૧. લસુણવગ્ગો

૧. પઠમસિક્ખાપદં

ઇમે ખો પનાય્યાયો છસટ્ઠિસતા પાચિત્તિયા

ધમ્મા ઉદ્દેસં આગચ્છન્તિ.

૭૯૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરેન ઉપાસકેન ભિક્ખુનિસઙ્ઘો લસુણેન પવારિતો હોતિ – ‘‘યાસં અય્યાનં લસુણેન અત્થો, અહં લસુણેના’’તિ. ખેત્તપાલો ચ આણત્તો હોતિ – ‘‘સચે ભિક્ખુનિયો આગચ્છન્તિ, એકમેકાય ભિક્ખુનિયા દ્વેતયો ભણ્ડિકે દેહી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં ઉસ્સવો હોતિ. યથાભતં લસુણં પરિક્ખયં અગમાસિ. ભિક્ખુનિયો તં ઉપાસકં ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘‘લસુણેન, આવુસો, અત્થો’’તિ. ‘‘નત્થાય્યે. યથાભતં લસુણં પરિક્ખીણં. ખેત્તં ગચ્છથા’’તિ. થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ખેત્તં ગન્ત્વા ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસિ. ખેત્તપાલો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તસ્સ ખેત્તપાલસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા થુલ્લનન્દા ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેતીતિ [હરાપેસીતિ (ક.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ન મત્તં જાનિત્વા બહું લસુણં હરાપેસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પજાપતિ અહોસિ. તિસ્સો ચ ધીતરો – નન્દા, નન્દવતી, સુન્દરીનન્દા. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો બ્રાહ્મણો કાલઙ્કત્વા અઞ્ઞતરં હંસયોનિં ઉપપજ્જિ. તસ્સ સબ્બસોવણ્ણમયા પત્તા અહેસું. સો તાસં એકેકં પત્તં દેતિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ‘‘અયં હંસો અમ્હાકં એકેકં પત્તં દેતી’’તિ તં હંસરાજં ગહેત્વા નિપ્પત્તં અકાસિ. તસ્સ પુન જાયમાના પત્તા સેતા સમ્પજ્જિંસુ. તદાપિ, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની અતિલોભેન સુવણ્ણા પરિહીના. ઇદાનિ લસુણા પરિહાયિસ્સતી’’તિ.

[જા. ૧.૧.૧૩૬ સુવણ્ણહંસજાતકેપિ] ‘‘યં લદ્ધં તેન તુટ્ઠબ્બં, અતિલોભો હિ પાપકો;

હંસરાજં ગહેત્વાન, સુવણ્ણા પરિહાયથા’’તિ.

અથ ખો ભગવા થુલ્લનન્દં ભિક્ખુનિં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા દુબ્ભરતાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૭૯૪. ‘‘યા પન ભિક્ખુની લસુણં ખાદેય્ય પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૭૯૫. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

લસુણં નામ માગધકં વુચ્ચતિ.

‘‘ખાદિસ્સામીતિ પટિગ્ગણ્હા’’તિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૭૯૬. લસુણે લસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. લસુણે વેમતિકા ખાદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. લસુણે અલસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અલસુણે લસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અલસુણે વેમતિકા ખાદતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અલસુણે અલસુણસઞ્ઞા ખાદતિ, અનાપત્તિ.

૭૯૭. અનાપત્તિ પલણ્ડુકે, ભઞ્જનકે, હરીતકે, ચાપલસુણે, સૂપસમ્પાકે, મંસસમ્પાકે, તેલસમ્પાકે, સાળવે, ઉત્તરિભઙ્ગે, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

પઠમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૨. દુતિયસિક્ખાપદં

૭૯૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો સમ્બાધે લોમં સંહરાપેત્વા અચિરવતિયા નદિયા વેસિયાહિ સદ્ધિં નગ્ગા એકતિત્થે નહાયન્તિ. વેસિયા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો સમ્બાધે લોમં સંહરાપેસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ ગિહિનિયો કામભોગિનિયો’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તાસં વેસિયાનં ઉજ્ઝાયન્તીનં ખિય્યન્તીનં વિપાચેન્તીનં. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો સમ્બાધે લોમં સંહરાપેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો સમ્બાધે લોમં સંહરાપેન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો સમ્બાધે લોમં સંહરાપેસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૭૯૯. ‘‘યા પન ભિક્ખુની સમ્બાધે લોમં સંહરાપેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૦૦. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

સમ્બાધો નામ ઉભો ઉપકચ્છકા, મુત્તકરણં.

સંહરાપેય્યાતિ એકમ્પિ લોમં સંહરાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. બહુકેપિ લોમે સંહરાપેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૦૧. અનાપત્તિ આબાધપચ્ચયા, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

દુતિયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૩. તતિયસિક્ખાપદં

૮૦૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન દ્વે ભિક્ખુનિયો અનભિરતિયા પીળિતા ઓવરકં પવિસિત્વા તલઘાતકં કરોન્તિ. ભિક્ખુનિયો તેન સદ્દેન ઉપધાવિત્વા તા ભિક્ખુનિયો એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ તુમ્હે, અય્યે, પુરિસેન સદ્ધિં સમ્પદુસ્સથા’’તિ? ‘‘ન મયં, અય્યે, પુરિસેન સદ્ધિં સમ્પદુસ્સામા’’તિ. ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસું. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો તલઘાતકં કરિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો તલઘાતકં કરોન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો તલઘાતકં કરિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૦૩. ‘‘તલઘાતકે પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૦૪. તલઘાતકં નામ સમ્ફસ્સં સાદિયન્તી અન્તમસો ઉપ્પલપત્તેનપિ મુત્તકરણે પહારં દેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૦૫. અનાપત્તિ આબાધપચ્ચયા, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

તતિયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૪. ચતુત્થસિક્ખાપદં

૮૦૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા પુરાણરાજોરોધા ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિતા [અઞ્ઞતરો પુરાણરાજોરોધો ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિતો (સ્યા.)] હોતિ. અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની અનભિરતિયા પીળિતા યેન સા ભિક્ખુની તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખુનિં એતદવોચ – ‘‘રાજા ખો, અય્યે, તુમ્હે ચિરાચિરં ગચ્છતિ. કથં તુમ્હે ધારેથા’’તિ? ‘‘જતુમટ્ઠકેન, અય્યે’’તિ. ‘‘કિં એતં, અય્યે, જતુમટ્ઠક’’ન્તિ? અથ ખો સા ભિક્ખુની તસ્સા ભિક્ખુનિયા જતુમટ્ઠકં આચિક્ખિ. અથ ખો સા ભિક્ખુની જતુમટ્ઠકં આદિયિત્વા ધોવિતું વિસ્સરિત્વા એકમન્તં છડ્ડેસિ. ભિક્ખુનિયો મક્ખિકાહિ સમ્પરિકિણ્ણં પસ્સિત્વા એવમાહંસુ – ‘‘કસ્સિદં કમ્મ’’ન્તિ? સા એવમાહ – ‘‘મય્હિદં કમ્મ’’ન્તિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની જતુમટ્ઠકં આદિયિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની જતુમટ્ઠકં આદિયતીતિ [આદિયીતિ (ક.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની જતુમટ્ઠકં આદિયિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૦૭. ‘‘જતુમટ્ઠકે [જતુમટ્ટકે (સી.)] પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૦૮. જતુમટ્ઠકં નામ જતુમયં કટ્ઠમયં પિટ્ઠમયં મત્તિકામયં.

