੫. ਤਦ੍ਧਿਤ
ਅਥ ਤਦ੍ਧਿਤਵਿਧਾਨਂ ਦੀਪਿਯਤੇ.
ਤਦ੍ਧਿਤਵੁਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਹੋਤਿ, ਸਾਤਿਸਯੇਨ ਵਿਚਿਤ੍ਰਞਾਣਹਿਤਂ ਵਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਧਿਤਂ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਣ੍ਡੇ ਸਬ੍ਬਵਿਧਾਨਸ੍ਸ ਨਾਮਂ. ਤਂ ਪਨ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਹੋਤਿ ਅਪਚ੍ਚਂ, ਅਨੇਕਤ੍ਥਂ, ਅਸ੍ਸਤ੍ਥਿ, ਭਾਵਕਮ੍ਮਂ, ਪਰਿਮਾਣਂ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ, ਖੁਦ੍ਦਕਂ, ਨਾਨਾਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਅਪਚ੍ਚਰਾਸਿ
੪੩੦. ਣੋ ਵਾਪਚ੍ਚੇ [ਕ. ੩੪੪; ਰੂ. ੩੬੧; ਨੀ. ੭੫੨; ਚਂ. ੨.੪.੧੬; ਪਾ. ੪.੧.੯੨; ‘ਸਰਾਨਮਾਦਿਸ੍ਸਾ…’ (ਬਹੂਸੁ)].
ਛਟ੍ਠ੍ਯਨ੍ਤਾ ਨਾਮਮ੍ਹਾ ਤਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ ਣਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਵਾਸਦ੍ਦੋ ਵਾਕ੍ਯ, ਸਮਾਸਾਨਂ ਵਿਕਪ੍ਪਨਤ੍ਥੋ, ਇਤੋ ਪਰਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਤੇ, ਤੇਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਿਕਪ੍ਪਵਿਧਿ ਸਿਜ੍ਝਤਿ. ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਵੁਦ੍ਧ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਸੋ ਪਯੋਗਅਪ੍ਪਯੋਗੀ. ਵਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਵਸਿਟ੍ਠਮ੍ਹਾ ਣਪਚ੍ਚਯੋ, ਸੋ ਸਾਮ੍ਯਤ੍ਥਞ੍ਚ ਅਪਚ੍ਚਤ੍ਥਞ੍ਚ ਉਭਯਂ ਵਦਤਿ, ਛਟ੍ਠੀ ਚ ਅਪਚ੍ਚਪਦਞ੍ਚ ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਵਸਿਟ੍ਠਪਦਂ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਸਹ ਏਕਤ੍ਥਂ ਹੋਤਿ, ਉਭਯਂ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤੋ ‘ਏਕਤ੍ਥਤਾਯ’ਨ੍ਤਿ ਛਟ੍ਠਿਯਾ ਲੋਪੋ, ਅਪਚ੍ਚਪਦਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਮਤ੍ਤੇਨ ਲੁਪ੍ਪਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਛਟ੍ਠੀਤਿ, ਮਹਾਵੁਤ੍ਤਿਨਾ ਵਾ ਪਦਾਨਂ ਲੋਪੋ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ.
੪੩੧. ਪਦਾਨਮਾਦਿਸ੍ਸਾਯੁਵਣ੍ਣਸ੍ਸਾਏਓ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੇ [ਕ. ੪੦੫; ਰੂ. ੩੬੫; ਨੀ. ੮੬੦].
ਪਦਾਨਂ ਆਦਿਭੂਤਸ੍ਸ ਅਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਇਵਣ੍ਣੁ’ਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਚ ਆ, ਏ, ਓ ਵੁਦ੍ਧਿਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰੇਤਿ ਪਦਾਦਿਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਆਵੁਦ੍ਧਿ, ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ.
ਵਾਸਿਟ੍ਠੋ, ਪੁਰਿਸੋ, ਵਾਸਿਟ੍ਠੀ, ਇਤ੍ਥੀ, ਵਾਸਿਟ੍ਠਂ, ਕੁਲਂ, ਵਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾਸਿਟ੍ਠੋ, ਵਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਧੀਤਾ ਵਾਸਿਟ੍ਠੀ, ਵਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਕੁਲਂ ਵਾਸਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਯੋਜੇਤੁਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ‘ਵਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਏਤੇਨ ਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਿਤੁਭੂਤਂ ਆਦਿਪੁਰਿਸਂ ਵਦਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਗੋਤ੍ਤਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਗੋਤ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚਾਜਾਤਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਜਨਾ ਤਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ.
੪੩੨. ਮਜ੍ਝੇ [ਕ. ੪੦੪; ਰੂ. ੩੭੦; ਨੀ. ੮੫੯].
ਮਜ੍ਝੇ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਅ, ਯੁਵਣ੍ਣਾਨਂ ਆ, ਏ, ਓਵੁਦ੍ਧਿਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿ.
ਵਾਸੇਟ੍ਠੋ, ਵਾਸੇਟ੍ਠੀ, ਵਾਸੇਟ੍ਠਂ. ਵਾਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਵਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਧੀਤਾ ਕੁਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾ ‘‘ਵਸਿਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਵਸਿਟ੍ਠਧੀਤਾ ਵਸਿਟ੍ਠਕੁਲ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮਾਸਂ ਵਾ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ.
ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ, ਵਿਸਾਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ [ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਸ… ਵੇਸਾਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ… (ਰੂ.)] ਅਪਚ੍ਚਂ ਵੇਸਾਮਿਤ੍ਤੋ, ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਗੋਤਮੋ, ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਕਸ੍ਸਪੋ, ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਵਾਸੁਦੇਵੋ. ਏਵਂ ਬਾਲਦੇਵੋ.
ਉਪਗੁਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘ਉਵਣ੍ਣਸ੍ਸਾਵਙ…’ਤਿ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰੇ ਉਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਅਵਙ ਹੋਤਿ. ਓਪਗਵੋ, ਓਪਗਵੀ, ਓਪਗਵਂ, ਮਨੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਮਾਨਵੋ, ਭਗ੍ਗੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਭਗ੍ਗਵੋ, ਪਣ੍ਡੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਪਣ੍ਡਵੋ, ਉਪਵਿਨ੍ਦੁਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਓਪਵਿਨ੍ਦਵੋ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੪੩੩. ਵਚ੍ਛਾਦਿਤੋ ਣਾਨਣਾਯਨਾ [ਕ. ੩੪੫; ਰੂ. ੩੬੬; ਨੀ. ੭੫੪; ਪਾ. ੪.੧.੯੩, ੯੪, ੧੬੨, ੧੬੩].
