૮. વત્તક્ખન્ધકં

૧. આગન્તુકવત્તકથા

૩૫૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આગન્તુકા ભિક્ખૂ સઉપાહનાપિ આરામં પવિસન્તિ, છત્તપગ્ગહિતાપિ આરામં પવિસન્તિ, ઓગુણ્ઠિતાપિ આરામં પવિસન્તિ, સીસેપિ ચીવરં કરિત્વા આરામં પવિસન્તિ, પાનીયેનપિ પાદે ધોવન્તિ, વુડ્ઢતરેપિ આવાસિકે ભિક્ખૂ ન અભિવાદેન્તિ, નપિ સેનાસનં પુચ્છન્તિ. અઞ્ઞતરોપિ આગન્તુકો ભિક્ખુ અનજ્ઝાવુટ્ઠં વિહારં ઘટિકં ઉગ્ઘાટેત્વા કવાટં પણામેત્વા સહસા પાવિસિ. તસ્સ ઉપરિપિટ્ઠિતો [ઉપરિપિટ્ઠતો (?)] અહિ ખન્ધે પપતિ. સો ભીતો વિસ્સરમકાસિ. ભિક્ખૂ ઉપધાવિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ ત્વં, આવુસો, વિસ્સરમકાસી’’તિ? અથ ખો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આગન્તુકા ભિક્ખૂ સઉપાહનાપિ આરામં પવિસિસ્સન્તિ, છત્તપગ્ગહિતાપિ આરામં પવિસિસ્સન્તિ, ઓગુણ્ઠિતાપિ આરામં પવિસિસ્સન્તિ, સીસેપિ ચીવરં કરિત્વા આરામં પવિસિસ્સન્તિ, પાનીયેનપિ પાદે ધોવિસ્સન્તિ, વુડ્ઢતરેપિ આવાસિકે ભિક્ખૂ ન અભિવાદેસ્સન્તિ, નપિ સેનાસનં પુચ્છિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ‘‘આગન્તુકા ભિક્ખૂ સઉપાહનાપિ આરામં પવિસન્તિ, છત્તપગ્ગહિતાપિ આરામં પવિસન્તિ, ઓગુણ્ઠિતાપિ આરામં પવિસન્તિ, સીસેપિ ચીવરં કરિત્વા આરામં પવિસન્તિ, પાનીયેનિપિ પાદે ધોવન્તિ, વુડ્ઢતરેપિ આવાસિકે ભિક્ખૂ ન અભિવાદેન્તિ, નપિ સેનાસનં પુચ્છન્તીતિ. સચ્ચં ભગવાતિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ ભિક્ખવે આગન્તુકા ભિક્ખૂ સઉપાહનાપિ આરામં પવિસિસ્સન્તિ, છત્તપગ્ગહિતાપિ આરામં પવિસિસ્સન્તિ, ઓગુણ્ઠિતાપિ આરામં પવિસિસ્સન્તિ, સીસેપિ ચીવરં કરિત્વા આરામં પવિસિસ્સન્તિ, પાનીયેનપિ પાદે ધોવિસ્સન્તિ, વુડ્ઢતરેપિ આવાસિકે ભિક્ખૂ ન અભિવાદેસ્સન્તિ, નપિ સેનાસનં પુચ્છિસ્સન્તિ, નેતં ભિક્ખવે અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૫૭. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. આગન્તુકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘ઇદાનિ આરામં પવિસિસ્સામી’તિ ઉપાહના ઓમુઞ્ચિત્વા નીચં કત્વા પપ્ફોટેત્વા ગહેત્વા છત્તં અપનામેત્વા સીસં વિવરિત્વા સીસે ચીવરં [વિવરિત્વા ચીવરં (ક.)] ખન્ધે કત્વા સાધુકં અતરમાનેન આરામો પવિસિતબ્બો. આરામં પવિસન્તેન સલ્લક્ખેતબ્બં – ‘કત્થ આવાસિકા ભિક્ખૂ પટિક્કમન્તી’તિ? યત્થ આવાસિકા ભિક્ખૂ પટિક્કમન્તિ – ઉપટ્ઠાનસાલાય વા મણ્ડપે વા રુક્ખમૂલે વા – તત્થ ગન્ત્વા એકમન્તં પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો; એકમન્તં ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં; પતિરૂપં આસનં ગહેત્વા નિસીદિતબ્બં; પાનીયં પુચ્છિતબ્બં, પરિભોજનીયં પુચ્છિતબ્બં – ‘કતમં પાનીયં, કતમં પરિભોજનીય’ન્તિ? સચે પાનીયેન અત્થો હોતિ, પાનીયં ગહેત્વા પાતબ્બં. સચે પરિભોજનીયેન અત્થો હોતિ, પરિભોજનીયં ગહેત્વા પાદા ધોવિતબ્બા. પાદે ધોવન્તેન એકેન હત્થેન ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં, એકેન હત્થેન પાદા ધોવિતબ્બા. તેનેવ ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં [યેન હત્થેન ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં (સ્યા.)] ન તેનેવ હત્થેન પાદા ધોવિતબ્બા. ઉપાહનપુઞ્છનચોળકં પુચ્છિત્વા ઉપાહના પુઞ્છિતબ્બા. ઉપાહના પુઞ્છન્તેન પઠમં સુક્ખેન ચોળકેન પુઞ્છિતબ્બા, પચ્છા અલ્લેન. ઉપાહનાપુઞ્છનચોળકં ધોવિત્વા [પીળેત્વા (સ્યા.)] એકમન્તં વિસ્સજ્જેતબ્બં.

