਅਲੋਭੋ, ਅਮਿਤ੍ਤੋ, ਅਯਂ ਪਰਿਯੁਦਾਸਨਯੋ. ਤਦਭਾਵੇ-ਨ ਕਤ੍ਵਾ ਅਕਤ੍ਵਾ, ਅਕਾਤੁਨ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਅਭਾਵੋ ਭਵਤਿ. ਅਯਂ ਪਸਜ੍ਜਪਟਿਸੇਧਨਯੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਭੋਸੁ ਪਰਿਯੁਦਾਸੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਅਞ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮੇ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਦਿਸੋਵ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਤੀਯਤੇ. ਇਤਰਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਕ੍ਖੇ ਕੇਨਚਿ ਸਂਸਯਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਨਿਵੁਤ੍ਤਿ ਕਰੀਯਤਿ ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ+ਯਂ ਨ ਭਵਤਿ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ’’ਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਿਤੋ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਦਿਸਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਾਸਮ੍ਭਵਾ ਪਯੋਗਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਚ ਸਦਿਸਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਤਗ੍ਗਤਾ ਚ ਲਿਙ੍ਗ+ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਤੋਯੇਵ ਉਚ੍ਚਤੇ ‘‘ਨਞ੍ਞਿਵਯੁਤ੍ਤ+ਮਞ੍ਞਸਦਿਸਾਧਿਕਰਣੇ, ਕਥਾ ਹਿ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ.
੭੫. ਅਨ ਸਰੇਤਿ
ਨਞਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਰੇ ਅਨ, ਨ ਅਸ੍ਸੋ ਅਨਸ੍ਸੋ, ਨ ਅਰਿਯੋ ਅਨਰਿਯੋ. ਏਵਂ ਅਨਿਸ੍ਸਰੋ, ਅਨਿਟ੍ਠੋ, ਅਨਾਸਵੋ. ਨ ਆਦਾਯ ਅਨਾਦਾਯ, ਅਨੋਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਇਚ੍ਛਾਦਿ. ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ ਅਯੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਹਿ ਕੇਹਿਚਿ ਹੋਤਿ. ਪੁਨ ਨ ਗੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪੁਨਗੇਯ੍ਯਾ ਗਾਥਾ, ਅਨੋਕਾਸਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਅਮੂਲਾਮੂਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਚਨ੍ਦਮੁਲ੍ਲੋਕਿਕਾਨਿ ਮੁਖਾਨਿ, ਅਸਦ੍ਧਭੋਜੀ, ਅਲਵਣਭੋਜੀ.
੧੩. ਕੁਪਾਦਯੋ ਨਿਚ੍ਚ+ਮਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਮ੍ਹਿ
ਕੁਸਦ੍ਦੋ ਪਾਦਯੋ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਵਿਸਯਤੋ+ਞ੍ਞਤ੍ਥ. ਏਤ੍ਥ ਅਬ੍ਯਭਿਚਾਰਿਪਾਦਿਸਹਚਰਣਤ੍ਥੇਨ ਕੁਇਤਿ ਨਿਪਾਤੋਵ, ਨ ਪਥਵੀਵਾਚਕੋ ਕੁਸਦ੍ਦੋ. ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਵਿਸਯੋ ਨਾਮ ‘‘ਲਕ੍ਖਣਿਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਾ’’ ਦਿਨਾ ਪਤਿਆਦੀਨਂ ਵਿਸਯੇ ਕਤਦੁਤਿਯਾ, ਤਞ੍ਚ ਅਨ੍ਵਦ੍ਧਮਾਸਨ੍ਤਿ ਅਸਂਖ੍ਯਸਮਾਸ+ਮਿਵ ਮਾ ਹੋਤੂਤਿ ‘‘ਅਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਨਿਸੇਧੋ. ਕੁਚ੍ਛਿਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਕੁਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ਨਿਚ੍ਚਸਮਾਸਤ੍ਤਾ ਅਸਪਦੇਨ ਵਿਗ੍ਗਹੋ.
