૨૦૭. પજ્જોતરાજવત્થુ

૩૩૪. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો [ઉજ્જેનિયં રઞ્ઞો (સ્યા.)] પજ્જોતસ્સ પણ્ડુરોગાબાધો હોતિ. બહૂ મહન્તા મહન્તા દિસાપામોક્ખા વેજ્જા આગન્ત્વા નાસક્ખિંસુ અરોગં કાતું. બહું હિરઞ્ઞં આદાય અગમંસુ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘મય્હં ખો તાદિસો આબાધો, સાધુ દેવો જીવકં વેજ્જં આણાપેતુ, સો મં તિકિચ્છિસ્સતી’’તિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો જીવકં કોમારભચ્ચં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે જીવક; ઉજ્જેનિં ગન્ત્વા રાજાનં પજ્જોતં તિકિચ્છાહી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ પટિસ્સુત્વા ઉજ્જેનિં ગન્ત્વા યેન રાજા પજ્જોતો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ વિકારં સલ્લક્ખેત્વા રાજાનં પજ્જોતં એતદવોચ – ‘‘સપ્પિં દેહિ [ઇદં પદદ્વયં સી. સ્યા. પોત્થકેસુ નત્થિ], સપ્પિં દેવ, નિપ્પચિસ્સામિ. તં દેવો પિવિસ્સતી’’તિ. ‘‘અલં, ભણે જીવક, યં તે સક્કા વિના સપ્પિના અરોગં કાતું તં કરોહિ. જેગુચ્છં મે સપ્પિ, પટિકૂલ’’ન્તિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમસ્સ ખો રઞ્ઞો તાદિસો આબાધો, ન સક્કા વિના સપ્પિના અરોગં કાતું. યંનૂનાહં સપ્પિં નિપ્પચેય્યં કસાવવણ્ણં કસાવગન્ધં કસાવરસ’’ન્તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો નાનાભેસજ્જેહિ સપ્પિં નિપ્પચિ કસાવવણ્ણં કસાવગન્ધં કસાવરસં. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમસ્સ ખો રઞ્ઞો સપ્પિ પીતં પરિણામેન્તં ઉદ્દેકં દસ્સતિ. ચણ્ડોયં રાજા ઘાતાપેય્યાપિ મં. યંનૂનાહં પટિકચ્ચેવ આપુચ્છેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન રાજા પજ્જોતો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં પજ્જોતં એતદવોચ – ‘‘મયં ખો, દેવ, વેજ્જા નામ તાદિસેન મુહુત્તેન મૂલાનિ ઉદ્ધરામ ભેસજ્જાનિ સંહરામ. સાધુ દેવો વાહનાગારેસુ ચ દ્વારેસુ ચ આણાપેતુ – યેન વાહનેન જીવકો ઇચ્છતિ તેન વાહનેન ગચ્છતુ, યેન દ્વારેન ઇચ્છતિ તેન દ્વારેન ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં પવિસતૂ’’તિ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો વાહનાગારેસુ ચ દ્વારેસુ ચ આણાપેસિ – ‘‘યેન વાહનેન જીવકો ઇચ્છતિ તેન વાહનેન ગચ્છતુ, યેન દ્વારેન ઇચ્છતિ તેન દ્વારેન ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં ગચ્છતુ, યં કાલં ઇચ્છતિ તં કાલં પવિસતૂ’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ ભદ્દવતિકા નામ હત્થિનિકા પઞ્ઞાસયોજનિકા હોતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ સપ્પિં [તં સપ્પિં (સ્યા.)] ઉપનામેસિ – ‘‘કસાવં દેવો પિવતૂ’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો રાજાનં પજ્જોતં સપ્પિં પાયેત્વા હત્થિસાલં ગન્ત્વા ભદ્દવતિકાય હત્થિનિકાય નગરમ્હા નિપ્પતિ.

અથ ખો રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ તં સપ્પિ પીતં પરિણામેન્તં ઉદ્દેકં અદાસિ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો મનુસ્સે એતદવોચ – ‘‘દુટ્ઠેન, ભણે, જીવકેન સપ્પિં પાયિતોમ્હિ. તેન હિ, ભણે, જીવકં વેજ્જં વિચિનથા’’તિ. ‘‘ભદ્દવતિકાય, દેવ, હત્થિનિકાય નગરમ્હા નિપ્પતિતો’’તિ. તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ કાકો નામ દાસો સટ્ઠિયોજનિકો હોતિ, અમનુસ્સેન પટિચ્ચ જાતો. અથ ખો રાજા પજ્જોતો કાકં દાસં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે કાક, જીવકં વેજ્જં નિવત્તેહિ – રાજા તં, આચરિય, નિવત્તાપેતીતિ. એતે ખો, ભણે કાક, વેજ્જા નામ બહુમાયા. મા ચસ્સ કિઞ્ચિ પટિગ્ગહેસી’’તિ.

અથ ખો કાકો દાસો જીવકં કોમારભચ્ચં અન્તરામગ્ગે કોસમ્બિયં સમ્ભાવેસિ

પાતરાસં કરોન્તં. અથ ખો કાકો દાસો જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘રાજા તં, આચરિય, નિવત્તાપેતી’’તિ. ‘‘આગમેહિ, ભણે કાક, યાવ ભુઞ્જામ [ભુઞ્જામિ (સી. સ્યા.)]. હન્દ, ભણે કાક, ભુઞ્જસ્સૂ’’તિ. ‘‘અલં, આચરિય, રઞ્ઞામ્હિ આણત્તો – એતે ખો, ભણે કાક, વેજ્જા નામ બહુમાયા, મા ચસ્સ કિઞ્ચિ પટિગ્ગહેસી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન જીવકો કોમારભચ્ચો નખેન ભેસજ્જં ઓલુમ્પેત્વા આમલકઞ્ચ ખાદતિ પાનીયઞ્ચ પિવતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો કાકં દાસં એતદવોચ – ‘‘હન્દ, ભણે કાક, આમલકઞ્ચ ખાદ પાનીયઞ્ચ પિવસ્સૂ’’તિ. અથ ખો કાકો દાસો – અયં ખો વેજ્જો આમલકઞ્ચ ખાદતિ પાનીયઞ્ચ પિવતિ, ન અરહતિ કિઞ્ચિ પાપકં હોતુન્તિ – ઉપડ્ઢામલકઞ્ચ ખાદિ પાનીયઞ્ચ અપાયિ. તસ્સ તં ઉપડ્ઢામલકં ખાદિતં તત્થેવ નિચ્છારેસિ. અથ ખો કાકો દાસો જીવકં કોમારભચ્ચં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ મે, આચરિય, જીવિત’’ન્તિ? ‘‘મા, ભણે કાક, ભાયિ, ત્વં ચેવ અરોગો ભવિસ્સસિ રાજા ચ. ચણ્ડો સો રાજા ઘાતાપેય્યાપિ મં, તેનાહં ન નિવત્તામી’’તિ ભદ્દવતિકં હત્થિનિકં કાકસ્સ નિય્યાદેત્વા યેન રાજગહં તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘સુટ્ઠુ, ભણે જીવક, અકાસિ યમ્પિ ન નિવત્તો, ચણ્ડો સો રાજા ઘાતાપેય્યાપિ ત’’ન્તિ. અથ ખો રાજા પજ્જોતો અરોગો સમાનો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘આગચ્છતુ જીવકો, વરં દસ્સામી’’તિ. ‘‘અલં, અય્યો [દેવ (સ્યા.)], અધિકારં મે દેવો સરતૂ’’તિ.

પજ્જોતરાજવત્થુ નિટ્ઠિતં.