(੨੦) ੫. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਗ੍ਗੋ

੧. ਸੋਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੧. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੋਰਾਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਏਤਰਹਿ ਸੁਨਖੇਸੁ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੁਦਂ [ਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸੁਦਂ (ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਨਖਾ ਸੁਨਖਿਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਅਸੁਨਖਿਂ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਪੋਰਾਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮੋ ਏਤਰਹਿ ਸੁਨਖੇਸੁ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ.

‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੁਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ ਉਤੁਨਿਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਅਨੁਤੁਨਿਂ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ ਉਤੁਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਤੁਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਨਖਾ ਸੁਨਖਿਂ ਉਤੁਨਿਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਅਨੁਤੁਨਿਂ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯੋ ਪੋਰਾਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮੋ ਏਤਰਹਿ ਸੁਨਖੇਸੁ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ.

‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੁਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ ਨੇਵ ਕਿਣਨ੍ਤਿ ਨੋ ਵਿਕ੍ਕਿਣਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਪਿਯੇਨੇਵ ਸਂਵਾਸਂ ਸਂਬਨ੍ਧਾਯ [ਸਂਸਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਸਂਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ ਕਿਣਨ੍ਤਿਪਿ ਵਿਕ੍ਕਿਣਨ੍ਤਿਪਿ, ਸਮ੍ਪਿਯੇਨਪਿ ਸਂਵਾਸਂ ਸਂਬਨ੍ਧਾਯ ਸਂਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਨਖਾ ਸੁਨਖਿਂ ਨੇਵ ਕਿਣਨ੍ਤਿ ਨੋ ਵਿਕ੍ਕਿਣਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਪਿਯੇਨੇਵ ਸਂਵਾਸਂ ਸਂਬਨ੍ਧਾਯ ਸਂਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯੋ ਪੋਰਾਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮੋ ਏਤਰਹਿ ਸੁਨਖੇਸੁ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ.

‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੁਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਨ ਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਧਨਸ੍ਸਪਿ ਧਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਰਜਤਸ੍ਸਪਿ ਜਾਤਰੂਪਸ੍ਸਪਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਧਨਸ੍ਸਪਿ ਧਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਰਜਤਸ੍ਸਪਿ ਜਾਤਰੂਪਸ੍ਸਪਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਨਖਾ ਨ ਸਨ੍ਨਿਧਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਧਨਸ੍ਸਪਿ ਧਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਰਜਤਸ੍ਸਪਿ ਜਾਤਰੂਪਸ੍ਸਪਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਪੋਰਾਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮੋ ਏਤਰਹਿ ਸੁਨਖੇਸੁ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ.

‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੁਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਾਯਂ ਸਾਯਮਾਸਾਯ ਪਾਤੋ ਪਾਤਰਾਸਾਯ ਭਿਕ੍ਖਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਉਦਰਾਵਦੇਹਕਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਂ ਆਦਾਯ ਪਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਨਖਾ ਸਾਯਂ ਸਾਯਮਾਸਾਯ ਪਾਤੋ ਪਾਤਰਾਸਾਯ ਭਿਕ੍ਖਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਮੋ ਪੋਰਾਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮੋ ਏਤਰਹਿ ਸੁਨਖੇਸੁ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਪੋਰਾਣਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਏਤਰਹਿ ਸੁਨਖੇਸੁ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੂ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੋਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੨. ਅਥ ਖੋ ਦੋਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਦੋਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਸੁਤਂ ਮੇਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ – ‘ਨ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਿਣ੍ਣੇ ਵੁਡ੍ਢੇ ਮਹਲ੍ਲਕੇ ਅਦ੍ਧਗਤੇ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ ਵਾ ਆਸਨੇਨ ਵਾ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤੀ’ਤਿ. ਤਯਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਤਥੇਵ. ਨ ਹਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਿਣ੍ਣੇ ਵੁਡ੍ਢੇ ਮਹਲ੍ਲਕੇ ਅਦ੍ਧਗਤੇ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ ਵਾ ਆਸਨੇਨ ਵਾ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤਿ. ਤਯਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤ੍ਵਮ੍ਪਿ ਨੋ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਟਿਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਞ੍ਹਿ ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ – ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹਯੁਗਾ ਅਕ੍ਖਿਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ, ਅਜ੍ਝਾਯਕੋ ਮਨ੍ਤਧਰੋ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨਂ ਪਾਰਗੂ ਸਨਿਘਣ੍ਡੁਕੇਟੁਭਾਨਂ ਸਾਕ੍ਖਰਪ੍ਪਭੇਦਾਨਂ ਇਤਿਹਾਸਪਞ੍ਚਮਾਨਂ, ਪਦਕੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ ਲੋਕਾਯਤਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣੇਸੁ ਅਨਵਯੋ’ਤਿ, ਮਮੇਵ ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ – ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹਯੁਗਾ ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ, ਅਜ੍ਝਾਯਕੋ ਮਨ੍ਤਧਰੋ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨਂ ਪਾਰਗੂ ਸਨਿਘਣ੍ਡੁਕੇਟੁਭਾਨਂ ਸਾਕ੍ਖਰਪ੍ਪਭੇਦਾਨਂ ਇਤਿਹਾਸਪਞ੍ਚਮਾਨਂ, ਪਦਕੋ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ ਲੋਕਾਯਤਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣੇਸੁ ਅਨਵਯੋ’’ਤਿ.

