੩. ਕਾਰਕਕਣ੍ਡ
ਪਠਮਾਵਿਭਤ੍ਤਿਰਾਸਿ
ਅਥ ਨਾਮਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਅਤ੍ਥਭੇਦਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੇ.
ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਪਠਮਾ?
੨੮੯. ਪਠਮਤ੍ਥਮਤ੍ਤੇ [ਚਂ. ੨.੧.੯੩; ਪਾ. ੨.੩.੪੬].
ਨਾਮਸ੍ਸ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਮਤ੍ਤੇ ਪਠਮਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਰੁਕ੍ਖੋ, ਮਾਲਾ, ਧਨਂ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਮਤ੍ਤਸਦ੍ਦੇਨ ਕਤ੍ਤੁ, ਕਮ੍ਮਾਦਿਕੇ ਵਿਭਤ੍ਯਤ੍ਥੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੋਯੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਚ੍ਚਾਰਿਤੇ ਸਤਿ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਦਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਲੀਨਤ੍ਥੋ ਨਾਮ. ਤਂ ਲੀਨਮਤ੍ਥਂ ਗਮੇਤਿ ਬੋਧੇਤੀਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਉਚ੍ਚਾਰਿਤਪਦਂ.
ਤਂ ਪਨ ਪਕਤਿਲਿਙ੍ਗਂ, ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਲਿਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਭਤ੍ਤਿਰਹਿਤਂ ਪਕਤਿਲਿਙ੍ਗਂ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਲਿਙ੍ਗ, ਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਭਾਗਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ.
ਲੀਨਂ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ. ਤਤ੍ਥ ‘ਲੀਨ’ਨ੍ਤਿ ਅਪਾਕਟਂ. ‘ਅਙ੍ਗ’ਨ੍ਤਿ ਅਵਯਵੋ. ਲਿਙ੍ਗਂ, ਨਾਮਂ, ਪਾਟਿਪਦਿਕਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ.
ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਪਰਮਤ੍ਥੋ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋਤਿ ਦੁਵਿਧੋ. ਤਥਾ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ, ਵਿਸੇਸ੍ਯਤ੍ਥੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਸਕਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਯਤੋ ਪਾਟਿਪੁਗ੍ਗਲਿਕਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸੋਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਸਦ੍ਦੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚਿਰਕਾਲਞ੍ਚ ਸਦ੍ਦਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਬਦ੍ਧਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਥੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਸੁਤਿ, ਜਾਤਿ, ਗੁਣ, ਦਬ੍ਬ, ਕ੍ਰਿਯਾ, ਨਾਮ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧੋ ਹੋਤਿ.
ਵਿਸੇਸ੍ਯਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥੋ, ਬਹੁਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਸੋਯੇਵ ਤਂਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਯੋਗਾ ਨੇਮਿਤ੍ਤਕਤ੍ਥੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਜਾਤਿ, ਗੁਣ, ਦਬ੍ਬ, ਕ੍ਰਿਯਾ, ਨਾਮਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ. ਗੋ, ਸੁਕ੍ਕੋ, ਦਣ੍ਡੀ, ਪਾਚਕੋ, ਤਿਸ੍ਸੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਗੋਸਦ੍ਦੋ ਯਦਾ ਜਾਤਿਮਤ੍ਤਂ ਵਦਤਿ ਗੋ ਜਾਤੀਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਯਦਾ ਦਬ੍ਬਂ ਵਦਤਿ ਗੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਜਾਤਿ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ.
ਸੁਕ੍ਕਸਦ੍ਦੋ ਯਦਾ ਗੁਣਮਤ੍ਤਂ ਵਦਤਿ ਸੁਕ੍ਕੋ ਗੁਣੋਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਯਦਾ ਗੁਣਵਿਸੇਸਂ ਵਦਤਿ ਗੋਸ੍ਸ ਸੁਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਗੁਣਜਾਤਿ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਯਦਾ ਗੁਣਵਨ੍ਤਂ ਦਬ੍ਬਂ ਵਦਤਿ ਸੁਕ੍ਕੋ ਗੋਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਗੁਣਜਾਤਿ ਚ ਗੁਣਵਿਸੇਸੋ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ.
ਦਣ੍ਡੀਸਦ੍ਦੋ ਯਦਾ ਜਾਤਿਮਤ੍ਤਂ ਵਦਤਿ ਦਣ੍ਡੀ ਜਾਤੀਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਦਬ੍ਬਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਯਦਾ ਦਬ੍ਬਵਨ੍ਤਂ ਦਬ੍ਬਂ ਵਦਤਿ ਦਣ੍ਡੀ ਪੁਰਿਸੋਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਦਬ੍ਬਞ੍ਚ ਜਾਤਿ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ.
ਪਾਚਕਸਦ੍ਦੋ ਯਦਾ ਜਾਤਿਮਤ੍ਤਂ ਵਦਤਿ ਪਾਚਕੋ ਜਾਤੀਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਯਦਾ ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਪ੍ਫਾਦਕਂ ਦਬ੍ਬਂ ਵਦਤਿ ਪਾਚਕੋ ਪੁਰਿਸੋਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਜਾਤਿ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ.
ਤਿਸ੍ਸਸਦ੍ਦੋ ਯਦਾ ਨਾਮਮਤ੍ਤਂ ਵਦਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਨਾਮਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਵਿਸੇਸਨਂ. ਯਦਾ ਨਾਮਵਨ੍ਤਂ ਦਬ੍ਬਂ ਵਦਤਿ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ, ਤਦਾ ਸੁਤਿ ਚ ਨਾਮਜਾਤਿ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ.
ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਯਂ ਯਂ ਵਦਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਤਂ ਵਿਸੇਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਦਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਤਿ ਨਾਮ ਸਦ੍ਦਸਭਾਵਾ ਏਵ ਹੋਤਿ, ਸਦ੍ਦਪਕ੍ਖਿਕਾ ਏਵ. ਸਬ੍ਬੋ ਸਦ੍ਦੋ ਪਠਮਂ ਸਤ੍ਤਾਭਿਧਾਯਕੋਤਿ ਚ ਞਾਸੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸੁਤਿਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤ੍ਤਾ ਏਵ ਯੁਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤੇਨਪਿ ਲੋਕੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਤਂ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਞਾਣਂ ਤਂਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਤਾਮਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਜਾਤਿਸਦ੍ਦੇ ਜਾਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ. ਗੁਣਸਦ੍ਦੇ ਗੁਣਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਲਿਙ੍ਗ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ, ਪਰਿਮਾਣਾਨਿਪਿ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੇ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਲਿਙ੍ਗਂ ਨਾਮ ਯੇ ਇਤ੍ਥਿ, ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗ, ਨਿਮਿਤ੍ਤ, ਕੁਤ੍ਤਾ’ਕਪ੍ਪਾ ਨਾਮ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਯੇ ਚ ਨਪੁਂਸਕਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗ, ਨਿਮਿਤ੍ਤ, ਕੁਤ੍ਤਾ’ਕਪ੍ਪਾ ਨਾਮ ਅਵੁਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਾ, ਯੇ ਚ ਸਦ੍ਦੇਸੁ ਚੇਵ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਚ ਵਿਸਦਾ’ਵਿਸਦਾਕਾਰ, ਮਜ੍ਝਿਮਾਕਾਰਾ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਨਾਮ.
