૩. તતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદં

૬૮૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભદ્દાય કાપિલાનિયા અન્તેવાસિની ભિક્ખુની ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં ભણ્ડિત્વા ગામકં [ગામકે (સ્યા.)] ઞાતિકુલં અગમાસિ. ભદ્દા કાપિલાની તં ભિક્ખુનિં અપસ્સન્તી ભિક્ખુનિયો પુચ્છિ – ‘‘કહં ઇત્થન્નામા, ન દિસ્સતી’’તિ! ‘‘ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં, અય્યે, ભણ્ડિત્વા ન દિસ્સતી’’તિ. ‘‘અમ્મા, અમુકસ્મિં ગામકે એતિસ્સા ઞાતિકુલં. તત્થ ગન્ત્વા વિચિનથા’’તિ. ભિક્ખુનિયો તત્થ ગન્ત્વા તં ભિક્ખુનિં પસ્સિત્વા એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં, અય્યે, એકિકા આગતા, કચ્ચિસિ અપ્પધંસિતા’’તિ? ‘‘અપ્પધંસિતામ્હિ, અય્યે’’તિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની એકા ગામન્તરં ગચ્છિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા ગામન્તરં ગચ્છતીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા ગામન્તરં ગચ્છિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

‘‘યા પન ભિક્ખુની એકા ગામન્તરં ગચ્છેય્ય, અયમ્પિ ભિક્ખુની પઠમાપત્તિકં ધમ્મં આપન્ના નિસ્સારણીયં સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૬૮૮. તેન ખો પન સમયેન દ્વે ભિક્ખુનિયો સાકેતા સાવત્થિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. અન્તરામગ્ગે નદી તરિતબ્બા હોતિ. અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો નાવિકે ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘‘સાધુ નો, આવુસો, તારેથા’’તિ. ‘‘નાય્યે, સક્કા ઉભો સકિં તારેતુ’’ન્તિ. એકો એકં ઉત્તારેસિ. ઉત્તિણ્ણો ઉત્તિણ્ણં દૂસેસિ. અનુત્તિણ્ણો અનુત્તિણ્ણં દૂસેસિ. તા પચ્છા સમાગન્ત્વા પુચ્છિંસુ – ‘‘કચ્ચિસિ, અય્યે, અપ્પધંસિતા’’તિ? ‘‘પધંસિતામ્હિ, અય્યે! ત્વં પન, અય્યે, અપ્પધંસિતા’’તિ? ‘‘પધંસિતામ્હિ, અય્યે’’તિ. અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસું. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની એકા નદીપારં ગચ્છિસ્સતી’’તિ! અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા નદીપારં ગચ્છતી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા નદીપારં ગચ્છિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

‘‘યા પન ભિક્ખુની એકા વા ગામન્તરં ગચ્છેય્ય, એકા વા નદીપારં ગચ્છેય્ય, અયમ્પિ ભિક્ખુની પઠમાપત્તિકં ધમ્મં આપન્ના નિસ્સારણીયં સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૬૮૯. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તા [ગન્ત્વા (ક.)] સાયં અઞ્ઞતરં ગામં ઉપગચ્છિંસુ. તત્થ અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની અભિરૂપા હોતિ દસ્સનીયા પાસાદિકા. અઞ્ઞતરો પુરિસો તસ્સા ભિક્ખુનિયા સહ દસ્સનેન પટિબદ્ધચિત્તો હોતિ. અથ ખો સો પુરિસો તાસં ભિક્ખુનીનં સેય્યં પઞ્ઞપેન્તો તસ્સા ભિક્ખુનિયા સેય્યં એકમન્તં પઞ્ઞાપેસિ. અથ ખો સા ભિક્ખુની સલ્લક્ખેત્વા – ‘‘પરિયુટ્ઠિતો અયં પુરિસો; સચે રત્તિં આગચ્છિસ્સતિ, વિસ્સરો મે ભવિસ્સતી’’તિ, ભિક્ખુનિયો અનાપુચ્છા અઞ્ઞતરં કુલં ગન્ત્વા સેય્યં કપ્પેસિ. અથ ખો સો પુરિસો રત્તિં આગન્ત્વા તં ભિક્ખુનિં ગવેસન્તો ભિક્ખુનિયો ઘટ્ટેસિ. ભિક્ખુનિયો તં ભિક્ખુનિં અપસ્સન્તિયો એવમાહંસુ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો સા ભિક્ખુની પુરિસેન સદ્ધિં નિક્ખન્તા’’તિ.