‘‘ਯੇ ਖੋ, ਤੇ ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾ ਇਸਯੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਕਤ੍ਤਾਰੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਾਰੋ, ਯੇਸਮਿਦਂ ਏਤਰਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪੋਰਾਣਂ ਮਨ੍ਤਪਦਂ ਗੀਤਂ ਪਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮਿਹਿਤਂ ਤਦਨੁਗਾਯਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਭਾਸਿਤਮਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਸਜ੍ਝਾਯਿਤਮਨੁਸਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਿ ਵਾਚਿਤਮਨੁਵਾਚੇਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਟ੍ਠਕੋ, ਵਾਮਕੋ, ਵਾਮਦੇਵੋ, ਵੇਸ੍ਸਾਮਿਤ੍ਤੋ, ਯਮਦਗ੍ਗਿ [ਯਮਤਗ੍ਗਿ (ਸੀ.) ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੮੪, ੫੨੬, ੫੩੬; ਮ. ਨਿ. ੨.੪੨੭; ਮਹਾਵ. ੩੦੦; ਅ. ਨਿ. ੫.੧੯੨ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਅਙ੍ਗੀਰਸੋ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ, ਵਾਸੇਟ੍ਠੋ, ਕਸ੍ਸਪੋ, ਭਗੁ; ਤ੍ਯਾਸ੍ਸੁ’ਮੇ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮਂ, ਦੇਵਸਮਂ, ਮਰਿਯਾਦਂ, ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਮਰਿਯਾਦਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚਣ੍ਡਾਲਂਯੇਵ ਪਞ੍ਚਮਂ. ਤੇਸਂ ਤ੍ਵਂ ਦੋਣ, ਕਤਮੋ’’ਤਿ?

