૨. ઊનપઞ્ચબન્ધનસિક્ખાપદં

૬૦૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરેન કુમ્ભકારેન ભિક્ખૂ પવારિતા હોન્તિ – ‘‘યેસં અય્યાનં પત્તેન અત્થો અહં પત્તેના’’તિ. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેન્તિ. યેસં ખુદ્દકા પત્તા તે મહન્તે પત્તે વિઞ્ઞાપેન્તિ. યેસં મહન્તા પત્તા તે ખુદ્દકે પત્તે વિઞ્ઞાપેન્તિ. અથ ખો સો કુમ્ભકારો ભિક્ખૂનં બહૂ પત્તે કરોન્તો ન સક્કોતિ અઞ્ઞં વિક્કાયિકં ભણ્ડં કાતું, અત્તનાપિ ન યાપેતિ, પુત્તદારાપિસ્સ કિલમન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તિ! અયં ઇમેસં બહૂ પત્તે કરોન્તો ન સક્કોતિ અઞ્ઞં વિક્કાયિકં ભણ્ડં કાતું, અત્તનાપિ ન યાપેતિ, પુત્તદારાપિસ્સ કિલમન્તી’’તિ.

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ તે અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, પત્તો વિઞ્ઞાપેતબ્બો. યો વિઞ્ઞાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૬૧૦. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો પત્તો ભિન્નો હોતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં પત્તં વિઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો ન વિઞ્ઞાપેતિ. હત્થેસુ પિણ્ડાય ચરતિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા હત્થેસુ પિણ્ડાય ચરિસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ તિત્થિયા’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નટ્ઠપત્તસ્સ વા ભિન્નપત્તસ્સ વા પત્તં વિઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ.

૬૧૧. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા અનુઞ્ઞાતં નટ્ઠપત્તસ્સ વા ભિન્નપત્તસ્સ વા પત્તં વિઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ અપ્પમત્તકેનપિ ભિન્નેન અપ્પમત્તકેનપિ ખણ્ડેન વિલિખિતમત્તેનપિ બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેન્તિ. અથ ખો સો કુમ્ભકારો ભિક્ખૂનં તથેવ બહૂ પત્તે કરોન્તો ન સક્કોતિ અઞ્ઞં વિક્કાયિકં ભણ્ડં કાતું, અત્તનાપિ ન યાપેતિ, પુત્તદારાપિસ્સ કિલમન્તિ. મનુસ્સા તથેવ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ન મત્તં જાનિત્વા બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તિ! અયં ઇમેસં બહૂ પત્તે કરોન્તો ન સક્કોતિ અઞ્ઞં વિક્કાયિકં ભણ્ડં કાતું, અત્તનાપિ ન યાપેતિ, પુત્તદારાપિસ્સ કિલમન્તી’’તિ.

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અપ્પમત્તકેનપિ ભિન્નેન અપ્પમત્તકેનપિ ખણ્ડેન વિલિખિતમત્તેનપિ બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અપ્પમત્તકેનપિ ભિન્નેન અપ્પમત્તકેનપિ ખણ્ડેન વિલિખિતમત્તેનપિ બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેથા’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અપ્પમત્તકેનપિ ભિન્નેન અપ્પમત્તકેનપિ ખણ્ડેન વિલિખિતમત્તેનપિ બહૂ પત્તે વિઞ્ઞાપેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૬૧૨. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ઊનપઞ્ચબન્ધનેન પત્તેન અઞ્ઞં નવં પત્તં ચેતાપેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. તેન ભિક્ખુના સો પત્તો ભિક્ખુપરિસાય નિસ્સજ્જિતબ્બો. યો ચ તસ્સા ભિક્ખુપરિસાય પત્તપરિયન્તો સો તસ્સ ભિક્ખુનો પદાતબ્બો – ‘અયં તે, ભિક્ખુ, પત્તો યાવ ભેદનાય ધારેતબ્બો’તિ. અયં તત્થ સામીચી’’તિ.

૬૧૩. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ઊનપઞ્ચબન્ધનો નામ પત્તો અબન્ધનો વા એકબન્ધનો વા દ્વિબન્ધનો વા તિબન્ધનો વા ચતુબન્ધનો વા. અબન્ધનોકાસો નામ પત્તો યસ્સ દ્વઙ્ગુલા રાજિ ન હોતિ. બન્ધનોકાસો નામ પત્તો યસ્સ દ્વઙ્ગુલા રાજિ હોતિ. નવો નામ પત્તો વિઞ્ઞત્તિં ઉપાદાય વુચ્ચતિ.

