૪. પદસોધમ્મસિક્ખાપદં

૪૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉપાસકે પદસો ધમ્મં વાચેન્તિ. ઉપાસકા ભિક્ખૂસુ અગારવા અપ્પતિસ્સા અસભાગવુત્તિકા વિહરન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉપાસકે પદસો ધમ્મં વાચેસ્સન્તિ! ઉપાસકા ભિક્ખૂસુ અગારવા અપ્પતિસ્સા અસભાગવુત્તિકા વિહરન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, ઉપાસકે પદસો ધમ્મં વાચેથ; ઉપાસકા ભિક્ખૂસુ અગારવા અપ્પતિસ્સા અસભાગવુત્તિકા વિહરન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, ઉપાસકે પદસો ધમ્મં વાચેસ્સથ! ઉપાસકા ભિક્ખૂસુ અગારવા અપ્પતિસ્સા અસભાગવુત્તિકા વિહરન્તિ! નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય પસન્નાનં વા ભિય્યોભાવાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૪૫. ‘‘યો પન ભિક્ખુ અનુપસમ્પન્નં પદસો ધમ્મં વાચેય્ય પાચિત્તિય’’ન્તિ.

૪૬. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

અનુપસમ્પન્નો નામ ભિક્ખુઞ્ચ ભિક્ખુનિઞ્ચ ઠપેત્વા અવસેસો અનુપસમ્પન્નો નામ.

પદસો નામ પદં, અનુપદં, અન્વક્ખરં, અનુબ્યઞ્જનં.

પદં નામ એકતો પટ્ઠપેત્વા એકતો ઓસાપેન્તિ. અનુપદં નામ પાટેક્કં પટ્ઠપેત્વા એકતો ઓસાપેન્તિ. અન્વક્ખરં નામ ‘‘રૂપં અનિચ્ચ’’ન્તિ વુચ્ચમાનો, ‘‘રુ’’ન્તિ ઓપાતેતિ. અનુબ્યઞ્જનં નામ ‘‘રૂપં અનિચ્ચ’’ન્તિ વુચ્ચમાનો, ‘‘વેદના અનિચ્ચા’’તિ સદ્દં નિચ્છારેતિ.

યઞ્ચ પદં, યઞ્ચ અનુપદં, યઞ્ચ અન્વક્ખરં, યઞ્ચ અનુબ્યઞ્જનં – સબ્બમેતં પદસો [પદસો ધમ્મો (ઇતિપિ)] નામ.

ધમ્મો નામ બુદ્ધભાસિતો, સાવકભાસિતો, ઇસિભાસિતો, દેવતાભાસિતો, અત્થૂપસઞ્હિતો, ધમ્મૂપસઞ્હિતો.

વાચેય્યાતિ પદેન વાચેતિ, પદે પદે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અક્ખરાય વાચેતિ, અક્ખરક્ખરાય આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

૪૭. અનુપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી પદસો ધમ્મં વાચેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનુપસમ્પન્ને વેમતિકો પદસો ધમ્મં વાચેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ. અનુપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી પદસો ધમ્મં વાચેતિ, આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સ.

ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞી, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઉપસમ્પન્ને વેમતિકો, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ઉપસમ્પન્ને ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞી, અનાપત્તિ.

૪૮. અનાપત્તિ એકતો ઉદ્દિસાપેન્તો, એકતો સજ્ઝાયં કરોન્તો, યેભુય્યેન પગુણં ગન્થં ભણન્તં ઓપાતેતિ, ઓસારેન્તં ઓપાતેતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ, આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પદસોધમ્મસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.