આદિયેય્યાતિ સમ્ફસ્સં સાદિયન્તી અન્તમસો ઉપ્પલપત્તમ્પિ મુત્તકરણં પવેસેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૦૯. અનાપત્તિ આબાધપચ્ચયા, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

ચતુત્થસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૫. પઞ્ચમસિક્ખાપદં

૮૧૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા અધોવાતે અટ્ઠાસિ – ‘‘દુગ્ગન્ધો, ભગવા, માતુગામો’’તિ. અથ ખો ભગવા – ‘‘આદિયન્તુ ખો ભિક્ખુનિયો ઉદકસુદ્ધિક’’ન્તિ, મહાપજાપતિં ગોતમિં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનીનં ઉદકસુદ્ધિક’’ન્તિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની – ‘‘ભગવતા ઉદકસુદ્ધિકા અનુઞ્ઞાતા’’તિ અતિગમ્ભીરં ઉદકસુદ્ધિકં આદિયન્તી મુત્તકરણે વણં અકાસિ. અથ ખો સા ભિક્ખુની ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેતિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની અતિગમ્ભીરં ઉદકસુદ્ધિકં આદિયિસ્સતીતિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની અતિગમ્ભીરં ઉદકસુદ્ધિકં આદિયતી’’તિ [આદિયીતિ (ક.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની અતિગમ્ભીરં ઉદકસુદ્ધિકં આદિયિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૧૧. ‘‘ઉદકસુદ્ધિકં પન ભિક્ખુનિયા આદિયમાનાય દ્વઙ્ગુલપબ્બપરમં આદાતબ્બં. તં અતિક્કામેન્તિયા પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૧૨. ઉદકસુદ્ધિકં નામ મુત્તકરણસ્સ ધોવના વુચ્ચતિ.

આદિયમાનાયાતિ ધોવન્તિયા.

દ્વઙ્ગુલપબ્બપરમં આદાતબ્બન્તિ દ્વીસુ અઙ્ગુલેસુ દ્વે પબ્બપરમા આદાતબ્બા.

તં અતિક્કામેન્તિયાતિ સમ્ફસ્સં સાદિયન્તી અન્તમસો કેસગ્ગમત્તમ્પિ અતિક્કામેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૧૩. અતિરેકદ્વઙ્ગુલપબ્બે અતિરેકસઞ્ઞા આદિયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકદ્વઙ્ગુલપબ્બે વેમતિકા આદિયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અતિરેકદ્વઙ્ગુલપબ્બે ઊનકસઞ્ઞા આદિયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઊનકદ્વઙ્ગુલપબ્બે અતિરેકસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકદ્વઙ્ગુલપબ્બે વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઊનકદ્વઙ્ગુલપબ્બે ઊનકસઞ્ઞા, અનાપત્તિ.

૮૧૪. અનાપત્તિ દ્વઙ્ગુલપબ્બપરમં આદિયતિ, ઊનકદ્વઙ્ગુલપબ્બપરમં આદિયતિ, આબાધપચ્ચયા, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

પઞ્ચમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૬. છટ્ઠસિક્ખાપદં

૮૧૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આરોહન્તો નામ મહામત્તો ભિક્ખૂસુ પબ્બજિતો હોતિ. તસ્સ પુરાણદુતિયિકા ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિતા હોતિ. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ તસ્સા ભિક્ખુનિયા સન્તિકે ભત્તવિસ્સગ્ગં કરોતિ. અથ ખો સા ભિક્ખુની તસ્સ ભિક્ખુનો ભુઞ્જન્તસ્સ પાનીયેન ચ વિધૂપનેન ચ ઉપતિટ્ઠિત્વા અચ્ચાવદતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ તં ભિક્ખુનિં અપસાદેતિ – ‘‘મા, ભગિનિ, એવરૂપં અકાસિ. નેતં કપ્પતી’’તિ. ‘‘પુબ્બે મં ત્વં એવઞ્ચ એવઞ્ચ કરોસિ, ઇદાનિ એત્તકં ન સહસી’’તિ – પાનીયથાલકં મત્થકે આસુમ્ભિત્વા વિધૂપનેન પહારં અદાસિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની ભિક્ખુસ્સ પહારં દસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની ભિક્ખુસ્સ પહારં અદાસીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની ભિક્ખુસ્સ પહારં દસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૧૬. ‘‘યા પન ભિક્ખુની ભિક્ખુસ્સ ભુઞ્જન્તસ્સ પાનીયેન વા વિધૂપનેન વા ઉપતિટ્ઠેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૧૭. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

ભિક્ખુસ્સાતિ ઉપસમ્પન્નસ્સ.

