૨. અન્ધકારવગ્ગો

૧. પઠમસિક્ખાપદં

૮૩૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભદ્દાય કાપિલાનિયા અન્તેવાસિનિયા ભિક્ખુનિયા ઞાતકો પુરિસો ગામકા સાવત્થિં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો સા ભિક્ખુની તેન પુરિસેન સદ્ધિં રત્તન્ધકારે અપ્પદીપે એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની રત્તન્ધકારે અપ્પદીપે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની રત્તન્ધકારે અપ્પદીપે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની રત્તન્ધકારે અપ્પદીપે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૩૯. ‘‘યા પન ભિક્ખુની રત્તન્ધકારે અપ્પદીપે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠેય્ય વા સલ્લપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૪૦. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

રત્તન્ધકારેતિ ઓગ્ગતે સૂરિયે. અપ્પદીપેતિ અનાલોકે.

પુરિસો નામ મનુસ્સપુરિસો ન યક્ખો ન પેતો ન તિરચ્છાનગતો વિઞ્ઞૂ પટિબલો સન્તિટ્ઠિતું સલ્લપિતું.

સદ્ધિન્તિ એકતો. એકેનેકાતિ પુરિસો ચેવ હોતિ ભિક્ખુની ચ.

સન્તિટ્ઠેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સલ્લપેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

હત્થપાસં વિજહિત્વા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યક્ખેન વા પેતેન વા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહેન વા સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૪૧. અનાપત્તિ યો કોચિ વિઞ્ઞૂ દુતિયો [યા કાચિ વિઞ્ઞૂ દુતિયા (સ્યા.)] હોતિ, અરહોપેક્ખા, અઞ્ઞવિહિતા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

પઠમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૨. દુતિયસિક્ખાપદં

૮૪૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભદ્દાય કાપિલાનિયા અન્તેવાસિનિયા ભિક્ખુનિયા ઞાતકો પુરિસો ગામકા સાવત્થિં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો સા ભિક્ખુની – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં રત્તન્ધકારે અપ્પદીપે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિતું સલ્લપિતુ’’ન્તિ તેનેવ પુરિસેન સદ્ધિં પટિચ્છન્ને ઓકાસે એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની પટિચ્છન્ને ઓકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની પટિચ્છન્ને ઓકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની પટિચ્છન્ને ઓકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૪૩. ‘‘યા પન ભિક્ખુની પટિચ્છન્ને ઓકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠેય્ય વા સલ્લપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૪૪. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

પટિચ્છન્નો નામ ઓકાસો કુટ્ટેન વા કવાટેન વા કિલઞ્જેન વા સાણિપાકારેન વા રુક્ખેન વા થમ્ભેન વા કોત્થળિયા વા યેન કેનચિ પટિચ્છન્નો હોતિ.

પુરિસો નામ મનુસ્સપુરિસો ન યક્ખો ન પેતો ન તિરચ્છાનગતો વિઞ્ઞૂ પટિબલો સન્તિટ્ઠિતું સલ્લપિતું.

સદ્ધિન્તિ એકતો. એકેનેકાતિ પુરિસો ચેવ હોતિ ભિક્ખુની ચ.

સન્તિટ્ઠેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સલ્લપેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

હત્થપાસં વિજહિત્વા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યક્ખેન વા પેતેન વા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહેન વા સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૪૫. અનાપત્તિ યો કોચિ વિઞ્ઞૂ દુતિયો હોતિ, અરહોપેક્ખા, અઞ્ઞવિહિતા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

દુતિયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૩. તતિયસિક્ખાપદં

૮૪૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભદ્દાય કાપિલાનિયા અન્તેવાસિનિયા ભિક્ખુનિયા ઞાતકો પુરિસો ગામકા સાવત્થિં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો સા ભિક્ખુની – ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્તં પટિચ્છન્ને ઓકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિતું સલ્લપિતુ’’ન્તિ તેનેવ પુરિસેન સદ્ધિં અજ્ઝોકાસે એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની અજ્ઝોકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની અજ્ઝોકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની અજ્ઝોકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૪૭. ‘‘યા પન ભિક્ખુની અજ્ઝોકાસે પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠેય્ય વા સલ્લપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૪૮. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

અજ્ઝોકાસો નામ અપ્પટિચ્છન્નો હોતિ કુટ્ટેન વા કવાટેન વા કિલઞ્જેન વા સાણિપાકારેન વા રુક્ખેન વા થમ્ભેન વા કોત્થળિયા વા, યેન કેનચિ અપ્પટિચ્છન્નો હોતિ.

