૬. દુતિયસહસેય્યસિક્ખાપદં

૫૫. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા અનુરુદ્ધો કોસલેસુ જનપદે [એત્થ અમ્બટ્ઠસુત્તાદિટીકા ઓલોકેતબ્બા] સાવત્થિં ગચ્છન્તો સાયં અઞ્ઞતરં ગામં ઉપગચ્છિ. તેન ખો પન સમયેન તસ્મિં ગામે અઞ્ઞતરિસ્સા ઇત્થિયા આવસથાગારં પઞ્ઞત્તં હોતિ. અથ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો યેન સા ઇત્થી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ઇત્થિં એતદવોચ – ‘‘સચે તે, ભગિનિ, અગરુ, વસેય્યામ એકરત્તં આવસથાગારે’’તિ. ‘‘વસેય્યાથ, ભન્તે’’તિ. અઞ્ઞેપિ અદ્ધિકા યેન સા ઇત્થી તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ઇત્થિં એતદવોચું – ‘‘સચે તે, અય્યે, અગરુ વસેય્યામ એકરત્તં આવસથાગારે’’તિ. ‘‘એસો ખો અય્યો સમણો પઠમં ઉપગતો; સચે સો અનુજાનાતિ, વસેય્યાથા’’તિ. અથ ખો તે અદ્ધિકા યેનાયસ્મા અનુરુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં એતદવોચું – ‘‘સચે તે, ભન્તે, અગરુ, વસેય્યામ એકરત્તં આવસથાગારે’’તિ. ‘‘વસેય્યાથ, આવુસો’’તિ. અથ ખો સા ઇત્થી આયસ્મન્તે અનુરુદ્ધે સહ દસ્સનેન પટિબદ્ધચિત્તા અહોસિ. અથ ખો સા ઇત્થી યેનાયસ્મા અનુરુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં એતદવોચ – ‘‘અય્યો, ભન્તે, ઇમેહિ મનુસ્સેહિ આકિણ્ણો ન ફાસુ વિહરિસ્સતિ. સાધાહં, ભન્તે, અય્યસ્સ મઞ્ચકં અબ્ભન્તરં પઞ્ઞપેય્ય’’ન્તિ. અધિવાસેસિ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો તુણ્હીભાવેન. અથ ખો સા ઇત્થી આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ મઞ્ચકં અબ્ભન્તરં પઞ્ઞપેત્વા અલઙ્કતપ્પટિયત્તા ગન્ધગન્ધિની યેનાયસ્મા અનુરુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં એતદવોચ – ‘‘અય્યો, ભન્તે, અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો, અહં ચમ્હિ અભિરૂપા દસ્સનીયા પાસાદિકા. સાધાહં, ભન્તે, અય્યસ્સ પજાપતિ ભવેય્ય’’ન્તિ. એવં વુત્તે આયસ્મા અનુરુદ્ધો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો સા ઇત્થી આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં એતદવોચ – ‘‘અય્યો, ભન્તે, અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો, અહઞ્ચમ્હિ અભિરૂપા દસ્સનીયા પાસાદિકા. સાધુ, ભન્તે, અય્યો મઞ્ચેવ પટિચ્છતુ [સમ્પટિચ્છતુ (સ્યા.)] સબ્બઞ્ચ સાપતેય્ય’’ન્તિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો તુણ્હી અહોસિ. અથ ખો સા ઇત્થી સાટકં નિક્ખિપિત્વા આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ પુરતો ચઙ્કમતિપિ તિટ્ઠતિપિ નિસીદતિપિ સેય્યમ્પિ કપ્પેતિ. અથ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો ઇન્દ્રિયાનિ ઓક્ખિપિત્વા તં ઇત્થિં નેવ ઓલોકેસિ નપિ આલપિ. અથ ખો સા ઇત્થી – ‘‘અચ્છરિયં વત ભો, અબ્ભુતં વત ભો! બહૂ મે મનુસ્સા સતેનપિ સહસ્સેનપિ પહિણન્તિ. અયં પન સમણો – મયા સામં યાચિયમાનો – ન ઇચ્છતિ મઞ્ચેવ પટિચ્છિતું સબ્બઞ્ચ સાપતેય્ય’’ન્તિ સાટકં નિવાસેત્વા આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં એતદવોચ – ‘‘અચ્ચયો મં, ભન્તે, અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં યાહં એવમકાસિં. તસ્સા મે, ભન્તે, અય્યો અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હાતુ આયતિં સંવરાયા’’તિ. ‘‘તગ્ઘ ત્વં, ભગિનિ, અચ્ચયો અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં યા ત્વં એવમકાસિ. યતો ચ ખો ત્વં, ભગિનિ, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોસિ, તં તે મયં પટિગ્ગણ્હામ. વુદ્ધિ હેસા, ભગિનિ, અરિયસ્સ વિનયે યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ આયતિઞ્ચ સંવરં આપજ્જતી’’તિ.