ਏਵਂ ਵਿਸੇਸਨ, ਵਿਸੇਸ੍ਯਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ, ਸੋ ਸਲਿਙ੍ਗੋ, ਸਸਙ੍ਖ੍ਯੋ, ਸਪਰਿਮਾਣੋ ਚਾਤਿ ਤਿਵਿਧੋ ਹੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸਲਿਙ੍ਗੋ ਯਥਾ? ਸਞ੍ਞਾ, ਫਸ੍ਸੋ, ਚਿਤ੍ਤਂ. ਕਞ੍ਞਾ, ਪੁਰਿਸੋ, ਕੁਲਂ. ਮਾਲਾ, ਰੁਕ੍ਖੋ, ਧਨਨ੍ਤਿ.
ਸਸਙ੍ਖ੍ਯੋ ਯਥਾ? ਏਕੋ, ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋ, ਬਹੂ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਸਪਰਿਮਾਣੋ ਯਥਾ? ਵਿਦਤ੍ਥਿ, ਹਤ੍ਥੋ, ਦੋਣੋ, ਆਲ਼੍ਹਕਂ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਅਪਿ ਚ ਸੁਦ੍ਧੋ, ਸਂਸਟ੍ਠੋਤਿ ਦੁਵਿਧੋ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਾਦਿਸਂਸਗ੍ਗਰਹਿਤੋ ਸੁਦ੍ਧੋ ਨਾਮ. ਸੋ ਸਲਿਙ੍ਗੋ, ਸਸਙ੍ਖ੍ਯੋ, ਸਪਰਿਮਾਣੋ, ਉਪਸਗ੍ਗਤ੍ਥੋ, ਨਿਪਾਤਤ੍ਥੋ, ਪਾਟਿ-ਪਦਿਕਤ੍ਥੋਤਿ ਛਬ੍ਬਿਧੋ. ਅਤ੍ਥਿ, ਸਕ੍ਕਾ, ਲਬ੍ਭਾਇਚ੍ਚਾਦਿ ਇਧ ਪਾਟਿਪਦਿਕਂ ਨਾਮ. ਤੁਨ, ਤ੍ਵਾਨ, ਤ੍ਵਾ, ਤਵੇ, ਤੁਂ, ਖਤ੍ਤੁਂਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਾਪਿ ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ.
ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵੁਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਅਵੁਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠੋਤਿ ਦੁਵਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਸਮਾਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਤਦ੍ਧਿਤੇਨ, ਆਖ੍ਯਾਤੇਨ, ਕਿਤੇਨਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਛਕਾਰਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧੋ, ਭਾਵੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧੋ ਵਾ, ਤਥਾ ਤਦ੍ਧਿਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਆਖ੍ਯਾਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਕਤ੍ਤੁ, ਕਮ੍ਮ, ਭਾਵਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧੋ. ਕਿਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਛਕਾਰਕ, ਭਾਵਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧੋ. ਸਬ੍ਬੋ ਸੁਦ੍ਧੋ ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠੋ ਚ ਪਠਮਾਯ ਵਿਸਯੋ.
ਅਵੁਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠੋਪਿ ਕਤ੍ਤੁਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਕਮ੍ਮਸਂਸਟ੍ਠੋਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੇਕਵਿਧੋ. ਸੋ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਂ ਏਵ ਵਿਸਯੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲੋ ਸਦ੍ਦੋ ਪਯੋਗਂ ਨਾਰਹਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਯੋਗਾਰਹਤ੍ਥਮੇਵ ਛਬ੍ਬਿਧੇ ਸੁਦ੍ਧੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇ ਚ ਵੁਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠੇ ਪਠਮਾ ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਅਤ੍ਥਜੋਤਨਤ੍ਥਂ.
ਕੇਨਚਿ ਵਾਚਕੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਪਨ ਕਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਨਾ ਵਿਦਿਤਾਨਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਜੋਤਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਾਦਯੋ ਪਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤੇਤਿ ਇਧ ਦੇਸਨ੍ਤਰਾਵਚ੍ਛੇਦਕੇ ਵਿਸਯਮਤ੍ਤੇ ਭੁਮ੍ਮਂ. ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾਇਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਪਨ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਬ੍ਬੇ ਪਯੋਜਨੇ ਭੁਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭੁਮ੍ਮਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.
੨੯੦. ਆਮਨ੍ਤਨੇ [ਕ. ੨੮੫; ਰੂ. ੭੦; ਨੀ. ੫੭੮; ਚਂ. ੨.੧.੯੪; ਪਾ. ੨.੩.੪੭; ਆਮਨ੍ਤਣੇ (ਬਹੂਸੁ)].
ਪਗੇਵ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਨਾਮੇਨ ਵਾ ਨਿਪਾਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਮੁਖੀਕਰਣਂ ਆਮਨ੍ਤਨਂ ਨਾਮ. ਅਧਿਕਾਮਨ੍ਤਨੇ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤੇ ਪਠਮਾ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਮਨ੍ਤਨਪਦਂ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਰਕਸਞ੍ਞਂ ਨ ਲਭਤਿ.
ਤਂ ਪਨ ਦੁਵਿਧਂ ਸਾਦਰਾ’ਨਾਦਰਵਸੇਨ. ਏਹਿ ਸਮ੍ਮ, ਏਹਿ ਜੇਤਿ.
ਤਥਾ ਸਜੀਵ, ਨਿਜ੍ਜੀਵਵਸੇਨ, ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਵਦੇਹਿ ਭੋ ਸਙ੍ਖ, ਵਦੇਹਿ ਭੋ ਸਙ੍ਖ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੨੬]. ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜ ਭੋ ਪੁਥੁਸਿਲੇ, ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜ ਭੋ ਪੁਥੁਸਿਲੇਤਿ [ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੫੮].
ਤਥਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾ’ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਵਸੇਨ, ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਕਹਂ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕ, ਕਹਂ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕਾਤਿ [ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੩; ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨].
ਤਥਾ ਨਿਯਮਾ’ਨਿਯਮਵਸੇਨ, ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਵਤ ਭੋ ਅਬ੍ਭੁਤਂ ਵਤ ਭੋ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੯੨]. ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਸਞ੍ਞੀ ਸਮਾਨੋਤਿਆਦਿ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੯੨]. ਇਦਂ ਆਮਨ੍ਤਨਂ ਨਾਮ ਪਗੇਵ ਸਿਦ੍ਧੇ ਏਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਵਿਧਾਤਬ੍ਬੇ, ਨ ਹਿ ਪਗੇਵ ਰਾਜਭਾਵਂ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਂ ਵਾ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਜਨਂ ‘‘ਭੋ ਰਾਜਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਭੋ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਵਾ ਆਮਨ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ.
ਪਠਮਾਵਿਭਤ੍ਤਿਰਾਸਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.
ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿਰਾਸਿ
ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾ?