੧੦੭. ਸਰੇ ਕਦ ਕੁਸ੍ਸੁ+ਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇ
ਕੁਸ੍ਸੁ+ਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਸਰਾਦੋ ਉਤ੍ਤਰਪਦੇ ਕਦਾਦੇਸੋ ਹੋਤਿ. ਈਸਕਂ ਉਣ੍ਹਂ ਕਦੁਣ੍ਹਂ, ਕੁਚ੍ਛਿਤਂ ਅਨ੍ਨਂ ਕਦਨ੍ਨਂ, ਕਦਸਨਂ. ਸਰੇਤਿ ਕਿਂ, ਕੁਪੁਤ੍ਤਾ, ਕੁਦਾਰਾ, ਕੁਦਾਸਾ, ਕੁਦਿਟ੍ਠਿ.
੧੦੮. ਕਾ+ਪ੍ਪਤ੍ਥੇ
ਅਪ੍ਪਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਕੁਸ੍ਸ ਕਾ ਹੋਤੁ+ਤ੍ਤਰਪਦੇ. ਅਪ੍ਪਕਂ ਲਵਣਂ ਕਾਲਵਣਂ. ਏਵਂ ਕਾਪੁਪ੍ਫਂ.
੧੦੯. ਪੁਰਿਸੇ ਵਾਤਿ
ਕੁਸ੍ਸ ਕਾ ਵਾ. ਕੁਚ੍ਛਿਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਕਾਪੁਰਿਸੋ, ਕੁਪੁਰਿਸੋ ਵਾ. ਪਕਟ੍ਠੋ ਨਾਯਕੋ ਪਨਾਯਕੋ, ਪਧਾਨਂ ਵਚਨਂ ਪਾਵਚਨਂ ਭੁਸਂ ਵਦ੍ਧਂ ਪਵਦ੍ਧਂ ਸਰੀਰਂ, ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ ਵਾ ਆਧਾਨਂ ਸਮਾਧਾਨਂ, ਵਿਵਿਧਾ ਮਤਿ ਵਿਮਤਿ, ਵਿਵਿਧੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਵਾ ਕਪ੍ਪੋ ਵਿਕਪ੍ਪੋ, ਅਧਿਕੋ ਦੇਵੋ ਅਤਿਦੇਵੋ, ਏਵਂ ਅਧਿਦੇਵੋ, ਅਧਿਸੀਲਂ. ਸੁਨ੍ਦਰੋ ਗਨ੍ਧੋ ਸੁਗਨ੍ਧੋ, ਕਚ੍ਛਿਤੋ ਗਨ੍ਧੋ ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧੋ, ਸੁਟ੍ਠੁ ਕਤਂ ਸੁਕਤਂ, ਦੁਟ੍ਠੁ ਕਤਂ ਦੁਕ੍ਕਤਂ ਅਭਿ ਸਿਞ੍ਚਨਂ ਅਭਿਸੇਕੋਤਿ ਸਨਨ੍ਤੋ, ਅਤਿਸਯੇਨ ਕਤ੍ਵਾ, ਕਤਂ ਪਕਰਿਤ੍ਵਾ, ਪਕਤਂ, ਅਤਿਸਯੇਨ ਥੁਤਂ ਅਤਿਤ੍ਥੁਤਂ, ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਥੁਤਂ ਅਤਿਤ੍ਥੁਤਂ, ਈਸਂ ਕਲ਼ਾਰੋ ਆਕਲ਼ਾਰੋ, ਸੁਟ੍ਠੁ ਬਦ੍ਧੋ ਆਬਦ੍ਧੋ.
ਪਾਦਯੋ ਗਤਾਦ੍ਯਤ੍ਥੇ ਪਠਮਾਯ
ਪਗਤੋ ਆਚਰਿਯੋ ਪਾਚਰਿਯੋ, ਏਵਂ ਪਨ੍ਤੇਵਾਸੀ.
ਅਚ੍ਚਾਦਯੋ ਕਨ੍ਤਾਦ੍ਯਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾਯ
ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਮਞ੍ਚਂ ਅਤਿਮਞ੍ਚੋ. ਅਤਿਮਾਲੋ, ‘‘ਘਪਸ੍ਸ+ਨ੍ਤਸ੍ਸਾ+ਪ੍ਪਧਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਮਾਲਾਸਦ੍ਦੇ ਘਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸੋ. ਏਵ+ਮੁਪਰਿਪਿ ਘਪਾਨਂ ਰਸ੍ਸੋ.
