૮. ચીવરક્ખન્ધકો

૨૦૨. જીવકવત્થુ

૩૨૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન વેસાલી ઇદ્ધા ચેવ હોતિ ફિતા [ફીતા (બહૂસુ)] ચ બહુજના ચ આકિણ્ણમનુસ્સા ચ સુભિક્ખા ચ; સત્ત ચ પાસાદસહસ્સાનિ સત્ત ચ પાસાદસતાનિ સત્ત ચ પાસાદા; સત્ત ચ કૂટાગારસહસ્સાનિ સત્ત ચ કૂટાગારસતાનિ સત્ત ચ કૂટાગારાનિ; સત્ત ચ આરામસહસ્સાનિ સત્ત ચ આરામસતાનિ સત્ત ચ આરામા; સત્ત ચ પોક્ખરણીસહસ્સાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણીસતાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણિયો; અમ્બપાલી ચ ગણિકા અભિરૂપા હોતિ દસ્સનીયા પાસાદિકા પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતા, પદક્ખિણા [પદક્ખા (સ્યા.)] નચ્ચે ચ ગીતે ચ વાદિતે ચ, અભિસટા અત્થિકાનં અત્થિકાનં મનુસ્સાનં પઞ્ઞાસાય ચ રત્તિં ગચ્છતિ; તાય ચ વેસાલી ભિય્યોસોમત્તાય ઉપસોભતિ. અથ ખો રાજગહકો નેગમો વેસાલિં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અદ્દસા ખો રાજગહકો નેગમો વેસાલિં ઇદ્ધઞ્ચેવ ફિતઞ્ચ બહુજનઞ્ચ આકિણ્ણમનુસ્સઞ્ચ સુભિક્ખઞ્ચ; સત્ત ચ પાસાદસહસ્સાનિ સત્ત ચ પાસાદસતાનિ સત્ત ચ પાસાદે; સત્ત ચ કૂટાગારસહસ્સાનિ સત્ત ચ કૂટાગારસતાનિ સત્ત ચ કૂટાગારાનિ; સત્ત ચ આરામસહસ્સાનિ સત્ત ચ આરામસતાનિ સત્ત ચ આરામે; સત્ત ચ પોક્ખરણીસહસ્સાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણીસતાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણિયો; અમ્બપાલિઞ્ચ ગણિકં અભિરૂપં દસ્સનીયં પાસાદિકં પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતં, પદક્ખિણં [પદક્ખં (સ્યા.)] નચ્ચે ચ ગીતે ચ વાદિતે ચ, અભિસટં અત્થિકાનં અત્થિકાનં મનુસ્સાનં પઞ્ઞાસાય ચ રત્તિં ગચ્છન્તિં, તાય ચ વેસાલિં ભિય્યોસોમત્તાય ઉપસોભન્તિં.

૩૨૭. અથ ખો રાજગહકો નેગમો વેસાલિયં તં કરણીયં તીરેત્વા પુનદેવ રાજગહં પચ્ચાગઞ્છિ. યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં એતદવોચ – ‘‘વેસાલી, દેવ, ઇદ્ધા ચેવ ફિતા ચ બહુજના ચ આકિણ્ણમનુસ્સા ચ સુભિક્ખા ચ; સત્ત ચ પાસાદસહસ્સાનિ…પે… તાય ચ વેસાલી ભિય્યોસોમત્તાય ઉપસોભતિ. સાધુ, દેવ, મયમ્પિ ગણિકં વુટ્ઠાપેસ્સામા’’તિ [વુટ્ઠાપેય્યામ (ક.)]. ‘‘તેન હિ, ભણે, તાદિસિં કુમારિં જાનાથ યં તુમ્હે ગણિકં વુટ્ઠાપેય્યાથા’’તિ. તેન ખો પન સમયેન રાજગહે સાલવતી નામ કુમારી અભિરૂપા હોતિ દસ્સનીયા પાસાદિકા પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતા. અથ ખો રાજગહકો નેગમો સાલવતિં કુમારિં ગણિકં વુટ્ઠાપેસિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા નચિરસ્સેવ પદક્ખિણા અહોસિ નચ્ચે ચ ગીતે ચ વાદિતે ચ, અભિસટા અત્થિકાનં અત્થિકાનં મનુસ્સાનં પટિસતેન ચ રત્તિં ગચ્છતિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા નચિરસ્સેવ ગબ્ભિની અહોસિ. અથ ખો સાલવતિયા ગણિકાય એતદહોસિ – ‘‘ઇત્થી ખો ગબ્ભિની પુરિસાનં અમનાપા. સચે મં કોચિ જાનિસ્સતિ સાલવતી ગણિકા ગબ્ભિનીતિ, સબ્બો મે સક્કારો ભઞ્જિસ્સતિ [પરિહાયિસ્સતિ (સી. સ્યા.)]. યંનૂનાહં ગિલાનં પટિવેદેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા દોવારિકં આણાપેસિ – ‘‘મા, ભણે દોવારિક, કોચિ પુરિસો પાવિસિ. યો ચ મં પુચ્છતિ, ‘ગિલાના’તિ પટિવેદેહી’’તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ ખો સો દોવારિકો સાલવતિયા ગણિકાય પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા તસ્સ ગબ્ભસ્સ પરિપાકમન્વાય પુત્તં વિજાયિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા દાસિં આણાપેસિ – ‘‘હન્દ, જે, ઇમં દારકં કત્તરસુપ્પે પક્ખિપિત્વા નીહરિત્વા સઙ્કારકૂટે છડ્ડેહી’’તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ ખો સા દાસી સાલવતિયા ગણિકાય પટિસ્સુત્વા તં દારકં કત્તરસુપ્પે પક્ખિપિત્વા નીહરિત્વા સઙ્કારકૂટે છડ્ડેસિ.

૩૨૮. તેન ખો પન સમયેન અભયો નામ રાજકુમારો કાલસ્સેવ રાજુપટ્ઠાનં ગચ્છન્તો અદ્દસ તં દારકં કાકેહિ સમ્પરિકિણ્ણં, દિસ્વાન મનુસ્સે પુચ્છિ – ‘‘કિં એતં, ભણે, કાકેહિ સમ્પરિકિણ્ણ’’ન્તિ? ‘‘દારકો, દેવા’’તિ. ‘‘જીવતિ, ભણે’’તિ? ‘‘જીવતિ, દેવા’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે, તં દારકં અમ્હાકં અન્તેપુરં નેત્વા ધાતીનં દેથ પોસેતુ’’ન્તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો તે મનુસ્સા અભયસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા તં દારકં અભયસ્સ રાજકુમારસ્સ અન્તેપુરં નેત્વા ધાતીનં અદંસુ – ‘‘પોસેથા’’તિ. તસ્સ જીવતીતિ ‘જીવકો’તિ નામં અકંસુ. કુમારેન પોસાપિતોતિ ‘કોમારભચ્ચો’તિ નામં અકંસુ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો નચિરસ્સેવ વિઞ્ઞુતં પાપુણિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન અભયો રાજકુમારો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા અભયં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘કા મે, દેવ, માતા, કો પિતા’’તિ? ‘‘અહમ્પિ ખો તે, ભણે જીવક, માતરં ન જાનામિ; અપિ ચાહં તે પિતા; મયાસિ [મયાપિ (ક.)] પોસાપિતો’’તિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમાનિ ખો રાજકુલાનિ ન સુકરાનિ અસિપ્પેન ઉપજીવિતું. યંનૂનાહં સિપ્પં સિક્ખેય્ય’’ન્તિ.

૩૨૯. તેન ખો પન સમયેન તક્કસિલાયં [તક્કસીલાયં (ક.)] દિસાપામોક્ખો વેજ્જો પટિવસતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો અભયં રાજકુમારં અનાપુચ્છા યેન તક્કસિલા તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન તક્કસિલા, યેન વેજ્જો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં વેજ્જં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, આચરિય, સિપ્પં સિક્ખિતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે જીવક, સિક્ખસ્સૂ’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો બહુઞ્ચ ગણ્હાતિ લહુઞ્ચ ગણ્હાતિ સુટ્ઠુ ચ ઉપધારેતિ, ગહિતઞ્ચસ્સ ન સમ્મુસ્સતિ [ન પમુસ્સતિ (સી. સ્યા.)]. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ સત્તન્નં વસ્સાનં અચ્ચયેન એતદહોસિ – ‘‘અહં, ખો બહુઞ્ચ ગણ્હામિ લહુઞ્ચ ગણ્હામિ સુટ્ઠુ ચ ઉપધારેમિ, ગહિતઞ્ચ મે ન સમ્મુસ્સતિ, સત્ત ચ મે વસ્સાનિ અધીયન્તસ્સ, નયિમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયતિ. કદા ઇમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયિસ્સતી’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન સો વેજ્જો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તં વેજ્જં એતદવોચ – ‘‘અહં ખો, આચરિય, બહુઞ્ચ ગણ્હામિ લહુઞ્ચ ગણ્હામિ સુટ્ઠુ ચ ઉપધારેમિ, ગહિતઞ્ચ મે ન સમ્મુસ્સતિ, સત્ત ચ મે વસ્સાનિ અધીયન્તસ્સ, નયિમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયતિ. કદા ઇમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયિસ્સતી’’તિ? ‘‘તેન હિ, ભણે જીવક, ખણિત્તિં આદાય તક્કસિલાય સમન્તા યોજનં આહિણ્ડિત્વા યં કિઞ્ચિ અભેસજ્જં પસ્સેય્યાસિ તં આહરા’’તિ. ‘‘એવં, આચરિયા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તસ્સ વેજ્જસ્સ પટિસ્સુત્વા ખણિત્તિં આદાય તક્કસિલાય સમન્તા યોજનં આહિણ્ડન્તો ન કિઞ્ચિ અભેસજ્જં અદ્દસ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન સો વેજ્જો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તં વેજ્જં એતદવોચ – ‘‘આહિણ્ડન્તોમ્હિ, આચરિય, તક્કસિલાય સમન્તા યોજનં, ન કિઞ્ચિ [આહિણ્ટન્તો ન કિઞ્ચિ (ક.)] અભેસજ્જં અદ્દસ’’ન્તિ. ‘‘સુસિક્ખિતોસિ, ભણે જીવક. અલં તે એત્તકં જીવિકાયા’’તિ જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ પરિત્તં પાથેય્યં પાદાસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તં પરિત્તં પાથેય્યં આદાય યેન રાજગહં તેન પક્કામિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ તં પરિત્તં પાથેય્યં અન્તરામગ્ગે સાકેતે પરિક્ખયં અગમાસિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમે ખો મગ્ગા કન્તારા અપ્પોદકા અપ્પભક્ખા, ન સુકરા અપાથેય્યેન ગન્તું. યંનૂનાહં પાથેય્યં પરિયેસેય્ય’’ન્તિ.

જીવકવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૨૦૩. સેટ્ઠિભરિયાવત્થુ

૩૩૦. તેન ખો પન સમયેન સાકેતે સેટ્ઠિભરિયાય સત્તવસ્સિકો સીસાબાધો હોતિ. બહૂ મહન્તા મહન્તા દિસાપામોક્ખા વેજ્જા આગન્ત્વા નાસક્ખિંસુ અરોગં કાતું. બહું હિરઞ્ઞં આદાય અગમંસુ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો સાકેતં પવિસિત્વા મનુસ્સે પુચ્છિ – ‘‘કો, ભણે, ગિલાનો, કં તિકિચ્છામી’’તિ? ‘‘એતિસ્સા, આચરિય, સેટ્ઠિભરિયાય સત્તવસ્સિકો સીસાબાધો; ગચ્છ, આચરિય, સેટ્ઠિભરિયં તિકિચ્છાહી’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા દોવારિકં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે દોવારિક, સેટ્ઠિભરિયાય પાવદ – ‘વેજ્જો, અય્યે, આગતો, સો તં દટ્ઠુકામો’’’તિ. ‘‘એવં, આચરિયા’’તિ ખો સો દોવારિકો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન સેટ્ઠિભરિયા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા સેટ્ઠિભરિયં એતદવોચ – ‘‘વેજ્જો, અય્યે, આગતો; સો તં દટ્ઠુકામો’’તિ. ‘‘કીદિસો, ભણે દોવારિક, વેજ્જો’’તિ? ‘‘દહરકો, અય્યે’’તિ. ‘‘અલં, ભણે દોવારિક, કિં મે દહરકો વેજ્જો કરિસ્સતિ? બહૂ મહન્તા મહન્તા દિસાપામોક્ખા વેજ્જા આગન્ત્વા નાસક્ખિંસુ અરોગં કાતું. બહું હિરઞ્ઞં આદાય અગમંસૂ’’તિ. અથ ખો સો દોવારિકો યેન જીવકો કોમારભચ્ચો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘સેટ્ઠિભરિયા, આચરિય, એવમાહ – ‘અલં, ભણે દોવારિક, કિં મે દહરકો વેજ્જો કરિસ્સતિ? બહૂ મહન્તા મહન્તા દિસાપામોક્ખા વેજ્જા આગન્ત્વા નાસક્ખિંસુ અરોગં કાતું. બહું હિરઞ્ઞં આદાય અગમંસૂ’’’તિ. ‘‘ગચ્છ, ભણે દોવારિક, સેટ્ઠિભરિયાય પાવદ – ‘વેજ્જો, અય્યે, એવમાહ – મા કિર, અય્યે, પુરે કિઞ્ચિ અદાસિ. યદા અરોગા અહોસિ તદા યં ઇચ્છેય્યાસિ તં દજ્જેય્યાસી’’’તિ. ‘‘એવં, આચરિયા’’તિ ખો સો દોવારિકો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન સેટ્ઠિભરિયા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સેટ્ઠિભરિયં એતદવોચ – ‘‘વેજ્જો, અય્યે, એવમાહ – ‘મા કિર, અય્યે, પુરે કિઞ્ચિ અદાસિ. યદા અરોગા અહોસિ તદા યં ઇચ્છેય્યાસિ તં દજ્જેય્યાસી’’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે દોવારિક, વેજ્જો આગચ્છતૂ’’તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ ખો સો દોવારિકો સેટ્ઠિભરિયાય પટિસ્સુત્વા યેન જીવકો કોમારભચ્ચો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘સેટ્ઠિભરિયા તં, આચરિય, પક્કોસતી’’તિ.

અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન સેટ્ઠિભરિયા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા સેટ્ઠિભરિયાય વિકારં સલ્લક્ખેત્વા સેટ્ઠિભરિયં એતદવોચ – ‘‘પસતેન, અય્યે, સપ્પિના અત્થો’’તિ. અથ ખો સેટ્ઠિભરિયા જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ પસતં સપ્પિં દાપેસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તં પસતં સપ્પિં નાનાભેસજ્જેહિ નિપ્પચિત્વા સેટ્ઠિભરિયં મઞ્ચકે ઉત્તાનં નિપાતેત્વા [નિપજ્જાપેત્વા (સી. સ્યા.)] નત્થુતો અદાસિ. અથ ખો તં સપ્પિં નત્થુતો દિન્નં મુખતો ઉગ્ગઞ્છિ. અથ ખો સેટ્ઠિભરિયા પટિગ્ગહે નિટ્ઠુભિત્વા દાસિં આણાપેસિ – ‘‘હન્દ, જે, ઇમં સપ્પિં પિચુના ગણ્હાહી’’તિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અચ્છરિયં [અચ્છરિયં વત ભો (સ્યા.)] યાવ લૂખાયં ઘરણી, યત્ર હિ નામ ઇમં છડ્ડનીયધમ્મં સપ્પિં પિચુના ગાહાપેસ્સતિ. બહુકાનિ ચ મે મહગ્ઘાનિ [મહગ્ઘાનિ મહગ્ઘાનિ (સી. સ્યા.)] ભેસજ્જાનિ ઉપગતાનિ. કિમ્પિ માયં કિઞ્ચિ [કઞ્ચિ (સ્યા.)] દેય્યધમ્મં દસ્સતી’’તિ. અથ ખો સેટ્ઠિભરિયા જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ વિકારં સલ્લક્ખેત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, આચરિય, વિમનોસી’’તિ? ઇધ મે એતદહોસિ – ‘‘અચ્છરિયં યાવ લૂખાયં ધરણી, યત્ર હિ નામ ઇમં છડ્ડનીયધમ્મં સપ્પિં પિચુના ગાહાપેસ્સતિ. બહુકાનિ ચ મે મહગ્ઘાનિ સજ્જાનિ ઉપગતાનિ. કિમ્પિ માયં કિઞ્ચિ દેય્યધમ્મં દસ્સતી’’તિ. ‘‘મયં ખો, આચરિય, આગારિકા નામ ઉપજાનામેતસ્સ સંયમસ્સ. વરમેતં સપ્પિ દાસાનં વા કમ્મકરાનં વા પાદબ્ભઞ્જનં વા પદીપકરણે વા આસિત્તં. મા ખો ત્વં, આચરિય, વિમનો અહોસિ. ન તે દેય્યધમ્મો હાયિસ્સતી’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો સેટ્ઠિભરિયાય સત્તવસ્સિકં સીસાબાધં એકેનેવ નત્થુકમ્મેન અપકડ્ઢિ. અથ ખો સેટ્ઠિભરિયા અરોગા સમાના જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ ચત્તારિ સહસ્સાનિ પાદાસિ. પુત્તો – માતા મે અરોગા ઠિતાતિ ચત્તારિ સહસ્સાનિ પાદાસિ. સુણિસા – સસ્સુ મે અરોગા ઠિતાતિ ચત્તારિ સહસ્સાનિ પાદાસિ. સેટ્ઠિ ગહપતિ – ભરિયા મે અરોગા ઠિતાતિ ચત્તારિ સહસ્સાનિ પાદાસિ દાસઞ્ચ દાસિઞ્ચ અસ્સરથઞ્ચ.

અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તાનિ સોળસસહસ્સાનિ આદાય દાસઞ્ચ દાસિઞ્ચ અસ્સરથઞ્ચ યેન રાજગહં તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન રાજગહં યેન અભયો રાજકુમારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા અભયં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘ઇદં મે, દેવ, પઠમકમ્મં સોળસસહસ્સાનિ દાસો ચ દાસી ચ અસ્સરથો ચ. પટિગ્ગણ્હાતુ મે દેવો પોસાવનિક’’ન્તિ. ‘‘અલં, ભણે જીવક; તુય્હમેવ હોતુ. અમ્હાકઞ્ઞેવ અન્તેપુરે નિવેસનં માપેહી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો અભયસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા અભયસ્સ રાજકુમારસ્સ અન્તેપુરે નિવેસનં માપેસિ.

સેટ્ઠિભરિયાવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૨૦૪. બિમ્બિસારરાજવત્થુ

૩૩૧. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ ભગન્દલાબાધો હોતિ. સાટકા લોહિતેન મક્ખિયન્તિ. દેવિયો દિસ્વા ઉપ્પણ્ડેન્તિ – ‘‘ઉતુની દાનિ દેવો, પુપ્ફં દેવસ્સ ઉપ્પન્નં, ન ચિરં [નચિરસ્સેવ (સ્યા.)] દેવો વિજાયિસ્સતી’’તિ. તેન રાજા મઙ્કુ હોતિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો અભયં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘મય્હં ખો, ભણે અભય, તાદિસો આબાધો, સાટકા લોહિતેન મક્ખિયન્તિ, દેવિયો મં દિસ્વા ઉપ્પણ્ડેન્તિ – ‘ઉતુની દાનિ દેવો, પુપ્ફં દેવસ્સ ઉપ્પન્નં, ન ચિરં દેવો વિજાયિસ્સતી’તિ. ઇઙ્ઘ, ભણે અભય, તાદિસં વેજ્જં જાનાહિ યો મં તિકિચ્છેય્યા’’તિ. ‘‘અયં, દેવ, અમ્હાકં જીવકો વેજ્જો તરુણો ભદ્રકો. સો દેવં તિકિચ્છિસ્સતી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે અભય, જીવકં વેજ્જં આણાપેહિ; સો મં તિકિચ્છિસ્સતી’’તિ. અથ ખો અભયો રાજકુમારો જીવકં કોમારભચ્ચં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે જીવક, રાજાનં તિકિચ્છાહી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો અભયસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા નખેન ભેસજ્જં આદાય યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં એતદવોચ – ‘‘આબાધં તે, દેવ, પસ્સામા’’તિ [પસ્સામીતિ (સ્યા.)]. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ ભગન્દલાબાધં એકેનેવ આલેપેન અપકડ્ઢિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો અરોગો સમાનો પઞ્ચ ઇત્થિસતાનિ સબ્બાલઙ્કારં ભૂસાપેત્વા ઓમુઞ્ચાપેત્વા પુઞ્જં કારાપેત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘એતં, ભણે જીવક, પઞ્ચન્નં ઇત્થિસતાનં સબ્બાલઙ્કારં તુય્હં હોતૂ’’તિ. ‘‘અલં, દેવ, અધિકારં મે દેવો સરતૂ’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે જીવક, મં ઉપટ્ઠહ, ઇત્થાગારઞ્ચ, બુદ્ધપ્પમુખઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘ’’ન્તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ પચ્ચસ્સોસિ.

બિમ્બિસારરાજવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૨૦૫. રાજગહસેટ્ઠિવત્થુ

૩૩૨. તેન ખો પન સમયેન રાજગહકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ સત્તવસ્સિકો સીસાબાધો હોતિ. બહૂ મહન્તા મહન્તા દિસાપામોક્ખા વેજ્જા આગન્ત્વા નાસક્ખિંસુ અરોગં કાતું. બહું હિરઞ્ઞં આદાય અગમંસુ. અપિ ચ, વેજ્જેહિ પચ્ચક્ખાતો હોતિ. એકચ્ચે વેજ્જા એવમાહંસુ – ‘‘પઞ્ચમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતી’’તિ. એકચ્ચે વેજ્જા એવમાહંસુ – ‘‘સત્તમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતી’’તિ. અથ ખો રાજગહકસ્સ નેગમસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ બહૂપકારો રઞ્ઞો ચેવ નેગમસ્સ ચ. અપિ ચ, વેજ્જેહિ પચ્ચક્ખાતો. એકચ્ચે વેજ્જા એવમાહંસુ – ‘પઞ્ચમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતી’તિ. એકચ્ચે વેજ્જા એવમાહંસુ – ‘સત્તમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતી’તિ. અયઞ્ચ રઞ્ઞો જીવકો વેજ્જો તરુણો ભદ્રકો. યંનૂન મયં રાજાનં જીવકં વેજ્જં યાચેય્યામ સેટ્ઠિં ગહપતિં તિકિચ્છિતુ’’ન્તિ. અથ ખો રાજગહકો નેગમો યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં એતદવોચ – ‘‘અયં, દેવ, સેટ્ઠિ ગહપતિ બહૂપકારો દેવસ્સ ચેવ નેગમસ્સ ચ; અપિ ચ, વેજ્જેહિ પચ્ચક્ખાતો. એકચ્ચે વેજ્જા એવમાહંસુ – પઞ્ચમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતીતિ. એકચ્ચે વેજ્જા એવમાહંસુ – સત્તમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતીતિ. સાધુ દેવો જીવકં વેજ્જં આણાપેતુ સેટ્ઠિં ગહપતિં તિકિચ્છિતુ’’ન્તિ.

અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો જીવકં કોમારભચ્ચં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે જીવક, સેટ્ઠિં ગહપતિં તિકિચ્છાહી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન સેટ્ઠિ ગહપતિ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ વિકારં સલ્લક્ખેત્વા સેટ્ઠિં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘સચે ત્વં, ગહપતિ, અરોગો ભવેય્યાસિ [સચાહં તં ગહપતિ અરોગાપેય્યં (સી.), સચાહં તં ગહપતિ અરોગં કરેય્યં (સ્યા.)] કિં મે અસ્સ દેય્યધમ્મો’’તિ? ‘‘સબ્બં સાપતેય્યઞ્ચ તે, આચરિય, હોતુ, અહઞ્ચ તે દાસો’’તિ. ‘‘સક્ખિસ્સસિ પન ત્વં, ગહપતિ, એકેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘સક્કોમહં, આચરિય, એકેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘સક્ખિસ્સસિ પન ત્વં, ગહપતિ, દુતિયેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘સક્કોમહં, આચરિય, દુતિયેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘સક્ખિસ્સસિ પન ત્વં, ગહપતિ, ઉત્તાનો સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘સક્કોમહં, આચરિય, ઉત્તાનો સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ.

અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો સેટ્ઠિં ગહપતિં મઞ્ચકે નિપાતેત્વા [નિપજ્જાપેત્વા (સી. સ્યા.)] મઞ્ચકે [મઞ્ચકેન (સી.)] સમ્બન્ધિત્વા સીસચ્છવિં ઉપ્પાટેત્વા [ફાલેત્વા (સી.)] સિબ્બિનિં વિનામેત્વા દ્વે પાણકે નીહરિત્વા મહાજનસ્સ દસ્સેસિ – ‘‘પસ્સથય્યે [પસ્સેસ્યાથ (સી.), પસ્સથ (સ્યા.), પસ્સથય્યો (ક.)], ઇમે દ્વે પાણકે, એકં ખુદ્દકં એકં મહલ્લકં. યે તે આચરિયા એવમાહંસુ – પઞ્ચમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતીતિ – તેહાયં મહલ્લકો પાણકો દિટ્ઠો. પઞ્ચમં દિવસં સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ મત્થલુઙ્ગં પરિયાદિયિસ્સતિ. મત્થલુઙ્ગસ્સ પરિયાદાના સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતિ. સુદિટ્ઠો તેહિ આચરિયેહિ. યે તે આચરિયા એવમાહંસુ – સત્તમં દિવસં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતીતિ – તેહાયં ખુદ્દકો પાણકો દિટ્ઠો. સત્તમં દિવસં સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ મત્થલુઙ્ગં પરિયાદિયિસ્સતિ. મત્થલુઙ્ગસ્સ પરિયાદાના સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલં કરિસ્સતિ. સુદિટ્ઠો તેહિ આચરિયેહી’’તિ. સિબ્બિનિં સમ્પટિપાટેત્વા સીસચ્છવિં સિબ્બિત્વા આલેપં અદાસિ. અથ ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘નાહં, આચરિય, સક્કોમિ એકેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘નનુ મે ત્વં, ગહપતિ, પટિસ્સુણિ – સક્કોમહં, આચરિય, એકેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘સચ્ચાહં, આચરિય, પટિસ્સુણિં, અપાહં મરિસ્સામિ, નાહં સક્કોમિ એકેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં, ગહપતિ, દુતિયેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જાહી’’તિ. અથ ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘નાહં, આચરિય, સક્કોમિ દુતિયેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘નનુ મે ત્વં, ગહપતિ, પટિસ્સુણિ – સક્કોમહં, આચરિય, દુતિયેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘સચ્ચાહં, આચરિય, પટિસ્સુણિં, અપાહં મરિસ્સામિ, નાહં, આચરિય, સક્કોમિ દુતિયેન પસ્સેન સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં, ગહપતિ, ઉત્તાનો સત્તમાસે નિપજ્જાહી’’તિ. અથ ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘નાહં, આચરિય, સક્કોમિ ઉત્તાનો સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘નનુ મે ત્વં, ગહપતિ, પટિસ્સુણિ – સક્કોમહં, આચરિય, ઉત્તાનો સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ? ‘‘સચ્ચાહં, આચરિય, પટિસ્સુણિં, અપાહં મરિસ્સામિ, નાહં સક્કોમિ ઉત્તાનો સત્તમાસે નિપજ્જિતુ’’ન્તિ. ‘‘અહં ચે તં, ગહપતિ, ન વદેય્યં, એત્તકમ્પિ ત્વં ન નિપજ્જેય્યાસિ, અપિ ચ પટિકચ્ચેવ મયા ઞાતો – તીહિ સત્તાહેહિ સેટ્ઠિ ગહપતિ અરોગો ભવિસ્સતીતિ. ઉટ્ઠેહિ, ગહપતિ, અરોગોસિ. જાનાસિ કિં મે દેય્યધમ્મો’’તિ? ‘‘સબ્બં સાપતેય્યઞ્ચ તે, આચરિય, હોતુ, અહઞ્ચ તે દાસો’’તિ. ‘‘અલં, ગહપતિ, મા મે ત્વં સબ્બં સાપતેય્યં અદાસિ, મા ચ મે દાસો. રઞ્ઞો સતસહસ્સં દેહિ, મય્હં સતસહસ્સ’’ન્તિ. અથ ખો સેટ્ઠિ ગહપતિ અરોગો સમાનો રઞ્ઞો સતસહસ્સં અદાસિ, જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ સતસહસ્સં.

રાજગહસેટ્ઠિવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૨૦૬. સેટ્ઠિપુત્તવત્થુ

૩૩૩. તેન ખો પન સમયેન બારાણસેય્યકસ્સ સેટ્ઠિપુત્તસ્સ મોક્ખચિકાય કીળન્તસ્સ અન્તગણ્ઠાબાધો હોતિ, યેન યાગુપિ પીતા ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ઉચ્ચારોપિ પસ્સાવોપિ ન પગુણો. સો તેન કિસો હોતિ લૂખો દુબ્બણ્ણો ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતો ધમનિસન્થતગત્તો. અથ ખો બારાણસેય્યકસ્સ સેટ્ઠિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મય્હં ખો પુત્તસ્સ તાદિસો આબાધો, યેન યાગુપિ પીતા ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ઉચ્ચારોપિ પસ્સાવોપિ ન પગુણો. સો તેન કિસો લૂખો દુબ્બણ્ણો ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતો ધમનિસન્થતગત્તો. યંનૂનાહં રાજગહં ગન્ત્વા રાજાનં જીવકં વેજ્જં યાચેય્યં પુત્તં મે તિકિચ્છિતુ’’ન્તિ. અથ ખો બારાણસેય્યકો સેટ્ઠિ રાજગહં ગન્ત્વા યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં એતદવોચ – ‘‘મય્હં ખો, દેવ, પુત્તસ્સ તાદિસો આબાધો, યેન યાગુપિ પીતા ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ઉચ્ચારોપિ પસ્સાવોપિ ન પગુણો. સો તેન કિસો લૂખો દુબ્બણ્ણો ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતો ધમનિસન્થતગત્તો. સાધુ દેવો જીવકં વેજ્જં આણાપેતુ પુત્તં મે તિકિચ્છિતુ’’ન્તિ.

અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો જીવકં કોમારભચ્ચં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે જીવક, બારાણસિં ગન્ત્વા બારાણસેય્યકં સેટ્ઠિપુત્તં તિકિચ્છાહી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ પટિસ્સુત્વા બારાણસિં ગન્ત્વા યેન બારાણસેય્યકો સેટ્ઠિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા બારાણસેય્યકસ્સ સેટ્ઠિપુત્તસ્સ વિકારં સલ્લક્ખેત્વા જનં ઉસ્સારેત્વા તિરોકરણિયં પરિક્ખિપિત્વા થમ્ભે ઉબ્બન્ધિત્વા [ઉપનિબન્ધિત્વા (સી. સ્યા.)] ભરિયં પુરતો ઠપેત્વા ઉદરચ્છવિં ઉપ્પાટેત્વા અન્તગણ્ઠિં નીહરિત્વા ભરિયાય દસ્સેસિ – ‘‘પસ્સ તે સામિકસ્સ આબાધં, ઇમિના યાગુપિ પીતા ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ન સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, ઉચ્ચારોપિ પસ્સાવોપિ ન પગુણો; ઇમિનાયં કિસો લૂખો દુબ્બણ્ણો ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતો ધમનિસન્થતગત્તો’’તિ. અન્તગણ્ઠિં વિનિવેઠેત્વા અન્તાનિ પટિપવેસેત્વા ઉદરચ્છવિં સિબ્બિત્વા આલેપં અદાસિ. અથ ખો બારાણસેય્યકો સેટ્ઠિપુત્તો નચિરસ્સેવ અરોગો અહોસિ. અથ ખો બારાણસેય્યકો સેટ્ઠિ ‘પુત્તો મે અરોગો ઠિતો’તિ [અરોગાપિતોતિ (સી.)] જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ સોળસસહસ્સાનિ પાદાસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તાનિ સોળસસહસ્સાનિ આદાય પુનદેવ રાજગહં પચ્ચાગઞ્છિ.