੨੯੧. ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ [ਕ. ੨੯੭; ਰੂ. ੨੮੪; ਨੀ. ੫੮੦; ਚਂ. ੨.੧.੪੩; ਪਾ. ੧.੪.੪੯-੫੧].
ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ. ਕਰਿਯਤੇਤਿ ਕਮ੍ਮਂ, ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਂ, ਵਿਕਤਿਕਮ੍ਮਂ, ਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਤਿਵਿਧਂ ਹੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾ? ਇਦ੍ਧਿਮਾ ਹਤ੍ਥਿਵਣ੍ਣਂ ਮਾਪੇਤਿ, ਰਾਜਾ ਨਗਰਂ ਮਾਪੇਤਿ, ਮਾਤਾ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਤਿ, ਬੀਜਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਜਨੇਤਿ, ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਾਕਂ ਜਨੇਤਿ, ਆਹਾਰੋ ਬਲਂ ਜਨੇਤਿ, ਜਨੋ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਤਿ, ਪਾਪਂ ਕਰੋਤਿ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ, ਵਿਨਯਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਮਗ੍ਗਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਵਿਕਤਿਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾ? ਗੇਹਂ ਕਰੋਤਿ, ਰਥਂ ਕਰੋਤਿ, ਘਟਂ ਕਰੋਤਿ, ਪਟਂ ਵਾਯਤਿ, ਓਦਨਂ ਪਚਤਿ, ਭਤ੍ਤਂ ਪਚਤਿ, ਕਟ੍ਠਂ ਅਙ੍ਗਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਕਟਕਂ ਕਰੋਤਿ, ਗੇਹਂ ਝਾਪੇਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਪਾਕਾਰਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ, ਵਿਹਯੋ ਲੁਨਾਤਿ, ਪਾਣਂ ਹਨਤਿ, ਭਤ੍ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾ? ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਗੇਹਂ ਪਵਿਸਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਹਤਿ, ਨਦਿਂ ਤਰਤਿ, ਆਦਿਚ੍ਚਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਨ੍ਦਤਿ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਪਕਤਿਕਮ੍ਮਂ, ਵਿਕਤਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਕਟਕਂ ਕਰੋਤਿ, ਕਟ੍ਠਂ ਅਙ੍ਗਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਪੁਰਿਸਂ ਠਿਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪੁਰਿਸਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਸਤਂ, ਸਮ੍ਪਜਾਨਂ, ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਂ, ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਂ, ਆਲੋਕੇਨ੍ਤਂ, ਵਿਲੋਕੇਨ੍ਤਂ, ਸਮਿਞ੍ਜੇਨ੍ਤਂ, ਪਸਾਰੇਨ੍ਤਂ.
ਏਤ੍ਥ ‘ਪੁਰਿਸਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ’ਨ੍ਤਿ ਪਕਤਿਕਮ੍ਮਂ, ‘ਠਿਤਂ, ਸਤਂ’ਇਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਵਿਕਤਿਕਮ੍ਮਾਨਿ.
ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਂ, ਕਾਰਿਤਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪੁਰਿਸਂ ਗਾਮਂ ਗਮੇਤਿ.
ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਿਕਧਾਤੂਨਂ ਦੁਵਿਧਂ ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਂ, ਅਪ੍ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ. ਅਜਪਾਲੋ ਅਜਂ ਗਾਮਂ ਨੇਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਭਾਰਂ ਗਾਮਂ ਵਹਤਿ, ਹਰਤਿ, ਗਾਮਂ ਸਾਖਂ ਕਡ੍ਢਤਿ, ਗਾਵਿਂ ਖੀਰਂ ਦੋਹਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕਮ੍ਬਲਂ ਯਾਚਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਭਤ੍ਤਂ ਭਿਕ੍ਖਤਿ, ਗਾਵਿਯੋ ਵਜਂ ਅਵਰੁਨ੍ਧਤਿ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਫਲਾਨਿ ਓਚਿਨਾਤਿ, ਸਿਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਤਦਵੋਚ [ਉਦਾ. ੨੩ (ਥੋਕਂ ਵਿਸਦਿਸਂ)], ਸਿਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨੁਸਾਸਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ‘ਅਜਂ, ਖੀਰਂ’ ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਕਤ੍ਤਾਰਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤੁਂ ਇਟ੍ਠਤਰਤ੍ਤਾ. ‘ਗਾਮਂ, ਗਾਵਿਂ’ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਅਪ੍ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਤਥਾ ਅਨਿਟ੍ਠਤਰਤ੍ਤਾ.
ਤਤ੍ਥ ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਂ ਕਥਿਨਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਕਮ੍ਮਭਾਵੇ ਥਿਰਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਪ੍ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਂ ਅਕਥਿਨਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ, ਅਥਿਰਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਸਮ੍ਪਦਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਕਦਾਚਿ ਅਪਾਦਾਨਂ, ਕਦਾਚਿ ਸਾਮਿ, ਕਦਾਚਿ ਓਕਾਸੋ. ਯਥਾ – ਸੋ ਮਂ ਦਕਾਯ ਨੇਤਿ, ਗਾਵਿਤੋ ਖੀਰਂ ਦੋਹਤਿ, ਗਾਵਿਯਾ ਖੀਰਂ ਦੋਹਹਿ, ਗਾਵਿਯਂ ਖੀਰਂ ਦੋਹਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ.
੨੯੨. ਗਤਿਬੋਧਾਹਾਰਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾ ਕਮ੍ਮਕ ਭਜ੍ਜਾਦੀਨਂ ਪਯੋਜ੍ਜੇ [ਕ. ੩੦੦; ਰੂ. ੨੮੬; ਨੀ. ੫੮੭; ਚਂ. ੨.੧.੪੪; ਪਾ. ੧.੪.੫੨].
ਨਿਚ੍ਚਵਿਧਿਸੁਤ੍ਤਮਿਦਂ. ਗਮਨਤ੍ਥਾਨਂ ਬੋਧਨਤ੍ਥਾਨਂ ਆਹਾਰਤ੍ਥਾਨਂ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਅਕਮ੍ਮਕਾਨਂ ਭਜ੍ਜਾਦੀਨਞ੍ਚ ਧਾਤੂਨਂ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਮ੍ਮਨਿ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਯੋਜ੍ਜਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਕਾਰਿਤਕਮ੍ਮਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਗਾਮਂ ਗਮਯਤਿ, ਸਾਮਿਕੋ ਅਜਪਾਲਂ ਅਜਂ ਗਾਮਂ ਨਯਾਪੇਤਿ, ਆਚਰਿਯੋ ਸਿਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਬੋਧੇਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਭਤ੍ਤਂ ਭੋਜੇਤਿ, ਆਚਰਿਯੋ ਸਿਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਾਠੇਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਸਯਾਪੇਤਿ, ਅਚ੍ਛਾਪੇਤਿ, ਉਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਧਞ੍ਞਂ ਭਜ੍ਜਾਪੇਤਿ, ਕੋਟ੍ਟਾਪੇਤਿ, ਉਦ੍ਧਰਾਪੇਤਿ.
