૧૦. રાજસિક્ખાપદં

૫૩૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ઉપટ્ઠાકો મહામત્તો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ દૂતેન ચીવરચેતાપન્નં પાહેસિ – ‘‘ઇમિના ચીવરચેતાપન્નેન ચીવરં ચેતાપેત્વા અય્યં ઉપનન્દં ચીવરેન અચ્છાદેહી’’તિ. અથ ખો સો દૂતો યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં ખો, ભન્તે, આયસ્મન્તં ઉદ્દિસ્સ ચીવરચેતાપન્નં આભતં. પટિગ્ગણ્હાતુ આયસ્મા ચીવરચેતાપન્ન’’ન્તિ. એવં વુત્તે આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં દૂતં એતદવોચ – ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, ચીવરચેતાપન્નં પટિગ્ગણ્હામ, ચીવરઞ્ચ ખો મયં પટિગ્ગણ્હામ કાલેન કપ્પિય’’ન્તિ. એવં વુત્તે સો દૂતો આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ પનાયસ્મતો કોચિ વેય્યાવચ્ચકરો’’તિ? તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો આરામં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં દૂતં એતદવોચ – ‘‘એસો ખો, આવુસો, ઉપાસકો ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચકરો’’તિ. અથ ખો સો દૂતો તં ઉપાસકં સઞ્ઞાપેત્વા યેનાયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચ – ‘‘યં ખો, ભન્તે, આયસ્મા વેય્યાવચ્ચકરં નિદ્દિસિ સઞ્ઞત્તો સો મયા. ઉપસઙ્કમતુ આયસ્મા કાલેન, ચીવરેન તં અચ્છાદેસ્સતી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન સો મહામત્તો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘પરિભુઞ્જતુ અય્યો તં ચીવરં, ઇચ્છામ મયં અય્યેન તં ચીવરં પરિભુત્ત’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં ઉપાસકં ન કિઞ્ચિ અવચાસિ. દુતિયમ્પિ ખો સો મહામત્તો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘પરિભુઞ્જતુ અય્યો તં ચીવરં, ઇચ્છામ મયં અય્યેન તં ચીવરં પરિભુત્ત’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો તં ઉપાસકં ન કિઞ્ચિ અવચાસિ. તતિયમ્પિ ખો સો મહામત્તો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘પરિભુઞ્જતુ અય્યો તં ચીવરં, ઇચ્છામ મયં અય્યેન તં ચીવરં પરિભુત્ત’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન નેગમસ્સ સમયો હોતિ. નેગમેન ચ કતિકા કતા હોતિ – ‘‘યો પચ્છા આગચ્છતિ પઞ્ઞાસં બદ્ધો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો યેન સો ઉપાસકો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ઉપાસકં એતદવોચ – ‘‘અત્થો મે, આવુસો, ચીવરેના’’તિ. ‘‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેહિ, અજ્જ નેગમસ્સ સમયો. નેગમેન ચ કતિકા કતા હોતિ – ‘યો પચ્છા આગચ્છતિ પઞ્ઞાસં બદ્ધો’’’તિ. ‘‘અજ્જેવ મે, આવુસો, ચીવરં દેહી’’તિ ઓવટ્ટિકાય પરામસિ. અથ ખો સો ઉપાસકો આયસ્મતા ઉપનન્દેન સક્યપુત્તેન નિપ્પીળિયમાનો આયસ્મતો ઉપનન્દસ્સ સક્યપુત્તસ્સ ચીવરં ચેતાપેત્વા પચ્છા અગમાસિ. મનુસ્સા તં ઉપાસકં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં, અય્યો, પચ્છા આગતો, પઞ્ઞાસં જીનોસી’’તિ.