પુરિસો નામ મનુસ્સપુરિસો, ન યક્ખો ન પેતો ન તિરચ્છાનગતો, વિઞ્ઞૂ પટિબલો સન્તિટ્ઠિતું સલ્લપિતું.

સદ્ધિન્તિ એકતો. એકેનેકાતિ પુરિસો ચેવ હોતિ ભિક્ખુની ચ.

સન્તિટ્ઠેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સલ્લપેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

હત્થપાસં વિજહિત્વા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યક્ખેન વા પેતેન વા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાગતમનુસ્સવિગ્ગહેન વા સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૪૯. અનાપત્તિ યો કોચિ વિઞ્ઞૂ દુતિયો હોતિ, અરહોપેક્ખા, અઞ્ઞવિહિતા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

તતિયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૪. ચતુત્થસિક્ખાપદં

૮૫૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપિ નિકણ્ણિકમ્પિ જપ્પેતિ દુતિયિકમ્પિ ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેતિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા થુલ્લનન્દા રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપિ નિકણ્ણિકમ્પિ જપ્પિસ્સતિ દુતિયિકમ્પિ ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠતિપિ સલ્લપતિપિ નિકણ્ણિકમ્પિ જપ્પેતિ દુતિયિકમ્પિ ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેતીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની રથિકાયપિ બ્યૂહેપિ સિઙ્ઘાટકેપિ પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠિસ્સતિપિ સલ્લપિસ્સતિપિ નિકણ્ણિકમ્પિ જપ્પિસ્સતિ દુતિયિકમ્પિ ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૫૧. ‘‘યા પન ભિક્ખુની રથિકાય વા બ્યૂહે વા સિઙ્ઘાટકે વા પુરિસેન સદ્ધિં એકેનેકા સન્તિટ્ઠેય્ય વા સલ્લપેય્ય વા નિકણ્ણિકં વા જપ્પેય્ય દુતિયિકં વા ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૫૨. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

રથિકા નામ રચ્છા વુચ્ચતિ. બ્યૂહં નામ યેનેવ પવિસન્તિ તેનેવ નિક્ખમન્તિ. સિઙ્ઘાટકો નામ ચચ્ચરં વુચ્ચતિ.

પુરિસો નામ મનુસ્સપુરિસો ન યક્ખો ન પેતો ન તિરચ્છાનગતો વિઞ્ઞૂ પટિબલો સન્તિટ્ઠિતું સલ્લપિતું.

સદ્ધિન્તિ એકતો. એકેનેકાતિ પુરિસો ચેવ હોતિ ભિક્ખુની ચ.

સન્તિટ્ઠેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

સલ્લપેય્ય વાતિ પુરિસસ્સ હત્થપાસે ઠિતા સલ્લપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

નિકણ્ણિકં વા જપ્પેય્યાતિ પુરિસસ્સ ઉપકણ્ણકે આરોચેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

દુતિયિકં વા ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેય્યાતિ અનાચારં આચરિતુકામા દુતિયિકમ્પિ ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દસ્સનૂપચારં વા સવનૂપચારં વા વિજહન્તિયા આપત્તિ દુક્કટસ્સ. વિજહિતે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

હત્થપાસં વિજહિત્વા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યક્ખેન વા પેતેન વા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહેન વા સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૫૩. અનાપત્તિ યો કોચિ વિઞ્ઞૂ દુતિયો હોતિ, અરહોપેક્ખા, અઞ્ઞવિહિતા સન્તિટ્ઠતિ વા સલ્લપતિ વા, ન અનાચારં આચરિતુકામા, સતિ કરણીયે દુતિયિકં ભિક્ખુનિં ઉય્યોજેતિ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

ચતુત્થસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૫. પઞ્ચમસિક્ખાપદં

૮૫૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની અઞ્ઞતરસ્સ કુલસ્સ કુલૂપિકા હોતિ નિચ્ચભત્તિકા. અથ ખો સા ભિક્ખુની પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન તં કુલં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આસને નિસીદિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા પક્કામિ. તસ્સ કુલસ્સ દાસી ઘરં સમ્મજ્જન્તી તં આસનં ભાજનન્તરિકાય પક્ખિપિ. મનુસ્સા તં આસનં અપસ્સન્તા તં ભિક્ખુનિં એતદવોચું – ‘‘કહં તં, અય્યે, આસન’’ન્તિ? ‘‘નાહં તં, આવુસો, આસનં પસ્સામી’’તિ. ‘‘દેથાય્યે, તં આસન’’ન્તિ પરિભાસિત્વા નિચ્ચભત્તં પચ્છિન્દિંસુ. અથ ખો તે મનુસ્સા ઘરં સોધેન્તા તં આસનં ભાજનન્તરિકાય પસ્સિત્વા તં ભિક્ખુનિં ખમાપેત્વા નિચ્ચભત્તં પટ્ઠપેસું. અથ ખો સા ભિક્ખુની ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની પુરેભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા આસને નિસીદિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા પક્કમિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની પુરેભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા આસને નિસીદિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા પક્કમતીતિ [પક્કમીતિ (ક.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે ભિક્ખુની પુરેભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા આસને નિસીદિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા પક્કમિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૫૫. ‘‘યા પન ભિક્ખુની પુરેભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા આસને નિસીદિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા પક્કમેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૫૬. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