‘‘સચે આવાસિકો ભિક્ખુ વુડ્ઢો હોતિ, અભિવાદેતબ્બો. સચે નવકો હોતિ, અભિવાદાપેતબ્બો. સેનાસનં પુચ્છિતબ્બં – ‘કતમં મે સેનાસનં પાપુણાતી’તિ? અજ્ઝાવુટ્ઠં વા અનજ્ઝાવુટ્ઠં વા પુચ્છિતબ્બં, ગોચરો પુચ્છિતબ્બો, અગોચરો પુચ્છિતબ્બો, સેક્ખસમ્મતાનિ [સેખસમ્મતાનિ (ક.)] કુલાનિ પુચ્છિતબ્બાનિ, વચ્ચટ્ઠાનં પુચ્છિતબ્બં, પસ્સાવટ્ઠાનં પુચ્છિતબ્બં, પાનીયં પુચ્છિતબ્બં, પરિભોજનીયં પુચ્છિતબ્બં, કત્તરદણ્ડો પુચ્છિતબ્બો, સઙ્ઘસ્સ કતિકસણ્ઠાનં પુચ્છિતબ્બં – ‘કં કાલં પવિસિતબ્બં, કં કાલં નિક્ખમિતબ્બ’ન્તિ? સચે વિહારો અનજ્ઝાવુટ્ઠો હોતિ, કવાટં આકોટેત્વા મુહુત્તં આગમેત્વા ઘટિકં ઉગ્ઘાટેત્વા કવાટં પણામેત્વા બહિ ઠિતેન નિલ્લોકેતબ્બો.

‘‘સચે વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, મઞ્ચે વા મઞ્ચો આરોપિતો હોતિ, પીઠે વા પીઠં આરોપિતં હોતિ, સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જીકતં [પુઞ્જકિતં (ક.)] હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સોધેતબ્બો. [મહાવ. ૬૬-૬૭ (થોકં વિસદિસં)] વિહારં સોધેન્તેન પઠમં ભૂમત્થરણં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચપટિપાદકા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બા; ભિસિબિબ્બોહનં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; નિસીદનપચ્ચત્થરણં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચો નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; પીઠં નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; ખેળમલ્લકો નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; અપસ્સેનફલકં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે વિહારે સન્તાનકં હોતિ, ઉલ્લોકા પઠમં ઓહારેતબ્બં, આલોકસન્ધિકણ્ણભાગા પમજ્જિતબ્બા. સચે ગેરુકપરિકમ્મકતા ભિત્તિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે કાળવણ્ણકતા ભૂમિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે અકતા હોતિ ભૂમિ, ઉદકેન પરિપ્ફોસિત્વા સમ્મજ્જિતબ્બા – મા વિહારો રજેન ઉહઞ્ઞીતિ [ઊહઞ્ઞીતિ (સી. સ્યા.)]. સઙ્કારં વિચિનિત્વા એકમન્તં છડ્ડેતબ્બં.

‘‘ભૂમત્થરણં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને [યથાપઞ્ઞત્તં (સી. સ્યા.), યથાભાગં (ક.)] પઞ્ઞપેતબ્બં. મઞ્ચપટિપાદકા ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને [યથાભાગં (સ્યા. ક.)] ઠપેતબ્બા. મઞ્ચો ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, અતિહરિત્વા યથાઠાને [યથાભાગં (સ્યા. ક.)] પઞ્ઞપેતબ્બો. પીઠં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, અતિહરિત્વા યથાઠાને [યથાભાગં (સ્યા. ક.)] પઞ્ઞપેતબ્બં. ભિસિબિબ્બોહનં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાભાગં પઞ્ઞપેતબ્બં. નિસીદનપચ્ચત્થરણં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાભાગં પઞ્ઞપેતબ્બં. ખેળમલ્લકો ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાભાગં ઠપેતબ્બો. અપસ્સેનફલકં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાભાગં ઠપેતબ્બં. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં.

‘‘સચે પુરત્થિમા સરજા વાતા વાયન્તિ, પુરત્થિમા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે પચ્છિમા સરજા વાતા વાયન્તિ, પચ્છિમા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે ઉત્તરા સરજા વાતા વાયન્તિ, ઉત્તરા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે દક્ખિણા સરજા વાતા વાયન્તિ, દક્ખિણા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે સીતકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના વિવરિતબ્બા, રત્તિં થકેતબ્બા. સચે ઉણ્હકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના થકેતબ્બા, રત્તિં વિવરિતબ્બા.

‘‘સચે પરિવેણં ઉક્લાપં હોતિ, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં. સચે કોટ્ઠકો ઉક્લાપો હોતિ, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો. સચે ઉપટ્ઠાનસાલા ઉક્લાપા હોતિ, ઉપટ્ઠાનસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા. સચે અગ્ગિસાલા ઉક્લાપા હોતિ, અગ્ગિસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા. સચે વચ્ચકુટિ ઉક્લાપા હોતિ, વચ્ચકુટિ સમ્મજ્જિતબ્બા. સચે પાનીયં ન હોતિ, પાનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. સચે પરિભોજનીયં ન હોતિ, પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. સચે આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં ન હોતિ, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં યથા આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૨. આવાસિકવત્તકથા

૩૫૮. તેન ખો પન સમયેન આવાસિકા ભિક્ખૂ આગન્તુકે ભિક્ખૂ દિસ્વા નેવ આસનં પઞ્ઞપેન્તિ, ન પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપન્તિ, ન પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગણ્હન્તિ, ન પાનીયેન પુચ્છન્તિ [ન પાનીયેન પુચ્છન્તિ, ન પરિભોજનીયેન પુચ્છન્તિ (સ્યા. કં.)], ન વુડ્ઢતરેપિ આગન્તુકે ભિક્ખૂ અભિવાદેન્તિ, ન સેનાસનં પઞ્ઞપેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આવાસિકા ભિક્ખૂ આગન્તુકે ભિક્ખૂ દિસ્વા નેવ આસનં પઞ્ઞપેસ્સન્તિ, ન પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિસ્સન્તિ, ન પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહિસ્સન્તિ, ન પાનીયેન પુચ્છિસ્સન્તિ, વુડ્ઢતરેપિ આગન્તુકે ભિક્ખૂ ન અભિવાદેસ્સન્તિ, ન સેનાસનં પઞ્ઞપેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિરં, ભિક્ખવે…પે… સચ્ચં ભગવાતિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૫૯. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, આવાસિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા આવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. આવાસિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના આગન્તુકં ભિક્ખું વુડ્ઢતરં દિસ્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં, પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો [પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો, પરિભોજનીયેન પુચ્છિતબ્બો (સ્યા.)]. સચે ઉસ્સહતિ, ઉપાહના પુઞ્છિતબ્બા. ઉપાહના પુઞ્છન્તેન પઠમં સુક્ખેન ચોળકેન પુઞ્છિતબ્બા, પચ્છા અલ્લેન. ઉપાહનાપુઞ્છનચોળકં ધોવિત્વા [ધોવિત્વા પીળેત્વા (સ્યા.)] એકમન્તં વિસ્સજ્જેતબ્બં.

‘‘આગન્તુકો ભિક્ખુ વુડ્ઢતરો અભિવાદેતબ્બો. સેનાસનં પઞ્ઞપેતબ્બં – ‘એતં તે સેનાસનં પાપુણાતી’તિ. અજ્ઝાવુટ્ઠં વા અનજ્ઝાવુટ્ઠં વા આચિક્ખિતબ્બં. ગોચરો આચિક્ખિતબ્બો. અગોચરો આચિક્ખિતબ્બો. સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ આચિક્ખિતબ્બાનિ. વચ્ચટ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં. પસ્સાવટ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં. પાનીયં આચિક્ખિતબ્બં. પરિભોજનીયં આચિક્ખિતબ્બં. કત્તરદણ્ડો આચિક્ખિતબ્બો. સઙ્ઘસ્સ કતિકસણ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં – ‘ઇમં કાલં પવિસિતબ્બં, ઇમં કાલં નિક્ખમિતબ્બ’ન્તિ.

‘‘સચે નવકો હોતિ, નિસિન્નકેનેવ આચિક્ખિતબ્બં – ‘અત્ર પત્તં નિક્ખિપાહિ, અત્ર ચીવરં નિક્ખિપાહિ, ઇદં આસનં નિસીદાહી’તિ. પાનીયં આચિક્ખિતબ્બં. પરિભોજનીયં આચિક્ખિતબ્બં. ઉપાહનાપુઞ્છનચોળકં આચિક્ખિતબ્બં. આગન્તુકો ભિક્ખુ નવકો અભિવાદાપેતબ્બો. સેનાસનં આચિક્ખિતબ્બં – ‘એતં તે સેનાસનં પાપુણાતી’તિ. અજ્ઝાવુટ્ઠં વા અનજ્ઝાવુટ્ઠં વા આચિક્ખિતબ્બં. ગોચરો આચિક્ખિતબ્બો. અગોચરો આચિક્ખિતબ્બો. સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ આચિક્ખિતબ્બાનિ. વચ્ચટ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં. પસ્સાવટ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં. પાનીયં આચિક્ખિતબ્બં. પરિભોજનીયં આચિક્ખિતબ્બં. કત્તરદણ્ડો આચિક્ખિતબ્બો. સઙ્ઘસ્સ કતિકસણ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં – ‘ઇમં કાલં પવિસિતબ્બં, ઇમં કાલં નિક્ખમિતબ્બ’ન્તિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, આવાસિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં યથા આવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૩. ગમિકવત્તકથા

૩૬૦. તેન ખો પન સમયેન ગમિકા ભિક્ખૂ દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં અપ્પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં વિવરિત્વા સેનાસનં અનાપુચ્છા પક્કમન્તિ. દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં નસ્સતિ. સેનાસનં અગુત્તં હોતિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ગમિકા ભિક્ખૂ દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં અપ્પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં વિવરિત્વા સેનાસનં અનાપુચ્છા પક્કમિસ્સન્તિ! દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં નસ્સતિ. સેનાસનં અગુત્તં હોતી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… સચ્ચં ભગવાતિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૬૧. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ગમિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા ગમિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. ગમિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા સેનાસનં આપુચ્છા પક્કમિતબ્બં [આપુચ્છિતબ્બં (સ્યા.)]. સચે ભિક્ખુ ન હોતિ, સામણેરો આપુચ્છિતબ્બો. સચે સામણેરો ન હોતિ, આરામિકો આપુચ્છિતબ્બો. સચે આરામિકો ન હોતિ, ઉપાસકો આપુચ્છિતબ્બો. સચે ન હોતિ ભિક્ખુ વા સામણેરો વા આરામિકો વા ઉપાસકો વા, ચતૂસુ પાસાણેસુ મઞ્ચં પઞ્ઞપેત્વા મઞ્ચે મઞ્ચં આરોપેત્વા પીઠે પીઠં આરોપેત્વા સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જં કરિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા પક્કમિતબ્બં. સચે વિહારો ઓવસ્સતિ, સચે ઉસ્સહતિ, છાદેતબ્બો, ઉસ્સુકં વા કાતબ્બં – ‘કિન્તિ નુ ખો વિહારો છાદિયેથા’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, યો દેસો અનોવસ્સકો હોતિ, તત્થ ચતૂસુ પાસાણેસુ મઞ્ચં પઞ્ઞપેત્વા મઞ્ચે મઞ્ચં આરોપેત્વા પીઠે પીઠં આરોપેત્વા સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જં કરિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા પક્કમિતબ્બં. સચે સબ્બો વિહારો ઓવસ્સતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સેનાસનં ગામં અતિહરિતબ્બં, ઉસ્સુકં વા કાતબ્બં – ‘કિન્તિ નુ ખો સેનાસનં ગામં અતિહરિયેથા’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, અજ્ઝોકાસે ચતૂસુ પાસાણેસુ મઞ્ચં પઞ્ઞપેત્વા મઞ્ચે મઞ્ચં આરોપેત્વા પીઠે પીઠં આરોપેત્વા સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જં કરિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા પક્કમિતબ્બં – અપ્પેવ નામ અઙ્ગાનિપિ સેસેય્યુન્તિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ગમિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં યથા ગમિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૪. અનુમોદનવત્તકથા

