૨૦૨. જીવકવત્થુ

૩૨૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન વેસાલી ઇદ્ધા ચેવ હોતિ ફિતા [ફીતા (બહૂસુ)] ચ બહુજના ચ આકિણ્ણમનુસ્સા ચ સુભિક્ખા ચ; સત્ત ચ પાસાદસહસ્સાનિ સત્ત ચ પાસાદસતાનિ સત્ત ચ પાસાદા; સત્ત ચ કૂટાગારસહસ્સાનિ સત્ત ચ કૂટાગારસતાનિ સત્ત ચ કૂટાગારાનિ; સત્ત ચ આરામસહસ્સાનિ સત્ત ચ આરામસતાનિ સત્ત ચ આરામા; સત્ત ચ પોક્ખરણીસહસ્સાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણીસતાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણિયો; અમ્બપાલી ચ ગણિકા અભિરૂપા હોતિ દસ્સનીયા પાસાદિકા પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતા, પદક્ખિણા [પદક્ખા (સ્યા.)] નચ્ચે ચ ગીતે ચ વાદિતે ચ, અભિસટા અત્થિકાનં અત્થિકાનં મનુસ્સાનં પઞ્ઞાસાય ચ રત્તિં ગચ્છતિ; તાય ચ વેસાલી ભિય્યોસોમત્તાય ઉપસોભતિ. અથ ખો રાજગહકો નેગમો વેસાલિં અગમાસિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અદ્દસા ખો રાજગહકો નેગમો વેસાલિં ઇદ્ધઞ્ચેવ ફિતઞ્ચ બહુજનઞ્ચ આકિણ્ણમનુસ્સઞ્ચ સુભિક્ખઞ્ચ; સત્ત ચ પાસાદસહસ્સાનિ સત્ત ચ પાસાદસતાનિ સત્ત ચ પાસાદે; સત્ત ચ કૂટાગારસહસ્સાનિ સત્ત ચ કૂટાગારસતાનિ સત્ત ચ કૂટાગારાનિ; સત્ત ચ આરામસહસ્સાનિ સત્ત ચ આરામસતાનિ સત્ત ચ આરામે; સત્ત ચ પોક્ખરણીસહસ્સાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણીસતાનિ સત્ત ચ પોક્ખરણિયો; અમ્બપાલિઞ્ચ ગણિકં અભિરૂપં દસ્સનીયં પાસાદિકં પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતં, પદક્ખિણં [પદક્ખં (સ્યા.)] નચ્ચે ચ ગીતે ચ વાદિતે ચ, અભિસટં અત્થિકાનં અત્થિકાનં મનુસ્સાનં પઞ્ઞાસાય ચ રત્તિં ગચ્છન્તિં, તાય ચ વેસાલિં ભિય્યોસોમત્તાય ઉપસોભન્તિં.

૩૨૭. અથ ખો રાજગહકો નેગમો વેસાલિયં તં કરણીયં તીરેત્વા પુનદેવ રાજગહં પચ્ચાગઞ્છિ. યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં એતદવોચ – ‘‘વેસાલી, દેવ, ઇદ્ધા ચેવ ફિતા ચ બહુજના ચ આકિણ્ણમનુસ્સા ચ સુભિક્ખા ચ; સત્ત ચ પાસાદસહસ્સાનિ…પે… તાય ચ વેસાલી ભિય્યોસોમત્તાય ઉપસોભતિ. સાધુ, દેવ, મયમ્પિ ગણિકં વુટ્ઠાપેસ્સામા’’તિ [વુટ્ઠાપેય્યામ (ક.)]. ‘‘તેન હિ, ભણે, તાદિસિં કુમારિં જાનાથ યં તુમ્હે ગણિકં વુટ્ઠાપેય્યાથા’’તિ. તેન ખો પન સમયેન રાજગહે સાલવતી નામ કુમારી અભિરૂપા હોતિ દસ્સનીયા પાસાદિકા પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતા. અથ ખો રાજગહકો નેગમો સાલવતિં કુમારિં ગણિકં વુટ્ઠાપેસિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા નચિરસ્સેવ પદક્ખિણા અહોસિ નચ્ચે ચ ગીતે ચ વાદિતે ચ, અભિસટા અત્થિકાનં અત્થિકાનં મનુસ્સાનં પટિસતેન ચ રત્તિં ગચ્છતિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા નચિરસ્સેવ ગબ્ભિની અહોસિ. અથ ખો સાલવતિયા ગણિકાય એતદહોસિ – ‘‘ઇત્થી ખો ગબ્ભિની પુરિસાનં અમનાપા. સચે મં કોચિ જાનિસ્સતિ સાલવતી ગણિકા ગબ્ભિનીતિ, સબ્બો મે સક્કારો ભઞ્જિસ્સતિ [પરિહાયિસ્સતિ (સી. સ્યા.)]. યંનૂનાહં ગિલાનં પટિવેદેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા દોવારિકં આણાપેસિ – ‘‘મા, ભણે દોવારિક, કોચિ પુરિસો પાવિસિ. યો ચ મં પુચ્છતિ, ‘ગિલાના’તિ પટિવેદેહી’’તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ ખો સો દોવારિકો સાલવતિયા ગણિકાય પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા તસ્સ ગબ્ભસ્સ પરિપાકમન્વાય પુત્તં વિજાયિ. અથ ખો સાલવતી ગણિકા દાસિં આણાપેસિ – ‘‘હન્દ, જે, ઇમં દારકં કત્તરસુપ્પે પક્ખિપિત્વા નીહરિત્વા સઙ્કારકૂટે છડ્ડેહી’’તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ ખો સા દાસી સાલવતિયા ગણિકાય પટિસ્સુત્વા તં દારકં કત્તરસુપ્પે પક્ખિપિત્વા નીહરિત્વા સઙ્કારકૂટે છડ્ડેસિ.

