૧. પઠમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદં

ઇમે ખો પનાય્યાયો સત્તરસ સઙ્ઘાદિસેસા

ધમ્મા ઉદ્દેસં આગચ્છન્તિ.

૬૭૮. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ ઉદોસિતં [ઉદ્દોસિતં (સી. સ્યા.)] દત્વા કાલઙ્કતો હોતિ. તસ્સ દ્વે પુત્તા હોન્તિ – એકો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો, એકો સદ્ધો પસન્નો. તે પેત્તિકં સાપતેય્યં વિભજિંસુ. અથ ખો સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો તં સદ્ધં પસન્નં એતદવોચ – ‘‘અમ્હાકં ઉદોસિતો, તં ભાજેમા’’તિ. એવં વુત્તે સો સદ્ધો પસન્નો તં અસ્સદ્ધં અપ્પસન્નં એતદવોચ – ‘‘માય્યો, એવં અવચ. અમ્હાકં પિતુના ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ દિન્નો’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો તં સદ્ધં પસન્નં એતદવોચ – ‘‘અમ્હાકં ઉદોસિતો, તં ભાજેમા’’તિ. અથ ખો સો સદ્ધો પસન્નો તં અસ્સદ્ધં અપ્પસન્નં એતદવોચ – ‘‘માય્યો, એવં અવચ. અમ્હાકં પિતુના ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ દિન્નો’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો તં સદ્ધં પસન્નં એતદવોચ – ‘‘અમ્હાકં ઉદોસિતો, તં ભાજેમા’’તિ. અથ ખો સો સદ્ધો પસન્નો – ‘‘સચે મય્હં ભવિસ્સતિ, અહમ્પિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ દસ્સામી’’તિ – તં અસ્સદ્ધં અપ્પસન્નં એતદવોચ – ‘‘ભાજેમા’’તિ. અથ ખો સો ઉદોસિતો તેહિ ભાજીયમાનો તસ્સ અસ્સદ્ધસ્સ અપ્પસન્નસ્સ પાપુણાતિ [પાપુણિ (સ્યા.)]. અથ ખો સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો ભિક્ખુનિયો ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચ – ‘‘નિક્ખમથાય્યે, અમ્હાકં ઉદોસિતો’’તિ.

એવં વુત્તે થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની તં પુરિસં એતદવોચ – ‘‘માય્યો, એવં અવચ, તુમ્હાકં પિતુના ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ દિન્નો’’તિ. ‘‘દિન્નો ન દિન્નો’’તિ વોહારિકે મહામત્તે પુચ્છિંસુ. મહામત્તા એવમાહંસુ – ‘‘કો, અય્યે, જાનાતિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ દિન્નો’’તિ? એવં વુત્તે થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની તે મહામત્તે એતદવોચ – ‘‘અપિ નાય્યો [અપિ ન્વય્યા (સ્યા.), અપિ નાય્યો (ક.)] તુમ્હેહિ દિટ્ઠં વા સુતં વા સક્ખિં ઠપયિત્વા દાનં દિય્યમાન’’ન્તિ? અથ ખો તે મહામત્તા – ‘‘સચ્ચં ખો અય્યા આહા’’તિ તં ઉદોસિતં ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ અકંસુ. અથ ખો સો પુરિસો પરાજિતો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘અસ્સમણિયો ઇમા મુણ્ડા બન્ધકિનિયો. કથઞ્હિ નામ અમ્હાકં ઉદોસિતં અચ્છિન્દાપેસ્સન્તી’’તિ! થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની મહામત્તાનં એતમત્થં આરોચેસિ. મહામત્તા તં પુરિસં દણ્ડાપેસું. અથ ખો સો પુરિસો દણ્ડિતો ભિક્ખુનૂપસ્સયસ્સ અવિદૂરે આજીવકસેય્યં કારાપેત્વા આજીવકે ઉય્યોજેસિ – ‘‘એતા ભિક્ખુનિયો અચ્ચાવદથા’’તિ.

થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની મહામત્તાનં એતમત્થં આરોચેસિ. મહામત્તા તં પુરિસં બન્ધાપેસું. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘પઠમં ભિક્ખુનિયો ઉદોસિતં અચ્છિન્દાપેસું, દુતિયં દણ્ડાપેસું, તતિયં બન્ધાપેસું. ઇદાનિ ઘાતાપેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખુનિયો તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યા તા ભિક્ખુનિયો અપ્પિચ્છા…પે… તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા થુલ્લનન્દા ઉસ્સયવાદિકા વિહરિસ્સતી’’તિ! અથ ખો તા ભિક્ખુનિયો ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ઉસ્સયવાદિકા વિહરતીતિ. ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની ઉસ્સયવાદિકા વિહરિસ્સતિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનિયો ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસન્તુ –

૬૭૯. ‘‘યા પન ભિક્ખુની ઉસ્સયવાદિકા વિહરેય્ય ગહપતિના વા ગહપતિપુત્તેન વા દાસેન વા કમ્મકારેન [કમ્મકરેન (સી. સ્યા.)] વા અન્તમસો સમણપરિબ્બાજકેનાપિ, અયં ભિક્ખુની પઠમાપત્તિકં ધમ્મં આપન્ના નિસ્સારણીયં સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

૬૮૦. યા પનાતિ યા યાદિસા…પે… ભિક્ખુનીતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતા ભિક્ખુનીતિ.

ઉસ્સયવાદિકા નામ અડ્ડકારિકા વુચ્ચતિ.

ગહપતિ નામ યો કોચિ અગારં અજ્ઝાવસતિ.

ગહપતિપુત્તો નામ યે કેચિ પુત્તભાતરો.

દાસો નામ અન્તોજાતો ધનક્કીતો કરમરાનીતો.

કમ્મકારો નામ ભટકો આહતકો.

સમણપરિબ્બાજકો નામ ભિક્ખુઞ્ચ ભિક્ખુનિઞ્ચ સિક્ખમાનઞ્ચ સામણેરઞ્ચ સામણેરિઞ્ચ ઠપેત્વા યો કોચિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો.

અડ્ડં કરિસ્સામીતિ દુતિયં વા પરિયેસતિ ગચ્છતિ વા, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એકસ્સ આરોચેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. દુતિયસ્સ આરોચેતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. અડ્ડપરિયોસાને આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

પઠમાપત્તિકન્તિ સહ વત્થુજ્ઝાચારા આપજ્જતિ અસમનુભાસનાય.

નિસ્સારણીયન્તિ સઙ્ઘમ્હા નિસ્સારીયતિ.

સઙ્ઘાદિસેસન્તિ સઙ્ઘોવ તસ્સા આપત્તિયા માનત્તં દેતિ મૂલાય પટિકસ્સતિ અબ્ભેતિ, ન સમ્બહુલા ન એકા ભિક્ખુની. તેન વુચ્ચતિ ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ. તસ્સેવ આપત્તિનિકાયસ્સ નામકમ્મં અધિવચનં. તેનપિ વુચ્ચતિ ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ.

૬૮૧. અનાપત્તિ મનુસ્સેહિ આકડ્ઢીયમાના ગચ્છતિ, આરક્ખં યાચતિ, અનોદિસ્સ આચિક્ખતિ, ઉમ્મત્તિકાય…પે… આદિકમ્મિકાયાતિ.

પઠમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં.