૩. તતિયભાણવારો

સઙ્ઘભેદકથા

૩૪૪. અથ ખો દેવદત્તો તદહુપોસથે ઉટ્ઠાયાસના સલાકં ગાહેસિ – ‘‘મયં, આવુસો, સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ચ વત્થૂનિ યાચિમ્હા – ‘ભગવા, ભન્તે, અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છસ્સ…પે… વીરિયારમ્ભસ્સ વણ્ણવાદી. ઇમાનિ, ભન્તે, પઞ્ચ વત્થૂનિ અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છતાય…પે… વીરિયારમ્ભાય સંવત્તન્તિ. સાધુ, ભન્તે, ભિક્ખૂ યાવજીવં આરઞ્ઞિકા અસ્સુ; યો ગામન્તં ઓસરેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય…પે… યાવજીવં મચ્છમંસં ન ખાદેય્યું; યો મચ્છમંસં ખાદેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્યા’તિ. ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ સમણો ગોતમો નાનુજાનાતિ. તે મયં ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહિ સમાદાય વત્તામ. યસ્સાયસ્મતો ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ ખમન્તિ, સો સલાકં ગણ્હાતૂ’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ નવકા ચેવ હોન્તિ અપ્પકતઞ્ઞુનો ચ. તે – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસન’ન્તિ – સલાકં ગણ્હિંસુ. અથ ખો દેવદત્તો સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ આદાય યેન ગયાસીસં તેન પક્કામિ. અથ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘દેવદત્તો, ભન્તે, સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ આદાય યેન ગયાસીસં તેન પક્કન્તો’’તિ. ‘‘ન હિ નામ તુમ્હાકં, સારિપુત્તા, તેસુ નવકેસુ ભિક્ખૂસુ કારુઞ્ઞમ્પિ ભવિસ્સતિ? ગચ્છથ તુમ્હે, સારિપુત્તા, પુરા તે ભિક્ખૂ અનયબ્યસનં આપજ્જન્તી’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના ભગવતો પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેન ગયાસીસં તેનુપસઙ્કમિંસુ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવતો અવિદૂરે રોદમાનો ઠિતો હોતિ. અથ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, ભિક્ખુ, રોદસી’’તિ? ‘‘યેપિ તે, ભન્તે, ભગવતો અગ્ગસાવકા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના તેપિ દેવદત્તસ્સ સન્તિકે ગચ્છન્તિ દેવદત્તસ્સ ધમ્મં રોચેન્તા’’તિ. ‘‘અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખુ, અનવકાસો, યં સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના દેવદત્તસ્સ ધમ્મં રોચેય્યું, અપિ ચ તે ગતા ભિક્ખૂનં સઞ્ઞત્તિયા’’તિ [ભિક્ખુસઞ્ઞત્તિયાતિ (સી. સ્યા.), ભિક્ખૂ સઞ્ઞત્તિયા (ક.)].

૩૪૫. તેન ખો પન સમયેન દેવદત્તો મહતિયા પરિસાય પરિવુત્તો ધમ્મં દેસેન્તો નિસિન્નો હોતિ. અદ્દસા ખો દેવદત્તો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને દૂરતોવ આગચ્છન્તે. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સથ, ભિક્ખવે, યાવ સ્વાક્ખાતો મયા ધમ્મો, યેપિ તે સમણસ્સ ગોતમસ્સ અગ્ગસાવકા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના તેપિ મમ સન્તિકે આગચ્છન્તિ. મમ ધમ્મં રોચેન્તા’’તિ. એવં વુત્તે કોકાલિકો દેવદત્તં એતદવોચ – ‘‘મા, આવુસો દેવદત્ત, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને વિસ્સસિ. પાપિચ્છા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો. સ્વાગતં તેસં યતો મે ધમ્મં રોચેન્તી’’તિ.

અથ ખો દેવદત્તો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ઉપડ્ઢાસનેન નિમન્તેસિ – ‘‘એહાવુસો સારિપુત્ત, ઇધ નિસીદાહી’’તિ. ‘‘અલં આવુસો’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો અઞ્ઞતરં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. આયસ્માપિ ખો મહામોગ્ગલ્લાનો અઞ્ઞતરં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ ખો દેવદત્તો બહુદેવ રત્તિં ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અજ્ઝેસિ – ‘‘વિગતથિનમિદ્ધો ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘો. પટિભાતુ તં, આવુસો સારિપુત્ત, ભિક્ખૂનં ધમ્મી કથા, પિટ્ઠિ મે આગિલાયતિ, તમહં આયમિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો દેવદત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો દેવદત્તો ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં પઞ્ઞાપેત્વા દક્ખિણેન પસ્સેન સેય્યં કપ્પેસિ. તસ્સ કિલમન્તસ્સ મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ મુહુત્તકેનેવ નિદ્દા ઓક્કમિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આદેસનાપાટિહારિયાનુસાસનિયા ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય ઓવદિ અનુસાસિ. આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઇદ્ધિપાટિહારિયાનુસાસનિયા ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય ઓવદિ અનુસાસિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં આયસ્મતા સારિપુત્તેન આદેસનાપાટિહારિયાનુસાસનિયા આયસ્મતા ચ મહામોગ્ગલ્લાનેન ઇદ્ધિપાટિહારિયાનુસાસનિયા ઓવદિયમાનાનં અનુસાસિયમાનાનં વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ગચ્છામ મયં, આવુસો, ભગવતો સન્તિકે. યો તસ્સ ભગવતો ધમ્મં રોચેસિ સો આગચ્છતૂ’’તિ. અથ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના તાનિ પઞ્ચભિક્ખુસતાનિ આદાય યેન વેળુવનં તેનુપસઙ્કમિંસુ. અથ ખો કોકાલિકો દેવદત્તં ઉટ્ઠાપેસિ – ‘‘ઉટ્ઠેહિ, આવુસો દેવદત્ત, નીતા તે ભિક્ખૂ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેહિ. નનુ ત્વં, આવુસો દેવદત્ત, મયા વુત્તો – ‘મા, આવુસો દેવદત્ત, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને વિસ્સાસિ. પાપિચ્છા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’’તિ? અથ ખો દેવદત્તસ્સ તત્થેવ ઉણ્હં લોહિતં મુખતો ઉગ્ગઞ્છિ.

અથ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિસું. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, ભેદકાનુવત્તકા ભિક્ખૂ પુન ઉપસમ્પજ્જેય્યુ’’ન્તિ. ‘‘અલં, સારિપુત્ત. મા તે રુચ્ચિ ભેદકાનુવત્તકાનં ભિક્ખૂનં પુન ઉપસમ્પદા. તેન હિ ત્વં, સારિપુત્ત, ભેદકાનુવત્તકે ભિક્ખૂ થુલ્લચ્ચયં દેસાપેહિ. કથં પન તે, સારિપુત્ત, દેવદત્તો પટિપજ્જી’’તિ? ‘‘યથેવ, ભન્તે, ભગવા બહુદેવ રત્તિં ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા મં અજ્ઝેસતિ – ‘વિગતથિનમિદ્ધો ખો, સારિપુત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘો; પટિભાતુ તં, સારિપુત્ત, ભિક્ખૂનં ધમ્મી કથા, પિટ્ઠિ મે આગિલાયતિ, તમહં આયમિસ્સામી’તિ, એવમેવ ખો, ભન્તે, દેવદત્તો પટિપજ્જી’’તિ.

૩૪૬. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, અરઞ્ઞાયતને મહાસરસી. તં નાગા ઉપનિસ્સાય વિહરિંસુ. તે તં સરસિં ઓગાહેત્વા, સોણ્ડાય ભિસમુળાલં અબ્બુહિત્વા, સુવિક્ખાલિતં વિક્ખાલેત્વા, અકદ્દમં સઙ્ખાદિત્વા, અજ્ઝોહરન્તિ. તેસં તં વણ્ણાય ચેવ હોતિ, બલાય ચ. ન ચ તતોનિદાનં મરણં વા નિગચ્છન્તિ, મરણમત્તં વા દુક્ખં. તેસંયેવ ખો પન, ભિક્ખવે, મહાનાગાનં અનુસિક્ખમાના તરુણા ભિઙ્કચ્છાપા. તે તં સરસિં ઓગાહેત્વા, સોણ્ડાય ભિસમુળાલં અબ્બુહિત્વા, ન સુવિક્ખાલિતં વિક્ખાલેત્વા, સકદ્દમં સઙ્ખાદિત્વા, અજ્ઝોહરન્તિ. તેસં તં નેવ વણ્ણાય હોતિ, ન બલાય. તતોનિદાનઞ્ચ મરણં વા નિગચ્છન્તિ, મરણમત્તં વા દુક્ખં. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, દેવદત્તો મમાનુક્રુબ્બં [મમાનુકુબ્બં (સી. સ્યા.)] કપણો મરિસ્સતીતિ.

