੧. ਨਾਗਸੁਤ੍ਤਂ

੪੩. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਾਮਾਨਨ੍ਦ, ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੋ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੋ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਾਮਾਨਨ੍ਦ, ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚਿਤੁਂ. ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕੇ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਏਕਚੀਵਰੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਯਮਾਨੋ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ ਸੇਤੋ ਨਾਮ ਨਾਗੋ ਮਹਾਤੂਰਿਯ [ਮਹਾਤੁਰਿਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਤਾਲ਼ਿਤਵਾਦਿਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕਾ ਪਚ੍ਚੁਤ੍ਤਰਤਿ. ਅਪਿਸ੍ਸੁ ਤਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘‘ਅਭਿਰੂਪੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ; ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ; ਪਾਸਾਦਿਕੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ; ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ’’ਤਿ! ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਦਾਯੀ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਹਤ੍ਥਿਮੇਵ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ [ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰੁਹਨ੍ਤਂ (ਸੀ.), ਮਹਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਤਂ (ਕ.)] ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’ਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਕਞ੍ਚਿ [ਕਿਞ੍ਚਿ (ਕ.)] ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਹਤ੍ਥਿਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’ਤਿ! ਅਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਗੋਣਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਰਗਮ੍ਪਿ [ਨਾਗਮ੍ਪਿ (ਕ.)] ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਰੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਮਨੁਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’ਤਿ! ਅਪਿ ਚ, ਉਦਾਯਿ, ਯੋ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਆਗੁਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ‘ਨਾਗੋ’ਤਿ ਬ੍ਰੂਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਯਾਵ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਚਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ – ਅਪਿ ਚ, ਉਦਾਯਿ, ਯੋ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਆਗੁਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ‘ਨਾਗੋ’ਤਿ ਬ੍ਰੂਮੀ’’ਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਇਮਾਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਨੁਮੋਦਾਮਿ –

‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਅਤ੍ਤਦਨ੍ਤਂ ਸਮਾਹਿਤਂ;

ਇਰਿਯਮਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਥੇ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੂਪਸਮੇ ਰਤਂ.

‘‘ਯਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨ ਪਾਰਗੁਂ;

ਦੇਵਾਪਿ ਤਂ [ਨਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਮੇ ਅਰਹਤੋ ਸੁਤਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਾਤੀਤਂ, ਵਨਾ ਨਿਬ੍ਬਨ [ਨਿਬ੍ਬਾਨ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮਾਗਤਂ;

ਕਾਮੇਹਿ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਰਤਂ [ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਰਤਂ (ਕ. ਸੀ.)], ਮੁਤ੍ਤਂ ਸੇਲਾਵ ਕਞ੍ਚਨਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਅਚ੍ਚਰੁਚੀ ਨਾਗੋ, ਹਿਮਵਾਞ੍ਞੇ ਸਿਲੁਚ੍ਚਯੇ;

ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਾਗਨਾਮਾਨਂ, ਸਚ੍ਚਨਾਮੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ.

‘‘ਨਾਗਂ ਵੋ [ਤੇ (ਕ.)] ਕਿਤ੍ਤਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਨ ਹਿ ਆਗੁਂ ਕਰੋਤਿ ਸੋ;

ਸੋਰਚ੍ਚਂ ਅਵਿਹਿਂਸਾ ਚ, ਪਾਦਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਤੇ ਦੁਵੇ.

‘‘ਤਪੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਚਰਣਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਤ੍ਯਾਪਰੇ;

ਸਦ੍ਧਾਹਤ੍ਥੋ ਮਹਾਨਾਗੋ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੇਤਦਨ੍ਤਵਾ.

‘‘ਸਤਿ ਗੀਵਾ ਸਿਰੋ ਪਞ੍ਞਾ, ਵੀਮਂਸਾ ਧਮ੍ਮਚਿਨ੍ਤਨਾ;

ਧਮ੍ਮਕੁਚ੍ਛਿਸਮਾਤਪੋ, ਵਿਵੇਕੋ ਤਸ੍ਸ ਵਾਲਧਿ.

‘‘ਸੋ ਝਾਯੀ ਅਸ੍ਸਾਸਰਤੋ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ [ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪਸਮਾਹਿਤੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)];

ਗਚ੍ਛਂ ਸਮਾਹਿਤੋ ਨਾਗੋ, ਠਿਤੋ ਨਾਗੋ ਸਮਾਹਿਤੋ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਂ ਸਮਾਹਿਤੋ ਨਾਗੋ, ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਪਿ ਸਮਾਹਿਤੋ;

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਂਵੁਤੋ ਨਾਗੋ, ਏਸਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਦਾ.

‘‘ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਾਨਿ, ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਿ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ;

ਘਾਸਮਚ੍ਛਾਦਨਂ ਲਦ੍ਧਾ, ਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਂ.

‘‘ਸਂਯੋਜਨਂ ਅਣੁਂ ਥੂਲਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਛੇਤ੍ਵਾਨ ਬਨ੍ਧਨਂ;

ਯੇਨ ਯੇਨੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਨਪੇਕ੍ਖੋਵ ਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਯਥਾਪਿ ਉਦਕੇ ਜਾਤਂ, ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਪਵਡ੍ਢਤਿ;

ਨੁਪਲਿਪ੍ਪਤਿ [ਨ ਉਪਲਿਪ੍ਪਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਨੁਪਲਿਮ੍ਪਤਿ (ਕ.)] ਤੋਯੇਨ, ਸੁਚਿਗਨ੍ਧਂ ਮਨੋਰਮਂ.

‘‘ਤਥੇਵ ਲੋਕੇ ਸੁਜਾਤੋ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਵਿਹਰਤਿ;

ਨੁਪਲਿਪ੍ਪਤਿ ਲੋਕੇਨ, ਤੋਯੇਨ ਪਦੁਮਂ ਯਥਾ.

‘‘ਮਹਾਗਿਨੀਵ ਜਲਿਤੋ [ਮਹਾਗ੍ਗਿਨਿ ਪਜ੍ਜਲਿਤੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਅਨਾਹਾਰੂਪਸਮ੍ਮਤਿ;

ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੂਪਸਨ੍ਤੇਸੁ [ਅਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਚ ਸਨ੍ਤੇਸੁ (ਕ.)], ਨਿਬ੍ਬੁਤੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨੀ, ਉਪਮਾ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਦੇਸਿਤਾ;

ਵਿਞ੍ਞਸ੍ਸਨ੍ਤਿ [ਵਿਞ੍ਞਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਕ.)] ਮਹਾਨਾਗਾ, ਨਾਗਂ ਨਾਗੇਨ ਦੇਸਿਤਂ.

‘‘ਵੀਤਰਾਗੋ ਵੀਤਦੋਸੋ, ਵੀਤਮੋਹੋ ਅਨਾਸਵੋ;

ਸਰੀਰਂ ਵਿਜਹਂ ਨਾਗੋ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਿਸ੍ਸਤਿ [ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਨਾਸਵੋ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ;