૭. ધમ્મદેસનાસિક્ખાપદં

૬૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉદાયી સાવત્થિયં કુલૂપકો હોતિ, બહુકાનિ કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન અઞ્ઞતરં કુલં તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન ઘરણી નિવેસનદ્વારે નિસિન્ના હોતિ, ઘરસુણ્હા આવસથદ્વારે નિસિન્ના હોતિ. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી યેન ઘરણી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ઘરણિયા ઉપકણ્ણકે ધમ્મં દેસેસિ. અથ ખો ઘરસુણ્હાય એતદહોસિ – ‘‘કિ નુ ખો સો સમણો સસ્સુયા જારો ઉદાહુ ઓભાસતી’’તિ?

અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી ઘરણિયા ઉપકણ્ણકે ધમ્મં દેસેત્વા યેન ઘરસુણ્હા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ઘરસુણ્હાય ઉપકણ્ણકે ધમ્મં દેસેસિ. અથ ખો ઘરણિયા એતદહોસિ – ‘‘કિં નુ ખો સો સમણો ઘરસુણ્હાય જારો ઉદાહુ ઓભાસતી’’તિ? અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી ઘરસુણ્હાય ઉપકણ્ણકે ધમ્મં દેસેત્વા પક્કામિ. અથ ખો ઘરણી ઘરસુણ્હં એતદવોચ – ‘‘હે જે, કિં તે એસો સમણો અવોચા’’તિ? ‘‘ધમ્મં મે, અય્યે, દેસેસિ’’. ‘‘અય્યાય પન કિં અવોચા’’તિ? ‘‘મય્હમ્પિ ધમ્મં દેસેસી’’તિ. તા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યો ઉદાયી માતુગામસ્સ ઉપકણ્ણકે ધમ્મં દેસેસ્સતિ! નનુ નામ વિસ્સટ્ઠેન વિવટેન ધમ્મો દેસેતબ્બો’’તિ?

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તાસં ઇત્થીનં ઉજ્ઝાયન્તીનં ખિય્યન્તીનં વિપાચેન્તીનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉદાયી માતુગામસ્સ ધમ્મં દેસેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉદાયિં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉદાયિ, માતુગામસ્સ ધમ્મં દેસેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, માતુગામસ્સ ધમ્મં દેસેસ્સસિ. નેતં મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ માતુગામસ્સ ધમ્મં દેસેય્ય પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૬૧. તેન ખો પન સમયેન ઉપાસિકા ભિક્ખૂ પસ્સિત્વા એતદવોચું – ‘‘ઇઙ્ઘાય્યા ધમ્મં દેસેથા’’તિ. ‘‘ન, ભગિની, કપ્પતિ માતુગામસ્સ ધમ્મં દેસેતુ’’ન્તિ. ‘‘ઇઙ્ઘાય્યા છપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેથ, સક્કા એત્તકેનપિ ધમ્મો અઞ્ઞાતુ’’ન્તિ. ‘‘ન, ભગિની, કપ્પતિ માતુગામસ્સ ધમ્મં દેસેતુ’’ન્તિ. કુક્કુચ્ચાયન્તા ન દેસેસું. ઉપાસિકા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અય્યા અમ્હેહિ યાચિયમાના ધમ્મં ન દેસેસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તાસં ઉપાસિકાનં ઉજ્ઝાયન્તીનં ખિય્યન્તીનં વિપાચેન્તીનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સ છપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

‘‘યો પન ભિક્ખૂ માતુગામસ્સ ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

એવઞ્ચિદં ભગવતા ભિક્ખૂનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં હોતિ.

૬૨. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવતા અનુઞ્ઞાતં માતુગામસ્સ છપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતુ’’ન્તિ તે અવિઞ્ઞું પુરિસવિગ્ગહં ઉપનિસીદાપેત્વા માતુગામસ્સ ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અવિઞ્ઞું પુરિસવિગ્ગહં ઉપનિસીદાપેત્વા માતુગામસ્સ ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેસ્સન્તી’’તિ!

અથ ખો તે ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અવિઞ્ઞું પુરિસવિગ્ગહં ઉપનિસીદાપેત્વા માતુગામસ્સ ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેથા’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, અવિઞ્ઞું પુરિસવિગ્ગહં ઉપનિસીદાપેત્વા માતુગામસ્સ ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેસ્સથ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૬૩. ‘‘યો પન ભિક્ખુ માતુગામસ્સ ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેય્ય, અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેન, પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૬૪. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

માતુગામો નામ મનુસ્સિત્થી; ન યક્ખી ન પેતી ન તિરચ્છાનગતા; વિઞ્ઞૂ, પટિબલા સુભાસિતદુબ્ભાસિતં દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આજાનિતું.

ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહીતિ અતિરેકછપ્પઞ્ચવાચાહિ.

ધમ્મો નામ બુદ્ધભાસિતો, સાવકભાસિતો, ઇસિભાસિતો, દેવતાભાસિતો, અત્થૂપસઞ્હિતો, ધમ્મૂપસઞ્હિતો.

દેસેય્યાતિ પદેન દેસેતિ, પદે પદે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અક્ખરાય દેસેતિ, અક્ખરક્ખરાય આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેનાતિ ઠપેત્વા વિઞ્ઞું પુરિસવિગ્ગહં. વિઞ્ઞૂ નામ પુરિસવિગ્ગહો, પટિબલો હોતિ સુભાસિતદુબ્ભાસિતં દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આજાનિતું.

૬૫. માતુગામે માતુગામસઞ્ઞી ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેન, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે વેમતિકો ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેન, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેન, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

યક્ખિયા વા પેતિયા વા પણ્ડકસ્સ વા તિરચ્છાનગતમનુસ્સવિગ્ગહિત્થિયા વા ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેન, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે માતુગામસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૬૬. અનાપત્તિ વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેન, છપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતિ, ઊનકછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેતિ, ઉટ્ઠહિત્વા પુન નિસીદિત્વા દેસેતિ, માતુગામો ઉટ્ઠહિત્વા પુન નિસીદતિ તસ્મિં દેસેતિ, અઞ્ઞસ્સ માતુગામસ્સ દેસેતિ, પઞ્હં પુચ્છતિ, પઞ્હં પુટ્ઠો કથેતિ, અઞ્ઞસ્સત્થાય ભણન્તં માતુગામો સુણાતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

ધમ્મદેસનાસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં સત્તમં.