੫. ਧਮ੍ਮਿਕਵਗ੍ਗੋ

੧. ਨਾਗਸੁਤ੍ਤਂ

੪੩. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਾਮਾਨਨ੍ਦ, ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੋ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੋ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਾਮਾਨਨ੍ਦ, ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚਿਤੁਂ. ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕੇ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਏਕਚੀਵਰੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਯਮਾਨੋ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ ਸੇਤੋ ਨਾਮ ਨਾਗੋ ਮਹਾਤੂਰਿਯ [ਮਹਾਤੁਰਿਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਤਾਲ਼ਿਤਵਾਦਿਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਕਾ ਪਚ੍ਚੁਤ੍ਤਰਤਿ. ਅਪਿਸ੍ਸੁ ਤਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘‘ਅਭਿਰੂਪੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ; ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ; ਪਾਸਾਦਿਕੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ; ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨੋ ਵਤ, ਭੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ’’ਤਿ! ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਦਾਯੀ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਹਤ੍ਥਿਮੇਵ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ [ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰੁਹਨ੍ਤਂ (ਸੀ.), ਮਹਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਤਂ (ਕ.)] ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’ਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਕਞ੍ਚਿ [ਕਿਞ੍ਚਿ (ਕ.)] ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਹਤ੍ਥਿਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’ਤਿ! ਅਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਗੋਣਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਰਗਮ੍ਪਿ [ਨਾਗਮ੍ਪਿ (ਕ.)] ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਰੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ…ਪੇ… ਮਨੁਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਉਦਾਯਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹਨ੍ਤਂ ਕਾਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਗੋ ਵਤ, ਭੋ, ਨਾਗੋ’ਤਿ! ਅਪਿ ਚ, ਉਦਾਯਿ, ਯੋ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਆਗੁਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ‘ਨਾਗੋ’ਤਿ ਬ੍ਰੂਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਯਾਵ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਚਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ – ਅਪਿ ਚ, ਉਦਾਯਿ, ਯੋ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਆਗੁਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ‘ਨਾਗੋ’ਤਿ ਬ੍ਰੂਮੀ’’ਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਇਮਾਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਨੁਮੋਦਾਮਿ –

‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਅਤ੍ਤਦਨ੍ਤਂ ਸਮਾਹਿਤਂ;

ਇਰਿਯਮਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਥੇ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੂਪਸਮੇ ਰਤਂ.

‘‘ਯਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨ ਪਾਰਗੁਂ;

ਦੇਵਾਪਿ ਤਂ [ਨਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਮੇ ਅਰਹਤੋ ਸੁਤਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਾਤੀਤਂ, ਵਨਾ ਨਿਬ੍ਬਨ [ਨਿਬ੍ਬਾਨ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮਾਗਤਂ;

ਕਾਮੇਹਿ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਰਤਂ [ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਰਤਂ (ਕ. ਸੀ.)], ਮੁਤ੍ਤਂ ਸੇਲਾਵ ਕਞ੍ਚਨਂ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਅਚ੍ਚਰੁਚੀ ਨਾਗੋ, ਹਿਮਵਾਞ੍ਞੇ ਸਿਲੁਚ੍ਚਯੇ;

ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਾਗਨਾਮਾਨਂ, ਸਚ੍ਚਨਾਮੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ.

‘‘ਨਾਗਂ ਵੋ [ਤੇ (ਕ.)] ਕਿਤ੍ਤਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਨ ਹਿ ਆਗੁਂ ਕਰੋਤਿ ਸੋ;

ਸੋਰਚ੍ਚਂ ਅਵਿਹਿਂਸਾ ਚ, ਪਾਦਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਤੇ ਦੁਵੇ.

‘‘ਤਪੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਚਰਣਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਤ੍ਯਾਪਰੇ;

ਸਦ੍ਧਾਹਤ੍ਥੋ ਮਹਾਨਾਗੋ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੇਤਦਨ੍ਤਵਾ.

‘‘ਸਤਿ ਗੀਵਾ ਸਿਰੋ ਪਞ੍ਞਾ, ਵੀਮਂਸਾ ਧਮ੍ਮਚਿਨ੍ਤਨਾ;

ਧਮ੍ਮਕੁਚ੍ਛਿਸਮਾਤਪੋ, ਵਿਵੇਕੋ ਤਸ੍ਸ ਵਾਲਧਿ.

‘‘ਸੋ ਝਾਯੀ ਅਸ੍ਸਾਸਰਤੋ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ [ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪਸਮਾਹਿਤੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)];

ਗਚ੍ਛਂ ਸਮਾਹਿਤੋ ਨਾਗੋ, ਠਿਤੋ ਨਾਗੋ ਸਮਾਹਿਤੋ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਂ ਸਮਾਹਿਤੋ ਨਾਗੋ, ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਪਿ ਸਮਾਹਿਤੋ;

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਂਵੁਤੋ ਨਾਗੋ, ਏਸਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਦਾ.

‘‘ਭੁਞ੍ਜਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਾਨਿ, ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਿ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ;

ਘਾਸਮਚ੍ਛਾਦਨਂ ਲਦ੍ਧਾ, ਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਂ.