‘‘મહાવરાહસ્સ મહિં વિક્રુબ્બતો [વિકુબ્બતો (સી. સ્યા.)], ભિસં ઘસાનસ્સ [ઘસમાનસ્સ (ક.)] નદીસુ જગ્ગતો;

ભિઙ્કોવ પઙ્કં અભિભક્ખયિત્વા, મમાનુક્રુબ્બં કપણો મરિસ્સતી’’તિ.

૩૪૭. [અ. નિ. ૮.૧૬] ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા ચ હોતિ, સાવેતા ચ, ઉગ્ગહેતા ચ, ધારેતા ચ, વિઞ્ઞાતા ચ, વિઞ્ઞાપેતા ચ, કુસલો ચ સહિતાસહિતસ્સ, નો ચ કલહકારકો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ.

[અ. નિ. ૮.૧૬] ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તો સોતા ચ હોતિ, સાવેતા ચ, ઉગ્ગહેતા ચ, ધારેતા ચ, વિઞ્ઞાતા ચ, વિઞ્ઞાપેતા ચ, કુસલો ચ સહિતાસહિતસ્સ, નો ચ કલહકારકો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો દૂતેય્યં ગન્તુમરહતીતિ.

[અ. નિ. ૮.૧૬] ‘‘યો વે ન બ્યથતિ [બ્યાધતિ (સી. સ્યા.)] પત્વા, પરિસં ઉગ્ગવાદિનિં;

ન ચ હાપેતિ વચનં, ન ચ છાદેતિ સાસનં.

‘‘અસન્દિદ્ધો ચ અક્ખાતિ [અક્ખાતા (ક.)], પુચ્છિતો ચ ન કુપ્પતિ;

સ વે તાદિસકો ભિક્ખુ, દૂતેય્યં ગન્તુમરહતી’’તિ.

૩૪૮. [અ. નિ. ૮.૭] ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો. કતમેહિ અટ્ઠહિ? લાભેન, ભિક્ખવે, અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો; અલાભેન, ભિક્ખવે…પે… યસેન, ભિક્ખવે…પે… અયસેન, ભિક્ખવે…પે… સક્કારેન, ભિક્ખવે…પે… અસક્કારેન, ભિક્ખવે…પે… પાપિચ્છતાય, ભિક્ખવે…પે… પાપમિત્તતાય ભિક્ખવે, અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો.

૩૪૯. ‘‘સાધુ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય? યં હિસ્સ, ભિક્ખવે, ઉપ્પન્નં લાભં અનભિભુય્ય વિહરતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરતો એવંસતે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. યં હિસ્સ, ભિક્ખવે, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અનભિભુય્ય વિહરતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરતો એવંસતે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરિસ્સામ, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરિસ્સામાતિ; એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બન્તિ.

૩૫૦. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો. કતમેહિ તીહિ? પાપિચ્છતા, પાપમિત્તતા, ઓરમત્તકેન વિસેસાધિગમેન અન્તરા વોસાનં આપાદિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છોતિ.

‘‘મા જાતુ કોચિ લોકસ્મિં, પાપિચ્છો ઉદપજ્જથ;

તદમિનાપિ જાનાથ, પાપિચ્છાનં યથાગતિ.

‘‘પણ્ડિતોતિ સમઞ્ઞાતો, ભાવિતત્તોતિ સમ્મતો;

જલંવ યસસા અટ્ઠા, દેવદત્તોતિ મે સુતં.

‘‘સો પમાદં અનુચિણ્ણો, આસજ્જ નં તથાગતં;

અવીચિનિરયં પત્તો, ચતુદ્વારં ભયાનકં.

‘‘અદુટ્ઠસ્સ હિ યો દુબ્ભે, પાપકમ્મં અક્રુબ્બતો;

તમેવ પાપં ફુસતિ, દુટ્ઠચિત્તં અનાદરં.