સેટ્ઠિપુત્તવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૨૦૭. પજ્જોતરાજવત્થુ

૩૩૪. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો [ઉજ્જેનિયં રઞ્ઞો (સ્યા.)] પજ્જોતસ્સ પણ્ડુરોગાબાધો હોતિ. બહૂ મહન્તા મહન્તા દિસાપામોક્ખા વેજ્જા આગન્ત્વા નાસક્ખિંસુ અરોગં કાતું. બહું હિરઞ્ઞં આદાય અગમંસુ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘મય્હં ખો તાદિસો આબાધો, સાધુ દેવો જીવકં વેજ્જં આણાપેતુ, સો મં તિકિચ્છિસ્સતી’’તિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો જીવકં કોમારભચ્ચં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે જીવક; ઉજ્જેનિં ગન્ત્વા રાજાનં પજ્જોતં તિકિચ્છાહી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ પટિસ્સુત્વા ઉજ્જેનિં ગન્ત્વા યેન રાજા પજ્જોતો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ વિકારં સલ્લક્ખેત્વા રાજાનં પજ્જોતં એતદવોચ – ‘‘સપ્પિં દેહિ [ઇદં પદદ્વયં સી. સ્યા. પોત્થકેસુ નત્થિ], સપ્પિં દેવ, નિપ્પચિસ્સામિ. તં દેવો પિવિસ્સતી’’તિ. ‘‘અલં, ભણે જીવક, યં તે સક્કા વિના સપ્પિના અરોગં કાતું તં કરોહિ. જેગુચ્છં મે સપ્પિ, પટિકૂલ’’ન્તિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમસ્સ ખો રઞ્ઞો તાદિસો આબાધો, ન સક્કા વિના સપ્પિના અરોગં કાતું. યંનૂનાહં સપ્પિં નિપ્પચેય્યં કસાવવણ્ણં કસાવગન્ધં કસાવરસ’’ન્તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો નાનાભેસજ્જેહિ સપ્પિં નિપ્પચિ કસાવવણ્ણં કસાવગન્ધં કસાવરસં. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમસ્સ ખો રઞ્ઞો સપ્પિ પીતં પરિણામેન્તં ઉદ્દેકં દસ્સતિ. ચણ્ડોયં રાજા ઘાતાપેય્યાપિ મં. યંનૂનાહં પટિકચ્ચેવ આપુચ્છેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન રાજા પજ્જોતો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં પજ્જોતં એતદવોચ – ‘‘મયં ખો, દેવ, વેજ્જા નામ તાદિસેન મુહુત્તેન મૂલાનિ ઉદ્ધરામ ભેસજ્જાનિ સંહરામ. સાધુ દેવો વાહનાગારેસુ ચ દ્વારેસુ ચ આણાપેતુ – યેન વાહનેન જીવકો ઇચ્છતિ તેન વાહનેન ગચ્છતુ, યેન દ્વારેન ઇચ્છતિ તેન દ્વારેન ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં પવિસતૂ’’તિ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો વાહનાગારેસુ ચ દ્વારેસુ ચ આણાપેસિ – ‘‘યેન વાહનેન જીવકો ઇચ્છતિ તેન વાહનેન ગચ્છતુ, યેન દ્વારેન ઇચ્છતિ તેન દ્વારેન ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં પવિસતૂ’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ ભદ્દવતિકા નામ હત્થિનિકા પઞ્ઞાસયોજનિકા હોતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ સપ્પિં [તં સપ્પિં (સ્યા.)] ઉપનામેસિ – ‘‘કસાવં દેવો પિવતૂ’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રાજાનં પજ્જોતં સપ્પિં પાયેત્વા હત્થિસાલં ગન્ત્વા ભદ્દવતિકાય હત્થિનિકાય નગરમ્હા નિપ્પતિ.

અથ ખો રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ તં સપ્પિ પીતં પરિણામેન્તં ઉદ્દેકં અદાસિ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો મનુસ્સે એતદવોચ – ‘‘દુટ્ઠેન, ભણે, જીવકેન સપ્પિં પાયિતોમ્હિ. તેન હિ, ભણે, જીવકં વેજ્જં વિચિનથા’’તિ. ‘‘ભદ્દવતિકાય, દેવ, હત્થિનિકાય નગરમ્હા નિપ્પતિતો’’તિ. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ કાકો નામ દાસો સટ્ઠિયોજનિકો હોતિ, અમનુસ્સેન પટિચ્ચ જાતો. અથ ખો રાજા પજ્જોતો કાકં દાસં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે કાક, જીવકં વેજ્જં નિવત્તેહિ – રાજા તં, આચરિય, નિવત્તાપેતીતિ. એતે ખો, ભણે કાક, વેજ્જા નામ બહુમાયા. મા ચસ્સ કિઞ્ચિ પટિગ્ગહેસી’’તિ.

અથ ખો કાકો દાસો જીવકં કોમારભચ્ચં અન્તરામગ્ગે કોસમ્બિયં સમ્ભાવેસિ

પાતરાસં કરોન્તં. અથ ખો કાકો દાસો જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘રાજા તં, આચરિય, નિવત્તાપેતી’’તિ. ‘‘આગમેહિ, ભણે કાક, યાવ ભુઞ્જામ [ભુઞ્જામિ (સી. સ્યા.)]. હન્દ, ભણે કાક, ભુઞ્જસ્સૂ’’તિ. ‘‘અલં, આચરિય, રઞ્ઞામ્હિ આણત્તો – એતે ખો, ભણે કાક, વેજ્જા નામ બહુમાયા, મા ચસ્સ કિઞ્ચિ પટિગ્ગહેસી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન જીવકો કોમારભચ્ચો નખેન ભેસજ્જં ઓલુમ્પેત્વા આમલકઞ્ચ ખાદતિ પાનીયઞ્ચ પિવતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો કાકં દાસં એતદવોચ – ‘‘હન્દ, ભણે કાક, આમલકઞ્ચ ખાદ પાનીયઞ્ચ પિવસ્સૂ’’તિ. અથ ખો કાકો દાસો – અયં ખો વેજ્જો આમલકઞ્ચ ખાદતિ પાનીયઞ્ચ પિવતિ, ન અરહતિ કિઞ્ચિ પાપકં હોતુન્તિ – ઉપડ્ઢામલકઞ્ચ ખાદિ પાનીયઞ્ચ અપાયિ. તસ્સ તં ઉપડ્ઢામલકં ખાદિતં તત્થેવ નિચ્છારેસિ. અથ ખો કાકો દાસો જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ મે, આચરિય, જીવિત’’ન્તિ? ‘‘મા, ભણે કાક, ભાયિ, ત્વં ચેવ અરોગો ભવિસ્સસિ રાજા ચ. ચણ્ડો સો રાજા ઘાતાપેય્યાપિ મં, તેનાહં ન નિવત્તામી’’તિ ભદ્દવતિકં હત્થિનિકં કાકસ્સ નિય્યાદેત્વા યેન રાજગહં તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘સુટ્ઠુ, ભણે જીવક, અકાસિ યમ્પિ ન નિવત્તો, ચણ્ડો સો રાજા ઘાતાપેય્યાપિ ત’’ન્તિ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો અરોગો સમાનો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ જીવકો, વરં દસ્સામી’’તિ. ‘‘અલં, અય્યો [દેવ (સ્યા.)], અધિકારં મે દેવો સરતૂ’’તિ.

પજ્જોતરાજવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૨૦૮. સિવેય્યકદુસ્સયુગકથા

૩૩૫. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ સિવેય્યકં દુસ્સયુગં ઉપ્પન્નં હોતિ – બહૂનં [બહુન્નં (સી. સ્યા.)] દુસ્સાનં બહૂનં દુસ્સયુગાનં બહૂનં દુસ્સયુગસતાનં બહૂનં દુસ્સયુગસહસ્સાનં બહૂનં દુસ્સયુગસતસહસ્સાનં અગ્ગઞ્ચ સેટ્ઠઞ્ચ મોક્ખઞ્ચ ઉત્તમઞ્ચ પવરઞ્ચ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો તં સિવેય્યકં દુસ્સયુગં જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ પાહેસિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇદં ખો મે સિવેય્યકં દુસ્સયુગં રઞ્ઞા પજ્જોતેન પહિતં – બહૂનં દુસ્સાનં બહૂનં દુસ્સયુગાનં બહૂનં દુસ્સયુગસતાનં બહૂનં દુસ્સયુગસહસ્સાનં બહૂનં દુસ્સયુગસતસહસ્સાનં અગ્ગઞ્ચ સેટ્ઠઞ્ચ મોક્ખઞ્ચ ઉત્તમઞ્ચ પવરઞ્ચ. નયિદં અઞ્ઞો કોચિ પચ્ચારહતિ અઞ્ઞત્ર તેન ભગવતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન, રઞ્ઞા વા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેના’’તિ.

સિવેય્યકદુસ્સયુગકથા નિટ્ઠિતા.

૨૦૯. સમત્તિંસવિરેચનકથા

૩૩૬. તેન ખો પન સમયેન ભગવતો કાયો દોસાભિસન્નો હોતિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘દોસાભિસન્નો ખો, આનન્દ, તથાગતસ્સ કાયો. ઇચ્છતિ તથાગતો વિરેચનં પાતુ’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન જીવકો કોમારભચ્ચો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘દોસાભિસન્નો ખો, આવુસો જીવક, તથાગતસ્સ કાયો. ઇચ્છતિ તથાગતો વિરેચનં પાતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, ભન્તે આનન્દ, ભગવતો કાયં કતિપાહં સિનેહેથા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો કાયં કતિપાહં સિનેહેત્વા યેન જીવકો કોમારભચ્ચો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘સિનિદ્ધો ખો, આવુસો જીવક, તથાગતસ્સ કાયો. યસ્સ દાનિ કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ન ખો મેતં પતિરૂપં યોહં ભગવતો ઓળારિકં વિરેચનં દદેય્ય’’ન્તિ. તીણિ ઉપ્પલહત્થાનિ નાનાભેસજ્જેહિ પરિભાવેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા એકં ઉપ્પલહત્થં ભગવતો ઉપનામેસિ – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ભગવા પઠમં ઉપ્પલહત્થં ઉપસિઙ્ઘતુ. ઇદં ભગવન્તં દસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતી’’તિ. દુતિયં ઉપ્પલહત્થં ભગવતો ઉપનામેસિ – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ભગવા દુતિયં ઉપ્પલહત્થં ઉપસિઙ્ઘતુ. ઇદં ભગવન્તં દસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતી’’તિ. તતિયં ઉપ્પલહત્થં ભગવતો ઉપનામેસિ – ‘‘ઇમં, ભન્તે, ભગવા તતિયં ઉપ્પલહત્થં ઉપસિઙ્ઘતુ. ઇદં ભગવન્તં દસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતી’’તિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતીતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ બહિ દ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મયા ખો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દિન્નં. દોસાભિસન્નો તથાગતસ્સ કાયો. ન ભગવન્તં સમત્તિંસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતિ, એકૂનત્તિંસક્ખત્તું ભગવન્તં વિરેચેસ્સતિ. અપિ ચ, ભગવા વિરિત્તો નહાયિસ્સતિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસ્સતિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘ઇધાનન્દ, જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ બહિ દ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘મયા ખો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દિન્નં. દોસાભિસન્નો તથાગતસ્સ કાયો. ન ભગવન્તં સમતિંસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતિ, એકૂનતિંસક્ખત્તું ભગવન્તં વિરેચેસ્સતિ. અપિ ચ, ભગવા વિરિત્તો નહાયિસ્સતિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસ્સતિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતી’તિ. તેન હાનન્દ, ઉણ્હોદકં પટિયાદેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા ઉણ્હોદકં પટિયાદેસિ.

અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘વિરિત્તો, ભન્તે, ભગવા’’તિ? ‘‘વિરિત્તોમ્હિ, જીવકા’’તિ. ઇધ મય્હં, ભન્તે, બહિ દ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મયા ખો ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં દિન્નં. દોસાભિસન્નો તથાગતસ્સ કાયો. ન ભગવન્તં સમત્તિંસક્ખત્તું વિરેચેસ્સતિ, એકૂનત્તિંસક્ખત્તું ભગવન્તં વિરેચેસ્સતિ. અપિ ચ, ભગવા વિરિત્તો નહાયિસ્સતિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસ્સતિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં ભવિસ્સતી’’તિ. નહાયતુ, ભન્તે, ભગવા, નહાયતુ સુગતોતિ. અથ ખો ભગવા ઉણ્હોદકં નહાયિ. નહાતં ભગવન્તં સકિં વિરેચેસિ. એવં ભગવતો સમત્તિંસાય વિરેચનં અહોસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યાવ, ભન્તે, ભગવતો કાયો પકતત્તો હોતિ, અલં [અહં તાવ યૂસપિણ્ટપાતેનાતિ (સી.), અલં યૂસપિણ્ટકેનાતિ (સ્યા.)] યૂસપિણ્ડપાતેના’’તિ.