‘‘ਸਂਯੋਜਨਂ ਅਣੁਂ ਥੂਲਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਛੇਤ੍ਵਾਨ ਬਨ੍ਧਨਂ;

ਯੇਨ ਯੇਨੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਨਪੇਕ੍ਖੋਵ ਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਯਥਾਪਿ ਉਦਕੇ ਜਾਤਂ, ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਪਵਡ੍ਢਤਿ;

ਨੁਪਲਿਪ੍ਪਤਿ [ਨ ਉਪਲਿਪ੍ਪਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਨੁਪਲਿਮ੍ਪਤਿ (ਕ.)] ਤੋਯੇਨ, ਸੁਚਿਗਨ੍ਧਂ ਮਨੋਰਮਂ.

‘‘ਤਥੇਵ ਲੋਕੇ ਸੁਜਾਤੋ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਵਿਹਰਤਿ;

ਨੁਪਲਿਪ੍ਪਤਿ ਲੋਕੇਨ, ਤੋਯੇਨ ਪਦੁਮਂ ਯਥਾ.

‘‘ਮਹਾਗਿਨੀਵ ਜਲਿਤੋ [ਮਹਾਗ੍ਗਿਨਿ ਪਜ੍ਜਲਿਤੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਅਨਾਹਾਰੂਪਸਮ੍ਮਤਿ;

ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੂਪਸਨ੍ਤੇਸੁ [ਅਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਚ ਸਨ੍ਤੇਸੁ (ਕ.)], ਨਿਬ੍ਬੁਤੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨੀ, ਉਪਮਾ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਦੇਸਿਤਾ;

ਵਿਞ੍ਞਸ੍ਸਨ੍ਤਿ [ਵਿਞ੍ਞਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਕ.)] ਮਹਾਨਾਗਾ, ਨਾਗਂ ਨਾਗੇਨ ਦੇਸਿਤਂ.

‘‘ਵੀਤਰਾਗੋ ਵੀਤਦੋਸੋ, ਵੀਤਮੋਹੋ ਅਨਾਸਵੋ;

ਸਰੀਰਂ ਵਿਜਹਂ ਨਾਗੋ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਿਸ੍ਸਤਿ [ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਨਾਸਵੋ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ;

੨. ਮਿਗਸਾਲਾਸੁਤ੍ਤਂ

੪੪. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਮਿਗਸਾਲਾਯ ਉਪਾਸਿਕਾਯ ਨਿਵੇਸਨਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਿਗਸਾਲਾ [ਮਿਗਸਾਣਾ (ਕ.) ਅ. ਨਿ. ੧੦.੭੫] ਉਪਾਸਿਕਾ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਮਿਗਸਾਲਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਥਂ ਕਥਂ ਨਾਮਾਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਉਭੋ ਸਮਸਮਗਤਿਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ? ਪਿਤਾ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਅਹੋਸਿ ਆਰਾਚਾਰੀ ਵਿਰਤੋ ਮੇਥੁਨਾ ਗਾਮਧਮ੍ਮਾ. ਸੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਸਤ੍ਤੋ [ਸਕਦਾਗਾਮਿਪਤ੍ਤੋ (ਕ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)] ਤੁਸਿਤਂ ਕਾਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨੋਤਿ. ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯੋਪਿ [ਪੇਤ੍ਤਯ੍ਯੋ ਪਿਯੋ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.), ਪਿਤੁ ਪਿਯੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਇਸਿਦਤ੍ਤੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਅਹੋਸਿ ਸਦਾਰਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ. ਸੋਪਿ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਪਤ੍ਤੋ ਤੁਸਿਤਂ ਕਾਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨੋਤਿ. ਕਥਂ ਕਥਂ ਨਾਮਾਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਉਭੋ ਸਮਸਮਗਤਿਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਭਗਿਨਿ, ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਮਿਗਸਾਲਾਯ ਉਪਾਸਿਕਾਯ ਨਿਵੇਸਨੇ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਮਿਗਸਾਲਾਯ ਉਪਾਸਿਕਾਯ ਨਿਵੇਸਨਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਂ. ਅਥ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਿਗਸਾਲਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਯੇਨਾਹਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਿਗਸਾਲਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਮਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਕਥਂ ਕਥਂ ਨਾਮਾਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਉਭੋ ਸਮਸਮਗਤਿਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ. ਪਿਤਾ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਅਹੋਸਿ ਆਰਾਚਾਰੀ ਵਿਰਤੋ ਮੇਥੁਨਾ ਗਾਮਧਮ੍ਮਾ. ਸੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਪਤ੍ਤੋ ਤੁਸਿਤਂ ਕਾਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨੋਤਿ. ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯੋਪਿ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਇਸਿਦਤ੍ਤੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਅਹੋਸਿ ਸਦਾਰਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ. ਸੋਪਿ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਪਤ੍ਤੋ ਤੁਸਿਤਂ ਕਾਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨੋਤਿ. ਕਥਂ ਕਥਂ ਨਾਮਾਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਉਭੋ ਸਮਸਮਗਤਿਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯ’ਨ੍ਤਿ? ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਿਗਸਾਲਂ ਉਪਾਸਿਕਂ ਏਤਦਵੋਚਂ – ‘ਏਵਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਭਗਿਨਿ, ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਾ ਚਾਨਨ੍ਦ, ਮਿਗਸਾਲਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਬਾਲਾ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਾ ਅਮ੍ਮਕਾ ਅਮ੍ਮਕਸਞ੍ਞਾ [ਅਮ੍ਬਕਾ ਅਮ੍ਬਕਪਞ੍ਞਾ (ਸੀ. ਪੀ.), ਅਮ੍ਬਕਾ ਅਮ੍ਬਕਸਞ੍ਞਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) ਅ. ਨਿ. ੧੦.੭੫ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਕੇ ਚ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਪਰੋਪਰਿਯਞਾਣੇ? ਛਯਿਮੇ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਕਤਮੇ ਛ? ਇਧਾਨਨ੍ਦ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੋਰਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਖਸਂਵਾਸੋ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਏਕਤ੍ਤਵਾਸੇਨ. ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚੇਨਪਿ ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਸਾਮਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਨ ਲਭਤਿ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਹਾਨਾਯ ਪਰੇਤਿ ਨੋ ਵਿਸੇਸਾਯ, ਹਾਨਗਾਮੀਯੇਵ ਹੋਤਿ ਨੋ ਵਿਸੇਸਗਾਮੀ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੋਰਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਖਸਂਵਾਸੋ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਏਕਤ੍ਤਵਾਸੇਨ. ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਸਾਮਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤਿ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਵਿਸੇਸਾਯ ਪਰੇਤਿ ਨੋ ਹਾਨਾਯ, ਵਿਸੇਸਗਾਮੀਯੇਵ ਹੋਤਿ ਨੋ ਹਾਨਗਾਮੀ.