પુરેભત્તં નામ અરુણુગ્ગમનં ઉપાદાય યાવ મજ્ઝન્હિકા.

કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં, સુદ્દકુલં. ઉપસઙ્કમિત્વાતિ તત્થ ગન્ત્વા.

આસનં નામ પલ્લઙ્કસ્સ ઓકાસો વુચ્ચતિ. નિસીદિત્વાતિ તસ્મિં નિસીદિત્વા.

સામિકે અનાપુચ્છા પક્કમેય્યાતિ યો તસ્મિં કુલે મનુસ્સો વિઞ્ઞૂ તં અનાપુચ્છા અનોવસ્સકં અતિક્કામેન્તિયા આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અજ્ઝોકાસે ઉપચારં અતિક્કામેન્તિયા આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૫૭. અનાપુચ્છિતે અનાપુચ્છિતસઞ્ઞા પક્કમતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાપુચ્છિતે વેમતિકા પક્કમતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાપુચ્છિતે આપુચ્છિતસઞ્ઞા પક્કમતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

પલ્લઙ્કસ્સ અનોકાસે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે અનાપુચ્છિતસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે આપુચ્છિતસઞ્ઞા, અનાપત્તિ.

૮૫૮. અનાપત્તિ આપુચ્છા ગચ્છતિ, અસંહારિમે, ગિલાનાય, આપદાસુ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

પઞ્ચમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૬. છટ્ઠસિક્ખાપદં

૮૫૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની પચ્છાભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા આસને અભિનિસીદતિપિ અભિનિપજ્જતિપિ. મનુસ્સા થુલ્લનન્દં ભિક્ખુનિં હિરીયમાના આસને નેવ અભિનિસીદન્તિ ન અભિનિપજ્જન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા થુલ્લનન્દા પચ્છાભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા આસને અભિનિસીદિસ્સતિપિ અભિનિપજ્જિસ્સતિપી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા થુલ્લનન્દા પચ્છાભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા આસને અભિનિસીદિસ્સતિપિ અભિનિપજ્જિસ્સતિપી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની પચ્છાભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા આસને અભિનિસીદતિપિ અભિનિપજ્જતિપીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની પચ્છાભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા આસને અભિનિસીદિસ્સતિપિ અભિનિપજ્જિસ્સતિપિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૬૦. ‘‘યા પન ભિક્ખુની પચ્છાભત્તં કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા આસને અભિનિસીદેય્ય વા અભિનિપજ્જેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૬૧. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

પચ્છાભત્તં નામ મજ્ઝન્હિકે વીતિવત્તે યાવ અત્થઙ્ગતે સૂરિયે.

કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં, સુદ્દકુલં. ઉપસઙ્કમિત્વાતિ તત્થ ગન્ત્વા.

સામિકે અનાપુચ્છાતિ યો તસ્મિં કુલે મનુસ્સો સામિકો દાતું, તં અનાપુચ્છા.

આસનં નામ પલ્લઙ્કસ્સ ઓકાસો વુચ્ચતિ.

અભિનિસીદેય્યાતિ તસ્મિં અભિનિસીદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અભિનિપજ્જેય્યાતિ તસ્મિં અભિનિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૬૨. અનાપુચ્છિતે અનાપુચ્છિતસઞ્ઞા આસને અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાપુચ્છિતે વેમતિકા આસને અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાપુચ્છિતે આપુચ્છિતસઞ્ઞા આસને અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

પલ્લઙ્કસ્સ અનોકાસે આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે અનાપુચ્છિતસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે આપુચ્છિતસઞ્ઞા, અનાપત્તિ.