ਛਟ੍ਠੁਨ੍ਤੇਹਿ ਵਚ੍ਛਾਦੀਹਿ ਗੋਤ੍ਤਸਦ੍ਦਗਣੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧਾ ਆਨ, ਆਯਨਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਵਾ.
ਵਚ੍ਛਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਵਚ੍ਛਾਨੋ, ਵਚ੍ਛਾਯਨੋ, ਵਚ੍ਛਾਨੀ, ਵਚ੍ਛਾਯਨੀ, ਵਚ੍ਛਾਨਂ, ਵਚ੍ਛਾਯਨਂ. ਏਵਂ ਕਚ੍ਚਾਨੋ, ਕਚ੍ਚਾਯਨੋ, ਕਾਤਿਯਾਨੋ, ਕਾਤਿਯਾਯਨੋ, ਸਾਕਟਾਨੋ, ਸਾਕਟਾਯਨੋ, ਕਣ੍ਹਾਨੋ, ਕਣ੍ਹਾਯਨੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ, ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਯਨੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਾਨੋ [ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨੋਤਿਪਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੭੬; ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫੩ ਆਦਯੋ], ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਾਯਨੋ, ਮੁਞ੍ਚਾਨੋ, ਮੁਞ੍ਚਾਯਨੋ, ਕੁਞ੍ਚਾਨੋ, ਕੁਞ੍ਚਾਯਨੋ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੪੩੪. ਕਤ੍ਤਿਕਾਵਿਧਵਾਦੀਹਿ ਣੇਯ੍ਯਣੇਰਾ [ਕ. ੩੪੬; ਰੂ. ੩੬੭; ਨੀ. ੭੫੫; ਪਾ. ੪.੧.੧੨੦, ੧੨੩, ੧੨੬, ੧੨੭, ੧੨੮, ੧੨੯, ੧੩੧].
ਛਟ੍ਠ੍ਯਨ੍ਤੇਹਿ ਕਤ੍ਤਿਕਾਦੀਹਿ ਵਿਧਵਾਦੀਹਿ ਚ ਤਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਕਮੇਨ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧਾ ਏਯ੍ਯ, ਏਰਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਵਾ.
ਣੇਯ੍ਯੇ – ਕਤ੍ਤਿਕਾਯ ਨਾਮ ਦੇਵਧੀਤਾਯ ਅਪਚ੍ਚਂ ਕਤ੍ਤਿਕੇਯ੍ਯੋ, ਵਿਨਤਾਯ ਨਾਮ ਦੇਵਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਵੇਨਤੇਯ੍ਯੋ, ਰੋਹਿਣਿਯਾ ਨਾਮ ਦੇਵਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਰੋਹਿਣੇਯ੍ਯੋ, ਭਗਿਨਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਭਾਗਿਨੇਯ੍ਯੋ, ਨਦਿਯਾ ਨਾਮ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਨਾਦੇਯ੍ਯੋ. ਏਵਂ ਅਨ੍ਤੇਯ੍ਯੋ, ਆਹੇਯ੍ਯੋ, ਕਾਮੇਯ੍ਯੋ, ਸੁਚਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਸੋਚੇਯ੍ਯੋ, ਬਾਲਾਯ ਅਪਚ੍ਚਂ ਬਾਲੇਯ੍ਯੋ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਣੇਰੇ – ਵਿਧਵਾਯ ਅਪਚ੍ਚਂ ਵੇਧਵੇਰੋ, ਵਿਧਵਾ ਨਾਮ ਮਤਪਤਿਕਾ ਇਤ੍ਥੀ. ਬਨ੍ਧੁਕਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਬਨ੍ਧੁਕੇਰੋ, ਨਾਲ਼ਿਕਿਯਾ ਨਾਮ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਪੁਤ੍ਤੋ ਨਾਲ਼ਿਕੇਰੋ, ਸਮਣਸ੍ਸ ਉਪਜ੍ਝਾਯਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਸਾਮਣੇਰੋ, ਸਮਣਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਯਾ ਧੀਤਾ ਸਾਮਣੇਰੀ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੪੩੫. ਣ੍ਯ ਦਿਚ੍ਚਾਦੀਹਿ [ਕ. ੩੪੭; ਰੂ. ੩੬੮; ਨੀ. ੭੫੬; ਚਂ. ੨.੪.੨; ਪਾ. ੪.੧.੮੫].
ਛਟ੍ਠੁਨ੍ਤੇਹਿ ਦਿਤਿਇਚ੍ਚਾਦੀਹਿ ਤਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਵਾ.
੪੩੬. ਲੋਪੋਵਣ੍ਣਿਵਣ੍ਣਾਨਂ [ਕ. ੨੬੧; ਰੂ. ੩੬੯; ਨੀ. ੫੦੯].
ਯੇ ਪਰੇ ਅਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਇਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਚ ਲੋਪੋ ਹੋਤੀਤਿ ਣ੍ਯਮ੍ਹਿ ਪਰੇ ਅਵਣ੍ਣਿ’ਵਣ੍ਣਾਨਂ ਲੋਪੋ.
ਦਿਤਿਯਾ ਨਾਮ ਦੇਵਧੀਤਾਯ ਅਪਚ੍ਚਂ ਦੇਚ੍ਚੋ, ਅਦਿਤਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਆਦਿਚ੍ਚੋ.
ਤਤ੍ਥ ਇਵਣ੍ਣਲੋਪੇ ‘ਤਵਗ੍ਗਵਰਣਾਨਂ ਯੇ ਚਵਗ੍ਗਬਯਞਾ’ਤਿ ਯਮ੍ਹਿ ਪਰੇ ਤਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚਵਗ੍ਗਤ੍ਤਂ, ਪੁਨ ‘ਵਗ੍ਗਲਸੇਹਿ ਤੇ’ਤਿ ਯਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਰੂਪਤ੍ਤਂ, ਕੁਣ੍ਡਨਿਯਾ ਅਪਚ੍ਚਂ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞੋ.