અથ ખો સો ઉપાસકો તેસં મનુસ્સાનં એતમત્થં આરોચેસિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘મહિચ્છા ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા અસન્તુટ્ઠા. નયિમેસં સુકરં વેય્યાવચ્ચમ્પિ કાતું. કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો ઉપાસકેન – ‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેહી’તિ વુચ્ચમાનો નાગમેસ્સતી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ઉપાસકેન – ‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેહી’તિ વુચ્ચમાનો નાગમેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, ઉપાસકેન – ‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેહી’તિ વુચ્ચમાનો નાગમેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, ઉપાસકેન – ‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેહી’તિ વુચ્ચમાનો નાગમેસ્સસિ! નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૩૮. ‘‘ભિક્ખું પનેવ ઉદ્દિસ્સ રાજા વા રાજભોગ્ગો વા બ્રાહ્મણો વા ગહપતિકો વા દૂતેન ચીવરચેતાપન્નં પહિણેય્ય – ‘ઇમિના ચીવરચેતાપન્નેન ચીવરં ચેતાપેત્વા ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરેન અચ્છાદેહી’તિ. સો ચે દૂતો તં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘ઇદં ખો, ભન્તે, આયસ્મન્તં ઉદ્દિસ્સ ચીવરચેતાપન્નં આભતં, પટિગ્ગણ્હાતુ આયસ્મા ચીવરચેતાપન્ન’ન્તિ, તેન ભિક્ખુના સો દૂતો એવમસ્સ વચનીયો – ‘ન ખો મયં, આવુસો, ચીવરચેતાપન્નં પટિગ્ગણ્હામ. ચીવરઞ્ચ ખો મયં પટિગ્ગણ્હામ, કાલેન કપ્પિય’ન્તિ. સો ચે દૂતો તં ભિક્ખું એવં વદેય્ય – ‘અત્થિ પનાયસ્મતો કોચિ વેય્યાવચ્ચકરો’તિ, ચીવરત્થિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના વેય્યાવચ્ચકરો નિદ્દિસિતબ્બો આરામિકો વા ઉપાસકો વા – ‘એસો ખો, આવુસો, ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચકરો’તિ. સો ચે દૂતો તં વેય્યાવચ્ચકરં સઞ્ઞાપેત્વા તં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘યં ખો, ભન્તે, આયસ્મા વેય્યાવચ્ચકરં નિદ્દિસિ સઞ્ઞત્તો સો મયા, ઉપસઙ્કમતુ આયસ્મા કાલેન, ચીવરેન તં અચ્છાદેસ્સતી’તિ, ચીવરત્થિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના વેય્યાવચ્ચકરો ઉપસઙ્કમિત્વા દ્વત્તિક્ખત્તું ચોદેતબ્બો સારેતબ્બો – ‘અત્થો મે, આવુસો, ચીવરેના’તિ. દ્વત્તિક્ખત્તું ચોદયમાનો સારયમાનો તં ચીવરં અભિનિપ્ફાદેય્ય, ઇચ્ચેતં કુસલં; નો ચે અભિનિપ્ફાદેય્ય, ચતુક્ખત્તું પઞ્ચક્ખત્તું છક્ખત્તુપરમં તુણ્હીભૂતેન ઉદ્દિસ્સ ઠાતબ્બં. ચતુક્ખત્તું પઞ્ચક્ખત્તું છક્ખત્તુપરમં તુણ્હીભૂતો ઉદ્દિસ્સ તિટ્ઠમાનો તં ચીવરં અભિનિપ્ફાદેય્ય, ઇચ્ચેતં કુસલં; તતો ચે ઉત્તરિવાયમમાનો તં ચીવર અભિનિપ્ફાદેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. નો ચે અભિનિપ્ફાદેય્ય, યતસ્સ ચીવરચેતાપન્નં આભતં, તત્થ સામં વા ગન્તબ્બં દૂતો વા પાહેતબ્બો – ‘યં ખો તુમ્હે આયસ્મન્તો ભિક્ખું ઉદ્દિસ્સ ચીવરચેતાપન્નં પહિણિત્થ, ન તં તસ્સ ભિક્ખુનો કિઞ્ચિ અત્થં અનુભોતિ, યુઞ્જન્તાયસ્મન્તો સકં, મા વો સકં વિનસ્સા’તિ, અયં તત્થ સામીચી’’તિ.

૫૩૯. ભિક્ખું પનેવ ઉદ્દિસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સત્થાય, ભિક્ખું આરમ્મણં કરિત્વા, ભિક્ખું અચ્છાદેતુકામો.

રાજા નામ યો કોચિ રજ્જં કારેતિ.

રાજભોગ્ગો નામ યો કોચિ રઞ્ઞો ભત્તવેતનાહારો.

બ્રાહ્મણો નામ જાતિયા બ્રાહ્મણો.

ગહપતિકો નામ ઠપેત્વા રાજં રાજભોગ્ગં બ્રાહ્મણં અવસેસો ગહપતિકો નામ.

ચીવરચેતાપન્નં નામ હિરઞ્ઞં વા સુવણ્ણં વા મુત્તા વા મણિ વા.

ઇમિના ચીવરચેતાપન્નેનાતિ પચ્ચુપટ્ઠિતેન.

ચેતાપેત્વાતિ પરિવત્તેત્વા.

અચ્છાદેહીતિ દજ્જેહિ.

સો ચે દૂતો તં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘‘ઇદં ખો, ભન્તે, આયસ્મન્તં ઉદ્દિસ્સ ચીવરચેતાપન્નં આભતં. પટિગ્ગણ્હાતુ આયસ્મા ચીવરચેતાપન્ન’’ન્તિ, તેન ભિક્ખુના સો દૂતો એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, ચીવરચેતાપન્નં પટિગ્ગણ્હામ. ચીવરઞ્ચ ખો મયં પટિગ્ગણ્હામ, કાલેન કપ્પિય’’ન્તિ. સો ચે દૂતો તં ભિક્ખું એવં વદેય્ય – ‘‘અત્થિ પનાયસ્મતો કોચિ વેય્યાવચ્ચકરો’’તિ? ચીવરત્થિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના વેય્યાવચ્ચકરો નિદ્દિસિતબ્બો આરામિકો વા ઉપાસકો વા – ‘‘એસો ખો, આવુસો, ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચકરો’’તિ. ન વત્તબ્બો – ‘‘તસ્સ દેહીતિ વા, સો વા નિક્ખિપિસ્સતિ, સો વા પરિવત્તેસ્સતિ, સો વા ચેતાપેસ્સતી’’તિ.