‘‘ਨ ਖੋ ਮਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਾਨਾਮ, ਅਥ ਖੋ ਮਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤ੍ਵੇਵ ਜਾਨਾਮ. ਸਾਧੁ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ ਯਥਾ ਅਹਂ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਾਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੁਣੋਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਭੋ’’ਤਿ ਖੋ ਦੋਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ ਹੋਤਿ – ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹਯੁਗਾ ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ. ਸੋ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ [ਕੋਧਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਚਰਤਿ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਮਾਨੋ. ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਿਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਧਮ੍ਮੇਨ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਚ, ਦੋਣ, ਕੋ ਧਮ੍ਮੋ? ਨੇਵ ਕਸਿਯਾ ਨ ਵਣਿਜ੍ਜਾਯ ਨ ਗੋਰਕ੍ਖੇਨ ਨ ਇਸ੍ਸਤ੍ਥੇਨ [ਨ ਇਸ੍ਸਤ੍ਤੇਨ (ਕ.)] ਨ ਰਾਜਪੋਰਿਸੇਨ ਨ ਸਿਪ੍ਪਞ੍ਞਤਰੇਨ, ਕੇਵਲਂ ਭਿਕ੍ਖਾਚਰਿਯਾਯ ਕਪਾਲਂ ਅਨਤਿਮਞ੍ਞਮਾਨੋ. ਸੋ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਦੇਤ੍ਵਾ [ਨੀਯ੍ਯਾਦੇਤ੍ਵਾ (ਸੀ.), ਨੀਯਾਦੇਤ੍ਵਾ (ਪੀ.), ਨਿਯ੍ਯਾਤੇਤ੍ਵਾ (ਕਤ੍ਥਚਿ)] ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਂ ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਂ ਤਥਾ ਤਤਿਯਂ ਤਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ [ਚਤੁਤ੍ਥਿਂ (ਸੀ.)], ਇਤਿ ਉਦ੍ਧਮਧੋ ਤਿਰਿਯਂ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਪੁਲੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਅਵੇਰੇਨ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇਨ [ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਝੇਨ (ਕ.) ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੇਨ (?)] ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਕਰੁਣਾ…ਪੇ… ਮੁਦਿਤਾ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਂ ਤਥਾ ਤਤਿਯਂ ਤਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ, ਇਤਿ ਉਦ੍ਧਮਧੋ ਤਿਰਿਯਂ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਪੁਲੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਅਵੇਰੇਨ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇਨ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੇ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਦੇਵਸਮੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ ਹੋਤਿ – ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹਯੁਗਾ ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ. ਸੋ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਮਾਨੋ. ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਿਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਧਮ੍ਮੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਚ, ਦੋਣ, ਕੋ ਧਮ੍ਮੋ? ਨੇਵ ਕਸਿਯਾ ਨ ਵਣਿਜ੍ਜਾਯ ਨ ਗੋਰਕ੍ਖੇਨ ਨ ਇਸ੍ਸਤ੍ਥੇਨ ਨ ਰਾਜਪੋਰਿਸੇਨ ਨ ਸਿਪ੍ਪਞ੍ਞਤਰੇਨ, ਕੇਵਲਂ ਭਿਕ੍ਖਾਚਰਿਯਾਯ ਕਪਾਲਂ ਅਨਤਿਮਞ੍ਞਮਾਨੋ. ਸੋ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਦੇਤ੍ਵਾ ਦਾਰਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਧਮ੍ਮੇਨ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਚ, ਦੋਣ, ਕੋ ਧਮ੍ਮੋ? ਨੇਵ ਕਯੇਨ ਨ ਵਿਕ੍ਕਯੇਨ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂਯੇਵ ਉਦਕੂਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ. ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਖਤ੍ਤਿਯਿਂ ਨ ਵੇਸ੍ਸਿਂ ਨ ਸੁਦ੍ਦਿਂ ਨ ਚਣ੍ਡਾਲਿਂ ਨ ਨੇਸਾਦਿਂ ਨ ਵੇਨਿਂ [ਨ ਵੇਣਿਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਨ ਰਥਕਾਰਿਂ ਨ ਪੁਕ੍ਕੁਸਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਨੁਤੁਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ? ਸਚੇ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਤਿਮੀਲ਼੍ਹਜੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹੋਤਿ ਮਾਣਵਕੋ ਵਾ ਮਾਣਵਿਕਾ [ਮਾਣਵਕੀ (ਕ.)] ਵਾ. ਤਸ੍ਮਾ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ? ਸਚੇ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਸੁਚਿਪਟਿਪੀਲ਼ਿਤੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹੋਤਿ ਮਾਣਵਕੋ ਵਾ ਮਾਣਵਿਕਾ ਵਾ. ਤਸ੍ਮਾ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਹੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਨੇਵ ਕਾਮਤ੍ਥਾ ਨ ਦਵਤ੍ਥਾ ਨ ਰਤਤ੍ਥਾ, ਪਜਤ੍ਥਾਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਮੇਥੁਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਂ ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਝਾਨੇ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਦੇਵਸਮੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਰਿਯਾਦੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ ਹੋਤਿ – ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹਯੁਗਾ ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ. ਸੋ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਮਾਨੋ. ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਿਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਧਮ੍ਮੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਚ, ਦੋਣ, ਕੋ ਧਮ੍ਮੋ? ਨੇਵ ਕਸਿਯਾ ਨ ਵਣਿਜ੍ਜਾਯ ਨ ਗੋਰਕ੍ਖੇਨ ਨ ਇਸ੍ਸਤ੍ਥੇਨ ਨ ਰਾਜਪੋਰਿਸੇਨ ਨ ਸਿਪ੍ਪਞ੍ਞਤਰੇਨ, ਕੇਵਲਂ ਭਿਕ੍ਖਾਚਰਿਯਾਯ ਕਪਾਲਂ ਅਨਤਿਮਞ੍ਞਮਾਨੋ. ਸੋ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਦੇਤ੍ਵਾ ਦਾਰਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਧਮ੍ਮੇਨ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਚ, ਦੋਣ, ਕੋ ਧਮ੍ਮੋ? ਨੇਵ ਕਯੇਨ ਨ ਵਿਕ੍ਕਯੇਨ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂਯੇਵ ਉਦਕੂਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ. ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਖਤ੍ਤਿਯਿਂ ਨ ਵੇਸ੍ਸਿਂ ਨ ਸੁਦ੍ਦਿਂ ਨ ਚਣ੍ਡਾਲਿਂ ਨ ਨੇਸਾਦਿਂ ਨ ਵੇਨਿਂ ਨ ਰਥਕਾਰਿਂ ਨ ਪੁਕ੍ਕੁਸਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਨੁਤੁਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ? ਸਚੇ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਤਿਮੀਲ਼੍ਹਜੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹੋਤਿ ਮਾਣਵਕੋ ਵਾ ਮਾਣਵਿਕਾ ਵਾ. ਤਸ੍ਮਾ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ? ਸਚੇ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਸੁਚਿਪਟਿਪੀਲ਼ਿਤੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹੋਤਿ ਮਾਣਵਕੋ ਵਾ ਮਾਣਵਿਕਾ ਵਾ. ਤਸ੍ਮਾ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਪਾਯਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਹੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਨੇਵ ਕਾਮਤ੍ਥਾ ਨ ਦਵਤ੍ਥਾ ਨ ਰਤਤ੍ਥਾ, ਪਜਤ੍ਥਾਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਮੇਥੁਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤਮੇਵ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਦਂ ਨਿਕਾਮਯਮਾਨੋ ਕੁਟੁਮ੍ਬਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਨ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ. ਯਾਵ ਪੋਰਾਣਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਮਰਿਯਾਦੋ ਤਤ੍ਥ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਂ ਨ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਤਿ. ‘ਯਾਵ ਪੋਰਾਣਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਮਰਿਯਾਦੋ ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਠਿਤੋ ਤਂ ਨ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਤੀ’ਤਿ, ਖੋ, ਦੋਣ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਰਿਯਾਦੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਰਿਯਾਦੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਮਰਿਯਾਦੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ ਹੋਤਿ – ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹਯੁਗਾ ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ. ਸੋ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਮਾਨੋ. ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਿਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਧਮ੍ਮੇਨ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਚ, ਦੋਣ, ਕੋ ਧਮ੍ਮੋ? ਨੇਵ ਕਸਿਯਾ ਨ ਵਣਿਜ੍ਜਾਯ ਨ ਗੋਰਕ੍ਖੇਨ ਨ ਇਸ੍ਸਤ੍ਥੇਨ ਨ ਰਾਜਪੋਰਿਸੇਨ ਨ ਸਿਪ੍ਪਞ੍ਞਤਰੇਨ, ਕੇਵਲਂ ਭਿਕ੍ਖਾਚਰਿਯਾਯ ਕਪਾਲਂ ਅਨਤਿਮਞ੍ਞਮਾਨੋ. ਸੋ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਦੇਤ੍ਵਾ ਦਾਰਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨਪਿ ਅਧਮ੍ਮੇਨਪਿ ਕਯੇਨਪਿ ਵਿਕ੍ਕਯੇਨਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਮ੍ਪਿ ਉਦਕੂਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ. ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵੇਸ੍ਸਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸੁਦ੍ਦਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚਣ੍ਡਾਲਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਨੇਸਾਦਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵੇਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਥਕਾਰਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੁਕ੍ਕੁਸਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਗਬ੍ਭਿਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਾਯਮਾਨਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਤੁਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਨੁਤੁਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਹੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਕਾਮਤ੍ਥਾਪਿ ਦਵਤ੍ਥਾਪਿ ਰਤਤ੍ਥਾਪਿ ਪਜਤ੍ਥਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਹੋਤਿ. ਯਾਵ ਪੋਰਾਣਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਮਰਿਯਾਦੋ ਤਤ੍ਥ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਤਿ. ‘ਯਾਵ ਪੋਰਾਣਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਮਰਿਯਾਦੋ ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਠਿਤੋ ਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਤੀ’ਤਿ ਖੋ, ਦੋਣ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਮਰਿਯਾਦੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਮਰਿਯਾਦੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚਣ੍ਡਾਲੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ ਹੋਤਿ – ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹਯੁਗਾ ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ. ਸੋ ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਮਾਨੋ. ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਾਨਿ ਕੋਮਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤੇ ਅਧੀਯਿਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨਪਿ ਅਧਮ੍ਮੇਨਪਿ ਕਸਿਯਾਪਿ ਵਣਿਜ੍ਜਾਯਪਿ ਗੋਰਕ੍ਖੇਨਪਿ ਇਸ੍ਸਤ੍ਥੇਨਪਿ ਰਾਜਪੋਰਿਸੇਨਪਿ ਸਿਪ੍ਪਞ੍ਞਤਰੇਨਪਿ, ਕੇਵਲਮ੍ਪਿ ਭਿਕ੍ਖਾਚਰਿਯਾਯ, ਕਪਾਲਂ ਅਨਤਿਮਞ੍ਞਮਾਨੋ.