સમત્તિંસવિરેચનકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૦. વરયાચનાકથા

૩૩૭. અથ ખો ભગવતો કાયો નચિરસ્સેવ પકતત્તો અહોસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તં સિવેય્યકં દુસ્સયુગં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એકાહં, ભન્તે, ભગવન્તં વરં યાચામી’’તિ. ‘‘અતિક્કન્તવરા ખો, જીવક, તથાગતા’’તિ. ‘‘યઞ્ચ, ભન્તે, કપ્પતિ યઞ્ચ અનવજ્જ’’ન્તિ. ‘‘વદેહિ, જીવકા’’તિ. ‘‘ભગવા, ભન્તે, પંસુકૂલિકો, ભિક્ખુસઙ્ઘો ચ. ઇદં મે, ભન્તે, સિવેય્યકં દુસ્સયુગં રઞ્ઞા પજ્જોતેન પહિતં – બહૂનં દુસ્સાનં બહૂનં દુસ્સયુગાનં બહૂનં દુસ્સયુગસતાનં બહૂનં દુસ્સયુગસહસ્સાનં બહૂનં દુસ્સયુગસતસહસ્સાનં અગ્ગઞ્ચ સેટ્ઠઞ્ચ મોક્ખઞ્ચ ઉત્તમઞ્ચ પવરઞ્ચ. પટિગ્ગણ્હાતુ મે, ભન્તે, ભગવા સિવેય્યકં દુસ્સયુગં; ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ગહપતિચીવરં અનુજાનાતૂ’’તિ. પટિગ્ગહેસિ ભગવા સિવેય્યકં દુસ્સયુગં. અથ ખો ભગવા જીવકં કોમારભચ્ચં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગહપતિચીવરં. યો ઇચ્છતિ, પંસુકૂલિકો હોતુ. યો ઇચ્છતિ, ગહપતિચીવરં સાદિયતુ. ઇતરીતરેનપાહં [પહં (સી.), ચાહં (સ્યા.)], ભિક્ખવે, સન્તુટ્ઠિં વણ્ણેમી’’તિ.

અસ્સોસું ખો રાજગહે મનુસ્સા – ‘‘ભગવતા કિર ભિક્ખૂનં ગહપતિચીવરં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ. તે ચ મનુસ્સા હટ્ઠા અહેસું ઉદગ્ગા ‘‘ઇદાનિ ખો મયં દાનાનિ દસ્સામ પુઞ્ઞાનિ કરિસ્સામ, યતો ભગવતા ભિક્ખૂનં ગહપતિચીવરં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ. એકાહેનેવ રાજગહે બહૂનિ ચીવરસહસ્સાનિ ઉપ્પજ્જિંસુ.

અસ્સોસું ખો જાનપદા મનુસ્સા – ‘‘ભગવતા કિર ભિક્ખૂનં ગહપતિચીવરં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ. તે ચ મનુસ્સા હટ્ઠા અહેસું ઉદગ્ગા – ‘‘ઇદાનિ ખો મયં દાનાનિ દસ્સામ પુઞ્ઞાનિ કરિસ્સામ, યતો ભગવતા ભિક્ખૂનં ગહપતિચીવરં અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ. જનપદેપિ એકાહેનેવ બહૂનિ ચીવરસહસ્સાનિ ઉપ્પજ્જિંસુ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ પાવારો ઉપ્પન્નો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાવારન્તિ.

કોસેય્યપાવારો ઉપ્પન્નો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કોસેય્યપાવારન્તિ.

કોજવં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કોજવન્તિ.

વરયાચનાકથા નિટ્ઠિતા.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૨૧૧. કમ્બલાનુજાનનાદિકથા

૩૩૮. તેન ખો પન સમયેન કાસિરાજા જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ અડ્ઢકાસિકં કમ્બલં પાહેસિ ઉપડ્ઢકાસિનં ખમમાનં. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તં અડ્ઢકાસિકં કમ્બલં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જીવકો કોમારભચ્ચો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અયં મે, ભન્તે, અડ્ઢકાસિકો કમ્બલો કાસિરઞ્ઞા પહિતો ઉપડ્ઢકાસિનં ખમમાનો. પટિગ્ગણ્હાતુ મે, ભન્તે, ભગવા કમ્બલં, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. પટિગ્ગહેસિ ભગવા કમ્બલં. અથ ખો ભગવા જીવકં કોમારભચ્ચં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ…પે… પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કમ્બલ’’ન્તિ.

૩૩૯. તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ઉચ્ચાવચાનિ ચીવરાનિ ઉપ્પન્નાનિ હોન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કિં નુ ખો ભગવતા ચીવરં અનુઞ્ઞાતં, કિં અનનુઞ્ઞાત’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, છ ચીવરાનિ – ખોમં કપ્પાસિકં કોસેય્યં કમ્બલં સાણં ભઙ્ગન્તિ.

૩૪૦. તેન ખો પન સમયેન યે તે ભિક્ખૂ ગહપતિચીવરં સાદિયન્તિ તે કુક્કુચ્ચાયન્તા પંસુકૂલં ન સાદિયન્તિ – એકંયેવ ભગવતા ચીવરં અનુઞ્ઞાતં, ન દ્વેતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગહપતિચીવરં સાદિયન્તેન પંસુકૂલમ્પિ સાદિયિતું; તદુભયેનપાહં, ભિક્ખવે, સન્તુટ્ઠિં વણ્ણેમીતિ.

કમ્બલાનુજાનનાદિકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૨. પંસુકૂલપરિયેસનકથા

૩૪૧. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. એકચ્ચે ભિક્ખૂ સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય, એકચ્ચે ભિક્ખૂ નાગમેસું. યે તે ભિક્ખૂ સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય તે પંસુકૂલાનિ લભિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ નાગમેસું તે એવમાહંસુ – ‘‘અમ્હાકમ્પિ, આવુસો, ભાગં દેથા’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ન મયં, આવુસો, તુમ્હાકં ભાગં દસ્સામ. કિસ્સ તુમ્હે નાગમિત્થા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નાગમેન્તાનં નાકામા ભાગં દાતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. એકચ્ચે ભિક્ખૂ સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય, એકચ્ચે ભિક્ખૂ આગમેસું. યે તે ભિક્ખૂ સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય તે પંસુકૂલાનિ લભિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ આગમેસું તે એવમાહંસુ – ‘‘અમ્હાકમ્પિ, આવુસો, ભાગં દેથા’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ન મયં, આવુસો, તુમ્હાકં ભાગં દસ્સામ. કિસ્સ તુમ્હે ન ઓક્કમિત્થા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આગમેન્તાનં અકામા ભાગં દાતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. એકચ્ચે ભિક્ખૂ પઠમં સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય, એકચ્ચે ભિક્ખૂ પચ્છા ઓક્કમિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ પઠમં સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય તે પંસુકૂલાનિ લભિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ પચ્છા ઓક્કમિંસુ તે ન લભિંસુ. તે એવમાહંસુ – ‘‘અમ્હાકમ્પિ, આવુસો, ભાગં દેથા’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ન મયં, આવુસો, તુમ્હાકં ભાગં દસ્સામ. કિસ્સ તુમ્હે પચ્છા ઓક્કમિત્થા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પચ્છા ઓક્કન્તાનં નાકામા ભાગં દાતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. તે સદિસા સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય. એકચ્ચે ભિક્ખૂ પંસુકૂલાનિ લભિંસુ, એકચ્ચે ભિક્ખૂ ન લભિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ ન લભિંસુ, તે એવમાહંસુ – ‘‘અમ્હાકમ્પિ, આવુસો, ભાગં દેથા’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ન મયં, આવુસો, તુમ્હાકં ભાગં દસ્સામ. કિસ્સ તુમ્હે ન લભિત્થા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સદિસાનં ઓક્કન્તાનં અકામા ભાગં દાતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ જનપદે અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના હોન્તિ. તે કતિકં કત્વા સુસાનં ઓક્કમિંસુ પંસુકૂલાય. એકચ્ચે ભિક્ખૂ પંસુકૂલાનિ લભિંસુ, એકચ્ચે ભિક્ખૂ ન લભિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ ન લભિંસુ તે એવમાહંસુ – ‘‘અમ્હાકમ્પિ, આવુસો, ભાગં દેથા’’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘‘ન મયં, આવુસો, તુમ્હાકં ભાગં દસ્સામ. કિસ્સ તુમ્હે ન લભિત્થા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કતિકં કત્વા ઓક્કન્તાનં અકામા ભાગં દાતુન્તિ.

પંસુકૂલપરિયેસનકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૩. ચીવરપટિગ્ગાહકસમ્મુતિકથા

૩૪૨. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ચીવરં આદાય આરામં આગચ્છન્તિ. તે પટિગ્ગાહકં અલભમાના પટિહરન્તિ. ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ચીવરપટિગ્ગાહકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ગહિતાગહિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો; યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરપટિગ્ગાહકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરપટિગ્ગાહકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરપટિગ્ગાહકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ચીવરપટિગ્ગાહકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ચીવરપટિગ્ગાહકા ભિક્ખૂ ચીવરં પટિગ્ગહેત્વા તત્થેવ ઉજ્ઝિત્વા પક્કમન્તિ. ચીવરં નસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ચીવરનિદહકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, નિહિતાનિહિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો; યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરનિદહકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરનિદહકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરનિદહકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ચીવરનિદહકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

ચીવરપટિગ્ગાહકસમ્મુતિકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૪. ભણ્ડાગારસમ્મુતિઆદિકથા

૩૪૩. તેન ખો પન સમયેન ચીવરનિદહકો ભિક્ખુ મણ્ડપેપિ રુક્ખમૂલેપિ નિબ્બકોસેપિ ચીવરં નિદહતિ, ઉન્દૂરેહિપિ ઉપચિકાહિપિ ખજ્જન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભણ્ડાગારં સમ્મન્નિતું, યં સઙ્ઘો આકઙ્ખતિ વિહારં વા અડ્ઢયોગં વા પાસાદં વા હમ્મિયં વા ગુહં વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં વિહારં ભણ્ડાગારં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં વિહારં ભણ્ડાગારં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ વિહારસ્સ ભણ્ડાગારસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો વિહારો ભણ્ડાગારં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડાગારે ચીવરં અગુત્તં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ભણ્ડાગારિકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ગુત્તાગુત્તઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો; યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ભણ્ડાગારિકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ભણ્ડાગારિકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ભણ્ડાગારિકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ભણ્ડાગારિકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભણ્ડાગારિકં વુટ્ઠાપેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, ભણ્ડાગારિકો વુટ્ઠાપેતબ્બો. યો વુટ્ઠાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડાગારે ચીવરં ઉસ્સન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સમ્મુખીભૂતેન સઙ્ઘેન ભાજેતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘો ચીવરં ભાજેન્તો કોલાહલં અકાસિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ચીવરભાજકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ભાજિતાભાજિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો; યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરભાજકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરભાજકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરભાજકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ચીવરભાજકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

અથ ખો ચીવરભાજકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કથં નુ ખો ચીવરં ભાજેતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઠમં ઉચ્ચિનિત્વા તુલયિત્વા વણ્ણાવણ્ણં કત્વા ભિક્ખૂ ગણેત્વા વગ્ગં બન્ધિત્વા ચીવરપટિવીસં ઠપેતુન્તિ.