੪੩੭. ਉਵਣ੍ਣਸ੍ਸਾਵਙ ਸਰੇ [ਕ. ੩੪੮; ਰੂ. ੩੭੧; ਨੀ. ੭੫੭].
ਸਰੇ ਪਰੇ ਉਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਅਵਙ ਹੋਤੀਤਿ ਉਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਅਵਤ੍ਤਂ. ‘ਤਵਗ੍ਗਵਰਣਾਨ…’ਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਵਸ੍ਸ ਬਤ੍ਤਂ, ਪੁਨ ‘ਵਗ੍ਗਲਸੇਹਿ ਤੇ’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਯਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਰੂਪਤ੍ਤਂ, ਭਾਤੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਭਾਤਬ੍ਯੋ.
੪੩੮. ਆ ਣਿ [ਕ. ੩੪੭; ਰੂ. ੩੬੮; ਨੀ. ੭੫੬; ਚਂ. ੨.੪.੧੯; ਪਾ. ੪.੧.੯੫].
ਰਸ੍ਸਾ’ਕਾਰਨ੍ਤਤੋ ਅਪਚ੍ਚਤ੍ਥੇ ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਰਸ੍ਸਿ’ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਵਾ.
ਦਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਦਕ੍ਖਿ. ਏਵਂ ਦੋਣਿ, ਵਾਸਵਿ, ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਿ, ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਿ, ਦਾਸਪੁਤ੍ਤਿ, ਦਾਰੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਦਾਰਵਿ [ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਮਿਦਂ], ਵਰੁਣਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਵਾਰੁਣਿ. ਏਵਂ ਕਣ੍ਡਿ, ਬਾਲਦੇਵਿ, ਪਾਵਕਿ, ਜਿਨਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਜੇਨਦਤ੍ਤਿ, ਸੁਦ੍ਧੋਦਨਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੪੩੯. ਰਾਜਤੋ ਞੋ ਜਾਤਿਯਂ [ਕ. ੩੪੭; ਰੂ. ੩੬੮; ਨੀ. ੭੫੬; ਚਂ. ੨.੪.੭੦; ਪਾ. ੪.੧.੧੩੭].
ਜਾਤਿਯਂ ਗਮ੍ਯਮਾਨਾਯਂ ਰਾਜਸਦ੍ਦਮ੍ਹਾ ਅਪਚ੍ਚਤ੍ਥੇ ਞਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਵਾ.
ਰਞ੍ਞੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਰਾਜਞ੍ਞੋ, ਰਾਜਕੁਲਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਜਾਤਿਯਨ੍ਤਿ ਕਿਂ? ਰਾਜਪੁਤ੍ਤੋ.
੪੪੦. ਖਤ੍ਤਾ ਯਿਯਾ [ਕ. ੩੪੭; ਰੂ. ੩੬੮; ਨੀ. ੭੫੬; ਚਂ. ੨.੪.੬੯; ਪਾ. ੪.੧.੧੩੮].
ਜਾਤਿਯਂ ਗਮ੍ਯਮਾਨਾਯਂ ਖਤ੍ਤਸਦ੍ਦਮ੍ਹਾ ਅਪਚ੍ਚਤ੍ਥੇ ਯ, ਇਯਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਖਤ੍ਤਕੁਲਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਖਤ੍ਯੋ, ਖਤ੍ਤਿਯੋ.
ਜਾਤਿਯਨ੍ਤ੍ਵੇਵ? ਖਤ੍ਤਿ.
੪੪੧. ਮਨੁਤੋ ਸ੍ਸਸਣ [ਕ. ੩੪੮; ਰੂ. ੩੭੧; ਨੀ. ੭੫੩; ਚਂ. ੨.੪.੯੪, ੯੫; ਪਾ. ੪.੧.੧੬੧].
ਜਾਤਿਯਂ ਗਮ੍ਯਮਾਨਾਯਂ ਮਨੁਸਦ੍ਦਮ੍ਹਾ ਅਪਚ੍ਚਤ੍ਥੇ ਸ੍ਸ, ਸਣਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਮਨੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਮਨੁਸ੍ਸੋ, ਮਾਨੁਸੋ, ਮਨੁ ਨਾਮ ਕਪ੍ਪੇ ਆਦਿਖਤ੍ਤਿਯੋ ਮਹਾਸਮ੍ਮਤਰਾਜਾ, ਇਤ੍ਥਿਯਂ ਮਨੁਸ੍ਸੀ, ਮਾਨੁਸੀ,
ਜਾਤਿਯਨ੍ਤ੍ਵੇਵ? ਮਾਣਵੋ.
੪੪੨. ਜਨਪਦਨਾਮਸ੍ਮਾ ਜਨਖਤ੍ਤਿਯਾ ਰਞ੍ਞੇ ਚ ਣੋ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੨.੪.੯੬; ਪਾ. ੪.੧.੧੬੮; ‘‘ਜਨਪਦਨਾਮਸ੍ਮਾ ਖਤ੍ਤਿਯਾ…’’ (ਬਹੂਸੁ)].
ਜਨਵਾਚਿਨਾ ਚ ਖਤ੍ਤਿਯਵਾਚਿਨਾ ਚ ਜਨਪਦਨਾਮਮ੍ਹਾ ਰਞ੍ਞੇ ਚ ਅਪਚ੍ਚੇ ਚ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਪਞ੍ਚਾਲਾਨਂ ਜਨਾਨਂ ਰਾਜਾ ਪਞ੍ਚਾਲੋ, ਪਞ੍ਚਾਲਸ੍ਸ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਪਞ੍ਚਾਲੋ. ਏਵਂ ਕੋਸਲੋ, ਮਾਗਧੋ, ਓਕ੍ਕਾਕੋ [ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੬੭].
ਜਨਪਦਨਾਮਸ੍ਮਾਤਿ ਕਿਂ? ਦਸਰਥਰਞ੍ਞੋ ਪੁਤ੍ਤੋ ਦਾਸਰਥਿ [ਦਾਸਰਟ੍ਠਿ].
ਜਨਖਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਕਿਂ? ਪਞ੍ਚਾਲਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਪਚ੍ਚਂ ਪਞ੍ਚਾਲਿ.
