૧૭૦. યાગુમધુગોળકાનુજાનના

૨૮૨. અથ ખો ભગવા બારાણસિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન અન્ધકવિન્દં તેન ચારિકં પક્કામિ, મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં, અડ્ઢતેલસેહિ ભિક્ખુસતેહિ. તેન ખો પન સમયેન જાનપદા મનુસ્સા બહું લોણમ્પિ, તેલમ્પિ, તણ્ડુલમ્પિ, ખાદનીયમ્પિ સકટેસુ આરોપેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધા હોન્તિ – યદા પટિપાટિં લભિસ્સામ તદા ભત્તં કરિસ્સામાતિ, પઞ્ચમત્તાનિ ચ વિઘાસાદસતાનિ. અથ ખો ભગવા અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન અન્ધકવિન્દં તદવસરિ. અથ ખો અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પટિપાટિં અલભન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અતીતાનિ [અધિકાનિ (સી. સ્યા.)] ખો મે દ્વે માસાનિ બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં અનુબન્ધન્તસ્સ ‘યદા પટિપાટિં લભિસ્સામિ તદા ભત્તં કરિસ્સામી’તિ, ન ચ મે પટિપાટિ લબ્ભતિ, અહઞ્ચમ્હિ એકત્તકો [એકતો (સી. સ્યા.)], બહુ ચ મે ઘરાવાસત્થો હાયતિ. યંનૂનાહં ભત્તગ્ગં ઓલોકેય્યં; યં ભત્તગ્ગે નાસ્સ, તં પટિયાદેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો ભત્તગ્ગં ઓલોકેન્તો દ્વે નાદ્દસ – યાગુઞ્ચ મધુગોળકઞ્ચ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘ઇધ મે, ભો આનન્દ, પટિપાટિં અલભન્તસ્સ એતદહોસિ ‘અતીતાનિ ખો મે દ્વે માસાનિ બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં અનુબન્ધન્તસ્સ, યદા પટિપાટિં લભિસ્સામિ તદા ભત્તં કરિસ્સામીતિ. ન ચ મે પટિપાટિ લબ્ભતિ, અહઞ્ચમ્હિ એકત્તકો, બહુ ચ મે ઘરાવાસત્થો હાયતિ. યંનૂનાહં ભત્તગ્ગં ઓલોકેય્યં; યં ભત્તગ્ગે નાસ્સ, તં પટિયાદેય્ય’ન્તિ. સો ખો અહં, ભો આનન્દ, ભત્તગ્ગં ઓલોકેન્તો દ્વે નાદ્દસં – યાગુઞ્ચ મધુગોળકઞ્ચ. સચાહં, ભો આનન્દ, પટિયાદેય્યં યાગુઞ્ચ મધુગોળકઞ્ચ, પટિગ્ગણ્હેય્ય મે ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘તેન હિ, બ્રાહ્મણ, ભગવન્તં પટિપુચ્છિસ્સામી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. તેન હાનન્દ, પટિયાદેતૂતિ. તેન હિ, બ્રાહ્મણ, પટિયાદેહીતિ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પહૂતં યાગુઞ્ચ મધુગોળકઞ્ચ પટિયાદાપેત્વા ભગવતો ઉપનામેસિ – પટિગ્ગણ્હાતુ મે ભવં ગોતમો યાગુઞ્ચ મધુગોળકઞ્ચાતિ. તેન હિ, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખૂનં દેહીતિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા ન પટિગ્ગણ્હન્તિ. પટિગ્ગણ્હથ, ભિક્ખવે, પરિભુઞ્જથાતિ. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પહૂતાય યાગુયા ચ મધુગોળકેન ચ સહત્થા સન્તપ્પેત્વા સમ્પવારેત્વા ભગવન્તં ધોતહત્થં ઓનીતપત્તપાણિં એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં બ્રાહ્મણં ભગવા એતદવોચ –

‘‘દસયિમે, બ્રાહ્મણ, આનિસંસા યાગુયા. કતમે દસ? યાગું દેન્તો આયું દેતિ, વણ્ણં દેતિ, સુખં દેતિ, બલં દેતિ, પટિભાનં દેતિ, યાગુ પીતા ખુદ્દં [ખુદં (સી. સ્યા.)] પટિહનતિ, પિપાસં વિનેતિ, વાતં અનુલોમેતિ, વત્થિં સોધેતિ, આમાવસેસં પાચેતિ – ઇમે ખો, બ્રાહ્મણ, દસાનિસંસા યાગુયા’’તિ [પચ્છિમા પઞ્ચ આનિસંસા અ. નિ. ૫.૨૦૭].

[અ. નિ. ૪.૫૮-૫૯ થોકં વિસદિસં] યો સઞ્ઞતાનં પરદત્તભોજિનં;

કાલેન સક્કચ્ચ દદાતિ યાગું;

દસસ્સ ઠાનાનિ અનુપ્પવેચ્છતિ;

આયુઞ્ચ વણ્ણઞ્ચ સુખં બલઞ્ચ.

પટિભાનમસ્સ ઉપજાયતે તતો;

ખુદ્દં પિપાસઞ્ચ બ્યપનેતિ વાતં;

સોધેતિ વત્થિં પરિણામેતિ ભુત્તં;

ભેસજ્જમેતં સુગતેન વણ્ણિતં.

તસ્મા હિ યાગું અલમેવ દાતું;

નિચ્ચં મનુસ્સેન સુખત્થિકેન;

દિબ્બાનિ વા પત્થયતા સુખાનિ;

મનુસ્સસોભગ્યતમિચ્છતા વાતિ.

અથ ખો ભગવા તં બ્રાહ્મણં ઇમાહિ ગાથાહિ અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યાગુઞ્ચ મધુગોળકઞ્ચા’’તિ.

યાગુમધુગોળકાનુજાનના નિટ્ઠિતા.