૩૬૨. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભત્તગ્ગે ન અનુમોદન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ભત્તગ્ગે ન અનુમોદિસ્સન્તી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભત્તગ્ગે અનુમોદિતુ’’ન્તિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ભત્તગ્ગે અનુમોદિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના ભત્તગ્ગે અનુમોદિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ પૂગસ્સ સઙ્ઘભત્તં હોતિ. આયસ્મા સારિપુત્તો સઙ્ઘત્થેરો હોતિ. ભિક્ખૂ – ‘ભગવતા અનુઞ્ઞાતં થેરેન ભિક્ખુના ભત્તગ્ગે અનુમોદિતુ’ન્તિ – આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એકકં ઓહાય પક્કમિંસુ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો તે મનુસ્સે પટિસમ્મોદિત્વા પચ્છા એકકો અગમાસિ. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં દૂરતોવ એકકં આગચ્છન્તં. દિસ્વાન આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ, સારિપુત્ત, ભત્તં ઇદ્ધં અહોસી’’તિ? ‘‘ઇદ્ધં ખો, ભન્તે, ભત્તં અહોસિ; અપિચ મં ભિક્ખૂ એકકં ઓહાય પક્કન્તા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભત્તગ્ગે ચતૂહિ પઞ્ચહિ થેરાનુથેરેહિ ભિક્ખૂહિ આગમેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો થેરો ભત્તગ્ગે વચ્ચિતો આગમેસિ. સો વચ્ચં સન્ધારેતું અસક્કોન્તો મુચ્છિતો પપતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સતિ કરણીયે આનન્તરિકં ભિક્ખું આપુચ્છિત્વા ગન્તુ’’ન્તિ.

૫. ભત્તગ્ગવત્તકથા

૩૬૩. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ દુન્નિવત્થા દુપ્પારુતા અનાકપ્પસમ્પન્ના ભત્તગ્ગં ગચ્છન્તિ, વોક્કમ્મપિ થેરાનં ભિક્ખૂનં પુરતો પુરતો ગચ્છન્તિ, થેરેપિ ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદન્તિ, નવેપિ ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહન્તિ, સઙ્ઘાટિમ્પિ ઓત્થરિત્વા અન્તરઘરે નિસીદન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ દુન્નિવત્થા દુપ્પારુતા અનાકપ્પસમ્પન્ના ભત્તગ્ગં ગચ્છિસ્સન્તિ, વોક્કમ્મપિ થેરાનં ભિક્ખૂનં પુરતો પુરતો ગચ્છિસ્સન્તિ, થેરેપિ ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિસ્સન્તિ, નવેપિ ભિક્ખૂ આસનેનપિ પટિબાહિસ્સન્તિ, સઙ્ઘાટિમ્પિ ઓત્થરિત્વા અન્તરઘરે નિસીદિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ દુન્નિવત્થા દુપ્પારુતા અનાકપ્પસમ્પન્ના ભત્તગ્ગં ગચ્છન્તિ, વોક્કમ્મપિ થેરાનં ભિક્ખૂનં પુરતો પુરતો ગચ્છન્તિ, થેરેપિ ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદન્તિ, નવેપિ ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહન્તિ, સઙ્ઘાટિમ્પિ ઓત્થરિત્વા અન્તરઘરે નિસીદન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૬૪. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં ભત્તગ્ગવત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા ભિક્ખૂહિ ભત્તગ્ગે સમ્મા વત્તિતબ્બં. સચે આરામે કાલો આરોચિતો હોતિ, તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા સાધુકં અતરમાનેન ગામો પવિસિતબ્બો.

‘‘ન વોક્કમ્મ થેરાનં ભિક્ખૂનં પુરતો પુરતો ગન્તબ્બં. સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. સુસંવુતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ઓક્ખિત્તચક્ખુના અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉક્ખિત્તકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉજ્જગ્ઘિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. અપ્પસદ્દેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન કાયપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન બાહુપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન સીસપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ખમ્ભકતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઓગુણ્ઠિતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉક્કુટિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં.

‘‘સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. સુસંવુતેન અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ઓક્ખિત્તચક્ખુના અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ન ઉક્ખિત્તકાય અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં ન ઉજ્જગ્ઘિકાય અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં, અપ્પસદ્દેન અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બ. ન કાયપ્પચાલકં અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ન બાહુપ્પચાલકં અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ન સીસપ્પચાલકં અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ન ખમ્ભકતેન અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ન ઓગુણ્ઠિતેન અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ન પલ્લત્થિકાય અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં. ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા. ન સઙ્ઘાટિં ઓત્થરિત્વા અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં.