੪੪੩. ਣ੍ਯ ਕੁਰੁਸਿਵੀਹਿ [ਕ. ੩੪੬; ਰੂ. ੩੬੭; ਨੀ. ੭੫੫; ਚਂ. ੨.੪.੧੦੧ …ਪੇ… ੪.੧.੧੭੨].
ਕੁਰੁ, ਸਿਵਿਸਦ੍ਦੇਹਿ ਅਪਚ੍ਚੇ ਰਞ੍ਞੇ ਚ ਣ੍ਯੋ ਹੋਤਿ.
ਕੁਰੁਰਞ੍ਞੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਕੋਰਬ੍ਯੋ [ਜਾ. ੧.੧੪.੨੨੮, ੨੩੨, ੨੩੬], ਕੁਰੁਰਟ੍ਠਵਾਸੀਨਂ ਰਾਜਾ ਕੋਰਬ੍ਯੋ, ਕੋਰਬ੍ਬੋ, ਪੁਬ੍ਬਰੂਪਤ੍ਤਂ, ਸਿਵਿਰਞ੍ਞੋ ਅਪਚ੍ਚਂ ਸੇਬ੍ਯੋ, ਸਿਵਿਰਟ੍ਠਵਾਸੀਨਂ ਰਾਜਾ ਸੇਬ੍ਯੋ.
ਅਪਚ੍ਚਰਾਸਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.
ਅਨੇਕਤ੍ਥਰਾਸਿ
੪੪੪. ਣ ਰਾਗਾ ਤੇਨ ਰਤ੍ਤਂ [ਕ. ੩੪੭; ਰੂ. ੩੬੮; ਨੀ. ੭੫੬; ਚਂ. ੩.੧.੧ …ਪੇ… ੪.੨.੧].
ਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਥਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਰਾਗੋ, ਰਜਨਵਤ੍ਥੁ, ਰਾਗਵਾਚਿਮ੍ਹਾ ਤੇਨ ਰਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਕਸਾਵੇਨ ਰਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਕਾਸਾਵਂ [ਧ. ਪ. ੯], ਕਾਸਾਯਂ ਵਾ. ਏਵਂ ਕੋਸੁਮ੍ਭਂ, ਹਲਿਦ੍ਦਿਯਾ ਰਤ੍ਤਂ ਹਾਲਿਦ੍ਦਂ, ਪਾਟਙ੍ਗੇਨ ਰਤ੍ਤਂ ਪਾਟਙ੍ਗਂ, ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਂ, ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
‘‘ਨੀਲਂ ਵਤ੍ਥਂ, ਪੀਤਂ ਵਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਨੀਲ, ਪੀਤਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਗੁਣਸਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਵਿਨਾ ਗੁਣਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦਬ੍ਬਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਗੁਣਸਦ੍ਦ, ਜਾਤਿਸਦ੍ਦ, ਨਾਮਸਦ੍ਦੇਸੁ.
੪੪੫. ਨਕ੍ਖਤ੍ਤੇਨਿਨ੍ਦੁਯੁਤ੍ਤੇਨ ਕਾਲੇ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੧.੫; ਪਾ. ੪.੨.੩].
ਇਨ੍ਦੁਯੁਤ੍ਤੇਨ ਨਕ੍ਖਤ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਲੇ ਤਨ੍ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਵਾਚੀਹਿ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦਯੁਤ੍ਤੇਨ ਫੁਸ੍ਸਨਕ੍ਖਤ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਿਤਾ ਫੁਸ੍ਸਾ, ਰਤ੍ਤਿ, ਫੁਸ੍ਸੋ, ਅਹੋ. ਏਵਂ ਮਾਘੋ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਨਕ੍ਖਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਕਿਂ? ਗਰੁਗਹੇਨ ਲਕ੍ਖਿਤਾ ਰਤ੍ਤਿ.
ਇਨ੍ਦੁਯੁਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਕਿਂ? ਫੁਸ੍ਸੇਨ ਲਕ੍ਖਿਤੋ ਮੁਹੁਤ੍ਤੋ.
ਕਾਲੇਤਿ ਕਿਂ? ਫੁਸ੍ਸੇਨ ਲਕ੍ਖਿਤਾ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ.
੪੪੬. ਸਾਸ੍ਸ ਦੇਵਤਾ ਪੁਣ੍ਣਮਾਸੀ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੧.੧੮, ੧੯ …ਪੇ… ੪.੨.੨੧-੨੪].
ਸਾ ਅਸ੍ਸ ਦੇਵਤਾ, ਸਾ ਅਸ੍ਸ ਪੁਣ੍ਣਮਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਪਠਮਨ੍ਤਾ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਸ੍ਸ ਦੇਵਤਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਯੋ ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਆਰਕ੍ਖਦੇਵਤਂ ਵਿਯ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਤਿ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਸੁਗਤੋ ਅਸ੍ਸ ਦੇਵਤਾਤਿ ਸੋਗਤੋ, ਮਹਿਨ੍ਦਦੇਵੋ ਅਸ੍ਸ ਦੇਵਤਾਤਿ ਮਾਹਿਨ੍ਦੋ. ਏਵਂ ਯਾਮੋ, ਸੋਮੋ, ਵਾਰੁਣੋ.
ਫੁਸ੍ਸੀ ਅਸ੍ਸ ਪੁਣ੍ਣਮਾਸੀਤਿ ਫੁਸ੍ਸੋ, ਮਾਸੋ. ਏਵਂ ਮਾਘੋ, ਫਗ੍ਗੁਨੋ, ਚਿਤ੍ਤੋ, ਵੇਸਾਖੋ, ਜੇਟ੍ਠਮੂਲੋ, ਆਸਲ਼੍ਹੋ, ਸਾਵਣੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ, ਅਸ੍ਸਯੁਜੋ, ਕਤ੍ਤਿਕੋ, ਮਾਗਸਿਰੋ.
ਪੁਣ੍ਣਮਾਸੀਤਿ ਕਿਂ? ਫੁਸ੍ਸੀ ਅਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਮੀ ਤਿਥੀ.
੪੪੭. ਤਮਧੀਤੇ ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ ਕਣਿਕਾ ਚ [ਕ. ੩੫੧; ਰੂ. ੩੭੪; ਨੀ. ੭੬੪; ਚਂ. ੩.੧.੩੭ …ਪੇ… ੪.੨.੫੯].
ਏਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤਾ ਣੋ ਚ ਕੋ ਚ ਣਿਕੋ ਚਾਤਿ ਏਤੇ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਣਮ੍ਹਿ – ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਧੀਤੇ ਜਾਨਾਤਿ ਵਾ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ [ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੫੬]. ਪਕ੍ਖੇ ‘‘ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਿਕੋ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਧੀਤੇ ਜਾਨਾਤਿ ਵਾ ਵੇਯ੍ਯਞ੍ਜਨਿਕੋ’’ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਣਿਕੇਨ ਸਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ.
ਕਮ੍ਹਿ-ਛਨ੍ਦਂ ਅਧੀਤੇ ਜਾਨਾਤਿ ਵਾ ਛਨ੍ਦੋ. ਏਵਂ ਪਦਕੋ [ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੫੬], ਨਾਮਕੋ.
ਣਿਕਮ੍ਹਿ-ਵਿਨਯਂ ਅਧੀਤੇ ਜਾਨਾਤਿ ਵਾ ਵੇਨਯਿਕੋ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕੋ, ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ‘ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ’ਤਿ ਪਦੇ ਵਿਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਧੀਤੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ, ‘ਵੇਯਞ੍ਜਨਿਕੋ’ਤਿ ਪਦੇ ਵਿਯਞ੍ਜਨਂ ਅਧੀਤੇਤਿ. ਉਪਰਿ ‘ਦੋਵਾਰਿਕੋ, ਸੋਵਗ੍ਗਿਕ’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਸੁਪਿ ‘ਦੁਵਾਰੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ, ਸੁਵਗ੍ਗਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀ’ਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ, ਅਤ੍ਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤੇਨ ਪਨ ਦੁਵਾਰ, ਸੁਵਗ੍ਗਸਦ੍ਦਾਨਂ ਤਦ੍ਧਿਤਭਾਵੇ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰੇਤਿ ਚ ਸਗ੍ਗਾਯਾਤਿ ਚ ਕਥੇਤਬ੍ਬੋ.
੪੪੮. ਤਸ੍ਸ ਵਿਸਯੇ ਦੇਸੇ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੩੬੫; ਚਂ. ੩.੧.੬੧; ਪਾ. ੪.੨.੫੨, ੫੩].
ਤਸ੍ਸ ਦੇਸਰੂਪੇ ਵਿਸਯੇ ਛਟ੍ਠੁਨ੍ਤਾ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਥੂਯਮਿਗਾ ਵਸਾਤਿਨੋ ਨਾਮ, ਵਸਾਤੀਨਂ ਵਿਸਯੋ ਦੇਸੋ ਵਾਸਾਤੋ. ਇਧ ਅਦੇਸਰੂਪਤ੍ਤਾ ਣੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋ ਰੂਪਂ.
੪੪੯. ਨਿਵਾਸੇ ਤਨ੍ਨਾਮੇ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੩੬੫; ਚਂ. ੩.੧.੬੪; ਪਾ. ੪.੨.੬੯].
ਤਨ੍ਨਾਮਭੂਤੇ ਨਿਵਾਸੇ ਛਟ੍ਠ੍ਯਨ੍ਤਾ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਸਿਵੀਨਂ ਨਿਵਾਸੋ ਦੇਸੋ ਸੇਬ੍ਯੋ. ਵਸਂ ਅਦੇਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਵਸਾਦਾ, ਬ੍ਯਗ੍ਘਾ ਸੀਹਾ ਵਾ, ਵਸਾਦਾਨਂ ਨਿਵਾਸੋ ਦੇਸੋ ਵਾਸਾਦੋ.
੪੫੦. ਅਨੁਭਵੇ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੧.੬੫; ਪਾ. ੪.੨.੭੦].
ਸਮੀਪੇ ਭਵਂ ਅਨੁਭਵਂ, ‘‘ਅਦੂਰਭਵੇ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਤਨ੍ਨਾਮੇ ਅਨੁਭਵੇ ਦੇਸੇ ਛਟ੍ਠ੍ਯਨ੍ਤਾ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਵਿਦਿਸਾਯ ਅਨੁਭਵਂ ਵੇਦਿਸਂ, ਨਗਰਂ, ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਸ ਅਨੁਭਵਂ ਓਦੁਮ੍ਬਰਂ, ਵਿਮਾਨਂ.
੪੫੧. ਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੧.੬੬; ਪਾ. ੪.੨.੬੮].
ਤਨ੍ਨਾਮੇ ਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇ ਦੇਸੇ ਤਤਿਯਨ੍ਤਾ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਕੁਸਮ੍ਬੇਨ ਨਾਮ ਇਸਿਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਕੋਸਮ੍ਬੀ, ਇਤ੍ਥਿਯਂ ਈ, ਨਗਰੀ. ਏਵਂ ਕਾਕਨ੍ਦੀ, ਮਾਕਨ੍ਦੀ, ਸਹਸ੍ਸੇਨ ਧਨੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਸਾਹਸ੍ਸੀ, ਪਰਿਖਾ, ਅਯਞ੍ਚ ਤਤਿਯਾ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਕਰਣੇ ਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.
੪੫੨. ਤਮਿਧਤ੍ਥਿ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੧.੬੭; ਪਾ. ੪.੨.੬੭].
ਤਂ ਇਧ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਤਨ੍ਨਾਮੇ ਦੇਸੇ ਪਠਮਨ੍ਤਾ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਉਦੁਮ੍ਬਰਾ ਅਸ੍ਮਿਂ ਦੇਸੇ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਓਦੁਮ੍ਬਰੋ, ਬਦਰਾ ਅਸ੍ਮਿਂ ਦੇਸੇ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਬਾਦਰੋ. ਏਵਂ ਪਬ੍ਬਜੋ.
੪੫੩. ਤਤ੍ਰ ਭਵੇ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੨.੪੮; ਪਾ. ੪.੨.੧੩੩].
ਤਤ੍ਰ ਭਵਤ੍ਥੇ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਨ੍ਤਾ ਣੋ ਹੋਤਿ.
