૭. મહાપેસકારસિક્ખાપદં

૬૪૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો પુરિસો પવાસં ગચ્છન્તો પજાપતિં એતદવોચ – ‘‘સુત્તં ધારયિત્વા અમુકસ્સ તન્તવાયસ્સ દેહિ, ચીવરં વાયાપેત્વા નિક્ખિપ, આગતો અય્યં ઉપનન્દં ચીવરેન અચ્છાદેસ્સામી’’તિ. અસ્સોસિ ખો અઞ્ઞતરો પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ તસ્સ પુરિસસ્સ ઇમં વાચં ભાસમાનસ્સ. અથ ખો સો ભિક્ખુ યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘મહાપુઞ્ઞોસિ ત્વં, આવુસો ઉપનન્દ, અમુકસ્મિં ઓકાસે અઞ્ઞતરો પુરિસો પવાસં ગચ્છન્તો પજાપતિં એતદવોચ – ‘‘સુત્તં ધારયિત્વા અમુકસ્સ તન્તવાયસ્સ દેહિ, ચીવરં વાયાપેત્વા નિક્ખિપ, આગતો અય્યં ઉપનન્દં ચીવરેન અચ્છાદેસ્સામી’’તિ. ‘‘અત્થાવુસો, મં સો ઉપટ્ઠાકો’’તિ. સોપિ ખો તન્તવાયો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ઉપટ્ઠાકો હોતિ. અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો યેન સો તન્તવાયો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં તન્તવાયં એતદવોચ – ‘‘ઇદં ખો, આવુસો, ચીવરં મં ઉદ્દિસ્સ વિય્યતિ; આયતઞ્ચ કરોહિ વિત્થતઞ્ચ. અપ્પિતઞ્ચ સુવીતઞ્ચ સુપ્પવાયિતઞ્ચ સુવિલેખિતઞ્ચ સુવિતચ્છિતઞ્ચ કરોહી’’તિ. ‘‘એતે ખો મે, ભન્તે, સુત્તં ધારયિત્વા અદંસુ; ઇમિના સુત્તેન ચીવરં વિનાહી’’તિ. ‘‘ન, ભન્તે, સક્કા આયતં વા વિત્થતં વા અપ્પિતં વા કાતું. સક્કા ચ ખો, ભન્તે, સુવીતઞ્ચ સુપ્પવાયિતઞ્ચ સુવિલેખિતઞ્ચ સુવિતચ્છિતઞ્ચ કાતુ’’ન્તિ. ‘‘ઇઙ્ઘ ત્વં, આવુસો, આયતઞ્ચ કરોહિ વિત્થતઞ્ચ અપ્પિતઞ્ચ. ન તેન સુત્તેન પટિબદ્ધં ભવિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો સો તન્તવાયો યથાભતં સુત્તં તન્તે ઉપનેત્વા યેન સા ઇત્થી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ઇત્થિં એતદવોચ – ‘‘સુત્તેન, અય્યે, અત્થો’’તિ. ‘‘નનુ ત્વં અય્યો [અય્ય (સ્યા.)] મયા વુત્તો – ‘ઇમિના સુત્તેન ચીવરં વિનાહી’’’તિ. ‘‘સચ્ચાહં, અય્યે, તયા વુત્તો – ‘ઇમિના સુત્તેન ચીવરં વિનાહી’તિ. અપિચ, મં અય્યો ઉપનન્દો એવમાહ – ‘ઇઙ્ઘ ત્વં, આવુસો, આયતઞ્ચ કરોહિ વિત્થતઞ્ચ અપ્પિતઞ્ચ, ન તેન સુત્તેન પટિબદ્ધં ભવિસ્સતી’’’તિ. અથ ખો સા ઇત્થી યત્તકંયેવ સુત્તં પઠમં અદાસિ તત્તકં પચ્છા અદાસિ. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો – ‘‘સો કિર પુરિસો પવાસતો આગતો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો યેન તસ્સ પુરિસસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો સો પુરિસો યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો પુરિસો પજાપતિં એતદવોચ – ‘‘વીતં તં ચીવર’’ન્તિ? ‘‘આમાય્ય, વીતં તં ચીવર’’ન્તિ. ‘‘આહર, અય્યં ઉપનન્દં ચીવરેન અચ્છાદેસ્સામી’’તિ. અથ ખો સા ઇત્થી તં ચીવરં નીહરિત્વા સામિકસ્સ દત્વા એતમત્થં આરોચેસિ. અથ ખો સો પુરિસો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ચીવરં દત્વા ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘મહિચ્છા ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા અસન્તુટ્ઠા. નયિમે સુકરા ચીવરેન અચ્છાદેતું. કથઞ્હિ નામ અય્યો ઉપનન્દો મયા પુબ્બે અપ્પવારિતો તન્તવાયે [ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે (ક.)] ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જિસ્સતી’’તિ.