‘‘ઉદકે દિય્યમાને ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ઉદકં પટિગ્ગહેતબ્બં. નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન પત્તો ધોવિતબ્બો. સચે ઉદકપ્પટિગ્ગાહકો હોતિ, નીચં કત્વા ઉદકપ્પટિગ્ગહે ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં – મા ઉદકપ્પટિગ્ગાહકો ઉદકેન ઓસિઞ્ચિ [ઓસિઞ્ચિય્યી (ક.)], મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ [ઓસિઞ્ચિય્યિંસુ (ક.)], મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચીતિ. સચે ઉદકપ્પટિગ્ગાહકો ન હોતિ, નીચં કત્વા છમાય ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં – મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ, મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચીતિ.

‘‘ઓદને દિય્યમાને ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ઓદનો પટિગ્ગહેતબ્બો, સૂપસ્સ ઓકાસો કાતબ્બો. સચે હોતિ સપ્પિ વા તેલં વા ઉત્તરિભઙ્ગં વા, થેરેન વત્તબ્બો – ‘સબ્બેસં સમકં સમ્પાદેહી’તિ. સક્કચ્ચં પિણ્ડપાતો પટિગ્ગહેતબ્બો. પત્તસઞ્ઞિના પિણ્ડપાતો પટિગ્ગહેતબ્બો. સમસૂપકો પિણ્ડપાતો પટિગ્ગહેતબ્બો. સમતિત્તિકો પિણ્ડપાતો પટિગ્ગહેતબ્બો.

‘‘ન તાવ થેરેન ભુઞ્જિતબ્બં યાવ ન સબ્બેસં ઓદનો સમ્પત્તો હોતિ. સક્કચ્ચં પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો. પત્તસઞ્ઞિના પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો. સપદાનં પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો. સમસૂપકો પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો. ન થૂપકતો ઓમદ્દિત્વા પિણ્ડિપાતો ભુઞ્જિતબ્બો. ન સૂપં વા બ્યઞ્જનં વા ઓદનેન પટિચ્છાદેતબ્બં ભિય્યોકમ્યતં ઉપાદાય. ન સૂપં વા ઓદનં વા અગિલાનેન અત્તનો અત્થાય વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. ન ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિના પરેસં પત્તો ઓલોકેતબ્બો. નાતિમહન્તો કબળો કાતબ્બો. પરિમણ્ડલો આલોપો કાતબ્બો. ન અનાહટે કબળે મુખદ્વારં વિવરિતબ્બં. ન ભુઞ્જમાનેન સબ્બો હત્થો મુખે પક્ખિપિતબ્બો. ન સકબળેન મુખેન બ્યાહરિતબ્બં. ન પિણ્ડુક્ખેપકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન કબળાવચ્છેદકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન અવગણ્ડકારકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન હત્થનિદ્ધુનકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન સિત્થાવકારકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન જિવ્હાનિચ્છારકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન ચપુચપુકારકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન સુરુસુરુકારકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન હત્થનિલ્લેહકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન પત્તનિલ્લેહકં ભુઞ્જિતબ્બં. ન ઓટ્ઠનિલ્લેહકં ભુઞ્જિતબ્બં.

‘‘ન સામિસેન હત્થેન પાનીયથાલકો પટિગ્ગહેતબ્બો. ન તાવ થેરેન ઉદકં પટિગ્ગહેતબ્બં યાવ ન સબ્બેવ ભુત્તાવિનો હોન્તિ. ઉદકે દિય્યમાને ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ઉદકં પટિગ્ગહેતબ્બં. નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન પત્તો ધોવિતબ્બો. સચે ઉદકપ્પટિગ્ગાહકો હોતિ, નીચં કત્વા ઉદકપ્પટિગ્ગહે ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં – મા ઉદકપ્પટિગ્ગાહકો ઉદકેન ઓસિઞ્ચિ, મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ, મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચીતિ. સચે ઉદકપ્પટિગ્ગાહકો ન હોતિ, નીચં કત્વા છમાય ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં – મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ, મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચીતિ. ન સસિત્થકં પત્તધોવનં અન્તરઘરે છડ્ડેતબ્બં.

