૬. અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદં

૫૧૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પટ્ટો [પટ્ઠો (સ્યા. ક.)] હોતિ ધમ્મિં કથં કાતું. અથ ખો અઞ્ઞતરો સેટ્ઠિપુત્તો યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં સેટ્ઠિપુત્તં આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો સો સેટ્ઠિપુત્તો આયસ્મતા ઉપનન્દેન સક્યપુત્તેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘વદેય્યાથ, ભન્તે, યેન અત્થો. પટિબલા મયં અય્યસ્સ દાતું યદિદં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખાર’’ન્તિ. ‘‘સચે મે ત્વં, આવુસો, દાતુકામોસિ, ઇતો એકં સાટકં દેહી’’તિ. ‘‘અમ્હાકં ખો, ભન્તે, કુલપુત્તાનં કિસ્મિં વિય એકસાટકં ગન્તું. આગમેહિ, ભન્તે, યાવ ઘરં ગચ્છામિ. ઘરં ગતો ઇતો વા એકં સાટકં પહિણિસ્સામિ ઇતો વા સુન્દરતર’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં સેટ્ઠિપુત્તં એતદવોચ ‘‘સચે મે ત્વં આવુસો દાતુકામોસિ ઇતો એકં સાટકં દેહી’’તિ. અમ્હાકં ખો ભન્તે કુલપુત્તાનં કિસ્મિં વિય એકસાટકં ગન્તું, આગમેહિ ભન્તે યાવ ઘરં ગચ્છામિ, ઘરં ગતો ઇતો વા એકં સાટકં પહિણિસ્સામિ ઇતો વા સુન્દરતરન્તિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં સેટ્ઠિપુત્તં એતદવોચ ‘‘સચે મે ત્વં આવુસો દાતુકામોસિ, ઇતો એકં સાટકં દેહી’’તિ. અમ્હાકં ખો ભન્તે કુલપુત્તાનં કિસ્મિં વિય એકસાટકં ગન્તું, આગમેહિ ભન્તે યાવ ઘરં ગચ્છામિ, ઘરં ગતો ઇતો વા એકં સાટકં પહિણિસ્સામિ ઇતો વા સુન્દરતરન્તિ. ‘‘કિં પન તયા, આવુસો, અદાતુકામેન પવારિતેન યં ત્વં પવારેત્વા ન દેસી’’તિ.

અથ ખો સો સેટ્ઠિપુત્તો આયસ્મતા ઉપનન્દેન સક્યપુત્તેન નિપ્પીળિયમાનો એકં સાટકં દત્વા અગમાસિ. મનુસ્સા તં સેટ્ઠિપુત્તં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં અય્યો એકસાટકો આગચ્છસી’’તિ? અથ ખો સો સેટ્ઠિપુત્તો તેસં મનુસ્સાનં એતમત્થં આરોચેસિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘મહિચ્છા ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા અસન્તુટ્ઠા. નયિમેસં સુકરા ધમ્મનિમન્તનાપિ કાતું [નયિમે સુકરા ધમ્મનિમન્તનાયપિ કાતું (સ્યા.)]. કથઞ્હિ નામ સેટ્ઠિપુત્તેન ધમ્મનિમન્તનાય કયિરમાનાય સાટકં ગહેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સેટ્ઠિપુત્તં ચીવરં વિઞ્ઞાપેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, સેટ્ઠિપુત્તં ચીવરં વિઞ્ઞાપેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. ‘‘ઞાતકો તે, ઉપનન્દ, અઞ્ઞાતકો’’તિ? ‘‘અઞ્ઞાતકો, ભગવા’’તિ. ‘‘અઞ્ઞાતકો, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતકસ્સ ન જાનાતિ પતિરૂપં વા અપ્પતિરૂપં વા સન્તં વા અસન્તં વા. તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતકં સેટ્ઠિપુત્તં ચીવરં વિઞ્ઞાપેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૧૬. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૫૧૭. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ સાકેતા સાવત્થિં ૨ અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. અન્તરામગ્ગે ચોરા નિક્ખમિત્વા તે ભિક્ખૂ અચ્છિન્દિંસુ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ, કુક્કુચ્ચાયન્તા ન વિઞ્ઞાપેસું. યથાનગ્ગાવ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂ અભિવાદેન્તિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘સુન્દરા ખો ઇમે, આવુસો, આજીવકા યે ઇમે ભિક્ખૂસુ અભિવાદેન્તી’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ન મયં, આવુસો, આજીવકા, ભિક્ખૂ મય’’ન્તિ. ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપાલિં એતદવોચું – ‘‘ઇઙ્ઘાવુસો ઉપાલિ, ઇમે અનુયુઞ્જાહી’’તિ. અથ ખો આયસ્મતા ઉપાલિના અનુયુઞ્જિયમાના તે ભિક્ખૂ એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ તે ભિક્ખૂ અનુયુઞ્જિત્વા ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘ભિક્ખૂ ઇમે, આવુસો. દેથ નેસં ચીવરાની’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ નગ્ગા આગચ્છિસ્સન્તિ! નનુ નામ તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા આગન્તબ્બ’’ન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અચ્છિન્નચીવરસ્સ વા નટ્ઠચીવરસ્સ વા અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેતું. યં આવાસં પઠમં ઉપગચ્છતિ, સચે તત્થ હોતિ સઙ્ઘસ્સ વિહારચીવરં વા ઉત્તરત્થરણં વા ભૂમત્થરણં વા ભિસિચ્છવિ વા, તં ગહેત્વા પારુપિતું લભિત્વા ઓદહિસ્સામી’’તિ. નો ચે હોતિ સઙ્ઘસ્સ વિહારચીવરં વા ઉત્તરત્થરણં વા ભુમત્થરણં વા ભિસિચ્છવિ વા તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા આગન્તબ્બં; ન ત્વેવ નગ્ગેન આગન્તબ્બં. યો આગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૧૮. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો – અચ્છિન્નચીવરો વા હોતિ ભિક્ખુ નટ્ઠચીવરો વા. અયં તત્થ સમયો’’તિ.

૫૧૯. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

અઞ્ઞાતકો નામ માતિતો વા પિતિતો વા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અસમ્બદ્ધો.

ગહપતિ નામ યો કોચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.

ગહપતાની નામ યા કાચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.

ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં વિકપ્પનુપગં પચ્છિમં.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

અચ્છિન્નચીવરો નામ ભિક્ખુસ્સ ચીવરં અચ્છિન્નં હોતિ રાજૂહિ વા ચોરેહિ વા ધુત્તેહિ વા, યેહિ કેહિચિ વા અચ્છિન્નં હોતિ.

નટ્ઠચીવરો નામ ભિક્ખુસ્સ ચીવરં અગ્ગિના વા દડ્ઢં હોતિ, ઉદકેન વા વુળ્હં હોતિ, ઉન્દૂરેહિ વા ઉપચિકાહિ વા ખાયિતં હોતિ, પરિભોગજિણ્ણં વા હોતિ.

અઞ્ઞત્ર સમયા વિઞ્ઞાપેતિ, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં અઞ્ઞાતકં ગહપતિકં, અઞ્ઞત્ર સમયા વિઞ્ઞાપિતં, નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.

૫૨૦. અઞ્ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર સમયા, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૨૧. અનાપત્તિ સમયે, ઞાતકાનં, પવારિતાનં, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.