અથ ખો ચીવરભાજકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કથં નુ ખો સામણેરાનં ચીવરપટિવીસો દાતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સામણેરાનં ઉપડ્ઢપટિવીસં દાતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સકેન ભાગેન ઉત્તરિતુકામો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉત્તરન્તસ્સ સકં ભાગં દાતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અતિરેકભાગેન ઉત્તરિતુકામો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અનુક્ખેપે દિન્ને અતિરેકભાગં દાતુન્તિ.

અથ ખો ચીવરભાજકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કથં નુ ખો ચીવરપટિવીસો દાતબ્બો, આગતપટિપાટિયા [આગતાગતપટિપાટિયા (ક.)] નુ ખો ઉદાહુ યથાવુડ્ઢ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વિકલકે તોસેત્વા કુસપાતં કાતુન્તિ.

ભણ્ડાગારસમ્મુતિઆદિકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૫. ચીવરરજનકથા

૩૪૪. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ છકણેનપિ પણ્ડુમત્તિકાયપિ ચીવરં રજન્તિ. ચીવરં દુબ્બણ્ણં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, છ રજનાનિ – મૂલરજનં, ખન્ધરજનં, તચરજનં, પત્તરજનં, પુપ્ફરજનં, ફલરજનન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સીતુદકાય [સીતુન્દિકાય (સી.), સીતૂદકાય (સ્યા.)] ચીવરં રજન્તિ. ચીવરં દુગ્ગન્ધં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, રજનં પચિતું ચુલ્લં રજનકુમ્ભિન્તિ. રજનં ઉત્તરિયતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉત્તરાળુમ્પં [ઉત્તરાળુપં (યોજના), ઉત્તરાળુપં (સ્યા.)] બન્ધિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ન જાનન્તિ રજનં પક્કં વા અપક્કં વા. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકે વા નખપિટ્ઠિકાય વા થેવકં દાતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ રજનં ઓરોપેન્તા કુમ્ભિં આવિઞ્છન્તિ [આવિઞ્જન્તિ (સી.), આવટ્ટન્તિ (સ્યા.)]. કુમ્ભી ભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, રજનુળુઙ્કં [રજનાળુઙ્કં (યોજના)] દણ્ડકથાલકન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂનં રજનભાજનં ન સંવિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, રજનકોલમ્બં રજનઘટન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પાતિયાપિ પત્તેપિ ચીવરં ઓમદ્દન્તિ. ચીવરં પરિભિજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, રજનદોણિકન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ છમાય ચીવરં પત્થરન્તિ. ચીવરં પંસુકિતં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિણસન્થારકન્તિ.

તિણસન્થારકો ઉપચિકાહિ ખજ્જતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચીવરવંસં ચીવરરજ્જુન્તિ.

મજ્ઝેન લગ્ગેન્તિ. રજનં ઉભતો ગલતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કણ્ણે બન્ધિતુન્તિ.

કણ્ણો જીરતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કણ્ણસુત્તકન્તિ.

રજનં એકતો ગલતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સમ્પરિવત્તકં સમ્પરિવત્તકં રજેતું, ન ચ અચ્છિન્ને થેવે પક્કમિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ચીવરં પત્થિન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉદકે ઓસારેતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ચીવરં ફરુસં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાણિના આકોટેતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અચ્છિન્નકાનિ ચીવરાનિ ધારેન્તિ દન્તકાસાવાનિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – સેય્યથાપિ નામ [સેય્યથાપિ (?)] ગિહી કામભોગિનોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, અચ્છિન્નકાનિ ચીવરાનિ ધારેતબ્બાનિ. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

ચીવરરજનકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૬. છિન્નકચીવરાનુજાનના

૩૪૫. અથ ખો ભગવા રાજગહે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન દક્ખિણાગિરિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અદ્દસા ખો ભગવા મગધખેત્તં અચ્છિબદ્ધં [અચ્ચિબદ્ધં (સી. સ્યા.), અચ્છિબન્ધં (ક.)] પાળિબદ્ધં મરિયાદબદ્ધં સિઙ્ઘાટકબદ્ધં, દિસ્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સસિ નો ત્વં, આનન્દ, મગધખેત્તં અચ્છિબદ્ધં પાળિબદ્ધં મરિયાદબદ્ધં સિઙ્ઘાટકબદ્ધ’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ. ‘‘ઉસ્સહસિ ત્વં, આનન્દ, ભિક્ખૂનં એવરૂપાનિ ચીવરાનિ સંવિદહિતુ’’ન્તિ? ‘‘ઉસ્સહામિ, ભગવા’’તિ. અથ ખો ભગવા દક્ખિણાગિરિસ્મિં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા પુનદેવ રાજગહં પચ્ચાગઞ્છિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં ચીવરાનિ સંવિદહિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પસ્સતુ મે [પસ્સથ તુમ્હે (ક.)], ભન્તે, ભગવા ચીવરાનિ સંવિદહિતાની’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પણ્ડિતો, ભિક્ખવે, આનન્દો; મહાપઞ્ઞો, ભિક્ખવે, આનન્દો; યત્ર હિ નામ મયા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનિસ્સતિ, કુસિમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, અડ્ઢકુસિમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, મણ્ડલમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, અડ્ઢમણ્ડલમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, વિવટ્ટમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, અનુવિવટ્ટમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, ગીવેય્યકમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, જઙ્ઘેય્યકમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, બાહન્તમ્પિ નામ કરિસ્સતિ, છિન્નકં ભવિસ્સતિ, સત્થલૂખં સમણસારુપ્પં પચ્ચત્થિકાનઞ્ચ અનભિચ્છિતં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, છિન્નકં સઙ્ઘાટિં છિન્નકં ઉત્તરાસઙ્ગં છિન્નકં અન્તરવાસક’’ન્તિ.

છિન્નકચીવરાનુજાનના નિટ્ઠિતા.

૨૧૭. તિચીવરાનુજાનના

૩૪૬. અથ ખો ભગવા રાજગહે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન વેસાલી તેન ચારિકં પક્કામિ. અદ્દસ ખો ભગવા અન્તરા ચ રાજગહં અન્તરા ચ વેસાલિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો સમ્બહુલે ભિક્ખૂ ચીવરેહિ ઉબ્ભણ્ડિતે [ઉબ્ભણ્ડીકતે (સ્યા.)] સીસેપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા ખન્ધેપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા કટિયાપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા આગચ્છન્તે, દિસ્વાન ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘અતિલહું ખો ઇમે મોઘપુરિસા ચીવરે બાહુલ્લાય આવત્તા. યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ચીવરે સીમં બન્ધેય્યં, મરિયાદં ઠપેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ ગોતમકે ચેતિયે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા સીતાસુ હેમન્તિકાસુ રત્તીસુ અન્તરટ્ઠકાસુ હિમપાતસમયે રત્તિં અજ્ઝોકાસે એકચીવરો નિસીદિ. ન ભગવન્તં સીતં અહોસિ. નિક્ખન્તે પઠમે યામે સીતં ભગવન્તં અહોસિ. દુતિયં ભગવા ચીવરં પારુપિ. ન ભગવન્તં સીતં અહોસિ. નિક્ખન્તે મજ્ઝિમે યામે સીતં ભગવન્તં અહોસિ. તતિયં ભગવા ચીવરં પારુપિ. ન ભગવન્તં સીતં અહોસિ. નિક્ખન્તે પચ્છિમે યામે ઉદ્ધસ્તે અરુણે નન્દિમુખિયા રત્તિયા સીતં ભગવન્તં અહોસિ. ચતુત્થં ભગવા ચીવરં પારુપિ. ન ભગવન્તં સીતં અહોસિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘યેપિ ખો તે કુલપુત્તા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે સીતાલુકા સીતભીરુકા તેપિ સક્કોન્તિ તિચીવરેન યાપેતું. યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ચીવરે સીમં બન્ધેય્યં, મરિયાદં ઠપેય્યં, તિચીવરં અનુજાનેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇધાહં, ભિક્ખવે, અન્તરા ચ રાજગહં અન્તરા ચ વેસાલિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો અદ્દસં સમ્બહુલે ભિક્ખૂ ચીવરેહિ ઉબ્ભણ્ડિતે સીસેપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા ખન્ધેપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા કટિયાપિ ચીવરભિસિં કરિત્વા આગચ્છન્તે, દિસ્વાન મે એતદહોસિ – ‘અતિલહું ખો ઇમે મોઘપુરિસા ચીવરે બાહુલ્લાય આવત્તા. યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ચીવરે સીમં બન્ધેય્યં, મરિયાદં ઠપેય્ય’ન્તિ. ઇધાહં, ભિક્ખવે, સીતાસુ હેમન્તિકાસુ રત્તીસુ અન્તરટ્ઠકાસુ હિમપાતસમયે રત્તિં અજ્ઝોકાસે એકચીવરો નિસીદિં. ન મં સીતં અહોસિ. નિક્ખન્તે પઠમે યામે સીતં મં અહોસિ. દુતિયાહં ચીવરં પારુપિં. ન મં સીતં અહોસિ. નિક્ખન્તે મજ્ઝિમે યામે સીતં મં અહોસિ. તતિયાહં ચીવરં પારુપિં. ન મં સીતં અહોસિ. નિક્ખન્તે પચ્છિમે યામે ઉદ્ધસ્તે અરુણે નન્દિમુખિયા રત્તિયા સીતં મં અહોસિ. ચતુત્થાહં ચીવરં પારુપિં. ન મં સીતં અહોસિ. તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘‘યેપિ ખો તે કુલપુત્તા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે સીતાલુકા સીતભીરુકા તેપિ સક્કોન્તિ તિચીવરેન યાપેતું. યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ચીવરે સીમં બન્ધેય્યં, મરિયાદં ઠપેય્યં, તિચીવરં અનુજાનેય્ય’ન્તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં – દિગુણં સઙ્ઘાટિં, એકચ્ચિયં ઉત્તરાસઙ્ગં, એકચ્ચિયં અન્તરવાસક’’ન્તિ.

તિચીવરાનુજાનના નિટ્ઠિતા.

૨૧૮. અતિરેકચીવરકથા

૩૪૭. [પારા. ૪૬૧] તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભગવતા તિચીવરં અનુઞ્ઞાતન્તિ અઞ્ઞેનેવ તિચીવરેન ગામં પવિસન્તિ, અઞ્ઞેન તિચીવરેન આરામે અચ્છન્તિ, અઞ્ઞેન તિચીવરેન નહાનં ઓતરન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અતિરેકચીવરં ધારેસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બં. યો ધારેય્ય, યથાધમ્મો કારેતબ્બો’’તિ.

[પારા. ૪૬૧] તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો આનન્દસ્સ અતિરેકચીવરં ઉપ્પન્નં હોતિ. આયસ્મા ચ આનન્દો તં ચીવરં આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દાતુકામો હોતિ. આયસ્મા ચ સારિપુત્તો સાકેતે વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં ‘ન અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બ’ન્તિ. ઇદઞ્ચ મે અતિરેકચીવરં ઉપ્પન્નં. અહઞ્ચિમં ચીવરં આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દાતુકામો. આયસ્મા ચ સારિપુત્તો સાકેતે વિહરતિ. કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કીવચિરં પનાનન્દ, સારિપુત્તો આગચ્છિસ્સતી’’તિ? ‘‘નવમં વા, ભગવા, દિવસં, દસમં વા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂનં અતિરેકચીવરં ઉપ્પન્નં હોતિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કથં નુ ખો અમ્હેહિ અતિરેકચીવરે પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અતિરેકચીવરં વિકપ્પેતુન્તિ.