ભુઞ્જન્તસ્સાતિ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભોજનં ભુઞ્જન્તસ્સ.

પાનીયં નામ યં કિઞ્ચિ પાનીયં.

વિધૂપનં નામ યા કાચિ બીજની.

ઉપતિટ્ઠેય્યાતિ હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૧૮. ઉપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞા પાનીયેન વા વિધૂપનેન વા ઉપતિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને વેમતિકા પાનીયેન વા વિધૂપનેન વા ઉપતિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞા પાનીયેન વા વિધૂપનેન વા ઉપતિટ્ઠતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

હત્થપાસં વિજહિત્વા ઉપતિટ્ઠતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ખાદનીયં ખાદન્તસ્સ ઉપતિટ્ઠતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્નસ્સ ઉપતિટ્ઠતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૮૧૯. અનાપત્તિ દેતિ, દાપેતિ, અનુપસમ્પન્નં આણાપેતિ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

છટ્ઠસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૭. સત્તમસિક્ખાપદં

૮૨૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખુનિયો સસ્સકાલે આમકધઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેત્વા નગરં અતિહરન્તિ દ્વારટ્ઠાને – ‘‘દેથાય્યે, ભાગ’’ન્તિ. પલિબુન્ધેત્વા મુઞ્ચિંસુ. અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો ઉપસ્સયં ગન્ત્વા ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસું. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો આમકધઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો આમકધઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો આમકધઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૨૧. ‘‘યા પન ભિક્ખુની આમકધઞ્ઞં વિઞ્ઞત્વા વા વિઞ્ઞાપેત્વા વા ભજ્જિત્વા વા ભજ્જાપેત્વા વા કોટ્ટેત્વા વા કોટ્ટાપેત્વા વા પચિત્વા વા પચાપેત્વા વા ભુઞ્જેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૨૨. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

આમકધઞ્ઞં નામ સાલિ વીહિ યવો ગોધુમો કઙ્ગુ વરકો કુદ્રુસકો.

વિઞ્ઞત્વાતિ સયં વિઞ્ઞત્વા. વિઞ્ઞાપેત્વાતિ અઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેત્વા.

ભજ્જિત્વાતિ સયં ભજ્જિત્વા. ભજ્જાપેત્વાતિ અઞ્ઞં ભજ્જાપેત્વા.

કોટ્ટેત્વાતિ સયં કોટ્ટેત્વા. કોટ્ટાપેત્વાતિ અઞ્ઞં કોટ્ટાપેત્વા.

પચિત્વાતિ સયં પચિત્વા. પચાપેત્વાતિ અઞ્ઞં પચાપેત્વા.

‘‘ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૨૩. અનાપત્તિ આબાધપચ્ચયા, અપરણ્ણં વિઞ્ઞાપેતિ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

