૧. પઠમસિક્ખાપદં

ઇમે ખો પનાય્યાયો તિંસ નિસ્સગ્ગિયા પાચિત્તિયા

ધમ્મા ઉદ્દેસં આગચ્છન્તિ.

૭૩૩. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો બહૂ પત્તે સન્નિચયં કરોન્તિ. મનુસ્સા વિહારચારિકં આહિણ્ડન્તા પસ્સિત્વા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુનિયો બહૂ પત્તે સન્નિચયં કરિસ્સન્તિ, પત્તવાણિજ્જં વા ભિક્ખુનિયો કરિસ્સન્તિ, આમત્તિકાપણં વા પસારેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો પત્તસન્નિચયં કરિસ્સન્તી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો પત્તસન્નિચયં કરોન્તીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો પત્તસન્નિચયં કરિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૭૩૪. ‘‘યા પન ભિક્ખુની પત્તસન્નિચયં કરેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૭૩૫. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

પત્તો નામ દ્વે પત્તા – અયોપત્તો, મત્તિકાપત્તો. તયો પત્તસ્સ વણ્ણા – ઉક્કટ્ઠો પત્તો, મજ્ઝિમો પત્તો, ઓમકો પત્તો. ઉક્કટ્ઠોનામપત્તો અડ્ઢાળ્હકોદનં ગણ્હાતિ ચતુભાગં ખાદનં તદુપિયં બ્યઞ્જનં. મજ્ઝિમો નામપત્તો નાળિકોદનં ગણ્હાતિ ચતુભાગં ખાદનં તદુપિયં બ્યઞ્જનં. ઓમકો નામપત્તો પત્થોદનં ગણ્હાતિ ચતુભાગં ખાદનં તદુપિયં બ્યઞ્જનં. તતો ઉક્કટ્ઠો અપત્તો ઓમકો અપત્તો.

સન્નિચયં કરેય્યાતિ અનધિટ્ઠિતો અવિકપ્પિતો.

નિસ્સગ્ગિયો હોતીતિ સહ અરુણુગ્ગમના નિસ્સગ્ગિયો હોતિ. નિસ્સજ્જિતબ્બો સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા એકભિક્ખુનિયા વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, નિસ્સજ્જિતબ્બો. તાય ભિક્ખુનિયા સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખુનીનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘અયં મે, અય્યે, પત્તો રત્તાતિક્કન્તો નિસ્સગ્ગિયો, ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. બ્યત્તાય ભિક્ખુનિયા પટિબલાય આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. નિસ્સટ્ઠપત્તો દાતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, અય્યે, સઙ્ઘો. અયં પત્તો ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા નિસ્સગ્ગિયો સઙ્ઘસ્સ નિસ્સટ્ઠો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇમં પત્તં ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા દદેય્યા’’તિ.

તાય ભિક્ખુનિયા સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખુનીનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘અયં મે, અય્યાયો, પત્તો રત્તાતિક્કન્તો નિસ્સગ્ગિયો, ઇમાહં અય્યાનં નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. બ્યત્તાય ભિક્ખુનિયા પટિબલાય આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. નિસ્સટ્ઠપત્તો દાતબ્બો –

‘‘સુણન્તુ મે અય્યાયો. અયં પત્તો ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા નિસ્સગ્ગિયો અય્યાનં નિસ્સટ્ઠો. યદિ અય્યાનં પત્તકલ્લં, અય્યાયો ઇમં પત્તં ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા દદેય્યુ’’ન્તિ.

તાય ભિક્ખુનિયા એકં ભિક્ખુનિં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયા – ‘‘અયં મે, અય્યે, પત્તો રત્તાતિક્કન્તો નિસ્સગ્ગિયો. ઇમાહં અય્યાય નિસ્સજ્જામી’’તિ. નિસ્સજ્જિત્વા આપત્તિ દેસેતબ્બા. તાય ભિક્ખુનિયા આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. નિસ્સટ્ઠપત્તો દાતબ્બો – ‘‘ઇમં પત્તં અય્યાય દમ્મી’’તિ.

૭૩૬. રત્તાતિક્કન્તે અતિક્કન્તસઞ્ઞા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. રત્તાતિક્કન્તે વેમતિકા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. રત્તાતિક્કન્તે અનતિક્કન્તસઞ્ઞા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અનધિટ્ઠિતે અધિટ્ઠિતસઞ્ઞા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અવિકપ્પિતે વિકપ્પિતસઞ્ઞા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અવિસ્સજ્જિતે વિસ્સજ્જિતસઞ્ઞા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અનટ્ઠે નટ્ઠસઞ્ઞા… અવિનટ્ઠે વિનટ્ઠસઞ્ઞા… અભિન્ને ભિન્નસઞ્ઞા… અવિલુત્તે વિલુત્તસઞ્ઞા, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં.

નિસ્સગ્ગિયં પત્તં અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. રત્તાનતિક્કન્તે અતિક્કન્તસઞ્ઞા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. રત્તાનતિક્કન્તે વેમતિકા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. રત્તાનતિક્કન્તે અનતિક્કન્તસઞ્ઞા અનાપત્તિ.

૭૩૭. અનાપત્તિ અન્તોઅરુણે અધિટ્ઠેતિ, વિકપ્પેતિ, વિસ્સજ્જેતિ, નસ્સતિ, વિનસ્સતિ, ભિજ્જતિ, અચ્છિન્દિત્વા ગણ્હન્તિ, વિસ્સાસં ગણ્હન્તિ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો નિસ્સટ્ઠપત્તં ન દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, નિસ્સટ્ઠપત્તો ન દાતબ્બો. યા ન દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

પઠમસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.