૩૪૮. અથ ખો ભગવા વેસાલિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન બારાણસી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન બારાણસી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા બારાણસિયં વિહરતિ ઇસિપતને મિગદાયે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરવાસકો છિદ્દો હોતિ. અથ ખો તસ્સ ભિક્ખુનો એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા તિચીવરં અનુઞ્ઞાતં – દિગુણા સઙ્ઘાટિ, એકચ્ચિયો ઉત્તરાસઙ્ગો, એકચ્ચિયો અન્તરવાસકો. અયઞ્ચ મે અન્તરવાસકો છિદ્દો. યંનૂનાહં અગ્ગળં અચ્છુપેય્યં, સમન્તતો દુપટ્ટં ભવિસ્સતિ, મજ્ઝે એકચ્ચિય’’ન્તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ અગ્ગળં અચ્છુપેસિ. અદ્દસા ખો ભગવા સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો તં ભિક્ખું અગ્ગળં અચ્છુપેન્તં [અચ્છુપન્તં (ક.)], દિસ્વાન યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિં ત્વં, ભિક્ખુ, કરોસી’’તિ? ‘‘અગ્ગળં, ભગવા, અચ્છુપેમી’’તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ; સાધુ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, અગ્ગળં અચ્છુપેસી’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અહતાનં દુસ્સાનં અહતકપ્પાનં દિગુણં સઙ્ઘાટિં, એકચ્ચિયં ઉત્તરાસઙ્ગં, એકચ્ચિયં અન્તરવાસકં; ઉતુદ્ધટાનં દુસ્સાનં ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં, દિગુણં ઉત્તરાસઙ્ગં, દિગુણં અન્તરવાસકં; પંસુકૂલે યાવદત્થં; પાપણિકે ઉસ્સાહો કરણીયો. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અગ્ગળં તુન્નં ઓવટ્ટિકં કણ્ડુસકં દળ્હીકમ્મ’’ન્તિ.

અતિરેકચીવરકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૯. વિસાખાવત્થુ

૩૪૯. અથ ખો ભગવા બારાણસિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન સાવત્થિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન સાવત્થિ તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો વિસાખં મિગારમાતરં ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા, ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા, ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

તેન ખો પન સમયેન તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન ચાતુદ્દીપિકો મહામેઘો પાવસ્સિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘યથા, ભિક્ખવે, જેતવને વસ્સતિ એવં ચતૂસુ દીપેસુ વસ્સતિ. ઓવસ્સાપેથ, ભિક્ખવે, કાયં. અયં પચ્છિમકો ચાતુદ્દીપિકો મહામેઘો’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા નિક્ખિત્તચીવરા કાયં ઓવસ્સાપેન્તિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા દાસિં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, જે. આરામં ગન્ત્વા કાલં આરોચેહિ – કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ ખો સા દાસી વિસાખાય મિગારમાતુયા પટિસ્સુણિત્વા આરામં ગન્ત્વા અદ્દસ ભિક્ખૂ નિક્ખિત્તચીવરે કાયં ઓવસ્સાપેન્તે, દિસ્વાન ‘નત્થિ આરામે ભિક્ખૂ, આજીવકા કાયં ઓવસ્સાપેન્તી’તિ યેન વિસાખા મિગારમાતા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વિસાખં મિગારમાતરં એતદવોચ – ‘‘નત્થય્યે, આરામે ભિક્ખૂ, આજીવકા કાયં ઓવસ્સાપેન્તી’’તિ. અથ ખો વિસાખાય મિગારમાતુયા પણ્ડિતાય વિયત્તાય મેધાવિનિયા એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો અય્યા નિક્ખિત્તચીવરા કાયં ઓવસ્સાપેન્તિ. સાયં બાલા મઞ્ઞિત્થ – નત્થિ આરામે ભિક્ખૂ, આજીવકા કાયં ઓવસ્સાપેન્તી’’તિ, પુન દાસિં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, જે. આરામં ગન્ત્વા કાલં આરોચેહિ – કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ગત્તાનિ સીતિં કરિત્વા [સીતીકરિત્વા (સ્યા.)] કલ્લકાયા ચીવરાનિ ગહેત્વા યથાવિહારં પવિસિંસુ. અથ ખો સા દાસી આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂ અપસ્સન્તી ‘નત્થિ આરામે ભિક્ખૂ, સુઞ્ઞો આરામો’તિ યેન વિસાખા મિગારમાતા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વિસાખં મિગારમાતરં એતદવોચ – ‘‘નત્થય્યે, આરામે ભિક્ખૂ, સુઞ્ઞો આરામો’’તિ. અથ ખો વિસાખાય મિગારમાતુયા પણ્ડિતાય વિયત્તાય મેધાવિનિયા એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો અય્યા ગત્તાનિ સીતિં કરિત્વા કલ્લકાયા ચીવરાનિ ગહેત્વા યથાવિહારં પવિટ્ઠા. સાયં બાલા મઞ્ઞિત્થ – નત્થિ આરામે ભિક્ખૂ, સુઞ્ઞો આરામો’’તિ, પુન દાસિં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, જે. આરામં ગન્ત્વા કાલં આરોચેહિ – કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.

૩૫૦. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘સન્દહથ [સન્નહથ (સી. સ્યા.)], ભિક્ખવે, પત્તચીવરં; કાલો ભત્તસ્સા’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમ્મિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – જેતવને અન્તરહિતો વિસાખાય મિગારમાતુયા કોટ્ઠકે પાતુરહોસિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા – ‘‘અચ્છરિયં વત ભો! અબ્ભુતં વત ભો! તથાગતસ્સ મહિદ્ધિકતા મહાનુભાવતા, યત્ર હિ નામ જણ્ણુકમત્તેસુપિ ઓઘેસુ પવત્તમાનેસુ, કટિમત્તેસુપિ ઓઘેસુ પવત્તમાનેસુ, ન હિ નામ એકભિક્ખુસ્સપિ [પવત્તમાનેસુ ન એકભિક્ખુસ્સપિ (?)] પાદા વા ચીવરાનિ વા અલ્લાનિ ભવિસ્સન્તી’’તિ – હટ્ઠા ઉદગ્ગા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેત્વા સમ્પવારેત્વા ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અટ્ઠાહં, ભન્તે, ભગવન્તં વરાનિ યાચામી’’તિ. ‘‘અતિક્કન્તવરા ખો, વિસાખે, તથાગતા’’તિ. ‘‘યાનિ ચ, ભન્તે, કપ્પિયાનિ યાનિ ચ અનવજ્જાની’’તિ. ‘‘વદેહિ, વિસાખે’’તિ. ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં વસ્સિકસાટિકં દાતું, આગન્તુકભત્તં દાતું, ગમિકભત્તં દાતું, ગિલાનભત્તં દાતું, ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તં દાતું, ગિલાનભેસજ્જં દાતું, ધુવયાગું દાતું, ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ ઉદકસાટિકં દાતુ’’ન્તિ. ‘‘કિં પન ત્વં, વિસાખે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના તથાગતં અટ્ઠ વરાનિ યાચસી’’તિ?

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, દાસિં આણાપેસિં – ‘ગચ્છ, જે. આરામં ગન્ત્વા કાલં આરોચેહિ – કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’’ન્તિ. અથ ખો સા, ભન્તે, દાસી આરામં ગન્ત્વા અદ્દસ ભિક્ખૂ નિક્ખિત્તચીવરે કાયં ઓવસ્સાપેન્તે, દિસ્વાન ‘‘નત્થિ આરામે ભિક્ખૂ, આજીવકા કાયં ઓવસ્સાપેન્તી’’તિ યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં એતદવોચ – ‘‘નત્થય્યે, આરામે ભિક્ખૂ, આજીવકા કાયં ઓવસ્સાપેન્તી’’તિ. અસુચિ, ભન્તે, નગ્ગિયં જેગુચ્છં પટિકૂલં. ઇમાહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં વસ્સિકસાટિકં દાતું.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, આગન્તુકો ભિક્ખુ ન વીથિકુસલો ન ગોચરકુસલો કિલન્તો પિણ્ડાય ચરતિ. સો મે આગન્તુકભત્તં ભુઞ્જિત્વા વીથિકુસલો ગોચરકુસલો અકિલન્તો પિણ્ડાય ચરિસ્સતિ. ઇમાહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં આગન્તુકભત્તં દાતું.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ગમિકો ભિક્ખુ અત્તનો ભત્તં પરિયેસમાનો સત્થા વા વિહાયિસ્સતિ, યત્થ વા વાસં ગન્તુકામો ભવિસ્સતિ તત્થ વિકાલે ઉપગચ્છિસ્સતિ, કિલન્તો અદ્ધાનં ગમિસ્સતિ. સો મે ગમિકભત્તં ભુઞ્જિત્વા સત્થા ન વિહાયિસ્સતિ, યત્થ વાસં ગન્તુકામો ભવિસ્સતિ તત્થ કાલે ઉપગચ્છિસ્સતિ, અકિલન્તો અદ્ધાનં ગમિસ્સતિ. ઇમાહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં ગમિકભત્તં દાતું.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ અલભન્તસ્સ આબાધો વા અભિવડ્ઢિસ્સતિ, કાલંકિરિયા વા ભવિસ્સતિ. તસ્સ મે ગિલાનભત્તં ભુત્તસ્સ આબાધો ન અભિવડ્ઢિસ્સતિ, કાલંકિરિયા ન ભવિસ્સતિ. ઇમાહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં ગિલાનભત્તં દાતું. ‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ગિલાનુપટ્ઠાકો ભિક્ખુ અત્તનો ભત્તં પરિયેસમાનો ગિલાનસ્સ ઉસ્સૂરે ભત્તં નીહરિસ્સતિ, ભત્તચ્છેદં કરિસ્સતિ. સો મે ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તં ભુઞ્જિત્વા ગિલાનસ્સ કાલેન ભત્તં નીહરિસ્સતિ, ભત્તચ્છેદં ન કરિસ્સતિ. ઇમાહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તં દાતું.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ અલભન્તસ્સ આબાધો વા અભિવડ્ઢિસ્સતિ, કાલંકિરિયા વા ભવિસ્સતિ. તસ્સ મે ગિલાનભેસજ્જં પરિભુત્તસ્સ આબાધો ન અભિવડ્ઢિસ્સતિ, કાલંકિરિયા ન ભવિસ્સતિ. ઇમાહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં ગિલાનભેસજ્જં દાતું.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવતા અન્ધકવિન્દે દસાનિસંસે સમ્પસ્સમાનેન યાગુ અનુઞ્ઞાતા. ત્યાહં, ભન્તે, આનિસંસે સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ સઙ્ઘસ્સ યાવજીવં ધુવયાગું દાતું.