ਉਦਕੇ ਭਵੋ ਓਦਕੋ, ਮਚ੍ਛੋ, ਉਰਸਿ ਭਵੋ ਓਰਸੋ, ਪੁਤ੍ਤੋ, ਸਾਗਮੋ. ਨਗਰੇ ਭਵੋ ਨਾਗਰੋ. ਏਵਂ ਜਾਨਪਦੋ, ਮਾਗਧੋ, ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਭਵੋ ਕਾਪਿਲਵਤ੍ਥਵੋ, ‘ਉਵਣ੍ਣਸ੍ਸਾਵਙ…’ਤਿ ਉਸ੍ਸ ਅਵਤ੍ਤਂ. ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਂ ਭਵੋ ਕੋਸਮ੍ਬੋ, ਮਿਤ੍ਤੇ ਭਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾ, ਪੁਰੇ ਭਵਾ ਪੋਰੀ [ਦੀ. ਨਿ. ੧.੯], ਵਾਚਾ, ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਭਵੋ ਮਾਨਸੋ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ –
੪੫੪. ਮਨਾਦੀਨਂ ਸਕ [ਕ. ੪੦੪; ਰੂ. ੩੭੦; ਨੀ. ੮੫੯].
ਣਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰੇ ਮਨਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤੇ ਸਾਗਮੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਮਨੋਗਣਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤੇ ਸਾਗਮੋ.
ਮਾਨਸੋ, ਰਾਗੋ, ਮਾਨਸਾ, ਤਣ੍ਹਾ, ਮਾਨਸਂ, ਸੁਖਂ. ਏਵਂ ਚੇਤਸੋ, ਚੇਤਸਾ, ਚੇਤਸਂ. ਕ੍ਵਚਿ ਮਨੋ ਏਵ ਮਾਨਸਂ, ਚੇਤੋ ਏਵ ਚੇਤਸੋਤਿਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.
੪੫੫. ਅਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਤਨੋ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੧੫; ਪਾ. ੪.੨.੧੦੫].
ਤਤ੍ਰ ਭਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਅਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਤਨੋ ਹੋਤਿ.
ਅਜ੍ਜ ਭਵੋ ਅਜ੍ਜਤਨੋ, ਅਤ੍ਥੋ, ਅਜ੍ਜਤ੍ਤਨੀ, ਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ, ਅਜ੍ਜਤਨਂ, ਹਿਤਂ, ਸ੍ਵੇ ਭਵੋ ਸ੍ਵਾਤਨੋ, ਮਹਾਵੁਤ੍ਤਿਨਾ ਏਸ੍ਸ ਆਤ੍ਤਂ. ਹਿਯ੍ਯੋ ਭਵੋ ਹਿਯ੍ਯਤ੍ਤਨੋ, ਹਿਯ੍ਯਤ੍ਤਨੋ, ਹਿਯ੍ਯਤ੍ਤਨਂ, ਓਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਤਞ੍ਚ.
੪੫੬. ਪੁਰਾਤੋ ਣੋ ਚ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫].
ਤਤ੍ਰ ਭਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਪੁਰਾਸਦ੍ਦਮ੍ਹਾ ਣੋ ਚ ਤਨੋ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਪੁਰੇ ਭਵੋ ਪੁਰਾਣੋ, ਇਧ ਣੋ ਅਨੁਬਨ੍ਧੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਪੋਰਾਣੋ ਵਾ, ਪੁਰਾਤਨੋ.
੪੫੭. ਅਮਾਤ੍ਵਚ੍ਚੋ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੨.੧੩; ਪਾ. ੪.੨.੧੦੪].
ਅਮਾਸਦ੍ਦਮ੍ਹਾ ਭਵਤ੍ਥੇ ਅਚ੍ਚੋ ਹੋਤਿ. ‘ਅਮਾ’ਤਿ ਸਹਤ੍ਥਵਾਚੀ.
ਰਾਜਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਰਞ੍ਞਾ ਸਹ ਭਵਤੀਤਿ ਅਮਚ੍ਚੋ [ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੩੩੯].
੪੫੮. ਮਜ੍ਝਾਦੀਹਿਮੋ [ਕ. ੩੫੩; ਰੂ. ੩੭੮; ਨੀ. ੭੬੭; ਚਂ. ੩.੨.੮੨; ਪਾ. ੪.੩.੮, ੨੨; ‘ਮਜ੍ਝਾਦਿਤ੍ਵਿਮੋ’ (ਬਹੂਸੁ)].
ਮਜ੍ਝਾਦੀਹਿ ਭਵਤ੍ਥੇ ਇਮੋ ਹੋਤਿ.
ਮਜ੍ਝੇ ਭਵੋ ਮਜ੍ਝਿਮੋ. ਏਵਂ ਅਨ੍ਤਿਮੋ, ਹੇਟ੍ਠਿਮੋ, ਉਪਰਿਮੋ, ਓਰਿਮੋ, ਪਚ੍ਛਿਮੋ, ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਿਮੋ, ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿਮੋ, ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੋ.
੪੫੯. ਕਣ ਣੇਯ੍ਯ ਣੇਯ੍ਯਕ ਯਿਯਾ [ਕ. ੩੫੨; ਰੂ. ੩੭੬; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੨.੪, ੫, ੬ …ਪੇ… ੪.੨.੯੪, ੯੫, ੯੭, ੧੧੯-੧੩੦].
ਭਵਤ੍ਥੇ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਨ੍ਤਾ ਏਤੇ ਪਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਕਣ-ਕੁਸਿਨਾਰਾਯਂ ਭਵੋ ਕੋਸਿਨਾਰਕੋ, ਮਗਧੇਸੁ ਭਵੋ ਮਾਗਧਕੋ, ਆਰਞ੍ਞਕੋ, ਵਿਹਾਰੋ.
ਣੇਯ੍ਯ-ਗਙ੍ਗਾਯਂ ਭਵੋ ਗਙ੍ਗੇਯ੍ਯੋ, ਪਬ੍ਬਤੇਯ੍ਯੋ, ਵਨੇ ਭਵੋ ਵਾਨੇਯ੍ਯੋ.
ਣੇਯ੍ਯਕ-ਕੋਸਲੇਯ੍ਯਕੋ, ਬਾਰਾਣਸੇਯ੍ਯਕੋ, ਚਮ੍ਪੇਯ੍ਯਕੋ, ਮਿਥਿਲੇਯ੍ਯਕੋ, ਇਧ ਨ ਵੁਦ੍ਧਿ.
