૧. પઠમસિક્ખાપદં

ઇમે ખો પનાય્યાયો છસટ્ઠિસતા પાચિત્તિયા

ધમ્મા ઉદ્દેસં આગચ્છન્તિ.

૭૯૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરેન ઉપાસકેન ભિક્ખુનિસઙ્ઘો લસુણેન પવારિતો હોતિ – ‘‘યાસં અય્યાનં લસુણેન અત્થો, અહં લસુણેના’’તિ. ખેત્તપાલો ચ આણત્તો હોતિ – ‘‘સચે ભિક્ખુનિયો આગચ્છન્તિ, એકમેકાય ભિક્ખુનિયા દ્વેતયો ભણ્ડિકે દેહી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં ઉસ્સવો હોતિ. યથાભતં લસુણં પરિક્ખયં અગમાસિ. ભિક્ખુનિયો તં ઉપાસકં ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘‘લસુણેન, આવુસો, અત્થો’’તિ. ‘‘નત્થાય્યે. યથાભતં લસુણં પરિક્ખીણં. ખેત્તં ગચ્છથા’’તિ. થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ખેત્તં ગન્ત્વા ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસિ. ખેત્તપાલો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તસ્સ ખેત્તપાલસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા થુલ્લનન્દા ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેતીતિ [હરાપેસીતિ (ક.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પજાપતિ અહોસિ. તિસ્સો ચ ધીતરો – નન્દા, નન્દવતી, સુન્દરીનન્દા. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો બ્રાહ્મણો કાલઙ્કત્વા અઞ્ઞતરં હંસયોનિં ઉપપજ્જિ. તસ્સ સબ્બસોવણ્ણમયા પત્તા અહેસું. સો તાસં એકેકં પત્તં દેતિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ‘‘અયં હંસો અમ્હાકં એકેકં પત્તં દેતી’’તિ તં હંસરાજં ગહેત્વા નિપ્પત્તં અકાસિ. તસ્સ પુન જાયમાના પત્તા સેતા સમ્પજ્જિંસુ. તદાપિ, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની અતિલોભેન સુવણ્ણા પરિહીના. ઇદાનિ લસુણા પરિહાયિસ્સતી’’તિ.

[જા. ૧.૧.૧૩૬ સુવણ્ણહંસજાતકેપિ] ‘‘યં લદ્ધં તેન તુટ્ઠબ્બં, અતિલોભો હિ પાપકો;

હંસરાજં ગહેત્વાન, સુવણ્ણા પરિહાયથા’’તિ.

અથ ખો ભગવા થુલ્લનન્દં ભિક્ખુનિં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા દુબ્ભરતાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૭૯૪. ‘‘યા પન ભિક્ખુની લસુણં ખાદેય્ય પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૭૯૫. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

લસુણં નામ માગધકં વુચ્ચતિ.

‘‘ખાદિસ્સામીતિ પટિગ્ગણ્હા’’તિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૭૯૬. લસુણે લસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. લસુણે વેમતિકા ખાદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. લસુણે અલસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અલસુણે લસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અલસુણે વેમતિકા ખાદતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અલસુણે અલસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, અનાપત્તિ.

૭૯૭. અનાપત્તિ પલણ્ડુકે, ભઞ્જનકે, હરીતકે, ચાપલસુણે, સૂપસમ્પાકે, મંસસમ્પાકે, તેલસમ્પાકે, સાળવે, ઉત્તરિભઙ્ગે, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

પઠમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.