ਅਵਾਦਯੋ ਕੁਟ੍ਠਾਦ੍ਯਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯਾਯ
ਅਵਕੁਟ੍ਠਂ ਕੋਕਿਲਾਯ ਵਨਂ ਅਵਕੋਕਿਲਂ, ਅਵਮਯੂਰਂ. ਅਵਕੁਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਂ.
ਪਰਿਯਾਦਯੋ ਗਿਲਾਨਾਦ੍ਯਤ੍ਥੇ ਚਤੁਤ੍ਥਿਯਾ
ਪਰਿਗਿਲਾਨੋ+ਜ੍ਝੇਨਾਯ ਪਰਿਯਜ੍ਝੇਨੋ.
ਨ੍ਯਾਦਯੋ ਕਨ੍ਤਾਦ੍ਯਤ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਮਿਯਾ
ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਾ ਨਿਕ੍ਕੋਸਮ੍ਬਿ. ਅਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਮ੍ਹੀਤਿ ਕਿਂ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ.
੧੪. ਚੀ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥੇਹਿ
ਚੀਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤੋ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥੇਹਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਹਿ ਸਹੇ+ਕਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਅਮਲੀਨਂ ਮਲੀਨਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ‘‘ਅਭੂਤਤਬ੍ਭਾਵੇ ਕਰਾ+ਸ+ਭੂਯੋਗੇ ਵਿਕਾਰਾਚੀ’’ਤਿ ਚੀਪਚ੍ਚਯੇਕਤੇ ਇਮਿਨਾ ਸਮਾਸੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ-ਕਾਰੋ ‘‘ਚੀ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥੇਹੀ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪ੍ਯੋ ਵਾ ਤ੍ਵਾਸ੍ਸ ਸਮਾਸੇ’’ਤਿ ਪ੍ਯ ਹੋਤਿ, ਪ-ਕਾਰੋ ‘‘ਪ੍ਯੇ ਸਿਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ. ਮਲਿਨੀਕਰਿਯ.
੧੫. ਭੂਸਨਾ+ਦਰਾ+ਨਾਦਰੇਸ੍ਵ+ਲਂ+ਸਾ+ਸਾਤਿ
ਭੂਸਨਾਦੀਸ੍ਵ+ਤ੍ਥੇਸ੍ਵ+ਲ+ਮਾਦਯੋ ਸਦ੍ਦਾ ਏਕਤ੍ਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਲਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਸਕ੍ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ ਪ੍ਯੇ ਚ ‘‘ਸਾ ਸਾਧਿਕਰਾ ਚ ਚਰਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਚਾਦੇਸੋ ਪਰਰੂਪਞ੍ਚ. ਅਲਂਕਰਿਯ, ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ, ਅਸਕ੍ਕਚ੍ਚ.
੧੬. ਅਞ੍ਞੇਚਾ+ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਮਾਸੇ ਕਤੇ… ਏਤ੍ਥ ਯਥਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਵਰਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਕਰਣਤੋ ਅਗ੍ਗਲ+ਮਿਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਏਵ+ਮਿਧਾਪਿ ਨਿਪਾਤਪਭਾਵੇ ਅਞ੍ਞੇ ਚਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਚੇ+ਤਿ ਆਗਮਾਨੁਸਾਰੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਪਟਿਰੂਪਨਿਪਾਤਾਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਅਗ੍ਗਤੋ ਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰੋਭੁਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਿਰੋਭੂਯ, ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਿਰੋਕਰਿਯ, ਉਰਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਉਰਸਿਕਰਿਯ, ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਮਨਸਿਕਰਿਯ, ਮਜ੍ਝੇ ਕਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝੇਕਰਿਯ, ਤੁਣ੍ਹੀ ਭਵਿਤ੍ਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਭੂਯ.
੧੭. ਵਾ+ਨੇਕ+ਞ੍ਞਤ੍ਥੇ
ਅਨੇਕਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇ ਏਕਤ੍ਥਂ ਵਾ ਹੋਤਿ.
ਪਦਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ+ਤ੍ਥੋ, ਪਧਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗ+ਮਸ੍ਸ ਚ;
ਸਮਾਸੋ ਸੋ+ਯ+ਮਞ੍ਞਤ੍ਥੋ, ਬਹੁਬ੍ਬੀਹਿਪਰਵ੍ਹਯੋ.
ਸੋ ਚ ਨਵਵਿਧੋ ਦ੍ਵਿਪਦੋ, ਭਿਨ੍ਨਾਧਿਕਰਣੋ, ਤਿਪਦੋ, ਨ-ਨਿਪਾਤਪੁਬ੍ਬਪਦੋ, ਸਹਪੁਬ੍ਬਪਦੋ, ਉਪਮਾਨਪੁਬ੍ਬਪਦੋ, ਸਙ੍ਖ੍ਯੋਭਯਪਦੋ, ਦਿਸਨ੍ਤਰਾਲਤ੍ਥੋ, ਬ੍ਯਤਿਹਾਰਲਕ੍ਖਣੋ ਚਾਤਿ.
੧. ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਪਦੋ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣੋ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਛਸੁ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥੇਸੁ ਭਵਤਿ.
(ਕ) ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਤ੍ਥੇ ਤਾਵ-ਆਗਤਾ ਸਮਣਾ ਇਮਂ ਸਙ੍ਘਾਰਾਮਨ੍ਤਿ ਆਗਤਸਮਣੋ ਸਙ੍ਘਾਰਾਮੋ. ਸੋ ਚ ਦੁਵਿਧੋ ਤਗ੍ਗੁਣਾ+ਤਗ੍ਗੁਣਵਸੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –
ਤਗ੍ਗੁਣੋ+ਤਗ੍ਗੁਣੋ ਚੇ+ਤਿ,
ਸੋ ਸਮਾਸੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਮਤੋ.
ਤਂ ਯਥਾ ‘ਨੀਯਤਂ ਲਮ੍ਬ-
ਕਣ੍ਣੋ+’ ‘ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਸਾਗਰੋ’.
ਤੇਸੁ ਯਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਭੂਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਸੋ ਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣੋ, ਯਥਾ ‘ਲਮ੍ਬਕਣ੍ਣ+ਮਾਨਯਾ’ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਨ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਸੋ ਅਤਗ੍ਗੁਣਸਂਵਿਞ੍ਞਾਣੋ, ਯਥਾ ‘ਬਹੁਧਨ+ਮਾਨਯਾ’ਤਿ.
ਇਧ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਨਿਪਾਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਗਤਸਦ੍ਦੋ ਚ ਸਮਣਸਦ੍ਦੋ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥੇ ਅਟ੍ਠਤ੍ਵਾ ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥਭੂਤੇ ਸਙ੍ਘਾਰਾਮਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਸਮਾਸੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਭਿਹਿਤਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਆਗਤਸਮਣਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿ, ਆਗਤਸਮਣਂ ਜੇਤਵਨਂ. ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਅਦ੍ਧਿਕਾ ਯਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਦ੍ਧਿਕੋ ਪਥੋ, ਅਭਿਰੂਲ਼੍ਹਾਵ, ਣਿਜਾਯਂ ਨਾਵਂ ਸਾ ਅਭਿਰੂਲ਼੍ਹਵਾਣਿਜਾ ਨਾਵਾ.
(ਖ) ਤਤਿਯਤ੍ਥੇ-ਜਿਤਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਯੇਨ ਸੋ ਜਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ, ਪਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋ, ਕਤਕਿਚ੍ਚੋ. ਵਿਜਿਤਾ ਮਾਰਾ ਅਨੇਨਾਤਿ ਵਿਜਿਤਮਾਰੋ ਭਗਵਾ, ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੋ. ਕਰਣਤ੍ਥੇ-ਛਿਨ੍ਨੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਯੇਨ ਸੋ ਛਿਨ੍ਨਰੁਕ੍ਖੋ ਫਰਸੁ.
(ਗ) ਚਤੁਤ੍ਥਿਯਤ੍ਥੇ-ਦਿਨ੍ਨੋ ਸੁਙ੍ਕੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਦਿਨ੍ਨਸੁਙ੍ਕੋ ਰਾਜਾ, ਦਿਨ੍ਨਂ ਭੋਜਨਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦਿਨ੍ਨਭੋਜਨੋ.