ਯ-ਗਾਮੇ ਭਵੋ ਗਮ੍ਮੋ, ਦਿਵੇ ਭਵੋ ਦਿਬ੍ਬੋ,
ਇਯ-ਗਾਮਿਯੋ, ਗਾਮਿਕੋ, ਯਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤਂ, ਉਦਰੇ ਭਵੋ ਓਦਰਿਯੋ, ਓਦਰਿਕੋ, ਦਿਵੇ ਭਵੋ ਦਿਵਿਯੋ, ਪਞ੍ਚਾਲਿਯੋ, ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯੋ, ਲੋਕਿਯੋ.
੪੬੦. ਣਿਕੋ [ਕ. ੩੫੧; ਰੂ. ੩੭੪; ਨੀ. ੭੬੪; ਚਂ. ੩.੨.੪੦, ੪੧, ੪੨; ਪਾ. ੪.੨.੧੨੬, ੧੨੭, ੧੨੮].
ਭਵਤ੍ਥੇ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਨ੍ਤਾ ਣਿਕੋ ਹੋਤਿ.
ਸਾਰਦਿਕੋ, ਦਿਵਸੋ, ਸਾਰਦਿਕਾ, ਰਤ੍ਤਿ, ਸਾਰਦਿਕਂ, ਪੁਪ੍ਫਂ. ਭਵਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਤ੍ਥੇ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਪਬ੍ਬਤਤੋ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾ ਨਦੀ ਪਬ੍ਬਤੇਯ੍ਯਾ, ਕਿਮੀਨਂ ਕੋਸੇ ਜਾਤਂ ਕੋਸੇਯ੍ਯਂ, ਵਤ੍ਥਂ. ਏਵਂ ਸਿਵੇਯ੍ਯਂ, ਬਾਰਾਣਸੇਯ੍ਯਂ.
੪੬੧. ਤਮਸ੍ਸ ਸਿਪ੍ਪਂ ਸੀਲਂ ਪਣ੍ਯਂ ਪਹਰਣਂ ਪਯੋਜਨਂ [ਕ. ੩੫੧; ਰੂ. ੩੭੪; ਨੀ. ੭੬੪; ਚਂ. ੩.੪.੪੯-੬੬ …ਪੇ… ੪.੪.੪੭-੬੫].
ਤਮਸ੍ਸ ਸਿਪ੍ਪਂ, ਤਮਸ੍ਸ ਸੀਲਂ, ਤਮਸ੍ਸ ਪਣ੍ਯਂ, ਤਮਸ੍ਸ ਪਹਰਣਂ, ਤਮਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪਠਮਨ੍ਤਾ ਣਿਕੋ ਹੋਤਿ.
ਸਿਪ੍ਪੇ – ਵੀਣਾਵਾਦਨਮਸ੍ਸ ਸਿਪ੍ਪਂ ਵੇਣਿਕੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਵੀਣਾਸਦ੍ਦੇਨ ਵੀਣਾਵਾਦਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਕਤ੍ਥੀਭਾਵਸਾਮਤ੍ਥਿਯਞ੍ਹੇਤਂ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ. ਏਵਂ ਮੋਦਿਙ੍ਗਿਕੋ, ਪਾਣਵਿਕੋ, ਵਂਸਿਕੋ.
ਸੀਲੇ-ਪਂਸੁਕੂਲਧਾਰਣਂ ਅਸ੍ਸ ਸੀਲਂ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ, ਪਂਸੁਕੂਲਂ ਧਾਰੇਤੁਂ ਸੀਲਮਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋ. ਸੀਲਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਵਤ, ਧਮ੍ਮ, ਸਾਧੁਕਾਰਾਪਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਪਂਸੁਕੂਲਂ ਧਾਰੇਤਿ ਸੀਲੇਨਾਤਿ ਪਂਸੁਕੂਲਿਕੋਤਿਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਤੇਚੀਵਰਿਕੋ, ਪਿਣ੍ਡਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਪਤਤੀਤਿ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੋ, ਪਿਣ੍ਡਾਚਾਰੇਨ ਲਦ੍ਧਭੋਜਨਂ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਯਾਪਨਂ ਅਸ੍ਸ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕੋ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ ਯਾਪੇਤੁਂ ਸੀਲਞ੍ਚ ਵਤਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਗਰੁਕਾਰੋ ਚ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕੋ.
‘ਪਣ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਕੇਯ੍ਯਵਤ੍ਥੁ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਗਨ੍ਧੋ ਪਣ੍ਯਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਗਨ੍ਧਿਕੋ. ਏਵਂ ਤੇਲਿਕੋ, ਗੋਲ਼ਿਕੋ.
ਪਹਰਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਹਰਣਂ, ਆਵੁਧਭਣ੍ਡਂ, ਚਾਪੋ ਪਹਰਣਮਸ੍ਸਾਤਿ ਚਾਪਿਕੋ. ਏਵਂ ਤੋਮਰਿਕੋ, ਮੁਗ੍ਗਰਿਕੋ.
ਪਯੋਜਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਫਲਂ, ਉਪਧਿ ਪਯੋਜਨਮਸ੍ਸਾਤਿ ਓਪਧਿਕਂ [ਅ. ਨਿ. ੮.੫੯], ਪੁਞ੍ਞਂ, ਸਤਂ ਪਯੋਜਨਮਸ੍ਸਾਤਿ ਸਾਤਿਕਂ. ਏਵਂ ਸਾਹਸ੍ਸਿਕਂ [ਜਾ. ੨.੨੧.੪੧੫].
੪੬੨. ਤਂ ਹਨ੍ਤਾਰਹਤਿ ਗਚ੍ਛਤੁਞ੍ਛਤਿ ਚਰਤਿ [ਕ. ੩੫੧; ਰੂ. ੩੭੪; ਨੀ. ੭੬੪; ਚਂ. ੩.੪.੨੭-੪੩; ਪਾ. ੪.੪.੨੮-੪੬].
ਤਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਅਰਹਤਿ, ਤਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਉਞ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਚਰਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦੁਤਿਯਨ੍ਤਾ ਣਿਕੋ ਹੋਤਿ.