ચેતાપેય્યાતિ વિઞ્ઞાપેતિ, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયો હોતિ. સઙ્ઘમજ્ઝે નિસ્સજ્જિતબ્બો. સબ્બેહેવ અધિટ્ઠિતપત્તં ગહેત્વા સન્નિપતિતબ્બં. ન લામકો પત્તો અધિટ્ઠાતબ્બો – ‘‘મહગ્ઘં પત્તં ગહેસ્સામી’’તિ. સચે લામકં પત્તં અધિટ્ઠેતિ – ‘‘મહગ્ઘં પત્તં ગહેસ્સામી’’તિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બો. તેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘અયં મે, ભન્તે, પત્તો ઊનપઞ્ચબન્ધનેન પત્તેન ચેતાપિતો નિસ્સગ્ગિયો. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ પત્તગ્ગાહાપકો સમ્મન્નિતબ્બો – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ગાહિતાગાહિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો. યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૬૧૪. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું પત્તગ્ગાહાપકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું પત્તગ્ગાહાપકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો પત્તગ્ગાહાપકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ પત્તગ્ગાહાપકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૬૧૫. તેન સમ્મતેન ભિક્ખુના પત્તો ગાહેતબ્બો. થેરો વત્તબ્બો – ‘‘ગણ્હાતુ, ભન્તે, થેરો પત્ત’’ન્તિ. સચે થેરો ગણ્હાતિ, થેરસ્સ પત્તો દુતિયસ્સ ગાહેતબ્બો. ન ચ તસ્સ અનુદ્દયતાય ન ગહેતબ્બો. યો ન ગણ્હેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અપત્તકસ્સ ન ગાહેતબ્બો. એતેનેવ ઉપાયેન યાવ સઙ્ઘનવકા ગાહેતબ્બા. યો ચ તસ્સા ભિક્ખુપરિસાય પત્તપરિયન્તો, સો તસ્સ ભિક્ખુનો પદાતબ્બો – ‘‘અયં તે, ભિક્ખુ, પત્તો યાવ ભેદનાય ધારેતબ્બો’’તિ.

તેન ભિક્ખુના સો પત્તો ન અદેસે નિક્ખિપિતબ્બો, ન અભોગેન ભુઞ્જિતબ્બો, ન વિસ્સજ્જેતબ્બો – ‘‘કથાયં પત્તો નસ્સેય્ય વા વિનસ્સેય્ય વા ભિજ્જેય્ય વા’’તિ? સચે અદેસે વા નિક્ખિપતિ અભોગેન વા ભુઞ્જતિ વિસ્સજ્જેતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

અયં તત્થ સામીચીતિ અયં તત્થ અનુધમ્મતા.

૬૧૬. અબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અબન્ધનેન પત્તેન એકબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અબન્ધનેન પત્તેન દ્વિબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અબન્ધનેન પત્તેન તિબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અબન્ધનેન પત્તેન ચતુબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

એકબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. એકબન્ધનેન પત્તેન એકબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. એકબન્ધનેન પત્તેન દ્વિબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. એકબન્ધનેન પત્તેન તિબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. એકબન્ધનેન પત્તેન ચતુબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

દ્વિબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. દ્વિબન્ધનેન પત્તેન એકબન્ધનં પત્તં…પે… દ્વિબન્ધનં પત્તં… તિબન્ધનં પત્તં… ચતુબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

તિબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનં પત્તં…પે… એકબન્ધનં પત્તં…પે… દ્વિબન્ધનં પત્તં… તિબન્ધનં પત્તં… ચતુબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ચતુબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનં પત્તં…પે… એકબન્ધનં પત્તં… દ્વિબન્ધનં પત્તં… તિબન્ધનં પત્તં… ચતુબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

અબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અબન્ધનેન પત્તેન એકબન્ધનોકાસં પત્તં…પે… દ્વિબન્ધનોકાસં પત્તં … તિબન્ધનોકાસં પત્તં… ચતુબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

એકબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનોકાસં પત્તં…પે… એકબન્ધનોકાસં પત્તં… દ્વિબન્ધનોકાસં પત્તં… તિબન્ધનોકાસં પત્તં… ચતુબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

દ્વિબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનોકાસં પત્તં…પે… ચતુબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

તિબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનોકાસં પત્તં…પે… ચતુબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ચતુબન્ધનેન પત્તેન અબન્ધનોકાસં પત્તં…પે… એકબન્ધનોકાસં પત્તં… દ્વિબન્ધનોકાસં પત્તં… તિબન્ધનોકાસં પત્તં… ચતુબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

અબન્ધનોકાસેન પત્તેન અબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અબન્ધનોકાસેન પત્તેન એકબન્ધનં પત્તં…પે… દ્વિબન્ધનં પત્તં… તિબન્ધનં પત્તં… ચતુબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ચતુબન્ધનોકાસેન પત્તેન અબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. ચતુબન્ધનોકાસેન પત્તેન એકબન્ધનં પત્તં…પે… દ્વિબન્ધનં પત્તં… તિબન્ધનં પત્તં… ચતુબન્ધનં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

અબન્ધનોકાસેન પત્તેન અબન્ધનોકાસં પત્તં…પે… એકબન્ધનોકાસં પત્તં… દ્વિબન્ધનોકાસં પત્તં… તિબન્ધનોકાસં પત્તં… ચતુબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ચતુબન્ધનોકાસેન પત્તેન અબન્ધનોકાસં પત્તં…પે… એકબન્ધનોકાસં પત્તં… દ્વિબન્ધનોકાસં પત્તં… તિબન્ધનોકાસં પત્તં… ચતુબન્ધનોકાસં પત્તં ચેતાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

૬૧૭. અનાપત્તિ નટ્ઠપત્તસ્સ, ભિન્નપત્તસ્સ, ઞાતકાનં પવારિતાનં, અઞ્ઞસ્સત્થાય, અત્તનો ધનેન, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ઊનપઞ્ચબન્ધનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દુતિયં.