૭. નહાનસિક્ખાપદં

૩૫૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ તપોદે નહાયન્તિ. તેન ખો પન સમયેન [અથ ખો (સી. સ્યા.)] રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ‘‘સીસં નહાયિસ્સામી’’તિ તપોદં ગન્ત્વા – ‘‘યાવાય્યા નહાયન્તી’’તિ એકમન્તં પટિમાનેસિ. ભિક્ખૂ યાવ સમન્ધકારા નહાયિંસુ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો વિકાલે સીસં નહાયિત્વા, નગરદ્વારે થકિતે બહિનગરે વસિત્વા, કાલસ્સેવ અસમ્ભિન્નેન વિલેપનેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં ભગવા એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, મહારાજ, કાલસ્સેવ આગતો અસમ્ભિન્નેન વિલેપનેના’’તિ? અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. અથ ખો ભગવા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ભિક્ખૂ પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ રાજાનમ્પિ પસ્સિત્વા ન મત્તં જાનિત્વા નહાયન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા રાજાનમ્પિ પસ્સિત્વા ન મત્તં જાનિત્વા નહાયિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૫૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ઉણ્હસમયે પરિળાહસમયે કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ, સેદગતેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉણ્હસમયે પરિળાહસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ [ગિમ્હાનં (ઇતિપિ)] વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો પરિળાહસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૫૯. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ગિલાના હોન્તિ. ગિલાનપુચ્છકા ભિક્ખૂ ગિલાને ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘કચ્ચાવુસો, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીય’’ન્તિ? ‘‘પુબ્બે મયં, આવુસો, ઓરેનદ્ધમાસં નહાયામ, તેન નો ફાસુ હોતિ; ઇદાનિ પન ‘‘ભગવતા પટિક્ખિત્ત’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયામ, તેન નો ન ફાસુ હોતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ [ગિમ્હાનં (ઇતિપિ)] વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૬૦. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નવકમ્મં કત્વા કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ. તે સેદગતેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કમ્મસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો, કમ્મસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૬૧. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અદ્ધાનં ગન્ત્વા કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ. તે સેદગતેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અદ્ધાનગમનસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો, કમ્મસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૩૬૨. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે ચીવરકમ્મં કરોન્તા સરજેન વાતેન ઓકિણ્ણા હોન્તિ. દેવો ચ થોકં થોકં ફુસાયતિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન નહાયન્તિ, કિલિન્નેન ગત્તેન સયન્તિ. ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વાતવુટ્ઠિસમયે ઓરેનદ્ધમાસં નહાયિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૩૬૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓરેનદ્ધમાસં નહાયેય્ય, અઞ્ઞત્ર સમયા, પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો. દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો, પરિળાહસમયો, ગિલાનસમયો, કમ્મસમયો, અદ્ધાનગમનસમયો, વાતવુટ્ઠિસમયો – અયં તત્થ સમયો’’તિ.

૩૬૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ઓરેનદ્ધમાસન્તિ ઊનકદ્ધમાસં.

નહાયેય્યાતિ ચુણ્ણેન વા મત્તિકાય વા નહાયતિ, પયોગે પયોગે દુક્કટં. નહાનપરિયોસાને, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર સમયાતિ ઠપેત્વા સમયં.

ઉણ્હસમયો નામ દિયડ્ઢો માસો સેસો ગિમ્હાનં. પરિળાહસમયો નામ વસ્સાનસ્સ પઠમો માસો ‘‘ઇચ્ચેતે અડ્ઢતેય્યમાસા ઉણ્હસમયો પરિળાહસમયો’’તિ નહાયિતબ્બં.

ગિલાનસમયો નામ યસ્સ વિના નહાનેન ન ફાસુ હોતિ. ગિલાનસમયોતિ નહાયિતબ્બં.

કમ્મસમયો નામ અન્તમસો પરિવેણમ્પિ સમ્મટ્ઠં હોતિ. ‘‘કમ્મસમયો’’તિ નહાયિતબ્બં.

અદ્ધાનગમનસમયો નામ ‘‘અદ્ધયોજનં ગચ્છિસ્સામી’’તિ નહાયિતબ્બં, ગચ્છન્તેન નહાયિતબ્બં, ગતેન નહાયિતબ્બં.

વાતવુટ્ઠિસમયો નામ ભિક્ખૂ સરજેન વાતેન ઓકિણ્ણા હોન્તિ, દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ કાયે પતિતાનિ હોન્તિ. ‘‘વાતવુટ્ઠિસમયો’’તિ નહાયિતબ્બં.

૩૬૫. ઊનકદ્ધમાસે ઊનકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, નહાયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઊનકદ્ધમાસે વેમતિકો, અઞ્ઞત્ર સમયા, નહાયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઊનકદ્ધમાસે અતિરેકસઞ્ઞી, અઞ્ઞત્ર સમયા, નહાયતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અતિરેકદ્ધમાસે ઊનકસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરેકદ્ધમાસે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અતિરેકદ્ધમાસે અતિરેકસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૩૬૬. અનાપત્તિ સમયે, અદ્ધમાસં નહાયતિ, અતિરેકદ્ધમાસં નહાયતિ, પારં ગચ્છન્તો નહાયતિ, સબ્બપચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

નહાનસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.