‘‘ਸੋ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯਧਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਦੇਤ੍ਵਾ ਦਾਰਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨਪਿ ਅਧਮ੍ਮੇਨਪਿ ਕਯੇਨਪਿ ਵਿਕ੍ਕਯੇਨਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਮ੍ਪਿ ਉਦਕੂਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ. ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵੇਸ੍ਸਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸੁਦ੍ਦਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚਣ੍ਡਾਲਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਨੇਸਾਦਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵੇਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਥਕਾਰਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੁਕ੍ਕੁਸਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਗਬ੍ਭਿਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਾਯਮਾਨਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਉਤੁਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਨੁਤੁਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਹੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਕਾਮਤ੍ਥਾਪਿ ਦਵਤ੍ਥਾਪਿ ਰਤਤ੍ਥਾਪਿ ਪਜਤ੍ਥਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮੇਹਿ ਜੀਵਿਕਂ [ਜੀਵਿਤਂ (ਕ.)] ਕਪ੍ਪੇਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਕਸ੍ਮਾ ਭਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਟਿਜਾਨਮਾਨੋ ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮੇਹਿ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤੀ’ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ, ਅਗ੍ਗਿ ਸੁਚਿਮ੍ਪਿ ਡਹਤਿ ਅਸੁਚਿਮ੍ਪਿ ਡਹਤਿ, ਨ ਚ ਤੇਨ ਅਗ੍ਗਿ ਉਪਲਿਪ੍ਪਤਿ [ਉਪਲਿਮ੍ਪਤਿ (ਕ.)]; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭੋ, ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮੇਹਿ ਚੇਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਨ ਚ ਤੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਪਲਿਪ੍ਪਤਿ’. ‘ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮੇਹਿ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤੀ’ਤਿ ਖੋ, ਦੋਣ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚਣ੍ਡਾਲੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚਣ੍ਡਾਲੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਯੇ ਖੋ ਤੇ, ਦੋਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾ ਇਸਯੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਕਤ੍ਤਾਰੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਾਰੋ ਯੇਸਮਿਦਂ ਏਤਰਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪੋਰਾਣਂ ਮਨ੍ਤਪਦਂ ਗੀਤਂ ਪਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮੀਹਿਤਂ ਤਦਨੁਗਾਯਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਭਾਸਿਤਮਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਸਜ੍ਝਾਯਿਤਮਨੁਸਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਿ ਵਾਚਿਮਨੁਵਾਚੇਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਟ੍ਠਕੋ, ਵਾਮਕੋ, ਵਾਮਦੇਵੋ, ਵੇਸ੍ਸਾਮਿਤ੍ਤੋ, ਯਮਦਗ੍ਗਿ, ਅਙ੍ਗੀਰਸੋ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ, ਵਾਸੇਟ੍ਠੋ, ਕਸ੍ਸਪੋ, ਭਗੁ; ਤ੍ਯਾਸ੍ਸੁਮੇ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮਂ, ਦੇਵਸਮਂ, ਮਰਿਯਾਦਂ, ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਮਰਿਯਾਦਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚਣ੍ਡਾਲਂਯੇਵ ਪਞ੍ਚਮਂ. ਤੇਸਂ ਤ੍ਵਂ, ਦੋਣ, ਕਤਮੋ’’ਤਿ?

‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਮਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚਣ੍ਡਾਲਮ੍ਪਿ ਨ ਪੂਰੇਮ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਸਙ੍ਗਾਰਵਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੩. ਅਥ ਖੋ ਸਙ੍ਗਾਰਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸਙ੍ਗਾਰਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਯੇਨ ਕਦਾਚਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ? ਕੋ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਯੇਨ ਕਦਾਚਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ’’ਤਿ?