‘‘ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦ, ਪਮਾਣਿਕਾ ਪਮਿਣਨ੍ਤਿ – ‘ਇਮਸ੍ਸਪਿ ਤੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਪਰਸ੍ਸਪਿ ਤੇਵ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਏਕੋ ਹੀਨੋ ਏਕੋ ਪਣੀਤੋ’ਤਿ! ਤਞ੍ਹਿ ਤੇਸਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਹੋਤਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ.

‘‘ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੋਰਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਖਸਂਵਾਸੋ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਏਕਤ੍ਤਵਾਸੇਨ, ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਸਾਮਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤਿ. ਅਯਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਮੁਨਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਪਣੀਤਤਰੋ ਚ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਇਮਂ ਹਾਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਧਮ੍ਮਸੋਤੋ ਨਿਬ੍ਬਹਤਿ, ਤਦਨ੍ਤਰਂ ਕੋ ਜਾਨੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਤਥਾਗਤੇਨ! ਤਸ੍ਮਾਤਿਹਾਨਨ੍ਦ, ਮਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਿਕਾ ਅਹੁਵਤ੍ਥ; ਮਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਂ ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਥ. ਖਞ੍ਞਤਿ ਹਾਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ. ਅਹਂ ਵਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਂ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਂ, ਯੋ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਮਾਦਿਸੋ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕੋਧਮਾਨੋ ਅਧਿਗਤੋ [ਅਵਿਗਤੋ (ਕ.)] ਹੋਤਿ, ਸਮਯੇਨ ਸਮਯਞ੍ਚਸ੍ਸ ਲੋਭਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚੇਨਪਿ ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਸਾਮਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਨ ਲਭਤਿ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਹਾਨਾਯ ਪਰੇਤਿ ਨੋ ਵਿਸੇਸਾਯ, ਹਾਨਗਾਮੀਯੇਵ ਹੋਤਿ ਨੋ ਵਿਸੇਸਗਾਮੀ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕੋਧਮਾਨੋ ਅਧਿਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਯੇਨ ਸਮਯਞ੍ਚਸ੍ਸ ਲੋਭਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਨੋ ਹਾਨਗਾਮੀ.

‘‘ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦ, ਪਮਾਣਿਕਾ ਪਮਿਣਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਯੋ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਮਾਦਿਸੋ.

‘‘ਇਧ, ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕੋਧਮਾਨੋ ਅਧਿਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਯੇਨ ਸਮਯਞ੍ਚਸ੍ਸ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਾਮਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਨ ਲਭਤਿ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਹਾਨਾਯ ਪਰੇਤਿ ਨੋ ਵਿਸੇਸਾਯ, ਹਾਨਗਾਮੀਯੇਵ ਹੋਤਿ ਨੋ ਵਿਸੇਸਗਾਮੀ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕੋਧਮਾਨੋ ਅਧਿਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਯੇਨ ਸਮਯਞ੍ਚਸ੍ਸ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਸਾਮਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤਿ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਵਿਸੇਸਾਯ ਪਰੇਤਿ ਨੋ ਹਾਨਾਯ, ਵਿਸੇਸਗਾਮੀਯੇਵ ਹੋਤਿ ਨੋ ਹਾਨਗਾਮੀ.

‘‘ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦ, ਪਮਾਣਿਕਾ ਪਮਿਣਨ੍ਤਿ – ‘ਇਮਸ੍ਸਪਿ ਤੇਵ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਪਰਸ੍ਸਪਿ ਤੇਵ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਏਕੋ ਹੀਨੋ, ਏਕੋ ਪਣੀਤੋ’ਤਿ? ਤਞ੍ਹਿ ਤੇਸਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਹੋਤਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ.

‘‘ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦ, ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕੋਧਮਾਨੋ ਅਧਿਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਯੇਨ ਸਮਯਞ੍ਚਸ੍ਸ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਵਨੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚੇਨਪਿ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਸਾਮਾਯਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤਿ. ਅਯਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਮੁਨਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਪਣੀਤਤਰੋ ਚ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਇਮਂ ਹਾਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਧਮ੍ਮਸੋਤੋ ਨਿਬ੍ਬਹਤਿ. ਤਦਨ੍ਤਰਂ ਕੋ ਜਾਨੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਤਥਾਗਤੇਨ! ਤਸ੍ਮਾਤਿਹਾਨਨ੍ਦ, ਮਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਿਕਾ ਅਹੁਵਤ੍ਥ; ਮਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਂ ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਥ. ਖਞ੍ਞਤਿ ਹਾਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ. ਅਹਂ ਵਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਪਮਾਣਂ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਂ, ਯੋ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਮਾਦਿਸੋ.

‘‘ਕਾ ਚਾਨਨ੍ਦ, ਮਿਗਸਾਲਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਬਾਲਾ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਾ ਅਮ੍ਮਕਾ ਅਮ੍ਮਕਸਞ੍ਞਾ, ਕੇ ਚ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਪਰੋਪਰਿਯਞਾਣੇ! ਇਮੇ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਛ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਯਥਾਰੂਪੇਨ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੀਲੇਨ ਪੁਰਾਣੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਤਥਾਰੂਪੇਨ ਸੀਲੇਨ ਇਸਿਦਤ੍ਤੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ. ਨਯਿਧ ਪੁਰਾਣੋ ਇਸਿਦਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਤਿਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ. ਯਥਾਰੂਪਾਯ ਚ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਇਸਿਦਤ੍ਤੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਤਥਾਰੂਪਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪੁਰਾਣੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ. ਨਯਿਧ ਇਸਿਦਤ੍ਤੋ ਪੁਰਾਣਸ੍ਸ ਗਤਿਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ. ਇਤਿ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਇਮੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਉਭੋ ਏਕਙ੍ਗਹੀਨਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਇਣਸੁਤ੍ਤਂ

੪੫. ‘‘ਦਾਲਿਦ੍ਦਿਯਂ [ਦਾਲ਼ਿਦ੍ਦਿਯਂ (ਸੀ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਲਿਦ੍ਦੋ [ਦਲ਼ਿਦ੍ਦੋ (ਸੀ.)] ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ [ਅਨਦ੍ਧਿਕੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਇਣਂ ਆਦਿਯਤਿ, ਇਣਾਦਾਨਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ ਇਣਂ ਆਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਵਡ੍ਢਿਂ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਾਤਿ, ਵਡ੍ਢਿਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ ਵਡ੍ਢਿਂ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲਾਭਤਂ [ਕਾਲਗਤਂ (ਕ.)] ਵਡ੍ਢਿਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਚੋਦੇਨ੍ਤਿਪਿ ਨਂ; ਚੋਦਨਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਨ ਦੇਤਿ, ਅਨੁਚਰਨ੍ਤਿਪਿ ਨਂ; ਅਨੁਚਰਿਯਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ ਅਨੁਚਰਿਯਮਾਨੋ ਨ ਦੇਤਿ, ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿਪਿ ਨਂ; ਬਨ੍ਧਨਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਾਲਿਦ੍ਦਿਯਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ, ਇਣਾਦਾਨਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ, ਵਡ੍ਢਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ, ਚੋਦਨਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ, ਅਨੁਚਰਿਯਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ, ਬਨ੍ਧਨਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਦ੍ਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਹਿਰੀ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਵੀਰਿਯਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਪਞ੍ਞਾ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ.

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ ਸਦ੍ਧਾਯ ਅਸਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਹਿਰਿਯਾ ਅਸਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਅਸਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਵੀਰਿਯੇ ਅਸਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਸਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਇਦਮਸ੍ਸ ਇਣਾਦਾਨਸ੍ਮਿਂ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਹੇਤੁ ਪਾਪਿਕਂ ਇਚ੍ਛਂ ਪਣਿਦਹਤਿ [ਪਦਹਤਿ (ਕ.)]. ‘ਮਾ ਮਂ ਜਞ੍ਞੂ’ਤਿ ਇਚ੍ਛਤਿ, ‘ਮਾ ਮਂ ਜਞ੍ਞੂ’ਤਿ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਤਿ, ‘ਮਾ ਮਂ ਜਞ੍ਞੂ’ਤਿ ਵਾਚਂ ਭਾਸਤਿ, ‘ਮਾ ਮਂ ਜਞ੍ਞੂ’ਤਿ ਕਾਯੇਨ ਪਰਕ੍ਕਮਤਿ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਹੇਤੁ…ਪੇ… ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਹੇਤੁ…ਪੇ… ‘ਮਾ ਮਂ ਜਞ੍ਞੂ’ਤਿ ਕਾਯੇਨ ਪਰਕ੍ਕਮਤਿ. ਇਦਮਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ ਪੇਸਲਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਞ੍ਚ ਸੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਏਵਂਕਾਰੀ ਏਵਂਸਮਾਚਾਰੋ’ਤਿ. ਇਦਮਸ੍ਸ ਚੋਦਨਾਯ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ ਅਰਞ੍ਞਗਤਂ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤਂ ਵਾ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤਂ ਵਾ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਸਹਗਤਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਵਿਤਕ੍ਕਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ. ਇਦਮਸ੍ਸ ਅਨੁਚਰਿਯਾਯ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਅਸ੍ਸਕੋ ਅਨਾਲ਼੍ਹਿਕੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਨਿਰਯਬਨ੍ਧਨੇ ਵਾ ਬਜ੍ਝਤਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਬਨ੍ਧਨੇ ਵਾ. ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਬਨ੍ਧਨਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂਦਾਰੁਣਂ ਏਵਂਕਟੁਕਂ [ਏਵਂਦੁਕ੍ਖਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਏਵਂਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ, ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਬਨ੍ਧਨਂ ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਵਾ’’ਤਿ.

