૨૦૯. સમત્તિંસવિરેચનકથા

૩૩૬. તેન ખો પન સમયેન ભગવતો કાયો દોસાભિસન્નો હોતિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘દોસાભિસન્નો ખો, આનન્દ, તથાગતસ્સ કાયો. ઇચ્છતિ તથાગતો વિરેચનં પાતુ’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન જીવકો કોમારભચ્ચો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘દોસાભિસન્નો ખો, આવુસો જીવક, તથાગતસ્સ કાયો. ઇચ્છતિ તથાગતો વિરેચનં પાતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, ભન્તે આનન્દ, ભગવતો કાયં કતિપાહં સિનેહેથા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો કાયં કતિપાહં સિનેહેત્વા યેન જીવકો કોમારભચ્ચો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘સિનિદ્ધો ખો, આવુસો જીવક, તથાગતસ્સ કાયો. યસ્સ દાનિ કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ન ખો મેતં પતિરૂપં યોહં ભગવતો ઓળારિકં વિરેચનં દદેય્ય’’ન્તિ. તીણિ ઉપ્પલહત્થાનિ નાનાભેસજ્જેહિ પરિભાવેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા એકં ઉપ્પલહત્થં ભગવતો ઉપનામેસિ – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ભગવા પઠમં ઉપ્પલહત્થં ઉપસિઙ્ઘતુ. ઇદં ભગવન્તં દસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતી’’તિ. દુતિયં ઉપ્પલહત્થં ભગવતો ઉપનામેસિ – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ભગવા દુતિયં ઉપ્પલહત્થં ઉપસિઙ્ઘતુ. ઇદં ભગવન્તં દસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતી’’તિ. તતિયં ઉપ્પલહત્થં ભગવતો ઉપનામેસિ – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ભગવા તતિયં ઉપ્પલહત્થં ઉપસિઙ્ઘતુ. ઇદં ભગવન્તં દસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતી’’તિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતીતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ બહિ દ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મયા ખો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દિન્નં. દોસાભિસન્નો તથાગતસ્સ કાયો. ન ભગવન્તં સમત્તિંસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતિ, એકૂનત્તિંસક્ખત્તું ભગવન્તં વિરેચેસ્સતિ. અપિ ચ, ભગવા વિરિત્તો નહાયિસ્સતિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસ્સતિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘ઇધાનન્દ, જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ બહિ દ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘મયા ખો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દિન્નં. દોસાભિસન્નો તથાગતસ્સ કાયો. ન ભગવન્તં સમતિંસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતિ, એકૂનતિંસક્ખત્તું ભગવન્તં વિરેચેસ્સતિ. અપિ ચ, ભગવા વિરિત્તો નહાયિસ્સતિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસ્સતિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતી’તિ. તેન હાનન્દ, ઉણ્હોદકં પટિયાદેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા ઉણ્હોદકં પટિયાદેસિ.

અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘વિરિત્તો, ભન્તે, ભગવા’’તિ? ‘‘વિરિત્તોમ્હિ, જીવકા’’તિ. ઇધ મય્હં, ભન્તે, બહિ દ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મયા ખો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દિન્નં. દોસાભિસન્નો તથાગતસ્સ કાયો. ન ભગવન્તં સમત્તિંસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતિ, એકૂનત્તિંસક્ખત્તું ભગવન્તં વિરેચેસ્સતિ. અપિ ચ, ભગવા વિરિત્તો નહાયિસ્સતિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસ્સતિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતી’’તિ. નહાયતુ, ભન્તે, ભગવા, નહાયતુ સુગતોતિ. અથ ખો ભગવા ઉણ્હોદકં નહાયિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં અહોસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યાવ, ભન્તે, ભગવતો કાયો પકતત્તો હોતિ, અલં [અહં તાવ યૂસપિણ્ટપાતેનાતિ (સી.), અલં યૂસપિણ્ટકેનાતિ (સ્યા.)] યૂસપિણ્ડપાતેના’’તિ.

સમત્તિંસવિરેચનકથા નિટ્ઠિતા.