‘‘ઇધ, ભન્તે, ભિક્ખુનિયો અચિરવતિયા નદિયા વેસિયાહિ સદ્ધિં નગ્ગા એકતિત્થે નહાયન્તિ. તા, ભન્તે, વેસિયા ભિક્ખુનિયો ઉપ્પણ્ડેસું – ‘કિં નુ ખો નામ તુમ્હાકં, અય્યે, દહરાનં [દહરાનં દહરાનં (સી.)] બ્રહ્મચરિયં ચિણ્ણેન, નનુ નામ કામા પરિભુઞ્જિતબ્બા; યદા જિણ્ણા ભવિસ્સથ તદા બ્રહ્મચરિયં ચરિસ્સથ. એવં તુમ્હાકં ઉભો અત્થા પરિગ્ગહિતા ભવિસ્સન્તી’તિ. તા, ભન્તે, ભિક્ખુનિયો વેસિયાહિ ઉપ્પણ્ડિયમાના મઙ્કૂ અહેસું. અસુચિ, ભન્તે, માતુગામસ્સ નગ્ગિયં જેગુચ્છં પટિકૂલં. ઇમાહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાના ઇચ્છામિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ યાવજીવં ઉદકસાટિકં દાતુ’’ન્તિ.

૩૫૧. ‘‘કિં પન ત્વં, વિસાખે, આનિસંસં સમ્પસ્સમાના તથાગતં અટ્ઠ વરાનિ યાચસી’’તિ? ‘‘ઇધ, ભન્તે, દિસાસુ વસ્સંવુટ્ઠા ભિક્ખૂ સાવત્થિં આગચ્છિસ્સન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય. તે ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છિસ્સન્તિ – ‘ઇત્થન્નામો, ભન્તે, ભિક્ખુ કાલઙ્કતો, તસ્સ કા ગતિ કો અભિસમ્પરાયો’તિ? તં ભગવા બ્યાકરિસ્સતિ સોતાપત્તિફલે વા સકદાગામિફલે વા અનાગામિફલે વા અરહત્તે વા. ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છિસ્સામિ – ‘આગતપુબ્બા નુ ખો, ભન્તે, તેન અય્યેન સાવત્થી’તિ? સચે મે વક્ખન્તિ – ‘આગતપુબ્બા તેન ભિક્ખુના સાવત્થી’તિ નિટ્ઠમેત્થ ગચ્છિસ્સામિ – નિસ્સંસયં મે પરિભુત્તં તેન અય્યેન વસ્સિકસાટિકા વા આગન્તુકભત્તં વા ગમિકભત્તં વા ગિલાનભત્તં વા ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તં વા ગિલાનભેસજ્જં વા ધુવયાગુ વાતિ. તસ્સા મે તદનુસ્સરન્તિયા પામુજ્જં જાયિસ્સતિ, પમુદિતાય પીતિ જાયિસ્સતિ, પીતિમનાય કાયો પસ્સમ્ભિસ્સતિ, પસ્સદ્ધકાયા સુખં વેદિયિસ્સામિ, સુખિનિયા ચિત્તં સમાધિયિસ્સતિ. સા મે ભવિસ્સતિ ઇન્દ્રિયભાવના બલભાવના બોજ્ઝઙ્ગભાવના. ઇમાહં, ભન્તે, આનિસંસં સમ્પસ્સમાના તથાગતં અટ્ઠ વરાનિ યાચામી’’તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, વિસાખે; સાધુ ખો ત્વં, વિસાખે, ઇમં આનિસંસં સમ્પસ્સમાના તથાગતં અટ્ઠ વરાનિ યાચસિ. અનુજાનામિ તે, વિસાખે, અટ્ઠ વરાની’’તિ. અથ ખો ભગવા વિસાખં મિગારમાતરં ઇમાહિ ગાથાહિ અનુમોદિ –

‘‘યા અન્નપાનં દદતિપ્પમોદિતા;

સીલૂપપન્ના સુગતસ્સ સાવિકા;

દદાતિ દાનં અભિભુય્ય મચ્છરં;

સોવગ્ગિકં સોકનુદં સુખાવહં.

‘‘દિબ્બં સા લભતે આયું [દિબ્બં બલં સા લભતે ચ આયું (સી. સ્યા.)];

આગમ્મ મગ્ગં વિરજં અનઙ્ગણં;

સા પુઞ્ઞકામા સુખિની અનામયા;

સગ્ગમ્હિ કાયમ્હિ ચિરં પમોદતી’’તિ.

૩૫૨. અથ ખો ભગવા વિસાખં મિગારમાતરં ઇમાહિ ગાથાહિ અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વસ્સિકસાટિકં, આગન્તુકભત્તં, ગમિકભત્તં, ગિલાનભત્તં, ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તં, ગિલાનભેસજ્જં, ધુવયાગું, ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ ઉદકસાટિક’’ન્તિ.

વિસાખાવત્થુ નિટ્ઠિતં.

વિસાખાભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૨૨૦. નિસીદનાદિઅનુજાનના

૩૫૩. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પણીતાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા મુટ્ઠસ્સતી અસમ્પજાના નિદ્દં ઓક્કમન્તિ. તેસં મુટ્ઠસ્સતીનં અસમ્પજાનાનં નિદ્દં ઓક્કમન્તાનં સુપિનન્તેન અસુચિ મુચ્ચતિ, સેનાસનં અસુચિના મક્ખિયતિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મતા આનન્દેન પચ્છાસમણેન સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો અદ્દસ સેનાસનં અસુચિના મક્ખિતં, દિસ્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં એતં, આનન્દ, સેનાસનં મક્ખિત’’ન્તિ? ‘‘એતરહિ, ભન્તે, ભિક્ખૂ પણીતાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા મુટ્ઠસ્સતી અસમ્પજાના નિદ્દં ઓક્કમન્તિ. તેસં મુટ્ઠસ્સતીનં અસમ્પજાનાનં નિદ્દં ઓક્કમન્તાનં સુપિનન્તેન અસુચિ મુચ્ચતિ; તયિદં, ભગવા, સેનાસનં અસુચિના મક્ખિત’’ન્તિ. ‘‘એવમેતં, આનન્દ, એવમેતં, આનન્દ. મુચ્ચતિ હિ, આનન્દ, મુટ્ઠસ્સતીનં અસમ્પજાનાનં નિદ્દં ઓક્કમન્તાનં સુપિનન્તેન અસુચિ. યે તે, આનન્દ, ભિક્ખૂ ઉપટ્ઠિતસ્સતી સમ્પજાના નિદ્દં ઓક્કમન્તિ, તેસં અસુચિ ન મુચ્ચતિ. યેપિ તે, આનન્દ, પુથુજ્જના કામેસુ વીતરાગા, તેસમ્પિ અસુચિ ન મુચ્ચતિ. અટ્ઠાનમેતં, આનન્દ, અનવકાસો યં અરહતો અસુચિ મુચ્ચેય્યા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇધાહં, ભિક્ખવે, આનન્દેન પચ્છાસમણેન સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો અદ્દસં સેનાસનં અસુચિના મક્ખિતં, દિસ્વાન આનન્દં આમન્તેસિં ‘કિં એતં, આનન્દ, સેનાસનં મક્ખિત’ન્તિ? ‘એતરહિ, ભન્તે, ભિક્ખૂ પણીતાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા મુટ્ઠસ્સતી અસમ્પજાના નિદ્દં ઓક્કમન્તિ. તેસં મુટ્ઠસ્સતીનં અસમ્પજાનાનં નિદ્દં ઓક્કમન્તાનં સુપિનન્તેન અસુચિ મુચ્ચતિ; તયિદં, ભગવા, સેનાસનં અસુચિના મક્ખિત’ન્તિ. ‘એવમેતં, આનન્દ, એવમેતં, આનન્દ, મુચ્ચતિ હિ, આનન્દ, મુટ્ઠસ્સતીનં અસમ્પજાનાનં નિદ્દં ઓક્કમન્તાનં સુપિનન્તેન અસુચિ. યે તે, આનન્દ, ભિક્ખૂ ઉપટ્ઠિતસ્સતી સમ્પજાના નિદ્દં ઓક્કમન્તિ, તેસં અસુચિ ન મુચ્ચતિ. યેપિ તે, આનન્દ, પુથુજ્જના કામેસુ વીતરાગા તેસમ્પિ અસુચિ ન મુચ્ચતિ. અટ્ઠાનમેતં, આનન્દ, અનવકાસો યં અરહતો અસુચિ મુચ્ચેય્યા’’’તિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમતો – દુક્ખં સુપતિ, દુક્ખં પટિબુજ્ઝતિ, પાપકં સુપિનં પસ્સતિ, દેવતા ન રક્ખન્તિ, અસુચિ મુચ્ચતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમતો.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા ઉપટ્ઠિતસ્સતિસ્સ સમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમતો – સુખં સુપતિ, સુખં પટિબુજ્ઝતિ, ન પાપકં સુપિનં પસ્સતિ, દેવતા રક્ખન્તિ, અસુચિ ન મુચ્ચતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા ઉપટ્ઠિતસ્સતિસ્સ સમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમતો.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કાયગુત્તિયા ચીવરગુત્તિયા સેનાસનગુત્તિયા નિસીદન’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અતિખુદ્દકં નિસીદનં ન સબ્બં સેનાસનં સંગોપેતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યાવમહન્તં પચ્ચત્થરણં આકઙ્ખતિ તાવમહન્તં પચ્ચત્થરણં કાતુન્તિ.

૩૫૪. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો આનન્દસ્સ ઉપજ્ઝાયસ્સ આયસ્મતો બેલટ્ઠસીસસ્સ થુલ્લકચ્છાબાધો હોતિ. તસ્સ લસિકાય ચીવરાનિ કાયે લગ્ગન્તિ. તાનિ ભિક્ખૂ ઉદકેન તેમેત્વા તેમેત્વા અપકડ્ઢન્તિ. અદ્દસા ખો ભગવા સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો તે ભિક્ખૂ તાનિ ચીવરાનિ ઉદકેન તેમેત્વા તેમેત્વા અપકડ્ઢન્તે, દિસ્વાન યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘કિં ઇમસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આબાધો’’તિ? ‘‘ઇમસ્સ, ભન્તે, આયસ્મતો થુલ્લકચ્છાબાધો. લસિકાય ચીવરાનિ કાયે લગ્ગન્તિ. તાનિ મયં ઉદકેન તેમેત્વા તેમેત્વા અપકડ્ઢામા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યસ્સ કણ્ડુ વા પિળકા વા અસ્સાવો વા થુલ્લકચ્છુ વા આબાધો કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિ’’ન્તિ.

૩૫૫. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા મુખપુઞ્છનચોળં [મુખપુઞ્જનચોળં (ક.)] આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પટિગ્ગણ્હાતુ મે, ભન્તે, ભગવા મુખપુઞ્છનચોળં, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. પટિગ્ગહેસિ ભગવા મુખપુઞ્છનચોળં. અથ ખો ભગવા વિસાખં મિગારમાતરં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મુખપુઞ્છનચોળક’’ન્તિ [મુખપુઞ્છનચોલન્તિ (સ્યા.)].

૩૫૬. તેન ખો પન સમયેન રોજો મલ્લો આયસ્મતો આનન્દસ્સ સહાયો હોતિ. રોજસ્સ મલ્લસ્સ ખોમપિલોતિકા આયસ્મતો આનન્દસ્સ હત્થે નિક્ખિત્તા હોતિ. આયસ્મતો ચ આનન્દસ્સ ખોમપિલોતિકાય અત્થો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ વિસ્સાસં ગહેતું – સન્દિટ્ઠો ચ હોતિ, સમ્ભત્તો ચ, આલપિતો ચ, જીવતિ ચ, જાનાતિ ચ, ગહિતે મે અત્તમનો ભવિસ્સતીતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઇમેહિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ વિસ્સાસં ગહેતુન્તિ.