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਮਯੇ ਕਾਮਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਕਾਮਰਾਗਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਲਾਖਾਯ ਵਾ ਹਲਿਦ੍ਦਿਯਾ ਵਾ ਨੀਲਿਯਾ ਵਾ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਾਯ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਕਾਮਰਾਗਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਸਨ੍ਤਤ੍ਤੋ ਉਕ੍ਕੁਧਿਤੋ [ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਿਤੋ (ਸੀ. ਪੀ.), ਉਕ੍ਕੁਟ੍ਠਿਤੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਉਸ੍ਸਦਕਜਾਤੋ [ਉਸੁਮਕਜਾਤੋ (ਕਤ੍ਥਚਿ), ਉਸ੍ਸੁਰਕਜਾਤੋ (ਕ.), ਉਸ੍ਮੁਦਕਜਾਤੋ (ਮ. ਨਿ. ੩ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੇ)]. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਸੇਵਾਲਪਣਕਪਰਿਯੋਨਦ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਵਾਤੇਰਿਤੋ ਚਲਿਤੋ ਭਨ੍ਤੋ ਊਮਿਜਾਤੋ [ਉਮ੍ਮਿਜਾਤੋ (ਪੀ.)]. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਚ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਆਵਿਲੋ ਲੁਲ਼ਿਤੋ ਕਲਲੀਭੂਤੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਚ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਮਯੇ ਨ ਕਾਮਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਨ ਕਾਮਰਾਗਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਲਾਖਾਯ ਵਾ ਹਲਿਦ੍ਦਿਯਾ ਵਾ ਨੀਲਿਯਾ ਵਾ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਾਯ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਕਾਮਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਅਸਨ੍ਤਤ੍ਤੋ ਅਨੁਕ੍ਕੁਧਿਤੋ ਅਨੁਸ੍ਸਦਕਜਾਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਨ ਸੇਵਾਲਪਣਕਪਰਿਯੋਨਦ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਨ ਵਾਤੇਰਿਤੋ ਨ ਚਲਿਤੋ ਨ ਭਨ੍ਤੋ ਨ ਊਮਿਜਾਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ …ਪੇ….

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਚ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਪਤ੍ਤੋ ਅਚ੍ਛੋ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੋ ਅਨਾਵਿਲੋ ਆਲੋਕੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਕਂ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਚ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਰਤ੍ਥਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਉਭਯਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ.

‘‘ਅਯਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਹੇਤੁ ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਯੇਨ ਕਦਾਚਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ. ਅਯਂ ਪਨ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਹੇਤੁ ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਯੇਨ ਕਦਾਚਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾਪਿ ਮਨ੍ਤਾ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਸਜ੍ਝਾਯਕਤਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਕਾਰਣਪਾਲੀਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੪. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਕਾਰਣਪਾਲੀ [ਕਰਣਪਾਲੀ (ਕ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਲਿਚ੍ਛਵੀਨਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਕਾਰੇਤਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਕਾਰਣਪਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ; ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਹਨ੍ਦ, ਕੁਤੋ ਨੁ ਭਵਂ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਦਿਵਾ ਦਿਵਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਇਤੋਹਂ [ਇਧਾਹਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਇਤੋ ਹਿ ਖੋ ਅਹਂ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੮)], ਭੋ, ਆਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ ਭਵਂ, ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ, ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਂ? ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਞ੍ਞੇ’’ਤਿ? ‘‘ਕੋ ਚਾਹਂ, ਭੋ, ਕੋ ਚ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਿ! ਸੋਪਿ ਨੂਨਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸੋਵ ਯੋ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ! ‘‘ਉਲ਼ਾਰਾਯ ਖਲੁ ਭਵਂ, ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ, ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਪਸਂਸਾਯ ਪਸਂਸਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕੋ ਚਾਹਂ, ਭੋ, ਕੋ ਚ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਪਸਂਸਿਸ੍ਸਾਮਿ! ਪਸਤ੍ਥਪ੍ਪਸਤ੍ਥੋਵ [ਪਸਟ੍ਠਪਸਟ੍ਠੋ ਚ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਸੇਟ੍ਠੋ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਭਵਂ, ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਸਮਣੇ ਗੋਤਮੇ ਏਵਂ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੋ’’ਤਿ?

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ, ਪੁਰਿਸੋ ਅਗ੍ਗਰਸਪਰਿਤਿਤ੍ਤੋ ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਹੀਨਾਨਂ ਰਸਾਨਂ ਪਿਹੇਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭੋ, ਯਤੋ ਯਤੋ ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ – ਯਦਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ, ਯਦਿ ਗੇਯ੍ਯਸੋ, ਯਦਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸੋ, ਯਦਿ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸੋ – ਤਤੋ ਤਤੋ ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪੁਥੁਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਪਵਾਦਾਨਂ ਪਿਹੇਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ, ਪੁਰਿਸੋ ਜਿਘਚ੍ਛਾਦੁਬ੍ਬਲ੍ਯਪਰੇਤੋ ਮਧੁਪਿਣ੍ਡਿਕਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਯਤੋ ਯਤੋ ਸਾਯੇਥ, ਲਭਤੇਵ [ਸਾਯੇਯ੍ਯ, ਲਭੇਥੇਵ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੫)] ਸਾਦੁਰਸਂ ਅਸੇਚਨਕਂ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭੋ, ਯਤੋ ਯਤੋ ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ – ਯਦਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ, ਯਦਿ ਗੇਯ੍ਯਸੋ, ਯਦਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸੋ, ਯਦਿ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸੋ – ਤਤੋ ਤਤੋ ਲਭਤੇਵ ਅਤ੍ਤਮਨਤਂ, ਲਭਤਿ ਚੇਤਸੋ ਪਸਾਦਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ, ਪੁਰਿਸੋ ਚਨ੍ਦਨਘਟਿਕਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ – ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਸ੍ਸ ਵਾ ਲੋਹਿਤਚਨ੍ਦਨਸ੍ਸ ਵਾ. ਸੋ ਯਤੋ ਯਤੋ ਘਾਯੇਥ – ਯਦਿ ਮੂਲਤੋ, ਯਦਿ ਮਜ੍ਝਤੋ, ਯਦਿ ਅਗ੍ਗਤੋ – ਅਧਿਗਚ੍ਛਤੇਵ [ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਥੇਵ (?)] ਸੁਰਭਿਗਨ੍ਧਂ ਅਸੇਚਨਕਂ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭੋ, ਯਤੋ ਯਤੋ ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ – ਯਦਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ, ਯਦਿ ਗੇਯ੍ਯਸੋ, ਯਦਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸੋ, ਯਦਿ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸੋ – ਤਤੋ ਤਤੋ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ, ਪੁਰਿਸੋ ਆਬਾਧਿਕੋ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਬਾਲ਼੍ਹਗਿਲਾਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਠਾਨਸੋ ਆਬਾਧਂ ਨੀਹਰੇਯ੍ਯ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭੋ, ਯਤੋ ਯਤੋ ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ – ਯਦਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ, ਯਦਿ ਗੇਯ੍ਯਸੋ, ਯਦਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸੋ, ਯਦਿ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸੋ – ਤਤੋ ਤਤੋ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ, ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਅਚ੍ਛੋਦਕਾ ਸਾਤੋਦਕਾ ਸੀਤੋਦਕਾ ਸੇਤਕਾ ਸੁਪਤਿਤ੍ਥਾ ਰਮਣੀਯਾ. ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਘਮ੍ਮਾਭਿਤਤ੍ਤੋ ਘਮ੍ਮਪਰੇਤੋ ਕਿਲਨ੍ਤੋ ਤਸਿਤੋ ਪਿਪਾਸਿਤੋ. ਸੋ ਤਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਨ੍ਹਾਤ੍ਵਾ ਚ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਬ੍ਬਦਰਥਕਿਲਮਥਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭੋ, ਯਤੋ ਯਤੋ ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ – ਯਦਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ, ਯਦਿ ਗੇਯ੍ਯਸੋ, ਯਦਿ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸੋ, ਯਦਿ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਸੋ – ਤਤੋ ਤਤੋ ਸਬ੍ਬਦਰਥਕਿਲਮਥਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਕਾਰਣਪਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਂ ਪਥਵਿਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ –

‘‘ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ;

ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ;

ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿ! ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ [ਨਿਕੁਜ੍ਜਿਤਂ (ਕ.)] ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਭੋਤਾ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿਨਾ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ, ਭੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿ, ਤਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ ਧਾਰੇਤੁ, ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੫. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਾਨਿ ਲਿਚ੍ਛਵਿਸਤਾਨਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤਿ. ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਨੀਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਨੀਲਵਣ੍ਣਾ ਨੀਲਵਤ੍ਥਾ ਨੀਲਾਲਙ੍ਕਾਰਾ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਪੀਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪੀਤਵਣ੍ਣਾ ਪੀਤਵਤ੍ਥਾ ਪੀਤਾਲਙ੍ਕਾਰਾ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਲੋਹਿਤਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਲੋਹਿਤਕਵਣ੍ਣਾ ਲੋਹਿਤਕਵਤ੍ਥਾ ਲੋਹਿਤਕਾਲਙ੍ਕਾਰਾ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਓਦਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਓਦਾਤਵਣ੍ਣਾ ਓਦਾਤਵਤ੍ਥਾ ਓਦਾਤਾਲਙ੍ਕਾਰਾ. ਤ੍ਯਸ੍ਸੁਦਂ ਭਗਵਾ ਅਤਿਰੋਚਤਿ ਵਣ੍ਣੇਨ ਚੇਵ ਯਸਸਾ ਚ.

ਅਥ ਖੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਪਟਿਭਾਤਿ ਮਂ, ਭਗਵਾ, ਪਟਿਭਾਤਿ ਮਂ, ਸੁਗਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਪਟਿਭਾਤੁ ਤਂ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਅਥ ਖੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਤੋ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਸਾਰੁਪ੍ਪਾਯ ਗਾਥਾਯ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿ –

‘‘ਪਦ੍ਮਂ [ਪਦੁਮਂ (ਕ.) ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੩੨] ਯਥਾ ਕੋਕਨਦਂ [ਕੋਕਨੁਦਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਸੁਗਨ੍ਧਂ,

ਪਾਤੋ ਸਿਯਾ ਫੁਲ੍ਲਮਵੀਤਗਨ੍ਧਂ;

ਅਙ੍ਗੀਰਸਂ ਪਸ੍ਸ ਵਿਰੋਚਮਾਨਂ,

ਤਪਨ੍ਤਮਾਦਿਚ੍ਚਮਿਵਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖੇ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਪਞ੍ਚਹਿ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਸਤੇਹਿ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨਿਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਅਚ੍ਛਾਦੇਸੁਂ. ਅਥ ਖੋ ਪਿਙ੍ਗਿਯਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਸਤੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਚ੍ਛਾਦੇਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਤੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ, ਲਿਚ੍ਛਵੀ, ਰਤਨਾਨਂ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ? ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਸ੍ਸ ਦੇਸੇਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਸ੍ਸ ਦੇਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਸ੍ਸ ਦੇਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਞ੍ਞੂ ਕਤਵੇਦੀ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਇਮੇਸਂ ਖੋ, ਲਿਚ੍ਛਵੀ, ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਰਤਨਾਨਂ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੫.੧੪੩]. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਮਹਾਸੁਪਿਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੬. ‘‘ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਸੁਪਿਨਾ ਪਾਤੁਰਹੇਸੁਂ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਯਂ ਮਹਾਪਥਵੀ ਮਹਾਸਯਨਂ ਅਹੋਸਿ, ਹਿਮਵਾ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾ ਬਿਬ੍ਬੋਹਨਂ [ਬਿਬ੍ਬੋਹਨਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਬਿਮ੍ਬ + ਓਹਨਂ = ਇਤਿ ਪਦਵਿਭਾਗੋ] ਅਹੋਸਿ, ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੇ ਸਮੁਦ੍ਦੇ ਵਾਮੋ ਹਤ੍ਥੋ ਓਹਿਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਸਮੁਦ੍ਦੇ ਦਕ੍ਖਿਣੋ ਹਤ੍ਥੋ ਓਹਿਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਦਕ੍ਖਿਣੇ ਸਮੁਦ੍ਦੇ ਉਭੋ ਪਾਦਾ ਓਹਿਤਾ ਅਹੇਸੁਂ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਤਿਰਿਯਾ ਨਾਮ ਤਿਣਜਾਤਿ ਨਾਭਿਯਾ ਉਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਭਂ ਆਹਚ੍ਚ ਠਿਤਾ ਅਹੋਸਿ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਸੇਤਾ ਕਿਮੀ ਕਣ੍ਹਸੀਸਾ ਪਾਦੇਹਿ ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ( ) [(ਅਗ੍ਗਨਖਤੋ) ਕਤ੍ਥਚਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ] ਯਾਵ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਾ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਸੁਂ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਯਂ ਤਤਿਯੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਕੁਣਾ ਨਾਨਾਵਣ੍ਣਾ ਚਤੂਹਿ ਦਿਸਾਹਿ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਮੂਲੇ ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸੇਤਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਿਂਸੁ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋਵ ਸਮਾਨੋ ਮਹਤੋ ਮੀਲ਼੍ਹਪਬ੍ਬਤਸ੍ਸ ਉਪਰੂਪਰਿ ਚਙ੍ਕਮਤਿ ਅਲਿਪ੍ਪਮਾਨੋ ਮੀਲ਼੍ਹੇਨ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਮੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਯਂ ਮਹਾਪਥਵੀ ਮਹਾਸਯਨਂ ਅਹੋਸਿ, ਹਿਮਵਾ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾ ਬਿਬ੍ਬੋਹਨਂ ਅਹੋਸਿ, ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੇ ਸਮੁਦ੍ਦੇ ਵਾਮੋ ਹਤ੍ਥੋ ਓਹਿਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਸਮੁਦ੍ਦੇ ਦਕ੍ਖਿਣੋ ਹਤ੍ਥੋ ਓਹਿਤੋ ਅਹੋਸਿ, ਦਕ੍ਖਿਣੇ ਸਮੁਦ੍ਦੇ ਉਭੋ ਪਾਦਾ ਓਹਿਤਾ ਅਹੇਸੁਂ; ਤਥਾਗਤੇਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਅਯਂ ਪਠਮੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਤਿਰਿਯਾ ਨਾਮ ਤਿਣਜਾਤਿ ਨਾਭਿਯਾ ਉਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਭਂ ਆਹਚ੍ਚ ਠਿਤਾ ਅਹੋਸਿ; ਤਥਾਗਤੇਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਸੁਪ੍ਪਕਾਸਿਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਸੇਤਾ ਕਿਮੀ ਕਣ੍ਹਸੀਸਾ ਪਾਦੇਹਿ ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਾ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਸੁਂ; ਬਹੂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਤਥਾਗਤਂ ਪਾਣੁਪੇਤਾ [ਪਾਣੁਪੇਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਸਰਣਂ ਗਤਾ. ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਅਯਂ ਤਤਿਯੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਕੁਣਾ ਨਾਨਾਵਣ੍ਣਾ ਚਤੂਹਿ ਦਿਸਾਹਿ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਮੂਲੇ ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸੇਤਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਿਂਸੁ; ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਣ੍ਣਾ ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵੇਸ੍ਸਾ ਸੁਦ੍ਦਾ ਤੇ ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤੇ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋਵ ਸਮਾਨੋ ਮਹਤੋ ਮੀਲ਼੍ਹਪਬ੍ਬਤਸ੍ਸ ਉਪਰੂਪਰਿ ਚਙ੍ਕਮਤਿ ਅਲਿਪ੍ਪਮਾਨੋ ਮੀਲ਼੍ਹੇਨ; ਲਾਭੀ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ, ਤਂ [ਤਤ੍ਥ ਚ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਤਥਾਗਤੋ ਅਗਥਿਤੋ [ਅਗਧਿਤੋ (ਸ੍ਯਾ. ਪੀ. ਕ.)] ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨੋ [ਅਨਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ (ਕ.) ਅਨਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਮੋ ਮਹਾਸੁਪਿਨੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ.

