੬. ਆਖ੍ਯਾਤਕਣ੍ਡ
ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤੁਰੂਪ
ਅਥ ਧਾਤੁਪਚ੍ਚਯਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਕਾਲ, ਕਾਰਕ, ਪੁਰਿਸ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਭੇਦਦੀਪਕਂ ਲਿਙ੍ਗਭੇਦਰਹਿਤਂ ਕ੍ਰਿਯਾਪਧਾਨਵਾਚਕਂ ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਨਾਮਕਂ ਆਖ੍ਯਾਤਪਦਂ ਦੀਪਿਯਤੇ.
ਤਤ੍ਥ ਕ੍ਰਿਯਂ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਾਤੁ. ਸਾ ਪਕਤਿਧਾਤੁ, ਵਿਕਤਿਧਾਤੁ, ਨਾਮਧਾਤੁਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਾ.
ਤਤ੍ਥ ਭੂ, ਹੂ, ਗਮੁ, ਪਚ ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਪਕਤਿਧਾਤੁ ਨਾਮ ਸਭਾਵੇਨ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ.
ਤਿਤਿਕ੍ਖ, ਤਿਕਿਚ੍ਛ, ਬੁਭੁਕ੍ਖ, ਜਿਘਚ੍ਛਇਚ੍ਚਾਦਿ ਵਿਕਤਿਧਾਤੁ ਨਾਮ ਸਙ੍ਖਤਵਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ.
ਪੁਤ੍ਤੀਯ, ਪਬ੍ਬਤਾਯ ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਨਾਮਧਾਤੁ ਨਾਮ ਨਾਮਭੂਤਸ੍ਸ ਸਤੋ ਕ੍ਰਿਯਵਾਚੀਪਚ੍ਚਯਯੋਗੇਨ ਧਾਤੁਟ੍ਠਾਨੇ ਠਿਤਤ੍ਤਾ.
ਪਕਤਿਧਾਤੁ ਚ ਸਕਮ੍ਮਿਕਾ’ਕਮ੍ਮਿਕਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾ.
ਤਤ੍ਥਯਾ ਧਾਤੁ ਕਮ੍ਮਾਪੇਕ੍ਖਂ ਕ੍ਰਿਯਂ ਵਦਤਿ, ਸਾ ਸਕਮ੍ਮਿਕਾ ਨਾਮ. ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਓਦਨਂ ਪਚਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਯਾ ਕਮ੍ਮਨਿਰਪੇਕ੍ਖਂ ਕ੍ਰਿਯਂ ਵਦਤਿ, ਸਾ ਅਕਮ੍ਮਿਕਾ ਨਾਮ. ਭਵਤਿ, ਹੋਤਿ, ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਸੇਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਸਕਮ੍ਮਿਕਾ ਚ ਏਕਕਮ੍ਮਿਕ, ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਿਕਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾ.
ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਏਕਕਮ੍ਮਾਪੇਕ੍ਖਂ ਕ੍ਰਿਯਂ ਵਦਤਿ, ਸਾ ਏਕਕਮ੍ਮਿਕਾ ਨਾਮ. ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਓਦਨਂ ਪਚਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਯਾ ਪਧਾਨਾ’ਪਧਾਨਵਸੇਨ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਾਪੇਕ੍ਖਂ ਕ੍ਰਿਯਂ ਵਦਤਿ, ਸਾ ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਿਕਾ ਨਾਮ.
ਸਾ ਚ ਨ੍ਯਾਦਿ, ਦੁਹਾਦਿਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾ.
ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਧਾਤੁ ਪਾਪਨਤ੍ਥਾ ਹੋਤਿ, ਸਾ ਨ੍ਯਾਦਿ ਨਾਮ. ਅਜਂ ਗਾਮਂ ਨੇਤਿ, ਭਾਰਂ ਗਾਮਂ ਵਹਤਿ, ਸਾਖਂ ਗਾਮਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ.
ਸੇਸਾ ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਿਕਾ ਦੁਹਾਦਿ ਨਾਮ. ਗਾਵਿਂ ਖੀਰਂ ਦੁਹਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕਮ੍ਬਲਂ ਯਾਚਤਿ, ਦਾਯਕਂ ਭਿਕ੍ਖਂ ਭਿਕ੍ਖਤਿ, ਗੋਣਂ ਵਜਂ ਰੁਨ੍ਧਤਿ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਸਿਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨੁਸਾਸਤਿ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਤਂ [ਵਚਨਂ] ਅਵੋਚ, ਰਾਜਾ ਅਮਚ੍ਚਂ ਵਚਨਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪਂ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਦਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ੍ਯਾਦਿਮ੍ਹਿ ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਦੁਹਾਦਿਮ੍ਹਿ ਅਪਧਾਨਕਮ੍ਮਂ, ਸਬ੍ਬਧਾਤੂਸੁ ਕਾਰਿਤਯੋਗੇ ਕਾਰਿਤਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਚੇਤਂ ਧਾਤੂਨਂ ਪਕਤਿਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਪਨ ਧਾਤੂਨਂ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਵਚਨੇ ਵਾ ਨਾਨੁਪਸਗ੍ਗਯੋਗੇ ਵਾ ਅਕਮ੍ਮਿਕਾਪਿ ਸਕਮ੍ਮਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਕਮ੍ਮਿਕਾਪਿ ਅਕਮ੍ਮਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਵਚਨੇ ਤਾਵ –
ਵਿਦ – ਸਤ੍ਤਾਯਂ, ਧਮ੍ਮੋ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ.
ਵਿਦ – ਞਾਣੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਦਤਿ.
ਵਿਦ – ਲਾਭੇ, ਧਨਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ.
ਵਿਦ – ਅਨੁਭਵਨੇ, ਸੁਖਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੩].