અથ ખો સા ઇત્થી તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેત્વા સમ્પવારેત્વા, આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં ઇત્થિં આયસ્મા અનુરુદ્ધો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો સા ઇત્થી – આયસ્મતા અનુરુદ્ધેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા – આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે! સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ, એવમેવં અય્યેન અનુરુદ્ધેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભન્તે, તં ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસિકં મં અય્યો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો સાવત્થિયં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા અનુરુદ્ધો માતુગામેન સહસેય્યં કપ્પેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, અનુરુદ્ધ, માતુગામેન સહસેય્યં કપ્પેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, અનુરુદ્ધ, માતુગામેન સહસેય્યં કપ્પેસ્સસિ! નેતં, અનુરુદ્ધ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૫૬. ‘‘યો પન ભિક્ખુ માતુગામેન સહસેય્યં કપ્પેય્ય પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૫૭. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

માતુગામો નામ મનુસ્સિત્થી, ન યક્ખી [યક્ખિની (ક.)], ન પેતી, ન તિરચ્છાનગતા; અન્તમસો તદહુજાતાપિ દારિકા, પગેવ મહત્તરી.

સહાતિ એકતો.

સેય્યા નામ સબ્બચ્છન્ના, સબ્બપરિચ્છન્ના, યેભુય્યેનચ્છન્ના, યેભુય્યેન પરિચ્છન્ના.

સેય્યં કપ્પેય્યાતિ અત્થઙ્ગતે સૂરિયે, માતુગામે નિપન્ને ભિક્ખુ નિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ભિક્ખુ નિપન્ને માતુગામો નિપજ્જતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉભો વા નિપજ્જન્તિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. ઉટ્ઠહિત્વા પુનપ્પુનં નિપજ્જન્તિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૫૮. માતુગામે માતુગામસઞ્ઞી સહસેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે વેમતિકો સહસેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. માતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી સહસેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપડ્ઢચ્છન્ને ઉપડ્ઢપરિચ્છન્ને, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. યક્ખિયા વા પેતિયા વા પણ્ડકેન વા તિરચ્છાનગતિત્થિયા વા સહસેય્યં કપ્પેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે માતુગામસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અમાતુગામે અમાતુગામસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૫૯. અનાપત્તિ સબ્બચ્છન્ને સબ્બઅપરિચ્છન્ને, સબ્બપરિચ્છન્ને સબ્બઅચ્છન્ને [અનાપત્તિ સબ્બઅચ્છન્ને સબ્બઅપરિચ્છન્ને, (સી.)], યેભુય્યેન અચ્છન્ને, યેભુય્યેન અપરિચ્છન્ને, માતુગામે નિપન્ને ભિક્ખુ નિસીદતિ, ભિક્ખુ નિપન્ને માતુગામો નિસીદતિ, ઉભો વા નિસીદન્તિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

દુતિયસહસેય્યસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.