‘‘ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਸੁਪਿਨਾ ਪਾਤੁਰਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਵਸ੍ਸਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੭. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾ, ਯਂ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ [ਨੇਮਿਤ੍ਤਕਾ (ਕਤ੍ਥਚਿ)] ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਕਮਤਿ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਉਪਰਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਕਾਸੇ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਪਕੁਪ੍ਪਤਿ. ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮੇਘਾ ਪਟਿਵਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ, ਯਂ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਕਮਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਰਿ ਆਕਾਸੇ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਪਕੁਪ੍ਪਤਿ. ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮੇਘਾ ਪਟਿਵਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯੋ ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ, ਯਂ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਕਮਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਹੁ ਅਸੁਰਿਨ੍ਦੋ ਪਾਣਿਨਾ ਉਦਕਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੇ ਛਡ੍ਡੇਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯੋ ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ, ਯਂ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਕਮਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਸ੍ਸਵਲਾਹਕਾ ਦੇਵਾ ਪਮਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ, ਯਂ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਕਮਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਮੋ ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ, ਯਂ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਕਮਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਵਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾ, ਯਂ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਕਮਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਵਾਚਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੮. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਵਾਚਾ ਸੁਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਚ ਅਨਨੁਵਜ੍ਜਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ [ਅਨਨੁਵਜ੍ਜਾ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਕਾਲੇਨ ਚ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਸਚ੍ਚਾ ਚ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਸਣ੍ਹਾ ਚ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ ਚ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਵਾਚਾ ਸੁਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਚ ਅਨਨੁਵਜ੍ਜਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਕੁਲਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੯. ‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਵਨ੍ਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਕੁਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਕੁਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਦਿਸ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਸਾਦੇਨ੍ਤਿ [ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)], ਸਗ੍ਗਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਂ ਕੁਲਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਕੁਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਨ੍ਤਿ ਅਭਿਵਾਦੇਨ੍ਤਿ ਆਸਨਂ ਦੇਨ੍ਤਿ, ਉਚ੍ਚਾਕੁਲੀਨਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਂ ਕੁਲਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਕੁਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਚ੍ਛੇਰਮਲਂ ਪਟਿਵਿਨੇਨ੍ਤਿ [ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਮਹੇਸਕ੍ਖਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਂ ਕੁਲਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਕੁਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਯਥਾਸਤ੍ਤਿ ਯਥਾਬਲਂ ਸਂਵਿਭਜਨ੍ਤਿ, ਮਹਾਭੋਗਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਂ ਕੁਲਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਕੁਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਰਿਪਞ੍ਹਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਿ, ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਂ ਕੁਲਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਵਨ੍ਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਕੁਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਇਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਬਹੁਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਨਿਸ੍ਸਾਰਣੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੨੦੦. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਾਰਣੀਯਾ [ਨਿਸ੍ਸਰਣੀਯਾ (ਪੀ.), ਨਿਸ੍ਸਰਣਿਯਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੧)] ਧਾਤੁਯੋ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਾਮਂ [ਕਾਮੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੧] ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਕਾਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਪਸੀਦਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਗਤਂ [ਸੁਕਤਂ (ਪੀ. ਕ.)] ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਸੁਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ [ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ (ਕਤ੍ਥਚਿ, ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੧)] ਕਾਮੇਹਿ; ਯੇ ਚ ਕਾਮਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ ਵਿਘਾਤਪਰਿਲ਼ਾਹਾ, ਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਤੇਹਿ, ਨ ਸੋ ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਤਿ. ਇਦਮਕ੍ਖਾਤਂ ਕਾਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਪਸੀਦਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਗਤਂ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਸੁਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਨ; ਯੇ ਚ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ ਵਿਘਾਤਪਰਿਲ਼ਾਹਾ, ਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਤੇਹਿ, ਨ ਸੋ ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਤਿ. ਇਦਮਕ੍ਖਾਤਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਹੇਸਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਵਿਹੇਸਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਵਿਹੇਸਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਵਿਹੇਸਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਪਸੀਦਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਗਤਂ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਸੁਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਹੇਸਾਯ; ਯੇ ਚ ਵਿਹੇਸਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ ਵਿਘਾਤਪਰਿਲ਼ਾਹਾ, ਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਤੇਹਿ, ਨ ਸੋ ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਤਿ. ਇਦਮਕ੍ਖਾਤਂ ਵਿਹੇਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਰੂਪਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਰੂਪੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਰੂਪਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਰੂਪੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਪਸੀਦਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਗਤਂ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਸੁਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪੇਹਿ; ਯੇ ਚ ਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ ਵਿਘਾਤਪਰਿਲ਼ਾਹਾ, ਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਤੇਹਿ, ਨ ਸੋ ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਤਿ. ਇਦਮਕ੍ਖਾਤਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਕ੍ਕਾਯਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਸਕ੍ਕਾਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਕ੍ਕਾਯਨਿਰੋਧਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਸਕ੍ਕਾਯਨਿਰੋਧੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਪਸੀਦਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਗਤਂ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਸੁਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਸਕ੍ਕਾਯੇਨ; ਯੇ ਚ ਸਕ੍ਕਾਯਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ ਵਿਘਾਤਪਰਿਲ਼ਾਹਾ, ਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਤੇਹਿ, ਨ ਸੋ ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਤਿ. ਇਦਮਕ੍ਖਾਤਂ ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਨਨ੍ਦੀਪਿ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਨਨ੍ਦੀਪਿ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਵਿਹੇਸਾਨਨ੍ਦੀਪਿ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਰੂਪਨਨ੍ਦੀਪਿ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਸਕ੍ਕਾਯਨਨ੍ਦੀਪਿ ਨਾਨੁਸੇਤਿ (ਸੋ) [( ) ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਤ੍ਥਿ] ਕਾਮਨਨ੍ਦਿਯਾਪਿ ਅਨਨੁਸਯਾ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਨਨ੍ਦਿਯਾਪਿ ਅਨਨੁਸਯਾ, ਵਿਹੇਸਾਨਨ੍ਦਿਯਾਪਿ ਅਨਨੁਸਯਾ, ਰੂਪਨਨ੍ਦਿਯਾਪਿ ਅਨਨੁਸਯਾ, ਸਕ੍ਕਾਯਨਨ੍ਦਿਯਾਪਿ ਅਨਨੁਸਯਾ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਰਨੁਸਯੋ, ਅਚ੍ਛੇਚ੍ਛਿ [ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਤਣ੍ਹਂ, ਵਿਵਤ੍ਤਯਿ [ਵਾਵਤ੍ਤਯਿ (ਸੀ.)] ਸਂਯੋਜਨਂ, ਸਮ੍ਮਾ ਮਾਨਾਭਿਸਮਯਾ ਅਨ੍ਤਮਕਾਸਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਰਣੀਯਾ ਧਾਤੁਯੋ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਗ੍ਗੋ ਪਞ੍ਚਮੋ.