‘‘નિવત્તન્તેન નવકેહિ ભિક્ખૂહિ પઠમતરં નિવત્તિતબ્બં. પચ્છા થેરેહિ સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. સુસંવુતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ઓક્ખિત્તચક્ખુના અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉક્ખિત્તકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉજ્જગ્ઘિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. અપ્પસદ્દેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન કાયપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન બાહુપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન સીસપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ખમ્ભકતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઓગુણ્ઠિતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉક્કુટિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં ભત્તગ્ગવત્તં યથા ભિક્ખૂહિ ભત્તગ્ગે સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૬. પિણ્ડચારિકવત્તકથા

૩૬૫. તેન ખો પન સમયેન પિણ્ડચારિકા ભિક્ખૂ દુન્નિવત્થા દુપ્પારુતા અનાકપ્પસમ્પન્ના પિણ્ડાય ચરન્તિ, અસલ્લક્ખેત્વાપિ નિવેસનં પવિસન્તિ, અસલ્લક્ખેત્વાપિ નિક્ખમન્તિ, અતિસહસાપિ પવિસન્તિ, અતિસહસાપિ નિક્ખમન્તિ, અતિદૂરેપિ તિટ્ઠન્તિ, અચ્ચાસન્નેપિ તિટ્ઠન્તિ, અતિચિરમ્પિ તિટ્ઠન્તિ, અતિલહુમ્પિ નિવત્તન્તિ. અઞ્ઞતરોપિ પિણ્ડચારિકો ભિક્ખુ અસલ્લક્ખેત્વા નિવેસનં પાવિસિ. સો ચ દ્વારં મઞ્ઞમાનો અઞ્ઞતરં ઓવરકં પાવિસિ. તસ્મિમ્પિ ઓવરકે ઇત્થી નગ્ગા ઉત્તાના નિપન્ના હોતિ. અદ્દસા ખો સો ભિક્ખુ તં ઇત્થિં નગ્ગં ઉત્તાનં નિપન્નં. દિસ્વાન – ‘‘નયિદં દ્વારં, ઓવરકં ઇદ’’ન્તિ તમ્હા ઓવરકા નિક્ખમિ. અદ્દસા ખો તસ્સા ઇત્થિયા સામિકો તં ઇત્થિં નગ્ગં ઉત્તાનં નિપન્નં. દિસ્વાન – ‘‘ઇમિના મે ભિક્ખુના પજાપતી દૂસિતા’’તિ તં ભિક્ખું ગહેત્વા આકોટેસિ. અથ ખો સા ઇત્થી તેન સદ્દેન પટિબુજ્ઝિત્વા તં પુરિસં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, અય્ય, ઇમં ભિક્ખું આકોટેસી’’તિ? ‘‘ઇમિનાસિ ત્વં ભિક્ખુના દૂસિતા’’તિ? ‘‘નાહં, અય્ય, ઇમિના ભિક્ખુના દૂસિતા; અકારકો સો ભિક્ખૂ’’તિ તં ભિક્ખું મુઞ્ચાપેસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ પિણ્ડચારિકા ભિક્ખૂ દુન્નિવત્થા દુપ્પારુતા અનાકપ્પસમ્પન્ના પિણ્ડાય ચરિસ્સન્તિ, અસલ્લક્ખેત્વાપિ નિવેસનં પવિસિસ્સન્તિ, અસલ્લક્ખેત્વાપિ નિક્ખમિસ્સન્તિ, અતિસહસાપિ પવિસિસ્સન્તિ, અતિસહસાપિ નિક્ખમિસ્સન્તિ, અતિદૂરેપિ તિટ્ઠિસ્સન્તિ, અચ્ચાસન્નેપિ તિટ્ઠિસ્સન્તિ, અતિચિરમ્પિ તિટ્ઠિસ્સન્તિ, અતિલહુમ્પિ નિવત્તિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… સચ્ચં ભગવાતિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૬૬. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, પિણ્ડચારિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં પઞ્ઞાપેસ્સામિ યથા પિણ્ડચારિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. પિણ્ડચારિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘ઇદાનિ ગામં પવિસિસ્સામી’તિ તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા સાધુકં અતરમાનેન ગામો પવિસિતબ્બો.