ਏਤੇਸਮੀਤਿ ਕਿਂ? ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸੇਨ ਓਦਨਂ ਪਾਚੇਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਗਮਨਤ੍ਥਾਦੀਨਂ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਤਤਿਯਾਪਿ ਰੂਪਸਿਦ੍ਧਿਯਂ [੧੪੧ ਪਿਟ੍ਠੇ] ਸਦ੍ਦਨੀਤਿਯਞ੍ਚ [ਸੁਤ੍ਤ-੧੪੮ ਪਿਟ੍ਠੇ] ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਦ੍ਦਨੀਤਿਯਂ ਤਤਿਯਾਪਯੋਗੇਪਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥਮੇਵ ਇਚ੍ਛਤਿ. ਞਾਸਾਦੀਸੁ ਕਤ੍ਵਤ੍ਥਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.
ਯਦਾ ਪਨ ਪਠਮਂ ਪਯੋਜਕਂ ਅਞ੍ਞੋ ਦੁਤਿਯੋ ਪਯੋਜੇਤਿ, ਤਦਾ ਪਠਮੋ ਪਯੋਜ੍ਜੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਤਿਯਾਏਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਂ ਕੁਟਿਂ ਪਰੇਹਿ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਤਿ [ਪਾਰਾ. ੩੬੩].
੨੯੩. ਹਰਾਦੀਨਂ ਵਾ [ਕ. ੩੦੦; ਰੂ. ੨੮੬; ਨੀ. ੫੮੭; ਚਂ. ੨.੧.੪੫; ਪਾ. ੧.੪.੫੩].
ਹਰਾਦੀਨਂ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਮ੍ਮਨਿ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਸਾਮਿਕੋ ਪੁਰਿਸਂ ਭਾਰਂ ਹਾਰੇਤਿ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ, ਪੁਰਿਸਂ ਆਹਾਰਂ ਅਜ੍ਝੋਹਾਰੇਤਿ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ, ਪੁਰਿਸਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਤਿ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ, ਰਾਜਾ ਪੁਰਿਸਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ, ਪੁਰਿਸਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਨ੍ਦਾਪੇਤਿ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ.
੧੯੪. ਨ ਖਾਦਾਦੀਨਂ [ਕ. ੩੦੦; ਰੂ. ੨੮੬; ਨੀ. ੫੮੭; ਚਂ. ੨.੧.੪੭; ਪਾ. ੧.੪.੫੭].
ਖਾਦਾਦੀਨਂ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਮ੍ਮਨਿ ਨ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਸਾਮਿਕੋ ਪੁਰਿਸੇਨ ਖਜ੍ਜਂ ਖਾਦਾਪੇਤਿ, ਅਦ-ਭਕ੍ਖਨੇ, ਭਤ੍ਤਂ ਆਦੇਤਿ, ਸਾਮਿਕੋ ਦਾਸੇਨ ਪੁਰਿਸਂ ਅਵ੍ਹਾਪੇਤਿ, ਸਦ੍ਦਾਯਾਪੇਤਿ, ਕਨ੍ਦਯਤਿ, ਨਾਦਯਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘ਸਦ੍ਦਾਯਾਪੇਤੀ’ਤਿ ਸਦ੍ਦਂ ਕਾਰਾਪੇਤਿ, ਨਾਮਧਾਤੁ ਚੇਸਾ. ਕਨ੍ਦ, ਨਦਾਪਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਯੇਵ.
੨੯੫. ਵਹਿਸ੍ਸਾਨਿਯਨ੍ਤੁਕੇ [ਕ. ੩੦੦; ਰੂ. ੨੮੬; ਨੀ. ੫੮੭; ਚਂ. ੨.੧.੪੮; ਪਾ. ੧.੪.੫੨].
ਵਹਿਸ੍ਸਾਤਿ ਧਾਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਇ-ਕਾਰੋ, ਨਿਯਾਮੇਤਿ ਪਯੋਜੇਤੀਤਿ ਨਿਯਨ੍ਤਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨਿਯਨ੍ਤੁਕੋ. ਯਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਯੋਜਕੇਨ ਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਸਯਮੇਵ ਞਤ੍ਵਾ ਵਹਤਿ, ਸੋ ਅਨਿਯਨ੍ਤੁਕੋ ਨਾਮ, ਵਹਧਾਤੁਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸੇ ਅਨਿਯਨ੍ਤੁਕੇ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਮ੍ਮਨਿ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਹੋਤਿ.
ਸਾਮਿਕੋ ਦਾਸੇਨ ਭਾਰਂ ਵਾਹੇਤਿ.
ਅਨਿਯਨ੍ਤੁਕੇਤਿ ਕਿਂ? ਬਲੀਬਦ੍ਦੇ ਭਾਰਂ ਵਾਹੇਤਿ.
੨੯੬. ਭਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਹਿਂਸਾਯਂ [ਕ. ੩੦੦; ਰੂ. ੨੮੬; ਨੀ. ੫੮੭; ਚਂ. ੨.੧.੪੯; ਪਾ. ੧.੪.੫].
ਭਕ੍ਖਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਕ੍ਖਾਪਨਂ ਹਿਂਸਾ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਕ੍ਖਾਪਨਂ ਹਿਂਸਾ ਨਾਮ, ਭਕ੍ਖਧਾਤੁਸ੍ਸ ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਕਮ੍ਮਨਿ ਅਹਿਂਸਾਵਿਸਯੇ ਦੁਤਿਯਾ ਨ ਹੋਤਿ.
ਸਾਮਿਕੋ ਪੁਰਿਸੇਨ ਮੋਦਕੇ ਭਕ੍ਖਾਪੇਤਿ.
ਅਹਿਂਸਾਯਨ੍ਤਿ ਕਿਂ? ਬਲੀਬਦ੍ਦੇ ਸਸ੍ਸਂ ਭਕ੍ਖਾਪੇਤਿ. ਏਤ੍ਥ ‘ਸਸ੍ਸ’ਨ੍ਤਿ ਥੂਲਤਰਂ ਸਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.
ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾਨ [ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧.੪੩੮], ਤੋਸੇਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਪਾਣਿਨਂ [ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧.੩੦੦]. ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਗਾਹੇਤਬ੍ਬੋ’’ ਇਚ੍ਚਾਦਿਨਾ [ਪਾਰਾ. ੬੧੫] ਪਯੋਜ੍ਜੇ ਛਟ੍ਠੀਪਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.
੨੯੭. ਝਾਦੀਹਿ ਯੁਤ੍ਤਾ [ਕ. ੨੯੯; ਰੂ. ੨੮੮; ਨੀ. ੫੮੨, ੫੮੬; ਚਂ. ੨.੧.੫੦; ਪਾ. ੨.੩.੨].
ਧੀਇਚ੍ਚਾਦੀਹਿ ਨਿਪਾਤੋਪਸਗ੍ਗੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਧੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਹਨ੍ਤਾਰਂ [ਧ. ਪ. ੩੮੯], ਧੀਰਤ੍ਥੁ’ਮਂ ਪੂਤਿਕਾਯਂ [ਜਾ. ੧.੩.੧੨੯], ਧੀਰਤ੍ਥੁ ਤਂ ਧਨਲਾਭਂ [ਜਾ. ੧.੪.੩੬], ਧੀਰਤ੍ਥੁ ਬਹੁਕੇ ਕਾਮੇ. ਤਤਿਯਾਪਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਧੀਰਤ੍ਥੁ ਜੀਵਿਤੇਨ ਮੇ [ਜਾ. ੨.੧੭.੧੩੫]. ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਰਾਜਗਹਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਨਾਲ਼ਨ੍ਦਂ [ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧], ਅਭਿਤੋ ਗਾਮਂ ਵਸਤਿ, ਪਰਿਤੋਗਾਮਂ ਵਸਤਿ, ਨਦਿਂ ਨੇਰਞ੍ਜਰਂ ਪਤਿ [ਸੁ. ਨਿ. ੪੨੭], ਏਤੇਸੁ ਛਟ੍ਠ੍ਯਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾ.