‘‘ਦਾਲਿਦ੍ਦਿਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕੇ, ਇਣਾਦਾਨਞ੍ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;

ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਇਣਮਾਦਾਯ, ਭੁਞ੍ਜਮਾਨੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ.

‘‘ਤਤੋ ਅਨੁਚਰਨ੍ਤਿ ਨਂ, ਬਨ੍ਧਨਮ੍ਪਿ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ;

ਏਤਞ੍ਹਿ ਬਨ੍ਧਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਕਾਮਲਾਭਾਭਿਜਪ੍ਪਿਨਂ.

‘‘ਤਥੇਵ ਅਰਿਯਵਿਨਯੇ, ਸਦ੍ਧਾ ਯਸ੍ਸ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ;

ਅਹਿਰੀਕੋ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ, ਪਾਪਕਮ੍ਮਵਿਨਿਬ੍ਬਯੋ.

‘‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ;

ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ‘ਮਾ ਮਂ ਜਞ੍ਞੂ’ਤਿ ਇਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਸੋ ਸਂਸਪ੍ਪਤਿ [ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਤਿ (ਕ.)] ਕਾਯੇਨ, ਵਾਚਾਯ ਉਦ ਚੇਤਸਾ;

ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਪਵਡ੍ਢੇਨ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ.

‘‘ਸੋ ਪਾਪਕਮ੍ਮੋ ਦੁਮ੍ਮੇਧੋ, ਜਾਨਂ ਦੁਕ੍ਕਟਮਤ੍ਤਨੋ;

ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਇਣਮਾਦਾਯ, ਭੁਞ੍ਜਮਾਨੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ.

‘‘ਤਤੋ ਅਨੁਚਰਨ੍ਤਿ ਨਂ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਮਾਨਸਾ ਦੁਖਾ;

ਗਾਮੇ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਰਞ੍ਞੇ, ਯਸ੍ਸ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਜਾ.

‘‘ਸੋ ਪਾਪਕਮ੍ਮੋ ਦੁਮ੍ਮੇਧੋ, ਜਾਨਂ ਦੁਕ੍ਕਟਮਤ੍ਤਨੋ;

ਯੋਨਿਮਞ੍ਞਤਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਨਿਰਯੇ ਵਾਪਿ ਬਜ੍ਝਤਿ.

‘‘ਏਤਞ੍ਹਿ ਬਨ੍ਧਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਮ੍ਹਾ ਧੀਰੋ ਪਮੁਚ੍ਚਤਿ;

ਧਮ੍ਮਲਦ੍ਧੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ, ਦਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦਯਂ.

‘‘ਉਭਯਤ੍ਥ ਕਟਗ੍ਗਾਹੋ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਘਰਮੇਸਿਨੋ;

ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਹਿਤਤ੍ਥਾਯ, ਸਮ੍ਪਰਾਯਸੁਖਾਯ ਚ;

ਏਵਮੇਤਂ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ, ਚਾਗੋ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਵਡ੍ਢਤਿ.

‘‘ਤਥੇਵ ਅਰਿਯਵਿਨਯੇ, ਸਦ੍ਧਾ ਯਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ;

ਹਿਰੀਮਨੋ ਚ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੀ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਸੀਲਸਂਵੁਤੋ.

‘‘ਏਸੋ ਖੋ ਅਰਿਯਵਿਨਯੇ, ‘ਸੁਖਜੀਵੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;

ਨਿਰਾਮਿਸਂ ਸੁਖਂ ਲਦ੍ਧਾ, ਉਪੇਕ੍ਖਂ ਅਧਿਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ;

ਝਾਨਾਨਿ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ, ਏਕੋਦਿ ਨਿਪਕੋ ਸਤੋ.

‘‘ਏਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਯਥਾਭੂਤਂ, ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯੇ;

ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਨੁਪਾਦਾਯ, ਸਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਞਾਣਂ ਚੇ ਹੋਤਿ ਤਾਦਿਨੋ;

‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀ’ਤਿ, ਭਵਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯੇ.

‘‘ਏਤਂ ਖੋ ਪਰਮਂ ਞਾਣਂ, ਏਤਂ ਸੁਖਮਨੁਤ੍ਤਰਂ;

ਅਸੋਕਂ ਵਿਰਜਂ ਖੇਮਂ, ਏਤਂ ਆਨਣ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ;

੪. ਮਹਾਚੁਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਂ

੪੬. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਚੇਤੀਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਸਯਂਜਾਤਿਯਂ [ਸਹਜਾਤਿਯਂ (ਸੀ. ਪੀ.), ਸਞ੍ਜਾਤਿਯਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਵੁਸੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ. ‘‘ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧਾਵੁਸੋ, ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਝਾਯੀ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਪਸਾਦੇਨ੍ਤਿ – ‘ਇਮੇ ਪਨ ਝਾਯਿਨੋਮ੍ਹਾ, ਝਾਯਿਨੋਮ੍ਹਾਤਿ ਝਾਯਨ੍ਤਿ ਪਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਿ ਅਵਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਿ [ਅਪਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੦੮)]. ਕਿਮਿਮੇ [ਕਿਂ ਹਿਮੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਝਾਯਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤਿਮੇ ਝਾਯਨ੍ਤਿ, ਕਥਂ ਇਮੇ ਝਾਯਨ੍ਤੀ’ਤਿ? ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਝਾਯੀ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਝਾਯੀ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਯੋਗੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਪਸਾਦੇਨ੍ਤਿ – ‘ਇਮੇ ਪਨ ਧਮ੍ਮਯੋਗਮ੍ਹਾ, ਧਮ੍ਮਯੋਗਮ੍ਹਾਤਿ ਉਦ੍ਧਤਾ ਉਨ੍ਨਲ਼ਾ ਚਪਲਾ ਮੁਖਰਾ ਵਿਕਿਣ੍ਣਵਾਚਾ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤੀ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਾ ਅਸਮਾਹਿਤਾ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਪਾਕਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ. ਕਿਮਿਮੇ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ, ਕਿਨ੍ਤਿਮੇ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ, ਕਥਂ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ’ਤਿ? ਤਤ੍ਥ ਝਾਯੀ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾਨਞ੍ਞੇਵ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਝਾਯੀਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਝਾਯੀ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਝਾਯੀ ਭਿਕ੍ਖੂ ਝਾਯੀਨਞ੍ਞੇਵ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਝਾਯੀ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹਾਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਧਮ੍ਮਯੋਗਾ ਸਮਾਨਾ ਝਾਯੀਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਆਵੁਸੋ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਹੇਤੇ, ਆਵੁਸੋ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਯੇ ਅਮਤਂ ਧਾਤੁਂ ਕਾਯੇਨ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹਾਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਝਾਯੀ ਸਮਾਨਾ ਧਮ੍ਮਯੋਗਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਆਵੁਸੋ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਹੇਤੇ, ਆਵੁਸੋ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਯੇ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਅਤ੍ਥਪਦਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਪਠਮਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੪੭. ਅਥ ਖੋ ਮੋਲ਼ਿਯਸੀਵਕੋ [ਮੋਲਿਯਸੀਵਕੋ (ਸੀ. ਪੀ.), ਮੋਲ਼ਿਸੀਵਕੋ (ਕ.)] ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਮੋਲ਼ਿਯਸੀਵਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘‘ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ ਅਕਾਲਿਕੋ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ?

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਸੀਵਕ, ਤਞ੍ਞੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਮਿ. ਯਥਾ ਤੇ ਖਮੇਯ੍ਯ ਤਥਾ ਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਸੀਵਕ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਸੀਵਕ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ – ਏਵਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਸੀਵਕ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਸੀਵਕ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਦੋਸਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਲੋਭਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਦੋਸਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਸੀਵਕ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ – ਏਵਂ ਖੋ, ਸੀਵਕ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ ਅਕਾਲਿਕੋ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਦੁਤਿਯਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੪੮. ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘‘ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ ਅਕਾਲਿਕੋ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ?

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤਞ੍ਞੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਯਥਾ ਤੇ ਖਮੇਯ੍ਯ ਤਥਾ ਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭੋ’’. ‘‘ਯਂ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰਾਗੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ – ਏਵਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਦੋਸਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮੋਹਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਾਯਸਨ੍ਦੋਸਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਚੀਸਨ੍ਦੋਸਂ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭੋ’’. ‘‘ਯਂ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸਂ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ, ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸਂ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨੋਸਨ੍ਦੋਸੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਸਿ – ਏਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ ਅਕਾਲਿਕੋ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਖੇਮਸੁਤ੍ਤਂ

੪੯. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੇਮੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸੁਮਨੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਧਵਨਸ੍ਮਿਂ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੇਮੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸੁਮਨੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਖੇਮੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਯੋ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਸੇਯ੍ਯੋਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਸਦਿਸੋਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਹੀਨੋਤਿ ਵਾ’’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚਾਯਸ੍ਮਾ ਖੇਮੋ. ਸਮਨੁਞ੍ਞੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਖੇਮੋ ‘‘ਸਮਨੁਞ੍ਞੋ ਮੇ ਸਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸੁਮਨੋ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੇ ਖੇਮੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਯੋ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਸੇਯ੍ਯੋਤਿ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਸਦਿਸੋਤਿ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਹੀਨੋਤਿ ਵਾ’’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚਾਯਸ੍ਮਾ ਸੁਮਨੋ. ਸਮਨੁਞ੍ਞੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸੁਮਨੋ ‘‘ਸਮਨੁਞ੍ਞੋ ਮੇ ਸਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤੇਸੁ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੇ ਚ ਖੇਮੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੇ ਚ ਸੁਮਨੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਅਨੁਪਨੀਤੋ. ਅਥ ਚ ਪਨ ਇਧੇਕਚ੍ਚੇ ਮੋਘਪੁਰਿਸਾ ਹਸਮਾਨਕਾ [ਹਸਮਾਨਕਂ (ਕ.) ਮਹਾਵ. ੨੪੫] ਮਞ੍ਞੇ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਪਚ੍ਛਾ ਵਿਘਾਤਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਨ ਉਸ੍ਸੇਸੁ ਨ ਓਮੇਸੁ, ਸਮਤ੍ਤੇ ਨੋਪਨੀਯਰੇ [ਨੋਪਨਿਯ੍ਯਰੇ (ਸ੍ਯਾ. ਪੀ. ਕ.)];

ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਚਰਨ੍ਤਿ ਸਂਯੋਜਨਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ;

੮. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸੁਤ੍ਤਂ

੫੦. [ਅ. ਨਿ. ੫.੨੪, ੧੬੮; ੨.੭.੬੫] ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਸੀਲਂ; ਸੀਲੇ ਅਸਤਿ ਸੀਲਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸੋ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ; ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਅਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ; ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨੇ ਅਸਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸੋ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੋ; ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੇ ਅਸਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਾਖਾਪਲਾਸਵਿਪਨ੍ਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਪਟਿਕਾਪਿ ਨ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਚੋਪਿ ਨ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਫੇਗ੍ਗੁਪਿ ਨ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਾਰੋਪਿ ਨ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੇ ਅਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਸੀਲਂ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ.

‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਸੀਲਂ; ਸੀਲੇ ਸਤਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ; ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ; ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨੇ ਸਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੋ; ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੇ ਸਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਾਖਾਪਲਾਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਪਟਿਕਾਪਿ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਚੋਪਿ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਫੇਗ੍ਗੁਪਿ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਾਰੋਪਿ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੇ ਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਸੀਲਂ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਆਨਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਂ

੫੧. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸ੍ਸੁਤਞ੍ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਸੁਤਾ ਚਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਸਮ੍ਮੋਸਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਚਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਚੇਤਸਾ ਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਾ ਤੇ ਚ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ, ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਞ੍ਚ ਵਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਆਯਸ੍ਮਾ ਖੋ ਆਨਨ੍ਦੋ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ. ਪਟਿਭਾਤੁ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂਯੇਵ ਆਨਨ੍ਦ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤੇਨਹਾਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸੁਣਾਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧਾਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ – ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗਾਥਂ ਉਦਾਨਂ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ ਜਾਤਕਂ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ ਵੇਦਲ੍ਲਂ. ਸੋ ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਰੇਸਂ ਵਾਚੇਤਿ, ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸਜ੍ਝਾਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ ਮਨਸਾਨੁਪੇਕ੍ਖਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਆਵਾਸੇ ਥੇਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਆਗਤਾਗਮਾ ਧਮ੍ਮਧਰਾ ਵਿਨਯਧਰਾ ਮਾਤਿਕਾਧਰਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਵਾਸੇ ਵਸ੍ਸਂ ਉਪੇਤਿ. ਤੇ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਤਿ ਪਰਿਪਞ੍ਹਤਿ – ‘ਇਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਂ; ਇਮਸ੍ਸ ਕ੍ਵਤ੍ਥੋ’ਤਿ? ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਅਵਿਵਟਞ੍ਚੇਵ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਤਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤੇਸੁ ਚ ਕਙ੍ਖਾਠਾਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਙ੍ਖਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸ੍ਸੁਤਞ੍ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਸੁਤਾ ਚਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਸਮ੍ਮੋਸਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਚਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਚੇਤਸਾ ਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਾ ਤੇ ਚ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ, ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਞ੍ਚ ਵਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਆਵੁਸੋ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਯਾਵ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਚਿਦਂ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ. ਇਮੇਹਿ ਚ ਮਯਂ ਛਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਧਾਰੇਮ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਹਿ ਆਨਨ੍ਦੋ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ – ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗਾਥਂ ਉਦਾਨਂ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ ਜਾਤਕਂ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ ਵੇਦਲ੍ਲਂ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਰੇਸਂ ਵਾਚੇਤਿ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸਜ੍ਝਾਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ ਮਨਸਾਨੁਪੇਕ੍ਖਤਿ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਆਵਾਸੇ ਥੇਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਆਗਤਾਗਮਾ ਧਮ੍ਮਧਰਾ ਵਿਨਯਧਰਾ ਮਾਤਿਕਾਧਰਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਵਾਸੇ ਵਸ੍ਸਂ ਉਪੇਤਿ. ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਤਿ ਪਰਿਪਞ੍ਹਤਿ – ‘ਇਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਂ; ਇਮਸ੍ਸ ਕ੍ਵਤ੍ਥੋ’ਤਿ? ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਵਿਵਟਞ੍ਚੇਵ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਤਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤੇਸੁ ਚ ਕਙ੍ਖਾਠਾਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਙ੍ਖਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਖਤ੍ਤਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੫੨. ਅਥ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ [ਜਾਣੁਸੋਣਿ (ਕ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਖਤ੍ਤਿਯਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਿਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ, ਕਿਂਉਪਵਿਚਾਰਾ, ਕਿਂਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਿਂਅਭਿਨਿਵੇਸਾ, ਕਿਂਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭੋਗਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਪਞ੍ਞੂਪਵਿਚਾਰਾ ਬਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਪਥਵੀਭਿਨਿਵੇਸਾ ਇਸ੍ਸਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਿਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ, ਕਿਂਉਪਵਿਚਾਰਾ, ਕਿਂਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਿਂਅਭਿਨਿਵੇਸਾ, ਕਿਂਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭੋਗਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਪਞ੍ਞੂਪਵਿਚਾਰਾ ਮਨ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਯਞ੍ਞਾਭਿਨਿਵੇਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਗਹਪਤਿਕਾ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਿਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ, ਕਿਂਉਪਵਿਚਾਰਾ, ਕਿਂਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਿਂਅਭਿਨਿਵੇਸਾ, ਕਿਂਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਗਹਪਤਿਕਾ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭੋਗਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਪਞ੍ਞੂਪਵਿਚਾਰਾ ਸਿਪ੍ਪਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਕਮ੍ਮਨ੍ਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਇਤ੍ਥੀ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਿਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ, ਕਿਂਉਪਵਿਚਾਰਾ, ਕਿਂਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਿਂਅਭਿਨਿਵੇਸਾ, ਕਿਂਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਇਤ੍ਥੀ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਪੁਰਿਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਅਲਙ੍ਕਾਰੂਪਵਿਚਾਰਾ ਪੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਅਸਪਤੀਭਿਨਿਵੇਸਾ ਇਸ੍ਸਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਚੋਰਾ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਿਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ, ਕਿਂਉਪਵਿਚਾਰਾ, ਕਿਂਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਿਂਅਭਿਨਿਵੇਸਾ, ਕਿਂਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਚੋਰਾ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਆਦਾਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਗਹਨੂਪਵਿਚਾਰਾ ਸਤ੍ਥਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਾਭਿਨਿਵੇਸਾ ਅਦਸ੍ਸਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਸਮਣਾ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਿਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਾ, ਕਿਂਉਪਵਿਚਾਰਾ, ਕਿਂਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਿਂਅਭਿਨਿਵੇਸਾ, ਕਿਂਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਸਮਣਾ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਖਨ੍ਤਿਸੋਰਚ੍ਚਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਪਞ੍ਞੂਪਵਿਚਾਰਾ ਸੀਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਭਿਨਿਵੇਸਾ [ਅਕਿਞ੍ਚਨਾਭਿਨਿਵੇਸਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਖਤ੍ਤਿਯਾਨਮ੍ਪਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਜਾਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਞ੍ਚ ਉਪਵਿਚਾਰਞ੍ਚ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਅਭਿਨਿਵੇਸਞ੍ਚ ਪਰਿਯੋਸਾਨਞ੍ਚ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਮ੍ਪਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ਗਹਪਤੀਨਮ੍ਪਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਜਾਨਾਤਿ… ਇਤ੍ਥੀਨਮ੍ਪਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਜਾਨਾਤਿ… ਚੋਰਾਨਮ੍ਪਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਜਾਨਾਤਿ … ਸਮਣਾਨਮ੍ਪਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਜਾਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਞ੍ਚ ਉਪਵਿਚਾਰਞ੍ਚ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਅਭਿਨਿਵੇਸਞ੍ਚ ਪਰਿਯੋਸਾਨਞ੍ਚ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਦਸਮਂ.