ਵਿਦ – ਆਰੋਚਨੇ, ਵੇਦਯਾਮਹਂ ਭਨ੍ਤੇ ਵੇਦਯਤੀਤਿ ਮਂ ਧਾਰੇਤੁ [ਚੂਲ਼ਵ. ਅਟ੍ਠ. ੧੦੨], ਕਾਰਣਂ ਨਿਵੇਦੇਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵੇਦੇਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਨਾਨੁਪਸਗ੍ਗਯੋਗੇ –
ਪਦ-ਗਤਿਯਂ, ਮਗ੍ਗਂ ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਭੋਗੋ ਭਵਤਿ, ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਭੋਗਂ ਅਨੁਭਵਤਿ, ਤਣ੍ਹਂ ਅਭਿਭਵਤਿ, ਪਰਿਭਵਤਿ, ਅਧਿਭਵਤਿ, ਅਰਞ੍ਞਂ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਅਜ੍ਝੋਗਾਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਮਗ੍ਗੇ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਪਦਾਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਉਪਕਾਰਕਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮ.
ਤਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਤ੍ਯਾਦਿ, ਤ੍ਵਾਦਿਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਵਿਧਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸਰੂਪਤੋ ਛਨ੍ਨਵੁਤਿਵਿਧਾ.
ਤਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬਛਕ੍ਕਭੂਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਰੂਪਾਨਿ ਪਰਸ੍ਸਪਦਾਨਿ ਨਾਮ. ਪਰਛਕ੍ਕਭੂਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਰੂਪਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨੋਪਦਾਨਿ ਨਾਮ.
ਤਤ੍ਥ ਪਰਹਿਤਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਬਹੁਲਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਪਰਸ੍ਸਪਦਾਨਿ ਨਾਮ. ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਬਹੁਲਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨੋਪਦਾਨਿ ਨਾਮਾਤਿ ਏਕੇ.
ਪਰੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਕ੍ਰਿਯਾਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਸਕਸਕਕ੍ਰਿਯਾਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ, ਪਰਸ੍ਸ ਅਭਿਧਾਯਕਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਪਰਸ੍ਸਪਦਾਨਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਧਾਯਕਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨੋਪਦਾਨੀਤਿ ਅਞ੍ਞੇ.
ਅਤ੍ਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਦਤ੍ਥਾਨਂ ਸਰੀਰਭੂਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ, ਕਤ੍ਤੁਨਾ ਪਨ ਸਾਧ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਕ੍ਰਿਯਰੂਪਾਨਿ ਭਾਵ, ਕਮ੍ਮਾਨਿਪਿ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਸਾਧਕਟ੍ਠੇਨ ਤੇਹਿ ਪਰਭੂਤੋ ਕਤ੍ਤਾ ਪਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਪਰੇ.
ਅਤ੍ਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮ੍ਹਤ੍ਥੋ, ਪਰੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤੁਮ੍ਹ, ਨਾਮਤ੍ਥੋ, ਪੁਬ੍ਬਛਕ੍ਕਾਨਿ ਪਰਬਹੁਲਤ੍ਤਾ ਪਰਸ੍ਸਪਦਾਨਿ ਨਾਮ, ਪਰਛਕ੍ਕਾਨਿ ਪਨ ਰੂਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋਪਦਾਨਿ ਨਾਮਾਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਪਰਛਕ੍ਕੇਸੁ ਤਬ੍ਬਹੁਲਮਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਅਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਪਾਲ਼ਿਭਾਸਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਛਕ੍ਕਾਨਂ ਅਤ੍ਤਹਿਤ, ਪਰਹਿਤੇਸੁ ਵਾ ਤੀਸੁ ਕਾਰਕੇਸੁ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨਾਨਾਤ੍ਤਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿਯੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਗਨ੍ਥੇ ਤਂ ਨਾਮਦ੍ਵਯਂ ਨ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਪਚ੍ਚਯਾ ਪਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ ਵਿਕਰਣ, ਕਿਚ੍ਚ, ਕਾਰਿਤ, ਧਾਤੁਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ.
ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਧਾਤੁਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤ੍ਯਾਦਿਪਦਾਨਿ ਤਬ੍ਬਾਦਿਪਦਾਨਿ ਚ ਗਣਵਿਭਾਗਵਸੇਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਸਦਿਸਰੂਪਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਵਿਕਰਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮ, ਲ, ਯ, ਣੋਇਚ੍ਚਾਦਯੋ.
ਭਾਵ, ਕਮ੍ਮਵਿਸਯੋ ਕ੍ਯੋ ਕਿਚ੍ਚਪਚ੍ਚਯੋ ਨਾਮ.
ਪਰੇਸਂ ਆਣਾਪਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਣਿ, ਣਾਪਿਪਚ੍ਚਯਾ ਕਾਰਿਤਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮ.
ਵਿਸੁਂ ਤਂਤਂਕ੍ਰਿਯਵਾਚੀਭਾਵੇਨ ਧਾਤੁਰੂਪਾ ਖ, ਛ, ਸਇਚ੍ਚਾਦਿਕਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਧਾਤੁਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮ.
‘‘ਕਾਲ, ਕਾਰਕ, ਪੁਰਿਸ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਭੇਦਦੀਪਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤੀਤ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’ਨਾਗਤ, ਕਾਲਵਿਮੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਕਾਲਭੇਦੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ.
ਤਤ੍ਥ ਹਿਯ੍ਯਤ੍ਤਨੀ, ਅਜ੍ਜਤ੍ਤਨੀ [ਅਜ੍ਜਤਨੀ (ਬਹੂਸੁ)], ਪਰੋਕ੍ਖਾਤਿ ਇਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਅਤੀਤੇ ਕਾਲੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ, ਪਞ੍ਚਮੀਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ.
ਏਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ ਅਨਾਗਤੇ.
ਸਤ੍ਤਮੀ, ਕਾਲਾਤਿਪਤ੍ਤੀਤਿ ਦ੍ਵੇ ਕਾਲਵਿਮੁਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਕਿਰ ਪੋਰਾਣਿਕੋ ਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਕਮੋ, ਸੋ ਚ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਮੇਤਿਯੇਵ.
‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਨੋ, ਵਿਹਂਸੁ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਚ.
ਅਥੋਪਿ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਏਸਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਧਮ੍ਮਤਾ’’ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੪.੨੧] ਚ –
‘‘ਅਬ੍ਭਤੀਤਾ ਚ ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਾ, ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਅਨਾਗਤਾ’’ਤਿ ਚ [ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧.੫੮੮] ਪਾਲ਼ੀ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਮੇ ਪਞ੍ਚਮੀ, ਸਤ੍ਤਮੀਤਿ ਨਾਮਦ੍ਵਯਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਵਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ. ਪਚ੍ਛਾ ਪਨ ਗਰੁਨੋ ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਨਾਨਾਕਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ.
ਕਤ੍ਤੁ, ਕਮ੍ਮ, ਭਾਵਾ ਪਨ ਕਾਰਕਭੇਦੋ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਭਾਵੋ ਦੁਵਿਧੋ ਸਾਧ੍ਯ, ਸਾਧਨਵਸੇਨ ਵਿਸੇਸਨ, ਵਿਸੇਸ੍ਯਵਸੇਨ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾਧ੍ਯਭਾਵੋ ਨਾਮ. ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾਧਨਭਾਵੋ ਨਾਮ.
ਤੇਸੁ ਸਾਧ੍ਯਭਾਵੋ ਨਾਨਾਧਾਤੂਨਂ ਵਸੇਨ ਨਾਨਾਵਿਧੋ ਹੋਤਿ. ਸਾਧਨਭਾਵੋ ਨਾਨਾਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਾਕਾਰਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਏਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕੋਵ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਪਨ ਯਥਾ ਜਾਤਿ ਨਾਮ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਕ੍ਖੇ ਠਿਤੇ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੀ ਵਿਯ ਖਾਯਤਿ, ਤਥਾ ਵੋਹਾਰਵਿਸਯਮਤ੍ਤੇ ਠਿਤੇ ਸਬ੍ਬਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥੇ ਪਾਤੁਭੋਨ੍ਤੇ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਖਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਸਾਧਨਨ੍ਤਿ ਚ ਕਾਰਕਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਜਾਤਂ, ਫੁਸਨਂ ਜਾਤ’’ ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਏਕਨ੍ਤਮੇਵ ਜਾਤਿਂ ਵਿਸੇਸੇਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪਾਤੁਭੋਨ੍ਤਾ ਨਾਨਾਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਭੁਯ੍ਯਤੇ, ਗਮ੍ਯਤੇ, ਪਚ੍ਚਤੇ, ਭਵਨਂ, ਗਮਨਂ, ਪਚਨ’’ ਮਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਏਕਨ੍ਤਮੇਵ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਂ ਵਿਸੇਸੇਨ੍ਤਿ. ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਪਨ ਭਾਵਸਾਧਨਪਦੇਸੁ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥ, ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਾਨਂ ਅਭੇਦੋਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿਯੇਵ. ਇਧ ਪਨ ਦ੍ਵੀਸੁ ਭਾਵੇਸੁ ਸਾਧਨਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ.
ਪਠਮ, ਮਜ੍ਝਿਮੁ’ਤ੍ਤਮਪੁਰਿਸਾ ਪੁਰਿਸਭੇਦੋ. ‘ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ ਚ ‘‘ਯਂਕਿਞ੍ਚਾਯਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੩.੧] ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਾ ਏਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਚ ਅਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੋ ਕਰੋਤਿ, ਸੋ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤੀ’’ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੬.੪੩; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੫੮੦] ਏਤ੍ਥ ਕਾਰਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਤਿ ‘ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ ਕਾਰਕੋ ਏਵ.
ਸੋ ਚ ਤਿਵਿਧੋ ਨਾਮਤ੍ਥੋ, ਤੁਮ੍ਹਤ੍ਥੋ, ਅਮ੍ਹਤ੍ਥੋ ਚਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਭੂਤਤ੍ਤਾ ਅਮ੍ਹਤ੍ਥੋ ਉਤ੍ਤਮਪੁਰਿਸੋ ਨਾਮ, ਸੇਸਾ ਪਨ ਕਮੇਨ ਪਠਮਪੁਰਿਸੋ, ਮਜ੍ਝਿਮਪੁਰਿਸੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਪਨ ਤਦ੍ਦੀਪਕਤ੍ਤਾ ਪਠਮਪੁਰਿਸਾਦਿਨਾਮਂ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਨਾਮਂ ਕਾਰਕਭੇਦੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਮੇਵਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਗਨ੍ਥੇ ਨ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ.
ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਭੇਦੋ ਦੁਵਿਧੋ ਏਕਤ੍ਤ, ਬਹੁਤ੍ਤਵਸੇਨ.
‘ਲਿਙ੍ਗਭੇਦਰਹਿਤ’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਪੁਰਿਸੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਇਤ੍ਥੀ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕੁਲਂ ਗਚ੍ਛਤਿ’’ ਇਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ‘ਪੁਰਿਸੋ’ਇਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਪਦਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨੁਗਤੋ ਰੂਪਭੇਦੋ ਆਖ੍ਯਾਤਪਦੇ ਨਤ੍ਥਿ.
‘ਕ੍ਰਿਯਾਪਧਾਨਵਾਚਕ’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕ੍ਰਿਯਂ ਏਵ ਪਧਾਨਤੋ ਅਭਿਧਾਤਿ, ਨ ਨਾਮਪਦਂ ਵਿਯ ਦਬ੍ਬਂ ਪਧਾਨਤੋ ਅਭਿਧਾਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਾਮ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਭਾਵੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਾ ਚ ਕਾਲਵਸੇਨ ਅਤੀਤਕ੍ਰਿਯਾ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਕ੍ਰਿਯਾ, ਅਨਾਗਤਕ੍ਰਿਯਾ, ਕਾਲਵਿਮੁਤ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ ਹੋਤਿ.
ਆਣਤ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾ, ਆਸਿਟ੍ਠਕ੍ਰਿਯਾ, ਅਨੁਮਤਿਕ੍ਰਿਯਾ, ਪਰਿਕਪ੍ਪਕ੍ਰਿਯਾ, ਅਰਹ, ਸਕ੍ਕ, ਵਿਧਿ, ਨਿਮਨ੍ਤਨਾ’ਮਨ੍ਤਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਤਿ ਬਹੁਵਿਧੋ ਕ੍ਰਿਯਾਭੇਦੋਤਿ.
ਭੂ-ਸਤ੍ਤਾਯਂ, ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਸਂ ਸਤ੍ਤਾਯਂ, ਭੂਧਾਤੁ ਸਤ੍ਤਾਯਮਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਤੇ, ਸਬ੍ਬਪਦਤ੍ਥਾਨਂ ਸਦ੍ਦ, ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਭਾਵੇ ਵਤ੍ਤਤੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ.
੫੬੧. ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾ [ਕ. ੪੩੨, ੪੫੫; ਰੂ. ੩੬੨, ੫੩੦; ਨੀ. ੯੦੫, ੯੩੬; ਪਾ. ੩.੧.੯੧].
ਅਧਿਕਾਰਸੁਤ੍ਤਮਿਦਂ, ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾ ਪਰਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥੋ. ਪਕਤਿਧਾਤੁ, ਵਿਕਤਿਧਾਤੁ, ਨਾਮਧਾਤੁਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧੋ ਧਾਤੁ, ਕਾਰਿਤਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰੂਪਮ੍ਪਿ ਵਿਕਤਿਧਾਤੁਮ੍ਹਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ.
੫੬੨. ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਤਿ ਅਨ੍ਤਿ ਸਿ ਥ ਮਿ ਮ ਤੇ ਅਨ੍ਤੇ ਸੇ ਵ੍ਹੇ ਏ ਮ੍ਹੇ [ਕ. ੪੧੪; ਰੂ. ੪੨੮; ਨੀ. ੮੭੨; ਚਂ. ੧.੨.੮੨; ਪਾ. ੩.੨.੧੨੩].
ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਨਿਟ੍ਠਂ ਅਨੁਪਗਤੋ ਭਾਵੋ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਨਾਮ, ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਕਾਲੋਪਿ ਤਦੂਪਚਾਰੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾ ਪਰਂ ਤ੍ਯਾਦਿਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਤ੍ਯਾਦੀਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਾਲਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਤਿ ਚ ਸਿਜ੍ਝਤਿ.
੫੬੩. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਛਕ੍ਕਾਨਮੇਕਾਨੇਕੇਸੁ ਤੁਮ੍ਹਮ੍ਹਸੇਸੇਸੁ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਮਜ੍ਝਿਮੁਤ੍ਤਮਪਠਮਾ [ਕ. ੪੦੮; ਰੂ. ੪੩੧; ਨੀ. ੮੬੭].
ਤੁਮ੍ਹਨਾਮਂ, ਅਮ੍ਹਨਾਮਂ, ਤਦੁਭਯਤੋ ਸੇਸਨਾਮਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁ ਨਾਮੇਸੁ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਵਾ ਗਮ੍ਯਮਾਨੇਸੁ ਵਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਨੇਕੇਸੁ ਵਾ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪੁਬ੍ਬਛਕ੍ਕ, ਪਰਛਕ੍ਕਾਨਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਮਜ੍ਝਿਮ, ਉਤ੍ਤਮ, ਪਠਮਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ. ‘‘ਉਤ੍ਤਮਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਰਂ ਅਨ੍ਤਿਮ’’ਨ੍ਤਿ ਚੂਲ਼ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਧਾਨਮੁਖੇਨ ਤਂਤਂਸਞ੍ਞਾਵਿਧਾਨਮ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ.
ਕਥਂ?ਤਿ, ਅਨ੍ਤਿ, ਸਿ, ਥ, ਮਿ, ਮ ਇਤਿ ਪੁਬ੍ਬਛਕ੍ਕਂ ਨਾਮ.
ਤੇ, ਅਨ੍ਤੇ, ਸੇ, ਵ੍ਹੇ, ਏ, ਮ੍ਹੇ ਇਤਿ ਪਰਛਕ੍ਕਂ ਨਾਮ.
ਪੁਬ੍ਬਛਕ੍ਕੇ ਚ-ਤਿ, ਅਨ੍ਤਿਦ੍ਵਯਂ ਪਠਮਦੁਕਂ ਨਾਮ, ਸਿ, ਥਦ੍ਵਯਂ ਮਜ੍ਝਿਮਦੁਕਂ ਨਾਮ, ਮਿ, ਮਦ੍ਵਯਂ ਉਤ੍ਤਮਦੁਕਂ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਪਰਛਕ੍ਕੇ.
ਤਤ੍ਥ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣਭੂਤੇ ਸੇਸਨਾਮੇ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੇ ਵਾ ਗਮ੍ਯਮਾਨੇ ਵਾ ਪਠਮਦੁਕਂ ਭਵਤਿ. ਤਥਾ ਤੁਮ੍ਹਨਾਮੇ ਮਜ੍ਝਿਮਦੁਕਂ, ਅਮ੍ਹਨਾਮੇ ਉਤ੍ਤਮਦੁਕਂ. ਦੁਕੇਸੁ ਚ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਏਕਵਚਨਂ, ਬਹੁਮ੍ਹਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਬਹੁਵਚਨਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਾਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਕਤ੍ਵਤ੍ਥ, ਕਮ੍ਮਤ੍ਥਾ ਇਧ ਨਾਮਤ੍ਥਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਕਤ੍ਤੁ, ਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤੇ ਯਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮਤ੍ਥੇ ਤ੍ਯਾਦਿਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਨਾਮਤ੍ਥੋ ਤ੍ਯਾਦਿਵਾਚਕਾਨਂ ਏਵ ਵਾਚ੍ਚਭੂਤੋ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨ ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ.