ਤਥਾ ਪਟਿਭਾਤਿ ਮਂ ਭਗਵਾ [ਉਦਾ. ੪੫; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੧੭], ਅਪਿਸ੍ਸੁ ਮਂ ਤਿਸ੍ਸੋ ਉਪਮਾਯੋ ਪਟਿਭਂਸੁ [ਮ. ਨਿ. ੧.੩੭੪], ਪਟਿਭਾਤੁ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਸਿਤੁਂ [ਮਹਾਵ. ੨੫੮]. ਪਟਿਭਨ੍ਤੁ ਤਂ ਚੁਨ੍ਦ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ [ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯] – ‘ਮ’ਨ੍ਤਿ ਮਮ, ‘ਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਵ, ਸਮ੍ਪਦਾਨਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾ. ‘ਮ’ਨ੍ਤਿ ਮਮਞਾਣੇ, ‘ਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਵਞਾਣੇਤਿਪਿ ਵਣ੍ਣੇਸੁਂ. ਨ ਉਪਾਯਮਨ੍ਤਰੇਨ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਸਮਾਦਾਨਮਨ੍ਤਰੇਨ ਸਿਕ੍ਖਾਪਟਿਲਾਭੋ, ਨੇਵਿਧ ਨ ਹੁਰਂ ਨ ਉਭਯਮਨ੍ਤਰੇਨ, ਏਸੇਵਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ [ਮ. ਨਿ. ੩.੩੯੩; ਉਦਾ. ੭੪]. ਤਤ੍ਥ ‘ਅਨ੍ਤਰੇਨਾ’ਤਿ ਨਿਪਾਤਪਦਮੇਤਂ, ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਪੁਬ੍ਬੇਨ ਗਾਮਂ, ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਗਾਮਂ, ਉਤ੍ਤਰੇਨ ਗਾਮਂ, ਗਾਮਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਉਪਸਗ੍ਗਪੁਬ੍ਬਾਨਂ ਅਕਮ੍ਮਕਧਾਤੂਨਂ ਪਯੋਗੇ ਆਧਾਰੇ ਦੁਤਿਯਾ, ਪਥਵਿਂ ਅਧਿਸੇਸ੍ਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਧਿਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਮਞ੍ਚਂ ਵਾ ਪੀਠਂ ਵਾ ਅਭਿਨਿਸੀਦੇਯ੍ਯ ਵਾ ਅਭਿਨਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਵਾ [ਪਾਚਿ. ੧੩੦], ਗਾਮਂ ਉਪਵਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਨੁਵਸਤਿ, ਪਬ੍ਬਤਂ ਅਧਿਵਸਤਿ, ਘਰਂ ਆਵਸਤਿ, ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ [ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੫੮; ਪਾਰਾ. ੫੧੯], ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਤਿ, ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਨਿਪਨ੍ਨਂ ਵਾ ਉਪਨਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ [ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੮੨], ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਵਾ ਉਪਨਿਸੀਦੇਯ੍ਯ [ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੮੨], ਠਿਤਂ ਵਾ ਉਪਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ [ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੮੨] ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਤਪ੍ਪਾਨ, ਚਾਰੇਪਿ ਦੁਤਿਯਾ, ਨਦਿਂ ਪਿਵਤਿ, ਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਿਵਤਿ, ਗਾਮਂ ਚਰਤਿ, ਅਰਞ੍ਞਂ ਚਰਤਿ, ਨਦਿਯਂ, ਗਾਮੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਕਾਲ, ਦਿਸਾਸੁਪਿ ਆਧਾਰੇ ਏਵ ਦੁਤਿਯਾ, ਤਂ ਖਣਂ, ਤਂ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕਾਲਂ, ਏਕਮਨ੍ਤਂ [ਖੁ. ਪਾ. ੫.੧], ਏਕਂ ਸਮਯਂ [ਖੁ. ਪਾ. ੫.੧; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧], ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ [ਪਾਰਾ. ੧੬], ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ, ਤਂ ਦਿਵਸਂ, ਇਮਂ ਰਤ੍ਤਿਂ [ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੮੫], ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ, ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵਾ ਅਪ੍ਪੇਤਿ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬਂ, ਤਤੋ ਪਰਂ, ਪੁਰਿਮਂ ਦਿਸਂ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੬], ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਦਿਸਂ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੬], ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਦਿਸਂ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੬], ਉਤ੍ਤਰਂ ਦਿਸਂ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੬], ਇਮਾ ਦਸ ਦਿਸਾਯੋ, ਕਤਮਂ ਦਿਸਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨਾਗਰਾਜਾ [ਜਾ. ੧.੧੬.੧੦੪], ਇਮਾਸੁ ਦਿਸਾਸੁ ਕਤਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤਨਾਗਰਾਜਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੨੯੮. ਲਕ੍ਖਣਿਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਵਿਚ੍ਛਾਸ੍ਵਭਿਨਾ [ਕ. ੨੯੯; ਰੂ. ੨੮੮; ਨੀ. ੫੮੨, ੫੮੬; ਚਂ. ੨.੧.੫੪; ਪਾ. ੧.੪.੯੦, ੯੧; ੨.੩.੮].
ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਅਭਿਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਅਨੇਨਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਅਯਂ ਪਕਾਰੋ ਇਤ੍ਥਂ, ਈਦਿਸੋ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤ੍ਥਂ ਭੂਤੋ ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤੋ. ਭਿਨ੍ਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਬ੍ਯਾਪਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਾ ਵਿਚ੍ਛਾ.
ਤਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣੇ –
ਰੁਕ੍ਖਮਭਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਵਿਜ੍ਜੁ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਵਿਜ੍ਜੋਭਾਸੇਨ ਬ੍ਯਾਪਿਤੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਜ੍ਜੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ.
ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤੇ –
ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਮਭਿ, ਮਾਤਰਂ ਅਭਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਧੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਮਾਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਅਗ੍ਗਪੁਰਿਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਏਵਂ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ [ਪਾਰਾ. ੧]. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ’ਤਿ ਅਭਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਯਂ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਕਲਲੋਕਗ੍ਗਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਵਿਚ੍ਛਾਯਂ –
ਰੁਕ੍ਖਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਚਨ੍ਦੋ, ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਅਤ੍ਥਾ ਅਭਿਸਦ੍ਦੇਨ ਜੋਤਨੀਯਾ ਪਿਣ੍ਡਤ੍ਥਾ ਏਵ, ਨ ਵਚਨੀਯਤ੍ਥਾ, ਬ੍ਯਾਪਨਾਦਿਅਤ੍ਥਾ ਏਵ ਵਚਨੀਯਤ੍ਥਾਤਿ.