સો ચે દૂતો તં વેય્યાવચ્ચકરં સઞ્ઞાપેત્વા તં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘‘યં ખો, ભન્તે, આયસ્મા વેય્યાવચ્ચકરં નિદ્દિસિ સઞ્ઞત્તો સો મયા. ઉપસઙ્કમતુ આયસ્મા કાલેન, ચીવરેન તં અચ્છાદેસ્સતી’’તિ, ચીવરત્થિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના વેય્યાવચ્ચકરો ઉપસઙ્કમિત્વા દ્વત્તિક્ખત્તું ચોદેતબ્બો સારેતબ્બો – ‘‘અત્થો મે, આવુસો, ચીવરેના’’તિ. ન વત્તબ્બો – ‘‘દેહિ મે ચીવરં, આહર મે ચીવરં, પરિવત્તેહિ મે ચીવરં, ચેતાપેહિ મે ચીવર’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ વત્તબ્બો. તતિયમ્પિ વત્તબ્બો. સચે અભિનિપ્ફાદેતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં; નો ચે અભિનિપ્ફાદેતિ, તત્થ ગન્ત્વા તુણ્હીભૂતેન ઉદ્દિસ્સ ઠાતબ્બં. ન આસને નિસીદિતબ્બં. ન આમિસં પટિગ્ગહેતબ્બં. ન ધમ્મો ભાસિતબ્બો. ‘‘કિં કારણા આગતોસી’’તિ પુચ્છિયમાનો ‘‘જાનાહિ, આવુસો’’તિ વત્તબ્બો. સચે આસને વા નિસીદતિ, આમિસં વા પટિગ્ગણ્હાતિ, ધમ્મં વા ભાસતિ, ઠાનં ભઞ્જતિ. દુતિયમ્પિ ઠાતબ્બં. તતિયમ્પિ ઠાતબ્બં. ચતુક્ખત્તું ચોદેત્વા ચતુક્ખત્તું ઠાતબ્બં. પઞ્ચક્ખતું ચોદેત્વા દ્વિક્ખત્તું ઠાતબ્બં. છક્ખત્તું ચોદેત્વા ન ઠાતબ્બં. તતો ચે ઉત્તરિ વાયમમાનો તં ચીવરં અભિનિપ્ફાદેતિ, પયોગે દુક્કટં. પટિલાભેન નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બં…પે… ઇદં મે, ભન્તે, ચીવરં અતિરેકતિક્ખત્તું ચોદનાય અતિરેકછક્ખત્તું ઠાનેન અભિનિપ્ફાદિતં નિસ્સગ્ગિયં. ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામીતિ…પે… દદેય્યાતિ…પે… દદેય્યુન્તિ…પે… આયસ્મતો દમ્મીતિ.

નો ચે અભિનિપ્ફાદેય્ય, યતસ્સ ચીવરચેતાપન્નં આભતં તત્થ સામં વા ગન્તબ્બં દૂતો વા પાહેતબ્બો – ‘‘યં ખો તુમ્હે આયસ્મન્તો ભિક્ખું ઉદ્દિસ્સ ચીવરચેતાપન્નં પહિણિત્થ ન તં તસ્સ ભિક્ખુનો કિઞ્ચિ અત્થં અનુભોતિ. યુઞ્જન્તાયસ્મન્તો સકં, મા વો સકં વિનસ્સા’’તિ.

અયં તત્થ સામીચીતિ અયં તત્થ અનુધમ્મતા.

૫૪૦. અતિરેકતિક્ખત્તું ચોદનાય અતિરેકછક્ખત્તું ઠાનેન અતિરેકસઞ્ઞી અભિનિપ્ફાદેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અતિરેકતિક્ખત્તું ચોદનાય અતિરેકછક્ખત્તું ઠાનેન વેમતિકો અભિનિપ્ફાદેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અતિરેકતિક્ખત્તું ચોદનાય અતિરેકછક્ખત્તું ઠાનેન ઊનકસઞ્ઞી અભિનિપ્ફાદેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

ઊનકતિક્ખત્તું ચોદનાય ઊનકછક્ખત્તું ઠાનેન અતિરેકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકતિક્ખત્તું ચોદનાય ઊનકછક્ખત્તું ઠાનેન વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકતિક્ખત્તું ચોદનાય ઊનકછક્ખત્તું ઠાનેન ઊનકસઞ્ઞી અનાપત્તિ.

૫૪૧. અનાપત્તિ – તિક્ખત્તું ચોદનાય, છક્ખત્તું ઠાનેન, ઊનકતિક્ખત્તું ચોદનાય, ઊનકછક્ખત્તું ઠાનેન, અચોદિયમાનો દેતિ, સામિકા ચોદેત્વા દેન્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

રાજસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં દસમં.

કથિનવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

ઉબ્ભતં કથિનં તીણિ, ધોવનઞ્ચ પટિગ્ગહો;

અઞ્ઞાતકાનિ તીણેવ, ઉભિન્નં દૂતકેન ચાતિ.