ਵੁਤ੍ਤਕਤ੍ਤੁ, ਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਚ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾਚਕਂ ਨਾਮਪਦਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਪਦਂ ਨਾਮ, ਏਤਦੇਵ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣਪਦਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਅਮਾਦਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥਵਾਚਕਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਓਕਾਸਂ ਨ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥਮਤ੍ਤਜੋਤਿਕਾ ਪਠਮਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਏਵ ਓਕਾਸਂ ਲਭਤਿ. ਏਵਰੂਪਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣਭੂਤਾਨਿ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਪਦਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘ਤੁਮ੍ਹਮ੍ਹਸੇਸੇਸੂ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਇਦਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸੁਦ੍ਧੇਹਿ ਤੁਮ੍ਹ’ਮ੍ਹ, ਸੇਸਨਾਮੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਵਾਕ੍ਯੇ ਚ ਮਿਸ੍ਸਕੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਵਾਕ੍ਯੇ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵਾਕ੍ਯੇਸੁ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਤਤ੍ਥ ਸੁਦ੍ਧੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਦੁਕਾਨਿ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ? ਸੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਸਿ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਗਚ੍ਛਥ, ਅਹਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਮਯਂ ਗਚ੍ਛਾਮਾਤਿ.
ਤਥਾ ਸੁਦ੍ਧਦ੍ਵਨ੍ਦੇਪਿ. ਯਥਾ? ਸੋ ਚ ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਾ. ਤੇ ਚ ਤੇ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਚ ਤੇ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਸਿ, ਗਚ੍ਛਥ ਵਾ. ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਗਚ੍ਛਥਾਤਿ.
ਮਿਸ੍ਸਕੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦਵਾਕ੍ਯੇ ਪਨ ‘ਵਿਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇ’ਤਿ ਸਙ੍ਕੇਤਤ੍ਤਾ ਪਰਦੁਕਾਨਿ ਏਵ ਓਕਾਸਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਚ ਬਹੁਵਚਨਾਨਿ ਏਵ. ਯਥਾ? ਸੋ ਚ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਸੋ ਚ ਅਹਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਅਹਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਸੋ ਚ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਅਹਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ. ਏਕਵਚਨਚਤੁਕ੍ਕਂ.
ਤੇ ਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਤੇ ਚ ਮਯਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਮਯਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤੇ ਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਮਯਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ. ਬਹੁਵਚਨਚਤੁਕ੍ਕਂ.
ਸੋ ਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਸੋ ਚ ਮਯਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਮਯਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਸੋ ਚ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਮਯਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ. ਏਕਵਚਨਮੂਲਚਤੁਕ੍ਕਂ.
ਤੇ ਚ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਤੇ ਚ ਅਹਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਅਹਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤੇ ਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਅਹਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ. ਬਹੁਵਚਨਮੂਲਚਤੁਕ੍ਕਂ.
ਅਪਿ ਚ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਅਹਞ੍ਚ ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਅਹਞ੍ਚ ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਮਯਞ੍ਚ ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਤੇ ਚ ਗਚ੍ਛਥ, ਅਹਞ੍ਚ ਤੇ ਚ ਗਚ੍ਛਾਮਇਚ੍ਚਾਦੀਨਿਪਿ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
ਅਤ੍ਰਿਮਾ ਪਾਲ਼ੀ – ਤੁਵਞ੍ਚ ਪੁਤ੍ਤੋ ਸੁਣਿਸਾ ਚ ਨਤ੍ਤਾ, ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਾ ਘਰਮਾਵਸੇਥ [ਜਾ. ੧.੮.੭]. ਅਹਞ੍ਚ ਪੁਤ੍ਤੋ ਸੁਣਿਸਾ ਚ ਨਤ੍ਤਾ, ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਾ ਘਰਮਾਵਸੇਮ [ਜਾ. ੧.੮.੭].
ਅਹਞ੍ਚ ਦਾਨਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਪਰਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮ [ਮ. ਨਿ. ੨.੧੬੦].
ਅਹਞ੍ਚ ਇਮੇ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਮਾਧਿਨਾ ਨਿਸੀਦਿਮ੍ਹਾ.
ਅਹਞ੍ਚ ਭਰਿਯਾ ਚ ਦਾਨਪਤੀ ਅਹੁਮ੍ਹਾ [ਜਾ. ੨.੨੨.੧੫੯੩].
ਅਹਞ੍ਚ ਸਾਮਿਕੋ ਚ ਦਾਨਪਤੀ ਅਹੁਮ੍ਹਾ [ਜਾ. ੨.੨੨.੧੬੧੭] ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਯਂ ਪਨ ‘‘ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇ ਗਚ੍ਛਥਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਸੋ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਹਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਮਯਂ ਗਚ੍ਛਾਮਾ’’ਤਿ ਵਾ ਵਚਨਂ, ਤਂ ਪਕਤਿਬਹੁਵਚਨਮੇਵ, ਨ ਪਰੋਪੁਰਿਸਬਹੁਵਚਨਂ.
ਯਞ੍ਚ ਕਚ੍ਚਾਯਨੇ – ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮੇਕਾਭਿਧਾਨੇ ਪਰੋ ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ [ਨੀ. ੨੧੬ ਪਿਟ੍ਠੇ] ਸੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥਪਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਾ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਾ ਮਿਸ੍ਸਕਭੂਤਾਨਂ ਨਾਮ, ਤੁਮ੍ਹ’ਮ੍ਹਾਨਂ ਏਕਤੋ ਅਭਿਧਾਨੇ ਮਿਸ੍ਸਕਦ੍ਵਨ੍ਦਵਾਕ੍ਯੇ ਪਰੋ ਪੁਰਿਸੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਨ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ.