੨੯੯. ਪਤਿਪਰੀਹਿ ਭਾਗੇ ਚ [ਕ. ੨੯੯; ਰੂ. ੨੮੮; ਨੀ. ੫੮੨, ੫੮੬; ਚਂ. ੨.੧.੫੫; ਪਾ. ੧.੪.੯੦].
ਲਕ੍ਖਣਿ’ਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤ, ਵਿਚ੍ਛਾਸੁ ਚ ਭਾਗੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ ਪਤਿ, ਪਰੀਹਿ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਲਕ੍ਖਣੇ –
ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਵਿਜ੍ਜੁ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਵਿਜ੍ਜੁ. ਤਤ੍ਥ ‘ਪਤੀ’ਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚ, ‘ਪਰੀ’ਤਿ ਫਰਿਤ੍ਵਾ.
ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤੇ –
ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਂ ਪਤਿ, ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਂ ਪਰਿ.
ਵਿਚ੍ਛਾਯਂ –
ਰੁਕ੍ਖਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਚਨ੍ਦੋ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਚਨ੍ਦੋ.
ਭਾਗੇ –
ਤਂ ਦੀਯਤੁ, ਯਦੇਤ੍ਥ ਮਂ ਪਤਿ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਦੀਯਤੁ, ਯਦੇਤ੍ਥ ਮਂ ਪਰਿ ਸਿਯਾ. ਤਤ੍ਥ ‘ਪਤੀ’ਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚ, ‘ਪਰੀ’ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚ, ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ‘ਠਪਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ. ਏਤ੍ਥ ਮਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਯਂ ਵਤ੍ਥੁ ਠਪਿਤਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਮੇ ਦੀਯਤੂਤ੍ਯਤ੍ਥੋ, ਏਤੇਸੁ ਬਹੂਸੁ ਭਾਗੇਸੁ ਯੋ ਮਮ ਭਾਗੋ, ਸੋ ਮਯ੍ਹਂ ਦੀਯਤੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ.
੩੦੦. ਅਨੁਨਾ [ਕ. ੨੯੯; ਰੂ. ੨੮੮; ਨੀ. ੫੮੨, ੫੮੬; ਚਂ. ੨.੧.੫੬; ਪਾ. ੧.੪.੮੪, ੯੦].
ਲਕ੍ਖਣਿ’ਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤ, ਵਿਚ੍ਛਾਸੁ ਚ ਭਾਗੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਅਨੁਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਲਕ੍ਖਣੇ –
ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਵਿਜ੍ਜੁ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁ ਫਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਮਨੁਪਬ੍ਬਜੁਂ [ਬੁ. ਵਂ. ੨੧.੫], ‘ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਂ, ਅਨੁ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਂਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਵਿਪਸ੍ਸਿਬੋਧਿਸਤ੍ਤੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਸਤਿ ਤਾਨਿਪਿ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਪਬ੍ਬਜਿਂਸੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਚ੍ਚਕ੍ਰਿਯਮਨੁ ਵੁਟ੍ਠਿ ਪਾਵਸ੍ਸਿ, ‘ਅਨੂ’ਤਿ ਅਨ੍ਵਾਯ, ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਚ੍ਚਕ੍ਰਿਯਾਯ ਸਤਿ ਸਚ੍ਚਕ੍ਰਿਯਹੇਤੁ ਦੇਵੋ ਪਾਵਸ੍ਸੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਹੇਤੁ ਚ ਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਚ੍ਚਕ੍ਰਿਯਾਯ ਸਹੇਵਾਤਿਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ‘‘ਸਹ ਸਚ੍ਚੇ ਕਤੇ ਮਯ੍ਹ’’ਨ੍ਤਿ [ਚਰਿਯਾ. ੩.੮੨] ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤੇ –
ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਮਨੁ. ਤਤ੍ਥ ‘ਅਨੂ’ਤਿ ਅਨ੍ਵਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚ.
ਵਿਚ੍ਛਾਯਂ –
ਰੁਕ੍ਖਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਚਨ੍ਦੋ. ਤਤ੍ਥ ‘ਅਨੂ’ਤਿ ਅਨੁ ਫਰਿਤ੍ਵਾ.
ਭਾਗੇ –
ਯਦੇਤ੍ਥ ਮਂ ਅਨੁ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਦੀਯਤੁ. ਤਤ੍ਥ ‘ਅਨੂ’ਤਿ ਅਨ੍ਵਾਯ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
੩੦੧. ਸਹਤ੍ਥੇ [ਕ. ੨੯੯; ਰੂ. ੨੮੮; ਨੀ. ੫੮੨, ੫੮੬; ਚਂ. ੨.੧.੫੭; ਪਾ. ੧.੪.੮੫].
ਸਹਤ੍ਥੇ ਅਨੁਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਪਬ੍ਬਤਂ ਅਨੁ ਤਿਟ੍ਠਤਿ [ਪਬ੍ਬਤਮਨੁਸੇਨਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ (ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਵੁਤ੍ਤਿਯਂ)]. ਨਦਿਂ ਅਨ੍ਵਾਵਸਿਤਾ ਬਾਰਾਣਸੀ. ‘ਅਨੂ’ਤਿ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਨਦਿਯਾ ਸਹ ਆਬਦ੍ਧਾ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
੩੦੨. ਹੀਨੇ [ਕ. ੨੯੯; ਰੂ. ੨੮੮; ਨੀ. ੫੮੨, ੫੮੬; ਚਂ. ੨.੧.੫੮; ਪਾ. ੧.੪.੮੬].
ਹੀਨੇ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਅਨੁਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਅਨੁ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ, ਅਨੁਗਤਾ ਪਚ੍ਛਤੋ ਗਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਬ੍ਬੇ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤੋ ਹੀਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
੩੦੩. ਉਪੇਨ [ਕ. ੨੯੯; ਰੂ. ੨੮੮; ਨੀ. ੫੮੨, ੫੮੬; ਚਂ. ੨.੧.੫੯; ਪਾ. ੧.੪.੮੭].
ਹੀਨੇ ਉਪੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਉਪ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ, ਉਪੇਚ੍ਚ ਗਤਾ ਸਮੀਪੇ ਗਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਹੀਨਾਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਭਿਇਚ੍ਚਾਦਯੋ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਾਤਿ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਕਾਰੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਪਵਚਨੀਯਂ, ਪਕਾਰੋ ਚ ਲਕ੍ਖਣਿ’ਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤ, ਵਿਚ੍ਛਾਦਿਕੋ ਪਿਣ੍ਡਤ੍ਥੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਪਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾ, ਕਮ੍ਮਂ ਪਵਚਨੀਯਂ ਯੇਹਿ ਤੇ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਾ.
ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਪਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸੇਸਵਾਚੀਹਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਸਤਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ, ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਪਨ ਆਧਾਰ, ਸਾਮ੍ਯਾਦਿਅਤ੍ਥੇਸੁ ਹੋਤਿ, ਲਕ੍ਖਣਾਦਯੋ ਪਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਸਿਦ੍ਧਾ ਪਿਣ੍ਡਤ੍ਥਾ ਏਵਾਤਿ.