੧੧. ਅਪ੍ਪਮਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੫੩. ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੁਲੀਕਤੋ ਯੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਧਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਂ, ਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੁਲੀਕਤੋ ਯੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਧਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਂ, ਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੁਲੀਕਤੋ ਯੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਧਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਂ, ਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ’’ਤਿ? ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੁਲੀਕਤੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਧਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਂ, ਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ’’.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਜਙ੍ਗਲਾਨਂ [ਜਙ੍ਗਮਾਨਂ (ਸੀ. ਪੀ.) ਅ. ਨਿ. ੧੦.੧੫; ਮ. ਨਿ. ੧.੩੦੦] ਪਾਣਾਨਂ ਪਦਜਾਤਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ ਹਤ੍ਥਿਪਦੇ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਹਤ੍ਥਿਪਦਂ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਮਹਨ੍ਤਤ੍ਤੇਨ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੁਲੀਕਤੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਧਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਂ, ਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਸ ਯਾ ਕਾਚਿ ਗੋਪਾਨਸਿਯੋ ਸਬ੍ਬਾ ਤਾ ਕੂਟਙ੍ਗਮਾ ਕੂਟਨਿਨ੍ਨਾ ਕੂਟਸਮੋਸਰਣਾ, ਕੂਟਂ ਤਾਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ …ਪੇ….

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਪਬ੍ਬਜਲਾਯਕੋ ਪਬ੍ਬਜਂ [ਬਬ੍ਬਜਲਾਯਕੋ ਬਬ੍ਬਜਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਲਾਯਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਧੁਨਾਤਿ ਨਿਧੁਨਾਤਿ ਨਿਚ੍ਛਾਦੇਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ…ਪੇ….

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਮ੍ਬਪਿਣ੍ਡਿਯਾ ਵਣ੍ਟਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਯ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਅਮ੍ਬਾਨਿ ਵਣ੍ਟੂਪਨਿਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤਦਨ੍ਵਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ…ਪੇ….

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਖੁਦ੍ਦਰਾਜਾਨੋ [ਕੁਡ੍ਡਰਾਜਾਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਅਟ੍ਠ.), ਕੁਦ੍ਦਰਾਜਾਨੋ (ਪੀ.) ਅ. ਨਿ. ੧੦.੧੫] ਸਬ੍ਬੇਤੇ ਰਞ੍ਞੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਅਨੁਯਨ੍ਤਾ [ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭਵਨ੍ਤਿ, ਰਾਜਾ ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ…ਪੇ….

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਾ ਕਾਚਿ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਂ ਪਭਾ ਸਬ੍ਬਾ ਤਾ ਚਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਭਾਯ ਕਲਂ ਨਾਗ੍ਘਨ੍ਤਿ ਸੋਲ਼ਸਿਂ, ਚਨ੍ਦਪ੍ਪਭਾ ਤਾਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੁਲੀਕਤੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਧਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਂ ਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ.

‘‘ਅਯਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵਿਤੋ ਬਹੁਲੀਕਤੋ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥੇ ਸਮਧਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਂ, ਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ’’ਤਿ.