੫੬੪. ਕਤ੍ਤਰਿ ਲੋ [ਕ. ੪੫੫; ਰੂ. ੪੩੩; ਨੀ. ੯੨੫].
ਅਪਰੋਕ੍ਖੇਸੁ ਮਾਨ, ਨ੍ਤ, ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਪਰੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾ ਪਰਂ ਕਤ੍ਤਰਿ ਲਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਅਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਲਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ‘ਊਲਸ੍ਸੇ’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ.
ਏਤੇਨ ਯਤ੍ਥ ਮਾਨ, ਨ੍ਤ, ਤ੍ਯਾਦਯੋ ਕਤ੍ਤਰਿ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਲਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਲਪਚ੍ਚਯੇਨ ਤੇਸਂ ਕਤ੍ਤੁਵਾਚਕਭਾਵਂ ਞਾਪੇਤਿ, ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਕ੍ਯੋ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸੁ…’’ ਇਚ੍ਚਾਦੀਸੁਪਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਵਿਕਰਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪੂਰਣਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਤ੍ਥਪੂਰਣਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਯੋਗੇ ਤੇਹਿ ਵਿਨਾ ਪਦਰੂਪਂ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਤੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਨ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਲਪਚ੍ਚਯੋ ਧਾਤੁਤੋ ਪਰਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਸਰੇ ਵਾ ਆਗਮਸਰੇ ਵਾ ਅਸਨ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਸਨ੍ਤੇ ਪਨ ‘‘ਪਚਾਮਿ, ਪਚਾਮ, ਪਚਾਹਿ, ਗਮੇਤਿ, ਗਮੇਨ੍ਤਿ, ਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤਿ’’-ਇਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਕਾਰਿਯਨ੍ਤਰਤ੍ਥਾਯ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਚ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਲੋਪੋ ਵਿਹਿਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਗਣਨ੍ਤਰ, ਰੂਪਨ੍ਤਰਪ੍ਪਸਙ੍ਗਪਟਿਸਿਦ੍ਧਾਯ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਨ ਵਤ੍ਤਤਿ.
੫੬੫. ਯੁਵਣ੍ਣਾਨਮੇਓ ਪਚ੍ਚਯੇ [ਕ. ੪੮੫; ਰੂ. ੪੩੪; ਨੀ. ੯੭੫; ਚਂ. ੧.੧.੮੨; ਪਾ. ੩.੧.੬੦].
ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨਾਮ. ਇ, ਕੀ, ਖਿ, ਚਿ, ਜਿ ਇਚ੍ਚਾਦਯੋ ਇਵਣ੍ਣਾ ਨਾਮ. ਚੁ, ਜੁ, ਭੂ, ਹੂ ਇਚ੍ਚਾਦਯੋ ਉਵਣ੍ਣਾ ਨਾਮ. ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰੇ ਏਕਕ੍ਖਰਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਾਨਂ ਇਵਣ੍ਣੁ’ਵਣ੍ਣਾਨਂ ਕਮੇਨ ਏ, ਓਵੁਦ੍ਧਿਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ. ‘ਪਰੋ ਕ੍ਵਚੀ’ਤਿ ਪਰਸਰਲੋਪੋ.
ਸਂਪੁਬ੍ਬੋ-ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਸਮ੍ਭੋਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਭੋਸਿ, ਸਮ੍ਭੋਥ, ਸਮ੍ਭੋਮਿ, ਸਮ੍ਭੋਮ.
ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੋ-ਅਨੁਭਵਨੇ, ਸੋ ਭੋਗਂ ਅਨੁਭੋਤਿ, ਤੇ ਭੋਗਂ ਅਨੁਭੋਨ੍ਤਿ, ਤ੍ਵਂ ਭੋਗਂ ਅਨੁਭੋਸਿ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਭੋਗਂ ਅਨੁਭੋਥ, ਅਹਂ ਭੋਗਂ ਅਨੁਭੋਮਿ, ਮਯਂ ਭੋਗਂ ਅਨੁਭੋਮ.
ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ‘‘ਨੀਲੋ ਪਟੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨੀਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਦੁਵਿਧੋ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥੋ, ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਗੁਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਕਤ੍ਥੋ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥੋ ਨਾਮ.
ਗੁਣਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਬ੍ਬਤ੍ਥੋ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਨਾਮ.
ਨੀਲਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਵਚ੍ਚਾਤ੍ਥਮੇਵ ਉਜੁਂ ਵਦਤਿ, ਨੀਲਸਦ੍ਦਮਤ੍ਤਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਨੀਲਗੁਣਮੇਵ ਉਜੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਟੋ’’ ਇਤਿ ਪਦਨ੍ਤਰੇਨ ਨੀਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਆਚਿਕ੍ਖੀਯਤਿ.
ਤਥਾ ‘‘ਅਨੁਭੋਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਦੁਵਿਧੋ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥੋ, ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤੁਸਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਕਤ੍ਥੋ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥੋ ਨਾਮ.
ਸਤ੍ਤਿਨਿਸ੍ਸਯੋ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੋ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਨਾਮ.
ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥਮੇਵ ਉਜੁਂ ਵਦਤਿ, ਨ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ. ‘‘ਅਨੁਭੋਤੀ’’ਤਿ ਸੁਣਨ੍ਤੋਸਾਧ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਸਹਿਤਂ ਕਤ੍ਤਾਰਮੇਵ ਉਜੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸੋ’’ ਇਤਿ ਪਦਨ੍ਤਰੇਨ ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਆਚਿਕ੍ਖੀਯਤਿ, ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਨ ਤਿਸਦ੍ਦੇਨੇਵ ਉਜੁਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ ਪੁਨ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥਜੋਤਨਤ੍ਥਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਪਦੇ ਪਠਮਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ.
੫੬੬. ਏਓਨਮਯਵਾ ਸਰੇ [ਕ. ੫੧੩, ੫੧੪; ਰੂ. ੪੩੫, ੪੯੧; ਨੀ. ੧੦੨੭, ੧੦੨੮].