‘‘સમુદ્દં વિસકુમ્ભેન, યો મઞ્ઞેય્ય પદૂસિતું [પદુસ્સિતું (ક.)];

ન સો તેન પદૂસેય્ય, ભેસ્મા હિ ઉદધી મહા.

‘‘એવમેવ તથાગતં, યો વાદેનુપહિંસતિ;

સમગ્ગતં [સમ્માગતં (સી.), સમગતં (સ્યા.)] સન્તચિત્તં, વાદો તમ્હિ ન રૂહતિ.

‘‘તાદિસં મિત્તં ક્રુબ્બેથ [કુબ્બેથ (સી. સ્યા.)], તઞ્ચ સેવેથ પણ્ડિતો;

યસ્સ મગ્ગાનુગો ભિક્ખુ, ખયં દુક્ખસ્સ પાપુણે’’તિ.

ઉપાલિપઞ્હા

૩૫૧. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘરાજીતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો? કિત્તાવતા ચ પન સઙ્ઘરાજિ ચેવ હોતિ સઙ્ઘભેદો ચા’’તિ?

‘‘એકતો, ઉપાલિ, એકો હોતિ, એકતો દ્વે, ચતુત્થો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, દ્વે હોન્તિ, એકતો દ્વે, પઞ્ચમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, દ્વે હોન્તિ, એકતો તયો, છટ્ઠો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, તયો હોન્તિ, એકતો તયો, સત્તમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, તયો હોન્તિ, એકતો ચત્તારો, અટ્ઠમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, ચત્તારો હોન્તિ, એકતો ચત્તારો, નવમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવં ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ ચેવ હોતિ સઙ્ઘભેદો ચ. નવન્નં વા, ઉપાલિ, અતિરેકનવન્નં વા સઙ્ઘરાજિ ચેવ હોતિ સઙ્ઘભેદો ચ. ન ખો, ઉપાલિ, ભિક્ખુની સઙ્ઘં ભિન્દતિ, અપિ ચ ભેદાય પરક્કમતિ, ન સિક્ખમાના સઙ્ઘં ભિન્દતિ…પે… ન સામણેરો સઙ્ઘં ભિન્દતિ, ન સામણેરી સઙ્ઘં ભિન્દતિ, ન ઉપાસકો સઙ્ઘં ભિન્દતિ, ન ઉપાસિકા સઙ્ઘં ભિન્દતિ, અપિ ચ ભેદાય પરક્કમતિ. ભિક્ખુ ખો, ઉપાલિ, પકતત્તો, સમાનસંવાસકો, સમાનસીમાયં ઠિતો, સઙ્ઘં ભિન્દતી’’તિ.

૩૫૨. [અ. નિ. ૧૦.૩૭] ‘‘સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘભેદોતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખૂ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેન્તિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેન્તિ, અવિનયં વિનયોતિ દીપેન્તિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેન્તિ, અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેન્તિ, આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેન્તિ, લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેન્તિ. તે ઇમેહિ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ અપકસ્સન્તિ, અવપકસ્સન્તિ, આવેનિં [આવેણિ (સી.), આવેણિકં (સ્યા.)] ઉપોસથં કરોન્તિ, આવેનિં પવારણં કરોન્તિ, આવેનિં સઙ્ઘકમ્મં કરોન્તિ. એત્તાવતા ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતી’’તિ.

૩૫૩. [અ. નિ. ૧૦.૩૭] ‘‘સઙ્ઘસામગ્ગી સઙ્ઘસામગ્ગીતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘો સમગ્ગો હોતી’’તિ? ‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખૂ અધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેન્તિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેન્તિ, અવિનયં અવિનયોતિ દીપેન્તિ, વિનયં વિનયોતિ દીપેન્તિ, અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, આચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેન્તિ, આપત્તિં આપત્તીતિ દીપેન્તિ, લહુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, ગરુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, સાવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અનવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેન્તિ. તે ઇમેહિ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ ન અપકસ્સન્તિ, ન અવપકસ્સન્તિ, ન આવેનિં ઉપોસથં કરોન્તિ, ન આવેનિં પવારણં કરોન્તિ, ન આવેનિં સઙ્ઘકમ્મં કરોન્તિ. એત્તાવતા ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘો સમગ્ગો હોતી’’તિ.