(ਘ) ਪਞ੍ਚਮਿਯਤ੍ਥੇ-ਨਿਗ੍ਗਤਾ ਜਨਾ ਯਸ੍ਮਾ ਸੋ ਨਿਗ੍ਗਤਜਨੋ ਗਾਮੋ, ਨਿਗ੍ਗਤੋ ਅਯੋ=ਸੁਖਂ ਯਸ੍ਮਾਤਿ ਨਿਰਯੋ, ਨਿਕ੍ਕਿਲੇ- ਸੋ. ਅਪੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਸ੍ਮਾਤਿ ਅਪੇਤਵਿਞ੍ਞਾਣੋ ਮਤਕਾਯੋ, ਅਪਗਤਭਯਭੇਰਵੋ ਅਰਹਾ.
(ਙ) ਛਟ੍ਠਿਯਤ੍ਥੇ-ਛਿਨ੍ਨਾ ਹਤ੍ਥਾ ਯਸ੍ਸ ਸੋ ਛਿਨ੍ਨਹਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਖੀਣਾਸਵੋ, ਵੀਤੋ ਰਾਗੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਵੀਤਰਾਗੋ. ਦ੍ਵੇ ਪਦਾਨਿ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦ੍ਵਿਪਦੋ, ਦ੍ਵਿਹਤ੍ਥੋ ਪਟੋ. ਤੇਵਿਜ੍ਜੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਿਵਿਜ੍ਜੋ ਏਵਾਤਿ ਸਕਤ੍ਥੇ ਣੋ ਵੁਦ੍ਧਿ ਚ. ਚਤੁਪ੍ਪਦੋ, ਪਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੂਨਿ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਚਕ੍ਖੁ ਭਗਵਾ, ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ, ‘‘ਘਪਸ੍ਸਾ’’ਦਿਨਾ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ. ਨਵਙ੍ਗਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ. ਦਸਬਲੋ, ਅਨਨ੍ਤਞਾਣੋ. ਤੀਣਿ ਦਸ ਪਰਿਮਾਣ+ਮੇਸਂਤਿ ਤਿਦਸਾ ਦੇਵਾ, ਇਧ ਪਰਿਮਾਣਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਮਾਨਤੋ ਦਸਸਦ੍ਦੋ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨੇ ਵਤ੍ਤਤੇ. ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ, ਉਤ੍ਤਰਪਦੇ ‘‘ਇਮਸ੍ਸਿ+ਦਂ ਵਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਇਦਂ. ਕੋ ਪਭਵੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਂ ਪਭਵੋ ਕਾਯੋ. ਵਿਗਤਂ ਮਲਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਮਲੋ, ਸੁਨ੍ਦਰੋ ਗਨ੍ਧੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਗਨ੍ਧਂ ਚਨ੍ਦਨਂ, ਏਵਂ ਸੁਸੀਲੋ, ਸੁਮੁਖੋ, ਕੁਚ੍ਛਿਤੋ ਗਨ੍ਧੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧਂ ਕੁਣਪਂ, ਦੁਮ੍ਮੁਖੋ, ਦੁਟ੍ਠੁ ਮਨੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦੁਮ੍ਮਨੋ, ਏਵਂ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ. ਤਪੋ ਏਵ ਧਨਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਤਪੋਧਨੋ. ਖਨ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਬਲਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਖਨ੍ਤਿਬਲੋ. ਇਨ੍ਦੋਤਿ ਨਾਮਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਨ੍ਦਨਾਮੋ.
ਛਨ੍ਦਜਾਤਾਦੀਸੁ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਉਭਯਂ ਪੁਬ੍ਬਂ ਨਿਪਤਤਿ, ਕਮਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਪਯੋਜਨਾਭਾਵਾ. ਜਾਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਜਾਤਛਨ੍ਦੋ, ਏਵਂ ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ. ਸਞ੍ਜਾਤਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸੋ, ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਸਞ੍ਜਾਤੋ. ਮਾਸਜਾਤੋ, ਜਾਤਮਾਸੋ. ਛਿਨ੍ਨਹਤ੍ਥੋ, ਹਤ੍ਥਛਿਨ੍ਨੋ.