સત્તમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૮. અટ્ઠમસિક્ખાપદં

૮૨૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો બ્રાહ્મણો નિબ્બિટ્ઠરાજભટો ‘‘તઞ્ઞેવ ભટપથં યાચિસ્સામી’’તિ સીસં નહાયિત્વા ભિક્ખુનુપસ્સયં નિસ્સાય રાજકુલં ગચ્છતિ. અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની કટાહે વચ્ચં કત્વા તિરોકુટ્ટે છડ્ડેન્તી તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ મત્થકે આસુમ્ભિ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘અસ્સમણિયો ઇમા મુણ્ડા બન્ધકિનિયો. કથઞ્હિ નામ ગૂથકટાહં મત્થકે આસુમ્ભિસ્સન્તિ! ઇમાસં ઉપસ્સયં ઝાપેસ્સામી’’તિ! ઉમ્મુકં ગહેત્વા ઉપસ્સયં પવિસતિ. અઞ્ઞતરો ઉપાસકો ઉપસ્સયા નિક્ખમન્તો અદ્દસ તં બ્રાહ્મણં ઉમ્મુકં ગહેત્વા ઉપસ્સયં પવિસન્તં. દિસ્વાન તં બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, ભો, ઉમ્મુકં ગહેત્વા ઉપસ્સયં પવિસસી’’તિ? ‘‘ઇમા મં, ભો, મુણ્ડા બન્ધકિનિયો ગૂથકટાહં મત્થકે આસુમ્ભિંસુ. ઇમાસં ઉપસ્સયં ઝાપેસ્સામી’’તિ. ‘‘ગચ્છ, ભો બ્રાહ્મણ, મઙ્ગલં એતં. સહસ્સં લચ્છસિ તઞ્ચ ભટપથ’’ન્તિ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો સીસં નહાયિત્વા રાજકુલં ગન્ત્વા સહસ્સં અલત્થ તઞ્ચ ભટપથં. અથ ખો સો ઉપાસકો ઉપસ્સયં પવિસિત્વા ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેત્વા પરિભાસિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો ઉચ્ચારં તિરોકુટ્ટે છડ્ડેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઉચ્ચારં તિરોકુટ્ટે છડ્ડેન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઉચ્ચારં તિરોકુટ્ટે છડ્ડેસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૨૫. ‘‘યા પન ભિક્ખુની ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા સઙ્કારં વા વિઘાસં વા તિરોકુટ્ટે વા તિરોપાકારે વા છડ્ડેય્ય વા છડ્ડાપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૨૬. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

ઉચ્ચારો નામ ગૂથો વુચ્ચતિ. પસ્સાવો નામ મુત્તં વુચ્ચતિ.

સઙ્કારં નામ કચવરં વુચ્ચતિ.

વિઘાસં નામ ચલકાનિ વા અટ્ઠિકાનિ વા ઉચ્છિટ્ઠોદકં વા.

કુટ્ટો નામ તયો કુટ્ટા – ઇટ્ઠકાકુટ્ટો, સિલાકુટ્ટો, દારુકુટ્ટો.

પાકારો નામ તયો પાકારા – ઇટ્ઠકાપાકારો, સિલાપાકારો, દારુપાકારો.

તિરોકુટ્ટેતિ કુટ્ટસ્સ પરતો. તિરોપાકારેતિ પાકારસ્સ પરતો.

છડ્ડેય્યાતિ સયં છડ્ડેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

છડ્ડાપેય્યાતિ અઞ્ઞં આણાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સકિં આણત્તા બહુકમ્પિ છડ્ડેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૨૭. અનાપત્તિ ઓલોકેત્વા છડ્ડેતિ, અવળઞ્જે છડ્ડેતિ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

અટ્ઠમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૯. નવમસિક્ખાપદં

૮૨૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ભિક્ખુનૂપસ્સયં નિસ્સાય યવખેત્તં હોતિ. ભિક્ખુનિયો ઉચ્ચારમ્પિ પસ્સાવમ્પિ સઙ્કારમ્પિ વિઘાસમ્પિ ખેત્તે છડ્ડેન્તિ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો અમ્હાકં યવખેત્તં દૂસેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ઉજ્ઝાયન્તસ્સ ખિય્યન્તસ્સ વિપાચેન્તસ્સ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો ઉચ્ચારમ્પિ પસ્સાવમ્પિ સઙ્કારમ્પિ વિઘાસમ્પિ હરિતે છડ્ડેસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઉચ્ચારમ્પિ પસ્સાવમ્પિ સઙ્કારમ્પિ વિઘાસમ્પિ હરિતે છડ્ડેન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઉચ્ચારમ્પિ પસ્સાવમ્પિ સઙ્કારમ્પિ વિઘાસમ્પિ હરિતે છડ્ડેસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૨૯. ‘‘યા પન ભિક્ખુની ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા સઙ્કારં વા વિઘાસં વા હરિતે છડ્ડેય્ય વા છડ્ડાપેય્ય વા, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૩૦. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

ઉચ્ચારો નામ ગૂથો વુચ્ચતિ. પસ્સાવો નામ મુત્તં વુચ્ચતિ.