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ પુરિસસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુબ્બે અપ્પવારિતો ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જિસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, પુબ્બે અપ્પવારિતો ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. ‘‘ઞાતકો તે, ઉપનન્દ, અઞ્ઞાતકો’’તિ? ‘‘અઞ્ઞાતકો, ભગવા’’તિ. ‘‘અઞ્ઞાતકો, મોઘપુરિસ, અઞ્ઞાતકસ્સ ન જાનાતિ પતિરૂપં વા અપ્પતિરૂપં વા સન્તં વા અસન્તં વા. તત્થ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, પુબ્બે અપ્પવારિતો અઞ્ઞાતકસ્સ ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જિસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૬૪૨. ‘‘ભિક્ખું પનેવ ઉદ્દિસ્સ અઞ્ઞાતકો ગહપતિ વા ગહપતાની વા તન્તવાયેહિ ચીવરં વાયાપેય્ય, તત્ર ચે સો ભિક્ખુ પુબ્બે અપ્પવારિતો તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જેય્ય – ‘ઇદં ખો, આવુસો, ચીવરં મં ઉદ્દિસ્સ વિય્યતિ. આયતઞ્ચ કરોથ વિત્થતઞ્ચ. અપ્પિતઞ્ચ સુવીતઞ્ચ સુપ્પવાયિતઞ્ચ સુવિલેખિતઞ્ચ સુવિતચ્છિતઞ્ચ કરોથ. અપ્પેવ નામ મયમ્પિ આયસ્મન્તાનં કિઞ્ચિમત્તં અનુપદજ્જેય્યામા’તિ. એવઞ્ચ સો ભિક્ખુ વત્વા કિઞ્ચિમત્તં અનુપદજ્જેય્ય અન્તમસો પિણ્ડપાતમત્તમ્પિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૬૪૩. ભિક્ખું પનેવ ઉદ્દિસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સત્થાય ભિક્ખું આરમ્મણં કરિત્વા ભિક્ખું અચ્છાદેતુકામો.

અઞ્ઞાતકો નામ માતિતો વા પિતિતો વા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અસમ્બદ્ધો.

ગહપતિ નામ યો કોચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.

ગહપતાની નામ યા કાચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.

તન્તવાયેહીતિ પેસકારેહિ.

ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં વિકપ્પનુપગં પચ્છિમં.

વાયાપેય્યાતિ વિનાપેતિ.

તત્ર ચે સો ભિક્ખૂતિ યં ભિક્ખું ઉદ્દિસ્સ ચીવરં વિય્યતિ સો ભિક્ખુ.

પુબ્બે અપ્પવારિતોતિ પુબ્બે અવુત્તો હોતિ – ‘‘કીદિસેન તે, ભન્તે, ચીવરેન અત્થો, કીદિસં તે ચીવરં વાયાપેમી’’તિ?

તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વાતિ ઘરં ગન્ત્વા યત્થ કત્થચિ ઉપસઙ્કમિત્વા.

ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જેય્યાતિ – ‘‘ઇદં ખો, આવુસો, ચીવરં મં ઉદ્દિસ્સ વિય્યતિ, આયતઞ્ચ કરોથ વિત્થતઞ્ચ. અપ્પિતઞ્ચ સુવીતઞ્ચ સુપ્પવાયિતઞ્ચ સુવિલેખિતઞ્ચ સુવિતચ્છિતઞ્ચ કરોથ. અપ્પેવ નામ મયમ્પિ આયસ્મન્તાનં કિઞ્ચિમત્તં અનુપદજ્જેય્યામા’’તિ.

એવઞ્ચ સો ભિક્ખુ વત્વા કિઞ્ચિમત્તં અનુપદજ્જેય્ય અન્તમસો પિણ્ડપાતમત્તમ્પીતિ. પિણ્ડપાતો નામ યાગુપિ ભત્તમ્પિ ખાદનીયમ્પિ ચુણ્ણપિણ્ડોપિ દન્તકટ્ઠમ્પિ દસિકસુત્તમ્પિ, અન્તમસો ધમ્મમ્પિ ભણતિ.

તસ્સ વચનેન આયતં વા વિત્થતં વા અપ્પિતં વા કરોતિ, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં પુબ્બે અપ્પવારિતો અઞ્ઞાતકસ્સ ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપન્નં નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.

૬૪૪. અઞ્ઞાતકે અઞ્ઞાતકસઞ્ઞી પુબ્બે અપ્પવારિતો ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે વેમતિકો પુબ્બે અપ્પવારિતો ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી પુબ્બે અપ્પવારિતો ગહપતિકસ્સ તન્તવાયે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ઞાતકે અઞાતકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઞાતકે ઞાતકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૬૪૫. અનાપત્તિ – ઞાતકાનં, પવારિતાનં, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, મહગ્ઘં વાયાપેતુકામસ્સ અપ્પગ્ઘં વાયાપેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

મહાપેસકારસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.