ਸਰੇ ਪਰੇ ਏ, ਓਨਂ ਕਮੇਨ ਅਯ, ਅਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯ, ਵੇਸੁ ਅ-ਕਾਰੋ ਉਚ੍ਚਾਰਣਤ੍ਥੋ.
ਭਵਤਿ, ਭਵਨ੍ਤਿ, ਭਵਸਿ, ਭਵਥ.
੫੬੭. ਹਿਮਿਮੇਸ੍ਵਸ੍ਸ [ਕ. ੪੭੮; ਰੂ. ੪੩੮; ਨੀ. ੯੫੯].
ਹਿ, ਮਿ, ਮੇਸੁ ਪਰੇਸੁ ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਦੀਘੋ ਹੋਤਿ.
ਭਵਾਮਿ, ਭਵਾਮ.
ਪਰਛਕ੍ਕੇ – ਭਵਤੇ, ਭਵਨ੍ਤੇ, ਭਵਸੇ, ਭਵਵ੍ਹੇ, ਭਵੇ, ਭਵਮ੍ਹੇ.
ਪਪੁਬ੍ਬੋ ਭੂ-ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ, ਨਦੀ ਪਭਵਤਿ.
ਅਧ੍ਯਾ’ਭਿ, ਪਰਿਪੁਬ੍ਬੋ ਹਿਂਸਾਯਂ, ਅਧਿਭਵਤਿ, ਅਭਿਭਵਤਿ, ਪਰਿਭਵਤਿ.
ਵਿਪੁਬ੍ਬੋ ਵਿਨਾਸੇ, ਪਾਕਟੇ, ਸੋਭਣੇ ਚ, ਵਿਭਵਤਿ.
ਪਰਾਪੁਬ੍ਬੋ ਪਰਾਜਯੇ, ਪਰਾਭਵਤਿ.
ਅਭਿ, ਸਂਪੁਬ੍ਬੋ ਪਤ੍ਤਿਯਂ, ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇ ਚ, ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਪਾਤੁਬ੍ਭਵਤਿ, ਆਵਿਭਵਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਇਤਿ ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤੁਰੂਪਂ.
ਸੁਦ੍ਧਭਾਵਕਮ੍ਮਰੂਪ
੫੬੮. ਕ੍ਯੋ ਭਾਵਕਮ੍ਮੇਸ੍ਵਪਰੋਕ੍ਖੇਸੁ ਮਾਨ ਨ੍ਤ ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ [ਕ. ੪੪੦; ਰੂ. ੪੪੫; ਨੀ. ੯੨੦; ਚਂ. ੧.੧.੮੦; ਪਾ. ੩.੧.੬੭].
ਪਰੋਕ੍ਖਾਵਜ੍ਜਿਤੇਸੁ ਮਾਨ, ਨ੍ਤਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਚ ਪਰੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾ ਭਾਵਸ੍ਮਿਂ ਕਮ੍ਮਨਿ ਚ ਕਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਬਹੁਲਾਧਿਕਾਰਾ ਕ੍ਵਚਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਚ.
ਰੂਪਂ ਵਿਭੁਯ੍ਯਤਿ, ਸੋ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਤਿ [ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੯], ਭਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਤਿ, ਗਿਮ੍ਹੇ ਉਦਕਂ ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਕੁਸੂਲੋ ਭਿਜ੍ਜਤਿ.
੫੬੯. ਨ ਤੇ ਕਾਨੁਬਨ੍ਧਨਾਗਮੇਸੁ.
ਕਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਨਾਗਮੇ ਚ ਇਵਣ੍ਣੁ’ਵਣ੍ਣਾਨਂ ਅਸ੍ਸ ਚ ਤੇ ਏ, ਓ,-ਆ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਕ੍ਯਮ੍ਹਿ ਵੁਦ੍ਧਿ ਨਤ੍ਥਿ.
ਕਮ੍ਮੇ-ਤੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨ ਭੋਗੋ ਅਨੁਭੂਯਤਿ, ਤੇਨ ਭੋਗਾ ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਅਨੁਭੂਯਸਿ, ਤੇਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਅਨੁਭੂਯਥ, ਤੇਨ ਅਹਂ ਅਨੁਭੂਯਾਮਿ, ਤੇਨ ਮਯਂ ਅਨੁਭੂਯਾਮ. ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਤਿ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਨੁਭੂਯਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕ੍ਯਪਚ੍ਚਯਸਹਿਤਸ੍ਸ ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਦੁਵਿਧੋ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥੋ, ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਕਤ੍ਥੋ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥੋ ਨਾਮ.
ਸਤ੍ਤਿਨਿਸ੍ਸਯੋ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੋ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਨਾਮ.
ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਕ੍ਯਪਚ੍ਚਯਸਹਿਤੋ ਵਾਚ੍ਚਤ੍ਥਮੇਵ ਉਜੁਂ ਵਦਤਿ, ਨ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ. ‘‘ਅਨੁਭੂਯਤੀ’’ਤਿ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਸਾਧ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਸਹਿਤਂ ਕਮ੍ਮਸਤ੍ਤਿਂ ਏਵ ਉਜੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸੇਸਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਅਨੁਭੂਯਤੇ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਤੇ, ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਨੁਭੂਯਸੇ, ਅਨੁਭੂਯਵ੍ਹੇ, ਅਨੁਭੂਯੇ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯੇ, ਅਨੁਭੂਯਮ੍ਹੇ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਮ੍ਹੇ.
੫੭੦. ਗਰੁਪੁਬ੍ਬਾ ਰਸ੍ਸਾ ਰੇ ਨ੍ਤੇਨ੍ਤੀਨਂ [ਕ. ੫੧੭; ਰੂ. ੪੮੮; ਨੀ. ੧੧੦੫; ‘ਗੁਰੁ…’ (ਬਹੂਸੁ)].
ਗਰੁਪੁਬ੍ਬਮ੍ਹਾ ਰਸ੍ਸਤੋ ਨ੍ਤੇ, ਨ੍ਤੀਨਂ ਰੇਆਦੇਸੋ ਹੋਤਿ.