સઙ્કારં નામ કચવરં વુચ્ચતિ.

વિઘાસં નામ ચલકાનિ વા અટ્ઠિકાનિ વા ઉચ્છિટ્ઠોદકં વા.

હરિતં નામ પુબ્બણ્ણં અપરણ્ણં યં મનુસ્સાનં ઉપભોગપરિભોગં રોપિમં.

છડ્ડેય્યાતિ સયં છડ્ડેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

છડ્ડાપેય્યાતિ અઞ્ઞં આણાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સકિં આણત્તા બહુકમ્પિ છડ્ડેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૩૧. હરિતે હરિતસઞ્ઞા છડ્ડેતિ વા છડ્ડાપેતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. હરિતે વેમતિકા છડ્ડેતિ વા છડ્ડાપેતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. હરિતે અહરિતસઞ્ઞા છડ્ડેતિ વા છડ્ડાપેતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અહરિતે હરિતસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અહરિતે વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અહરિતે અહરિતસઞ્ઞા, અનાપત્તિ.

૮૩૨. અનાપત્તિ ઓલોકેત્વા છડ્ડેતિ, ખેત્તમરિયાદે [છડ્ડિતખેત્તે (?) અટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા] છડ્ડેતિ સામિકે આપુચ્છિત્વા અપલોકેત્વા છડ્ડેતિ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

નવમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

૧૦. દસમસિક્ખાપદં

૮૩૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન રાજગહે ગિરગ્ગસમજ્જો હોતિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો ગિરગ્ગસમજ્જં દસ્સનાય અગમંસુ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો નચ્ચમ્પિ ગીતમ્પિ વાદિતમ્પિ દસ્સનાય ગચ્છિસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ ગિહિનિયો કામભોગિનિયો’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો નચ્ચમ્પિ ગીતમ્પિ વાદિતમ્પિ દસ્સનાય ગચ્છિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો નચ્ચમ્પિ ગીતમ્પિ વાદિતમ્પિ દસ્સનાય ગચ્છન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો નચ્ચમ્પિ ગીતમ્પિ વાદિતમ્પિ દસ્સનાય ગચ્છિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૮૩૪. ‘‘યા પન ભિક્ખુની નચ્ચં વા ગીતં વા વાદિતં વા દસ્સનાય ગચ્છેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૮૩૫. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

નચ્ચં નામ યં કિઞ્ચિ નચ્ચં. ગીતં નામ યં કિઞ્ચિ ગીતં. વાદિતં નામ યં કિઞ્ચિ વાદિતં.

૮૩૬. દસ્સનાય ગચ્છતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યત્થ ઠિતા પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. દસ્સનૂપચારં વિજહિત્વા પુનપ્પુનં પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. એકમેકં દસ્સનાય ગચ્છતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યત્થ ઠિતા પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. દસ્સનૂપચારં વિજહિત્વા પુનપ્પુનં પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૮૩૭. અનાપત્તિ આરામે ઠિતા પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, ભિક્ખુનિયા ઠિતોકાસં વા નિસિન્નોકાસં વા નિપન્નોકાસં વા આગન્ત્વા નચ્ચન્તિ વા ગાયન્તિ વા વાદેન્તિ વા, પટિપથં ગચ્છન્તી પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, સતિ કરણીયે ગન્ત્વા પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, આપદાસુ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

દસમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.

લસુણવગ્ગો પઠમો.