૩૨૮. તેન ખો પન સમયેન અભયો નામ રાજકુમારો કાલસ્સેવ રાજુપટ્ઠાનં ગચ્છન્તો અદ્દસ તં દારકં કાકેહિ સમ્પરિકિણ્ણં, દિસ્વાન મનુસ્સે પુચ્છિ – ‘‘કિં એતં, ભણે, કાકેહિ સમ્પરિકિણ્ણ’’ન્તિ? ‘‘દારકો, દેવા’’તિ. ‘‘જીવતિ, ભણે’’તિ? ‘‘જીવતિ, દેવા’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે, તં દારકં અમ્હાકં અન્તેપુરં નેત્વા ધાતીનં દેથ પોસેતુ’’ન્તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો તે મનુસ્સા અભયસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા તં દારકં અભયસ્સ રાજકુમારસ્સ અન્તેપુરં નેત્વા ધાતીનં અદંસુ – ‘‘પોસેથા’’તિ. તસ્સ જીવતીતિ ‘જીવકો’તિ નામં અકંસુ. કુમારેન પોસાપિતોતિ ‘કોમારભચ્ચો’તિ નામં અકંસુ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો નચિરસ્સેવ વિઞ્ઞુતં પાપુણિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન અભયો રાજકુમારો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા અભયં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘કા મે, દેવ, માતા, કો પિતા’’તિ? ‘‘અહમ્પિ ખો તે, ભણે જીવક, માતરં ન જાનામિ; અપિ ચાહં તે પિતા; મયાસિ [મયાપિ (ક.)] પોસાપિતો’’તિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમાનિ ખો રાજકુલાનિ ન સુકરાનિ અસિપ્પેન ઉપજીવિતું. યંનૂનાહં સિપ્પં સિક્ખેય્ય’’ન્તિ.

૩૨૯. તેન ખો પન સમયેન તક્કસિલાયં [તક્કસીલાયં (ક.)] દિસાપામોક્ખો વેજ્જો પટિવસતિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો અભયં રાજકુમારં અનાપુચ્છા યેન તક્કસિલા તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન તક્કસિલા, યેન વેજ્જો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં વેજ્જં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, આચરિય, સિપ્પં સિક્ખિતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે જીવક, સિક્ખસ્સૂ’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો બહુઞ્ચ ગણ્હાતિ લહુઞ્ચ ગણ્હાતિ સુટ્ઠુ ચ ઉપધારેતિ, ગહિતઞ્ચસ્સ ન સમ્મુસ્સતિ [ન પમુસ્સતિ (સી. સ્યા.)]. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ સત્તન્નં વસ્સાનં અચ્ચયેન એતદહોસિ – ‘‘અહં, ખો બહુઞ્ચ ગણ્હામિ લહુઞ્ચ ગણ્હામિ સુટ્ઠુ ચ ઉપધારેમિ, ગહિતઞ્ચ મે ન સમ્મુસ્સતિ, સત્ત ચ મે વસ્સાનિ અધીયન્તસ્સ, નયિમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયતિ. કદા ઇમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયિસ્સતી’’તિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન સો વેજ્જો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તં વેજ્જં એતદવોચ – ‘‘અહં ખો, આચરિય, બહુઞ્ચ ગણ્હામિ લહુઞ્ચ ગણ્હામિ સુટ્ઠુ ચ ઉપધારેમિ, ગહિતઞ્ચ મે ન સમ્મુસ્સતિ, સત્ત ચ મે વસ્સાનિ અધીયન્તસ્સ, નયિમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયતિ. કદા ઇમસ્સ સિપ્પસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયિસ્સતી’’તિ? ‘‘તેન હિ, ભણે જીવક, ખણિત્તિં આદાય તક્કસિલાય સમન્તા યોજનં આહિણ્ડિત્વા યં કિઞ્ચિ અભેસજ્જં પસ્સેય્યાસિ તં આહરા’’તિ. ‘‘એવં, આચરિયા’’તિ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તસ્સ વેજ્જસ્સ પટિસ્સુત્વા ખણિત્તિં આદાય તક્કસિલાય સમન્તા યોજનં આહિણ્ડન્તો ન કિઞ્ચિ અભેસજ્જં અદ્દસ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો યેન સો વેજ્જો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તં વેજ્જં એતદવોચ – ‘‘આહિણ્ડન્તોમ્હિ, આચરિય, તક્કસિલાય સમન્તા યોજનં, ન કિઞ્ચિ [આહિણ્ટન્તો ન કિઞ્ચિ (ક.)] અભેસજ્જં અદ્દસ’’ન્તિ. ‘‘સુસિક્ખિતોસિ, ભણે જીવક. અલં તે એત્તકં જીવિકાયા’’તિ જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ પરિત્તં પાથેય્યં પાદાસિ. અથ ખો જીવકો કોમારભચ્ચો તં પરિત્તં પાથેય્યં આદાય યેન રાજગહં તેન પક્કામિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ તં પરિત્તં પાથેય્યં અન્તરામગ્ગે સાકેતે પરિક્ખયં અગમાસિ. અથ ખો જીવકસ્સ કોમારભચ્ચસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇમે ખો મગ્ગા કન્તારા અપ્પોદકા અપ્પભક્ખા, ન સુકરા અપાથેય્યેન ગન્તું. યંનૂનાહં પાથેય્યં પરિયેસેય્ય’’ન્તિ.

જીવકવત્થુ નિટ્ઠિતં.