અથ ખો સા ભિક્ખુની તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન તા ભિક્ખુનિયો તેનુપસઙ્કમિ. ભિક્ખુનિયો તં ભિક્ખુનિં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં, અય્યે, પુરિસેન સદ્ધિં નિક્ખન્તા’’તિ? ‘‘નાહં, અય્યે, પુરિસેન સદ્ધિં નિક્ખન્તા’’તિ. ભિક્ખુનીનં એતમત્થં આરોચેસિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની એકા રત્તિં વિપ્પવસિસ્સતી’’તિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા રત્તિં વિપ્પવસીતિ [વિપ્પવસીતિ (ક.)]? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા રત્તિં વિપ્પવસિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

‘‘યા પન ભિક્ખુની એકા વા ગામન્તરં ગચ્છેય્ય, એકા વા નદીપારં ગચ્છેય્ય, એકા વા રત્તિં વિપ્પવસેય્ય, અયમ્પિ ભિક્ખુની પઠમાપત્તિકં ધમ્મં આપન્ના નિસ્સારણીયં સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખુનીનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૬૯૦. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. તત્થ અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની વચ્ચેન પીળિતા એકિકા ઓહીયિત્વા [ઓહિયિત્વા (ક.)] પચ્છા અગમાસિ. મનુસ્સા તં ભિક્ખુનિં પસ્સિત્વા દૂસેસું. અથ ખો સા ભિક્ખુની યેન તા ભિક્ખુનિયો તેનુપસઙ્કમિ. ભિક્ખુનિયો તં ભિક્ખુનિં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં, અય્યે, એકિકા ઓહીના, કચ્ચિસિ અપ્પધંસિતા’’તિ? ‘‘પધંસિતામ્હિ, અય્યે’’તિ. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુની એકા ગણમ્હા ઓહીયિસ્સતીતિ…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા ગણમ્હા ઓહીયતીતિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુની એકા ગણમ્હા ઓહીયિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૬૯૧. ‘‘યા પન ભિક્ખુની એકા વા ગામન્તરં ગચ્છેય્ય, એકા વા નદીપારં ગચ્છેય્ય, એકા વા રત્તિં વિપ્પવસેય્ય, એકા વા ગણમ્હા ઓહીયેય્ય, અયમ્પિ ભિક્ખુની પઠમાપત્તિકં ધમ્મં આપન્ના નિસ્સારણીયં સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

૬૯૨. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

એકા વા ગામન્તરં ગચ્છેય્યાતિ પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપં પઠમં પાદં અતિક્કામેન્તિયા આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ, દુતિયં પાદં અતિક્કામેન્તિયા આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારં પઠમં પાદં અતિક્કામેન્તિયા આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. દુતિયં પાદં અતિક્કામેન્તિયા આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

એકા વા નદીપારં ગચ્છેય્યાતિ નદી નામ તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેત્વા યત્થ કત્થચિ ઉત્તરન્તિયા ભિક્ખુનિયા અન્તરવાસકો તેમિયતિ. પઠમં પાદં ઉત્તરન્તિયા આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. દુતિયં પાદં ઉત્તરન્તિયા આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

એકા વા રત્તિં વિપ્પવસેય્યાતિ સહ અરુણુગ્ગમના દુતિયિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થપાસં વિજહન્તિયા આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. વિજહિતે આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

એકા વા ગણમ્હા ઓહીયેય્યાતિ અગામકે અરઞ્ઞે દુતિયિકાય ભિક્ખુનિયા દસ્સનૂપચારં વા સવનૂપચારં વા વિજહન્તિયા આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. વિજહિતે આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

અયમ્પીતિ પુરિમાયો ઉપાદાય વુચ્ચતિ.

પઠમાપત્તિકન્તિ સહ વત્થુજ્ઝાચારા આપજ્જતિ અસમનુભાસનાય.

નિસ્સારણીયન્તિ સઙ્ઘમ્હા નિસ્સારીયતિ.

સઙ્ઘાદિસેસોતિ…પે… તેનપિ વુચ્ચતિ સઙ્ઘાદિસેસોતિ.

૬૯૩. અનાપત્તિ દુતિયિકા ભિક્ખુની પક્કન્તા વા હોતિ વિબ્ભન્તા વા કાલઙ્કતા વા પક્ખસઙ્કન્તા વા, આપદાસુ, ઉમ્મત્તિકાય, આદિકમ્મિકાયાતિ.

તતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.