੩੦੪. ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਮਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ [ਕ. ੨੯੮; ਰੂ. ੨੮੭; ਨੀ. ੫੮੧; ਪਾ. ੨.੩.੫]
ਕਾਲਸ੍ਸ ਵਾ ਅਦ੍ਧੁਨੋ ਵਾ ਦਬ੍ਬ, ਗੁਣ, ਕ੍ਰਿਯਾਹਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਸਂਯੋਗੇ ਕਾਲ’ਦ੍ਧਾਨਵਾਚੀਹਿ ਲਿਙ੍ਗੇਹਿ ਪਰਂ ਦੁਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਕਾਲੇ –
ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਗਵਪਾਨਂ, ਮਾਸਂ ਮਂਸੋਦਨਂ, ਸਰਦਂ ਰਮਣੀਯਾ ਨਦੀ, ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਰਮਣੀਯਂ ਨਨ੍ਦਨਂ, ਮਾਸਂ ਸਜ੍ਝਾਯਤਿ, ਵਸ੍ਸਸਤਂ ਜੀਵਤਿ, ਤਯੋ ਮਾਸੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ.
ਅਦ੍ਧਾਨੇ –
ਯੋਜਨਂ ਵਨਰਾਜਿ, ਯੋਜਨਂ ਦੀਘੋ ਪਬ੍ਬਤੋ, ਕੋਸਂ ਸਜ੍ਝਾਯਤਿ.
ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇਤਿ ਕਿਂ? ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਯੋਜਨੇ ਯੋਜਨੇ ਵਿਹਾਰੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸੇਸਨਮ੍ਪਿ ਕਤ੍ਤਾਰਾ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਗਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਮ੍ਪਿ ‘ਕਮ੍ਮੇ ਦੁਤਿਯਾ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਨ ਗਯ੍ਹਤਿ.
ਸੁਖਂ ਸੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੇਤਿ, ਸੀਘਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਖਿਪ੍ਪਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਦਨ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੁਦੁਂ ਪਚਤਿ, ਗਰੁਂ ਏਸ੍ਸਤਿ, ਲਹੁਂ ਏਸ੍ਸਤਿ, ਸਨ੍ਨਿਧਿਕਾਰਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਕਂ ਓਤਾਪੇਤਿ, ਕਾਯਪ੍ਪਚਾਲਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ [ਪਾਚਿ. ੫੯੦], ਹਤ੍ਥਪ੍ਪਚਾਲਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸੀਸਪ੍ਪਚਾਲਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ [ਪਾਚਿ. ੫੯੪-੫੯੫], ਸੁਰੁਸੁਰੁਕਾਰਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ [ਪਾਚਿ. ੬੨੭], ਅਵਗਣ੍ਡਕਾਰਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ [ਪਾਚਿ. ੬੨੨], ਪਿਣ੍ਡੁਕ੍ਖੇਪਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ [ਪਾਚਿ. ੬੨੦], ਹਤ੍ਥਨਿਦ੍ਧੁਨਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ [ਪਾਚਿ. ੬੨੩], ਹਤ੍ਥਨਿਲ੍ਲੇਹਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤਿ [ਪਾਚਿ. ੬੨੮], ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਸਮਂ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਮਂ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿਰਾਸਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.
ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿਰਾਸਿ
ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯਾ?
੩੦੫. ਕਤ੍ਤੁਕਰਣੇਸੁ ਤਤਿਯਾ [ਕ. ੨੮੬, ੨੮੮; ਰੂ. ੨੯੧, ੨੯੩; ਨੀ. ੫੯੧, ੫੯੪; ਚਂ. ੨.੧.੬੨-੩; ਪਾ. ੨.੩.੧੮].
ਕਤ੍ਤਰਿ ਕਰਣੇ ਚ ਤਤਿਯਾ ਹੋਤਿ. ਕਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਕਾਰਕੋਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ ‘‘ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਤਾ, ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਾਰਕੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਤ੍ਤੁਕਾਰਕੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਯਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਂ ਏਕਨ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਾਮੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ, ਅਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਤੋ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਾਮ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਏਵ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਚ, ਅਞ੍ਞੇ ਪਨ ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਧਨੇ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤਾ ਕਾਰਕਾ ਨਾਮਾਤਿ ਚ, ਤਥਾ ਅਨੁਪਕਾਰਕਤ੍ਤਾ ਅਕਾਰਕਾ ਨਾਮਾਤਿ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤੀਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਾ ਤਿਵਿਧੋ ਸਯਂਕਤ੍ਤਾ, ਪਯੋਜਕਕਤ੍ਤਾ, ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਂ ਸਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸਯਂਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮ, ਪੁਰਿਸੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ.
ਪਰਂ ਨਿਯੋਜੇਨ੍ਤੋ ਪਯੋਜਕਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮ, ਪੁਰਿਸੋ ਦਾਸਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਤਿ.
ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਪਯੋਜ੍ਜਕਕਤ੍ਤਾਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਦਾਸੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਤਿ ਦਾਸਸ੍ਸ ਵਾ, ਯੋ ਚ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਤਂ ਪਯੋਗਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਮ੍ਮਭੂਤੋਪਿ ਸੁਕਰਤ੍ਤਾ ਵਾ ਕਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਅਵਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾਯ ਵਾ ਅਜਾਨਨਤਾਯ ਵਾ ਵਞ੍ਚੇਤੁਕਾਮਤਾਯ ਵਾ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੇਨ ਵੋਹਰੀਯਤਿ, ਸੋ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮ, ਕੁਸੂਲੋ ਸਯਮੇਵ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਘਟੋ ਸਯਮੇਵ ਭਿਜ੍ਜਤਿ. ਅਪਿਚ ਸੁਕਰੋ ਵਾ ਹੋਤੁ ਦੁਕ੍ਕਰੋ ਵਾ, ਯੋ ਕਮ੍ਮਰੂਪਕ੍ਰਿਯਾਪਦੇ ਪਠਮਨ੍ਤੋ ਕਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਦ੍ਦਰੂਪੇਨ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਤਂ ਅਤ੍ਥਰੂਪੇਨ ਕਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾ, ਕੁਸੂਲੋ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਘਟੋ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਚਤਿ ਮੁਨਿਨੋ ਭਤ੍ਤਂ, ਥੋਕਂ ਥੋਕਂ ਘਰੇ ਘਰੇ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ ਦੁਵਿਧੋ ਪਰਮਤ੍ਥੋ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਤ੍ਥੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਮਤ੍ਥੋ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਯੇਵ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਪਨ ਕੋਚਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਤਿ ਸਮ੍ਮਤੋ. ਯਥਾ? ਰਾਜਪੁਤ੍ਤੋ, ਗੋਵਿਸਾਣਂ, ਚਮ੍ਪਕਪੁਪ੍ਫਨ੍ਤਿ. ਕੋਚਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਤਿ ਸਮ੍ਮਤੋ. ਯਥਾ? ਵਞ੍ਝਾਪੁਤ੍ਤੋ, ਸਸਵਿਸਾਣਂ, ਉਦੁਮ੍ਬਰਪੁਪ੍ਫਨ੍ਤਿ. ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਨਾਮ ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਾਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤੀ ਹੋਤਿ, ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਚ ਸਦ੍ਦੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਸਙ੍ਕੇਤੇ ਸਤਿ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਸਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨ ਜਨੇਤੀਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸਮ੍ਮਤੋਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸਦ੍ਦਬੁਦ੍ਧੀਨਂ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਏਵ ਹੋਤਿ. ਇਤਰਥਾ ‘ਵਞ੍ਝਾਪੁਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਪਦਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਵਿਸਯਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨ ਪਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾਤਿ, ਸਦ੍ਦਬੁਦ੍ਧੀਨਞ੍ਚ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੋ ਸਦ੍ਦਨਾਨਾਤ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਨਾਨਾਤ੍ਤੇ ਚ ਸਤਿ ਨਾਨਾ ਹੋਤਿ, ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਵਂ ਸਦ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਞ੍ਚ ਨਾਨਾਭੂਤਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਾਰਕਨਾਨਾਤ੍ਤਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਕਨਾਨਾਤ੍ਤਞ੍ਚ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵ ਨਾਨਾਭੂਤਮੇਵ ਚ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਂਯੋਗੋ ਜਾਯਤੇ’’ ਇਚ੍ਚਾਦੀਸੁ ਸਦ੍ਦਬੁਦ੍ਧੀਨਂ ਨਾਨਾਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧੇਨ ਅਤ੍ਥਨਾਨਾਤ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਕਤਾਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ.