૮૬૩. અનાપત્તિ આપુચ્છા આસને અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, ધુવપઞ્ઞત્તે, ગિલાનાય, આપદાસુ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

છટ્ઠસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૭. સત્તમસિક્ખાપદં

૮૬૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તિયો સાયં અઞ્ઞતરં ગામં ઉપગન્ત્વા અઞ્ઞતરં બ્રાહ્મણકુલં ઉપસઙ્કમિત્વા ઓકાસં યાચિંસુ. અથ ખો સા બ્રાહ્મણી તા ભિક્ખુનિયો એતદવોચ – ‘‘આગમેથ, અય્યે, યાવ બ્રાહ્મણો આગચ્છતી’’તિ. ભિક્ખુનિયો – ‘‘યાવ બ્રાહ્મણો આગચ્છતી’’તિ સેય્યં સન્થરિત્વા એકચ્ચા નિસીદિંસુ એકચ્ચા નિપજ્જિંસુ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો રત્તિં આગન્ત્વા તં બ્રાહ્મણિં એતદવોચ – ‘‘કા ઇમા’’તિ? ‘‘ભિક્ખુનિયો, અય્યા’’તિ. ‘‘નિક્કડ્ઢથ ઇમા મુણ્ડા બન્ધકિનિયો’’તિ, ઘરતો નિક્કડ્ઢાપેસિ. અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસું. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો વિકાલે કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા સેય્યં સન્થરિત્વા અભિનિસીદિસ્સન્તિપિ અભિનિપજ્જિસ્સન્તિપી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો વિકાલે કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા સેય્યં સન્થરિત્વા અભિનિસીદન્તિપિ અભિનિપજ્જન્તિપીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો વિકાલે કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા સેય્યં સન્થરિત્વા અભિનિસીદિસ્સન્તિપિ અભિનિપજ્જિસ્સન્તિપિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૬૫. ‘‘યા પન ભિક્ખુની વિકાલે કુલાનિ ઉપસઙ્કમિત્વા સામિકે અનાપુચ્છા સેય્યં સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા અભિનિસીદેય્ય વા અભિનિપજ્જેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૬૬. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

વિકાલો નામ અત્થઙ્ગતે સૂરિયે યાવ અરુણુગ્ગમના.

કુલં નામ ચત્તારિ કુલાનિ – ખત્તિયકુલં, બ્રાહ્મણકુલં, વેસ્સકુલં સુદ્દકુલં. ઉપસઙ્કમિત્વાતિ તત્થ ગન્ત્વા.

સામિકે અનાપુચ્છાતિ યો તસ્મિં કુલે મનુસ્સો સામિકો દાતું, તં અનાપુચ્છા.

સેય્યં નામ અન્તમસો પણ્ણસન્થારોપિ. સન્થરિત્વાતિ સયં સન્થરિત્વા. સન્થરાપેત્વાતિ અઞ્ઞં સન્થરાપેત્વા. અભિનિસીદેય્યાતિ તસ્મિં અભિનિસીદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અભિનિપજ્જેય્યાતિ તસ્મિં અભિનિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૬૭. અનાપુચ્છિતે અનાપુચ્છિતસઞ્ઞા સેય્યં સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાપુચ્છિતે વેમતિકા સેય્યં સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનાપુચ્છિતે આપુચ્છિતસઞ્ઞા સેય્યં સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

આપુચ્છિતે અનાપુચ્છિતસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આપુચ્છિતે આપુચ્છિતસઞ્ઞા, અનાપત્તિ.

૮૬૮. અનાપત્તિ આપુચ્છા સેય્યં સન્થરિત્વા વા સન્થરાપેત્વા વા અભિનિસીદતિ વા અભિનિપજ્જતિ વા, ગિલાનાય, આપદાસુ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

સત્તમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૮. અટ્ઠમસિક્ખાપદં

૮૬૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભદ્દાય કાપિલાનિયા અન્તેવાસિની ભિક્ખુની ભદ્દં કાપિલાનિં સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠેતિ. ભદ્દા કાપિલાની ભિક્ખુનિયો એતદવોચ – ‘‘અયં મં, અય્યે, ભિક્ખુની સક્કચં ઉપટ્ઠેતિ, ઇમિસ્સાહં ચીવરં દસ્સામી’’તિ. અથ ખો સા ભિક્ખુની દુગ્ગહિતેન દૂપધારિતેન પરં ઉજ્ઝાપેસિ – ‘‘અહં કિરાય્યે, અય્યં ન સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠેમિ, ન કિર મે અય્યા ચીવરં દસ્સતી’’તિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની દુગ્ગહિતેન દૂપધારિતેન પરં ઉજ્ઝાપેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની દુગ્ગહિતેન દૂપધારિતેન પરં ઉજ્ઝાપેતીતિ [ઉજ્ઝાપેસીતિ (ક.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની દુગ્ગહિતેન દૂપધારિતેન પરં ઉજ્ઝાપેસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૭૦. ‘‘યા પન ભિક્ખુની દુગ્ગહિતેન દૂપધારિતેન પરં ઉજ્ઝાપેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૭૧. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

દુગ્ગહિતેનાતિ અઞ્ઞથા ગહિતેન [ઉગ્ગહિતેન (ક.)].