ਪਕ੍ਖੀਹਿ ਪਕ੍ਖਿਨੋ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਪਕ੍ਖਿਕੋ. ਏਵਂ ਸਾਕੁਣਿਕੋ [ਅ. ਨਿ. ੨.੨੬੩ (ਸਾਕੁਨਿਕੋਤਿਪਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ)], ਮਾਯੂਰਿਕੋ, ਮਚ੍ਛੇਹਿ ਮਚ੍ਛੇ ਹਨਤੀਤਿ ਮਚ੍ਛਿਕੋ. ਏਵਂ ਧੇਨੁਕੋ, ਮਗੇਹਿ ਮਗੇ ਹਨਤੀਤਿ ਮਾਗਵਿਕੋ, ਮਜ੍ਝੇ ਵਾਗਮੋ. ਏਵਂ ਹਾਰਿਣਿਕੋ, ‘ਹਰਿਣੋ’ਤਿ ਮਗੋ ਏਵ. ਸੂਕਰਿਕੋ, ਇਧ ਨ ਵੁਦ੍ਧਿ.
ਸਤਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਸਾਤਿਕਂ. ਏਵਂ ਸਾਹਸ੍ਸਿਕਂ.
ਪਰਦਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਪਾਰਦਾਰਿਕੋ, ਪਰਦਾਰਿਕੋ ਵਾ. ਏਵਂ ਪਥਿਕੋ, ਮਗ੍ਗਿਕੋ.
ਬਦਰੇ ਉਞ੍ਛਤਿ ਗਵੇਸਤੀਤਿ ਬਾਦਰਿਕੋ. ਏਵਂ ਆਮਲਕਿਕੋ.
ਧਮ੍ਮਂ ਚਰਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਿਕੋ. ਏਵਂ ਅਧਮ੍ਮਿਕੋ.
੪੬੩. ਤੇਨ ਕਤਂ ਕੀਤਂ ਬਨ੍ਧਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਹਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਜਿਤਂ ਜਯਤਿ ਦਿਬ੍ਬਤਿ ਖਣਤਿ ਤਰਤਿ ਚਰਤਿ ਵਹਤਿ ਜੀਵਤਿ [ਕ. ੩੫੦; ਰੂ. ੩੭੩; ਨੀ. ੩੬੪; ਚਂ. ੩.੪.੧-੨੬; ਪਾ. ੪.੪.੧-੨੭].
ਤੇਨ ਕਤਂ, ਤੇਨ ਕੀਤਂ…ਪੇ… ਤੇਨ ਜੀਵਤਿ ਇਚ੍ਚਤ੍ਥੇਸੁ ਤਤਿਯਨ੍ਤਾ ਣਿਕੋ ਹੋਤਿ.
ਕਾਯੇਨ ਕਤਂ ਕਾਯਿਕਂ. ਏਵਂ ਵਾਚਸਿਕਂ, ਮਾਨਸਿਕਂ, ਵਾਤੇਨ ਕਤੋ ਵਾਤਿਕੋ, ਆਬਾਧੋ.
ਸਤੇਨ ਮੂਲੇਨ ਕੀਤਂ ਭਣ੍ਡਂ ਸਾਤਿਕਂ. ਏਵਂ ਸਾਹਸ੍ਸਿਕਂ.
ਵਰਤ੍ਤਾਯ ਯੋਤ੍ਤਾਯ ਬਨ੍ਧਿਤੋ ਵਾਰਤ੍ਤਿਕੋ, ਅਯਸਾ ਬਨ੍ਧਿਤੋ ਆਯਸਿਕੋ, ਸਾਗਮੋ. ਏਵਂ ਪਾਸਿਕੋ.
ਘਤੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਵਾ ਘਾਤਿਕਂ. ਏਵਂ ਗੋਲ਼ਿਕਂ, ਦਾਧਿਕਂ, ਮਾਰਿਚਿਕਂ.
ਜਾਲੇਨ ਹਤੋ ਜਾਲਿਕੋ, ਮਚ੍ਛੋ.
ਜਾਲੇਨ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਜਾਲਿਕੋ, ਜਾਲਕੇਵਟ੍ਟੋ. ਏਵਂ ਬਾਲ਼ਿਸਿਕੋ [ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫੮].
ਅਕ੍ਖੇਹਿ ਜਿਤਂ ਧਨਂ ਅਕ੍ਖਿਕਂ. ਏਵਂ ਸਾਲਾਕਿਕਂ.
ਅਕ੍ਖੇਹਿ ਜਯਤਿ ਦਿਬ੍ਬਤੀਤਿ ਵਾ ਅਕ੍ਖਿਕੋ.
ਖਣਿਤ੍ਤਿਯਾ ਖਣਤੀਤਿ ਖਾਣਿਤ੍ਤਿਕੋ. ਏਵਂ ਕੁਦ੍ਦਾਲਿਕੋ, ਇਧ ਨ ਵੁਦ੍ਧਿ.
ਉਲ਼ੁਮ੍ਪੇਨ ਤਰਤੀਤਿ ਓਲ਼ੁਮ੍ਪਿਕੋ, ਉਲ਼ੁਮ੍ਪਿਕੋ ਵਾ. ਏਵਂ ਨਾਵਿਕੋ [ਜਾ. ੨.੨੦.੧੪੯], ਗੋਪੁਚ੍ਛਿਕੋ.
ਸਕਟੇਨ ਚਰਤੀਤਿ ਸਾਕਟਿਕੋ. ਏਵਂ ਰਥਿਕੋ, ਯਾਨਿਕੋ, ਦਣ੍ਡਿਕੋ,
ਖਨ੍ਧੇਨ ਵਹਤੀਤਿ ਖਨ੍ਧਿਕੋ. ਏਵਂ ਅਂਸਿਕੋ, ਸੀਸਿਕੋ, ਇਧ ਨ ਵੁਦ੍ਧਿ.
ਵੇਤਨੇਨ ਜੀਵਤੀਤਿ ਵੇਤਨਿਕੋ. ਏਵਂ ਭਤਿਕੋ, ਕਸਿਕੋ, ਕਯਿਕੋ, ਵਿਕ੍ਕਯਿਕੋ, ਭਤਿਕਾਦੀਸੁ ਨ ਵੁਦ੍ਧਿ.
੪੬੪. ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ [ਕ. ੩੫੧; ਰੂ. ੩੭੪; ਨੀ. ੭੬੫; ਚਂ. ੩.੪.੬੭-੬੯; ਪਾ. ੪.੪.੬੬-੬੮].
ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਚਤੁਤ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਾ ਣਿਕੋ ਹੋਤਿ.