ਕਯਿਰਤੇ ਅਨੇਨਾਤਿ ਕਰਣਂ, ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਧਨੇ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਂ ਦੁਵਿਧਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਕਰਣਂ, ਬਾਹਿਰਕਰਣਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਅਙ੍ਗਭੂਤਂ ਕਰਣਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਨਾਮ, ਪੁਰਿਸੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਹਤ੍ਥੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਪਾਦੇਨ ਮਗ੍ਗਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਫਲਭਾਰੇਨ ਓਣਮਤਿ.
ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਬਹਿਭੂਤਂ ਬਾਹਿਰਂ ਨਾਮ, ਪੁਰਿਸੋ ਯਾਨੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਫਰਸੁਨਾ [ਪਰਸੁਨਾ (ਸਕ੍ਕਤਗਨ੍ਥੇਸੁ)] ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਵਾਤੇਨ ਓਣਮਤਿ.
੩੦੬. ਸਹਤ੍ਥੇਨ [ਕ. ੨੮੭; ਰੂ. ੨੯੬; ਨੀ. ੫੯੨; ਚਂ. ੨.੧.੬੫; ਪਾ. ੨.੩.੧੯].
ਸਹਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਯਸ੍ਸ ਸੋਤਿ ਸਹਤ੍ਥੋ, ਸਹਤ੍ਥੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਤਤਿਯਾ ਹੋਤਿ. ਸਹਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਸਮਵਾਯਤ੍ਥੋ.
ਸੋ ਤਿਵਿਧੋ ਦਬ੍ਬਸਮਵਾਯੋ, ਗੁਣਸਮਵਾਯੋ, ਕ੍ਰਿਯਾਸਮਵਾਯੋਤਿ. ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਧਨਵਾ ਪਿਤਾ, ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਥੂਲੋ ਪਿਤਾ, ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਆਗਤੋ ਪਿਤਾ. ਸਹ, ਸਦ੍ਧਿਂ, ਸਮਂ, ਨਾਨਾ, ਵਿਨਾਇਚ੍ਚਾਦਿਕੋ ਸਹਤ੍ਥਸਦ੍ਦੋ ਨਾਮ.
ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ [ਮਹਾਵ. ੫੯], ਸਹਸ੍ਸੇਨ ਸਮਂ ਮਿਤਾ [ਸਂ. ਨਿ. ੧.੩੨], ਪਿਯੇਹਿ ਨਾਨਾਭਾਵੋ ਵਿਨਾਭਾਵੋ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੮੩, ੨੦੭], ਸਙ੍ਘੋ ਸਹ ਵਾ ਗਗ੍ਗੇਨ ਵਿਨਾ ਵਾ ਗਗ੍ਗੇਨ ਉਪੋਸਥਂ ਕਰੇਯ੍ਯ [ਮਹਾਵ. ੧੬੭].
੩੦੭. ਲਕ੍ਖਣੇ [ਰੂ. ੧੪੭ ਪਿਟ੍ਠੇ; ਨੀ. ੫੯੮; ਚਂ. ੨.੧.੬੬; ਪਾ. ੨.੩.੨੧].
ਲਕ੍ਖਣਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਅਸ੍ਸੁਪੁਣ੍ਣੇਹਿ ਨੇਤ੍ਤੇਹਿ, ਪਿਤਰਂ ਸੋ ਉਦਿਕ੍ਖਤਿ [ਜਾ. ੨.੨੨.੨੧੨੩]. ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਿਹਰਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੩.੬੭], ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨੇਨ ਵਿਲੇਪਨੇਨ ਰਾਜਾਨਮਦਕ੍ਖਿ, ਤਿਦਣ੍ਡਕੇਨ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਮਦਕ੍ਖਿ, ਊਨਪਞ੍ਚਬਨ੍ਧਨੇਨ ਪਤ੍ਤੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਪਤ੍ਤਂ ਚੇਤਾਪੇਤਿ [ਪਾਰਾ. ੬੧੨ (ਥੋਕਂ ਵਿਸਦਿਸਂ)], ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਸਾਦਿਕੇਨ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਆਲੋਕਿਤੇਨ ਵਿਲੋਕਿਤੇਨ ਸਮਿਞ੍ਜਿਤੇਨ ਪਸਾਰਿਤੇਨ ਗਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ, ਸਾ ਕਾਲ਼ੀ ਦਾਸੀ ਭਿਨ੍ਨੇਨ ਸੀਸੇਨ ਲੋਹਿਤੇਨ ਗਲਨ੍ਤੇਨ ਪਤਿਵਿਸ੍ਸਕਾਨਂ ਉਜ੍ਝਾਪੇਸਿ [ਮ. ਨਿ. ੧.੨੨੬], ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਾਯ ਅਨ੍ਤਰਘਰੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ [ਪਾਚਿ. ੫੮੪], ਪਲ੍ਲਤ੍ਥਿਕਾਯ ਅਨ੍ਤਰਘਰੇ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ [ਪਾਚਿ. ੫੯੯].
ਅਙ੍ਗਵਿਕਾਰੋਪਿ ਇਧ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ [ਕ. ੨੯੧; ਰੂ. ੨੯੯; ਨੀ. ੬੦੩], ਅਕ੍ਖਿਨਾ ਕਾਣਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ‘ਅਕ੍ਖੀ’ਤਿ ਇਦਂ ‘ਕਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਵਿਕਲੇਨ ਚਕ੍ਖੁਅਙ੍ਗੇਨ ਸੋ ਕਾਣੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਹਤ੍ਥੇਨ ਕੁਣਿਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਾਦੇਨ ਖਞ੍ਜਂ ਪਸ੍ਸਤਿ.
੩੦੮. ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ [ਕ. ੨੮੯; ਰੂ. ੨੯੭; ਨੀ. ੬੦੧].