દૂપધારિતેનાતિ અઞ્ઞથા ઉપધારિતેન.

પરન્તિ ઉપસમ્પન્નં ઉજ્ઝાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૭૨. ઉપસમ્પન્નાય ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞા ઉજ્ઝાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્નાય વેમતિકા ઉજ્ઝાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્નાય અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞા ઉજ્ઝાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અનુપસમ્પન્નં ઉજ્ઝાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૭૩. અનાપત્તિ ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

અટ્ઠમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૯. નવમસિક્ખાપદં

૮૭૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો અત્તનો ભણ્ડકં અપસ્સન્તિયો ચણ્ડકાળિં ભિક્ખુનિં એતદવોચું – ‘‘અપાય્યે, અમ્હાકં, ભણ્ડકં પસ્સેય્યાસી’’તિ? ચણ્ડકાળી ભિક્ખુની ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘અહમેવ નૂન ચોરી, અહમેવ નૂન અલજ્જિની, યા અય્યાયો અત્તનો ભણ્ડકં અપસ્સન્તિયો તા મં એવમાહંસુ – ‘અપાય્યે, અમ્હાકં ભણ્ડકં પસ્સેય્યાસી’તિ? સચાહં, અય્યે, તુમ્હાકં ભણ્ડકં ગણ્હામિ, અસ્સમણી હોમિ, બ્રહ્મચરિયા ચવામિ, નિરયં ઉપપજ્જામિ; યા પન મં અભૂતેન એવમાહ સાપિ અસ્સમણી હોતુ, બ્રહ્મચરિયા ચવતુ, નિરયં ઉપપજ્જતૂ’’તિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા ચણ્ડકાળી અત્તાનમ્પિ પરમ્પિ નિરયેનપિ બ્રહ્મચરિયેનપિ અભિસપિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ચણ્ડકાળી ભિક્ખુની અત્તાનમ્પિ પરમ્પિ નિરયેનપિ બ્રહ્મચરિયેનપિ અભિસપતીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ચણ્ડકાળી ભિક્ખુની અત્તાનમ્પિ પરમ્પિ નિરયેનપિ બ્રહ્મચરિયેનપિ અભિસપિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૭૫. ‘‘યા પન ભિક્ખુની અત્તાનં વા પરં વા નિરયેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા અભિસપેય્ય, પાચિત્તિય્ય’’ન્તિ.

૮૭૬. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

અત્તાનન્તિ પચ્ચત્તં. પરન્તિ ઉપસમ્પન્નં. નિરયેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા અભિસપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૭૭. ઉપસમ્પન્નાય ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞા નિરયેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા અભિસપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્નાય વેમતિકા નિરયેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા અભિસપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્નાય અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞા નિરયેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા અભિસપતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

તિરચ્છાનયોનિયા વા પેત્તિવિસયેન વા મનુસ્સદોભગ્ગેન વા અભિસપતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નં અભિસપતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નાય અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૭૮. અનાપત્તિ અત્થપુરેક્ખારાય, ધમ્મપુરેક્ખારાય, અનુસાસનિપુરેક્ખારાય, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

નવમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૧૦. દસમસિક્ખાપદં

૮૭૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ચણ્ડકાળી ભિક્ખુની ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં ભણ્ડિત્વા અત્તાનં વધિત્વા વધિત્વા રોદતિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા ચણ્ડકાળી અત્તાનં વધિત્વા વધિત્વા રોદિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ચણ્ડકાળી ભિક્ખુની અત્તાનં વધિત્વા વધિત્વા રોદતીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ચણ્ડકાળી ભિક્ખુની અત્તાનં વધિત્વા વધિત્વા રોદિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૮૦. ‘‘યા પન ભિક્ખુની અત્તાનં વધિત્વા વધિત્વા રોદેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૮૧. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

અત્તાનન્તિ પચ્ચત્તં. વધિત્વા વધિત્વા રોદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. વધતિ ન રોદતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. રોદતિ ન વધતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૮૨. અનાપત્તિ ઞાતિબ્યસનેન વા ભોગબ્યસનેન વા રોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠા રોદતિ ન વધતિ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

દસમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

અન્ધકારવગ્ગો દુતિયો.