ਜਾਯਰੇ, ਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਜਾਯਰੇ, ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਗਚ੍ਛਰੇ, ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਗਚ੍ਛਰੇ, ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ, ਗਮਿਸ੍ਸਰੇ, ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਗਮਿਸ੍ਸਰੇ, ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤੇ.
ਗਰੁਪੁਬ੍ਬਾਤਿ ਕਿਂ? ਪਚਨ੍ਤਿ, ਪਚਨ੍ਤੇ.
ਰਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਂ? ਪਾਚੇਨ੍ਤਿ, ਪਾਚਨ੍ਤੇ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਤ੍ਤਵਿਭਾਗੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਹਿਦਂ ਭਞ੍ਜਰੇ ਕਾਲਪਰਿਯਾਯਂ [ਜਾ. ੧.੧੫.੩੭੦], ਮੁਞ੍ਚਰੇ ਬਨ੍ਧਨਸ੍ਮਾ [ਜਾ. ੨.੨੨.੧੬੪੮], ਜੀਵਰੇ’ ਵਾਪਿ ਸੁਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ [ਜਾ. ੨.੨੨.੮੪੦] ਏਤਾਨਿ ਪਾਲ਼ਿਪਦਾਨਿ ਸਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ‘ਭਞ੍ਜਰੇ’ਤਿ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ‘ਮੁਞ੍ਚਰੇ’ਤਿ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੁ, ‘ਜੀਵਰੇ’ ਵਾਪੀ’ਤਿ ਜੀਵਨ੍ਤੋ’ਵਾਪਿ. ਅਨੁਭੂਯਰੇ, ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਭੂਯਰੇ, ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ.
ਭਾਵੋ ਨਾਮ ਭਵਨ, ਗਮਨਾਦਿਕੋ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰੋ, ਸੋ ਧਾਤੁਨਾ ਏਵ ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕਰਣਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸੀਯਤਿ, ਨ ਨਾਮਪਦੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਤੁਮ੍ਹ’ਮ੍ਹ, ਸੇਸਨਾਮਵਸੇਨ ਤ੍ਯਾਦਿਦੁਕਵਿਸੇਸਯੋਗੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਠਮਦੁਕਮੇਵ ਤਤ੍ਥ ਭਵਤਿ, ਦਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਚ ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਸਰੂਪਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਭੇਦੋਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਕਵਚਨਮੇਵ ਭਵਤਿ.
ਤੇਨ ਭੋਗਂ ਅਨੁਭੂਯਤਿ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਤਿ, ਅਨੁਭੂਯਤੇ, ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਤੇ, ਅਨੁਭਵਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਇਤਿ ਸੁਦ੍ਧਭਾਵਕਮ੍ਮਰੂਪਾਨਿ.
ਹੇਤੁਕਤ੍ਤੁਰੂਪ
੫੭੧. ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇ ਣਾਪਿ ਚ [ਕ. ੪੩੮; ਰੂ. ੫੪੦; ਨੀ. ੯੧੪].
ਯੋ ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤਾਰਂ ਪਯੋਜੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਯੋਜਕਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਬ੍ਯਾਪਾਰੇ ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਥਾ ਣਿ ਚ ਣਾਪਿ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਣਾਨੁਬਨ੍ਧਾ ਵੁਦ੍ਧੁਤ੍ਥਾ.
ਤੇਸੁ ਚ ਆਕਾਰਨ੍ਤਤੋ [‘ਅਤੋ’ (ਮੋਗ.)] ਣਾਪਿਯੇਵ ਹੋਤਿ, ਦਾਪੇਤਿ, ਦਾਪਯਤਿ.
ਉਵਣ੍ਣਨ੍ਤਤੋ ਣਿਯੇਵ, ਸਾਵੇਤਿ, ਸਾਵਯਤਿ.
ਸੇਸਤੋ ਦ੍ਵੇਪਿ, ਪਾਚੇਤਿ, ਪਾਚਯਤਿ, ਪਾਚਾਪੇਤਿ, ਪਾਚਾਪਯਤਿ.
ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੋਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਏਵਾਤਿ ਤਦਤ੍ਥਵਾਚੀਹਿ ਣਿ,-ਣਾਪੀਹਿ ਪਰਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਣਿ, ਣਾਪੀਨਞ੍ਚ ਵੁਦ੍ਧਿ.
ਸੋ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਤੇ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤਿ, ਤ੍ਵਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਸਿ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਥ, ਅਹਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਮਿ, ਮਯਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਮ.
੫੭੨. ਆਯਾਵਾ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੇ [ਕ. ੫੧੫; ਰੂ. ੫੪੧; ਨੀ. ੧੦੨੯].
ਏ, ਓਨਂ ਕਮੇਨ ਆਯ, ਆਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਰਾਦੋ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰੇ, ਸੁਤ੍ਤਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ ਅਣਾਨੁਬਨ੍ਧੇਪਿ ਆਯਾ’ਵਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਗੇ-ਸਦ੍ਦੇ, ਗਾਯਤਿ, ਗਾਯਨ੍ਤਿ.
ਅਪਪੁਬ੍ਬੋ ਚੇ-ਪੂਜਾਯਂ, ਅਪਚਾਯਤਿ, ਅਪਚਾਯਨ੍ਤਿ.
ਝੇ-ਚਿਨ੍ਤਾਯਂ, ਝਾਯਤਿ, ਝਾਯਨ੍ਤਿ, ਉਜ੍ਝਾਯਤਿ, ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੫੭੩. ਣਿਣਾਪ੍ਯਾਪੀਹਿ ਚ [‘‘…ਵਾ’’ (ਬਹੂਸੁ)].
ਣਿ, ਣਾਪਿ, ਆਪੀਹਿ ਚ ਕਤ੍ਤਰਿ ਲੋ ਹੋਤਿ ਵਾ.