૩૫૪. ‘‘સમગ્ગં પન, ભન્તે, સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા કિં સો પસવતી’’તિ? ‘‘સમગ્ગં ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા કપ્પટ્ઠિકં કિબ્બિસં પસવતિ, કપ્પં નિરયમ્હિ પચ્ચતી’’તિ.

[ઇતિવુ. ૧૮; અ. નિ. ૧૦.૩૯] ‘‘આપાયિકો નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો સઙ્ઘભેદકો;

વગ્ગરતો અધમ્મટ્ઠો, યોગક્ખેમા પધંસતિ;

સઙ્ઘં સમગ્ગં ભિન્દિત્વા, કપ્પં નિરયમ્હિ પચ્ચતી’’તિ.

‘‘ભિન્નં પન, ભન્તે, સઙ્ઘં સમગ્ગં કત્વા કિં સો પસવતી’’તિ? ‘‘ભિન્નં ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘં સમગ્ગં કત્વા બ્રહ્મં પુઞ્ઞં પસવતિ, કપ્પં સગ્ગમ્હિ મોદતી’’તિ.

[ઇત્તિવુ. ૧૮; અ. નિ. ૧૦.૪૦] ‘‘સુખા સઙ્ઘસ્સ સામગ્ગી, સમગ્ગાનઞ્ચ અનુગ્ગહો;

સમગ્ગરતો ધમ્મટ્ઠો, યોગક્ખેમા ન ધંસતિ;

સઙ્ઘં સમગ્ગં કત્વાન, કપ્પં સગ્ગમ્હિ મોદતી’’તિ.

૩૫૫. [પરિ. ૪૫૯] ‘‘સિયા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘સિયા, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ.

[પરિ. ૪૫૯] ‘‘સિયા [સિયા નુ ખો (સ્યા. કં.)] પન, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘સિયા, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે વેમતિકો, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ…પે… (તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ) [( ) સ્યામપોત્થકે નત્થિ, વિમતિવિનોદનીટીકાય સમેતિ]. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ ભેદે વેમતિકો. તસ્મિં વેમતિકો ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ. તસ્મિં વેમતિકો ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ. તસ્મિં વેમતિકો ભેદે વેમતિકો વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ…પે… અવિનયં વિનયોતિ દીપેતિ… વિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ… અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ… આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ… લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ… ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ… સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ… અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ… દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ… અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ… તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ…પે… તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ … તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે વેમતિકો… તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ… (તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ) [( ) સ્યામપોત્થકે નત્થિ] … તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે વેમતિકો… તસ્મિં વેમતિકો, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ… તસ્મિં વેમતિકો, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ… તસ્મિં વેમતિકો, ભેદે વેમતિકો, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ, અવિનિધાય દિટ્ઠિં, અવિનિધાય ખન્તિં, અવિનિધાય રુચિં, અવિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ…પે… દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ, અવિનિધાય દિટ્ઠિં, અવિનિધાય ખન્તિં, અવિનિધાય રુચિં, અવિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ.

તતિયભાણવારો નિટ્ઠિતો.

સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકો સત્તમો.

તસ્સુદ્દાનં –

અનુપિયે અભિઞ્ઞાતા, સુખુમાલો ન ઇચ્છતિ;

કસા વપા અભિ નિન્ને, નિદ્ધા લાવે ચ ઉબ્બહે.

પુઞ્જમદ્દપલાલઞ્ચ, ભુસઓફુણનીહરે;

આયતિમ્પિ ન ખીયન્તિ, પિતરો ચ પિતામહા.

ભદ્દિયો અનુરુદ્ધો ચ, આનન્દો ભગુ કિમિલો;

સક્યમાનો ચ કોસમ્બિં, પરિહાયિ કકુધેન ચ.

પકાસેસિ પિતુનો ચ, પુરિસે સિલં નાળાગિરિં;

તિકપઞ્ચગરુકો ખો, ભિન્દિ થુલ્લચ્ચયેન ચ;

તયો અટ્ઠ પુન તીણિ, રાજિ ભેદા સિયા નુ ખોતિ.

સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકં નિટ્ઠિતં.