૮. રૂપિયસિક્ખાપદં

૫૮૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો અઞ્ઞતરસ્સ કુલસ્સ કુલૂપકો હોતિ નિચ્ચભત્તિકો. યં તસ્મિં કુલે ઉપ્પજ્જતિ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા તતો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ પટિવિસો ઠપિય્યતિ. તેન ખો પન સમયેન સાયં તસ્મિં કુલે મંસં ઉપ્પન્નં હોતિ. તતો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ પટિવિસો ઠપિતો હોતિ. તસ્સ કુલસ્સ દારકો રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય રોદતિ – ‘‘મંસં મે દેથા’’તિ. અથ ખો સો પુરિસો પજાપતિં એતદવોચ – ‘‘અય્યસ્સ પટિવિસં દારકસ્સ દેહિ. અઞ્ઞં ચેતાપેત્વા અય્યસ્સ દસ્સામા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરં આદાય યેન તં કુલં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો સો પુરિસો યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો પુરિસો આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘હિય્યો ખો, ભન્તે, સાયં મંસં ઉપ્પન્નં અહોસિ. તતો અય્યસ્સ પટિવિસો ઠપિતો. અયં, ભન્તે, દારકો રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય રોદતિ – ‘મંસં મે દેથા’તિ. અય્યસ્સ પટિવિસો દારકસ્સ દિન્નો. કહાપણેન, ભન્તે, કિં આહરિય્યતૂ’’તિ? ‘‘પરિચ્ચત્તો મે, આવુસો, કહાપણો’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, પરિચ્ચત્તો’’તિ. ‘‘તઞ્ઞેવ મે, આવુસો, કહાપણં દેહી’’તિ.

અથ ખો સો પુરિસો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ કહાપણં દત્વા ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘તથેવ મયં રૂપિયં પટિગ્ગણ્હામ એવમેવિમે સમણા સક્યપુત્તિયા રૂપિયં પટિગ્ગણ્હન્તી’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તસ્સ પુરિસસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો રૂપિયં પટિગ્ગહેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, રૂપિયં પટિગ્ગહેસી’’તિ [પટિગ્ગણ્હાસીતિ (સ્યા.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, રૂપિયં પટિગ્ગહેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૮૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ જાતરૂપરજતં ઉગ્ગણ્હેય્ય વા ઉગ્ગણ્હાપેય્ય વા ઉપનિક્ખિત્તં વા સાદિયેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૮૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

જાતરૂપં નામ સત્થુવણ્ણો વુચ્ચતિ.

રજતં નામ કહાપણો લોહમાસકો દારુમાસકો જતુમાસકો યે વોહારં ગચ્છન્તિ.

ઉગ્ગણ્હેય્યાતિ સયં ગણ્હાતિ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં [નિસ્સગ્ગિયં હોતિ (સ્યા.)].

ઉગ્ગણ્હાપેય્યાતિ અઞ્ઞં ગાહાપેતિ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં [નિસ્સગ્ગિયં હોતિ (સ્યા.)].

ઉપનિક્ખિત્તં વા સાદિયેય્યાતિ ઇદં અય્યસ્સ હોતૂતિ ઉપનિક્ખિત્તં સાદિયતિ, નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. સઙ્ઘમજ્ઝે નિસ્સજ્જિતબ્બં. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં – તેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘અહં, ભન્તે, રૂપિયં પટિગ્ગહેસિં. ઇદં મે નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. સચે તત્થ આગચ્છતિ આરામિકો વા ઉપાસકો વા સો વત્તબ્બો – ‘‘આવુસો, ઇમં જાનાહી’’તિ. સચે સો ભણતિ – ‘‘ઇમિના કિં આહરિય્યતૂ’’તિ, ન વત્તબ્બો – ‘‘ઇમં વા ઇમં વા આહરા’’તિ. કપ્પિયં આચિક્ખિતબ્બં – સપ્પિ વા તેલં વા મધુ વા ફાણિતં વા. સચે સો તેન પરિવત્તેત્વા કપ્પિયં આહરતિ રૂપિયપ્પટિગ્ગાહકં ઠપેત્વા સબ્બેહેવ પરિભુઞ્જિતબ્બં. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં; નો ચે લભેથ, સો વત્તબ્બો – ‘‘આવુસો, ઇમં છડ્ડેહી’’તિ. સચે સો છડ્ડેતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં; નો ચે છડ્ડેતિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ રૂપિયછડ્ડકો સમ્મન્નિતબ્બો – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, છડ્ડિતાછડ્ડિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો. યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૫૮૫. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું રૂપિયછડ્ડકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું રૂપિયછડ્ડકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો રૂપિયછડ્ડકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ રૂપિયછડ્ડકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન સમ્મતેન ભિક્ખુના અનિમિત્તં કત્વા પાતેતબ્બં. સચે નિમિત્તં કત્વા પાતેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૫૮૬. રૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞી રૂપિયં પટિગ્ગણ્હાતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. રૂપિયે વેમતિકો રૂપિયં પટિગ્ગણ્હાતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. રૂપિયે અરૂપિયસઞ્ઞી રૂપિયં પટિગ્ગણ્હાતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

અરૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અરૂપિયે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અરૂપિયે અરૂપિયસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

અનાપત્તિ અજ્ઝારામે વા અજ્ઝાવસથે વા ઉગ્ગહેત્વા વા ઉગ્ગહાપેત્વા વા નિક્ખિપતિ – યસ્સ ભવિસ્સતિ સો હરિસ્સતીતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

રૂપિયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.