‘‘નિવેસનં પવિસન્તેન સલ્લક્ખેતબ્બં – ‘ઇમિના પવિસિસ્સામિ, ઇમિના નિક્ખમિસ્સામી’તિ. નાતિસહસા પવિસિતબ્બં. નાતિસહસા નિક્ખમિતબ્બં. નાતિદૂરે ઠાતબ્બં. નાચ્ચાસન્ને ઠાતબ્બં. નાતિચિરં ઠાતબ્બં. નાતિલહું નિવત્તિતબ્બં. ઠિતકેન સલ્લક્ખેતબ્બં – ‘ભિક્ખં દાતુકામા વા અદાતુકામા વા’તિ. સચે કમ્મં વા નિક્ખિપતિ, આસના વા વુટ્ઠાતિ, કટચ્છું વા પરામસતિ, ભાજનં વા પરામસતિ, ઠપેતિ [ઠાપેતિ (ક.)] વા – દાતુકામસ્સાતિ [દાતુકામિયાતિ (સ્યા.), દાતુકામા વિયાતિ (સી.)] ઠાતબ્બં. ભિક્ખાય દિય્યમાનાય વામેન હત્થેન સઙ્ઘાટિં ઉચ્ચારેત્વા દક્ખિણેન હત્થેન પત્તં પણામેત્વા ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ભિક્ખા પટિગ્ગહેતબ્બા. ન ચ ભિક્ખાદાયિકાય મુખં ઉલ્લોકેતબ્બં [ઓલોકેતબ્બં (સ્યા.)]. સલ્લક્ખેતબ્બં – ‘સૂપં દાતુકામા વા અદાતુકામા વા’તિ. સચે કટચ્છું વા પરામસતિ, ભાજનં વા પરામસતિ, ઠપેતિ વા – દાતુકામસ્સાતિ ઠાતબ્બં. ભિક્ખાય દિન્નાય સઙ્ઘાટિયા પત્તં પટિચ્છાદેત્વા સાધુકં અતરમાનેન નિવત્તિતબ્બં.

‘‘સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. સુસંવુતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ઓક્ખિત્તચક્ખુના અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉક્ખિત્તકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉજ્જગ્ઘિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. અપ્પસદ્દેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન કાયપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન બાહુપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન સીસપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ખમ્ભકતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઓગુણ્ઠિતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉક્કુટિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. યો પઠમં ગામતો પિણ્ડાય પટિક્કમતિ, તેન આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, અવક્કારપાતિ ધોવિત્વા ઉપટ્ઠાપેતબ્બા, પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. યો પચ્છા ગામતો પિણ્ડાય પટિક્કમતિ, સચે હોતિ ભુત્તાવસેસો, સચે આકઙ્ખતિ, ભુઞ્જિતબ્બં. નો ચે આકઙ્ખતિ, અપ્પહરિતે વા છડ્ડેતબ્બં, અપ્પાણકે વા ઉદકે ઓપિલાપેતબ્બં. તેન આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતબ્બં, અવક્કારપાતિ ધોવિત્વા પટિસામેતબ્બા, પાનીયં પરિભોજનીયં પટિસામેતબ્બં, ભત્તગ્ગં સમ્મજ્જિતબ્બં. યો પસ્સતિ પાનીયઘટં વા પરિભોજનીયઘટં વા વચ્ચઘટં વા રિત્તં તુચ્છં તેન ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. સચસ્સ હોતિ અવિસય્હં, હત્થવિકારેન દુતિયં આમન્તેત્વા હત્થવિલઙ્ઘકેન ઉપટ્ઠાપેતબ્બં, ન ચ તપ્પચ્ચયા વાચા ભિન્દિતબ્બા. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, પિણ્ડચારિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં યથા પિણ્ડચારિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૭. આરઞ્ઞિકવત્તકથા

૩૬૭. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અરઞ્ઞે વિહરન્તિ. તે નેવ પાનીયં ઉપટ્ઠાપેન્તિ, ન પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેન્તિ, ન અગ્ગિં ઉપટ્ઠાપેન્તિ, ન અરણિસહિતં ઉપટ્ઠાપેન્તિ, ન નક્ખત્તપદાનિ જાનન્તિ, ન દિસાભાગં જાનન્તિ. ચોરા તત્થ ગન્ત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘અત્થિ, ભન્તે, પાનીય’’ન્તિ? ‘‘નત્થાવુસો’’તિ. ‘‘અત્થિ, ભન્તે, પરિભોજનીય’’ન્તિ? ‘‘નત્થાવુસો’’તિ. ‘‘અત્થિ, ભન્તે, અગ્ગી’’તિ? ‘‘નત્થાવુસો’’તિ. ‘‘અત્થિ, ભન્તે, અરણિસહિત’’ન્તિ? ‘‘નત્થાવુસો’’તિ. ( ) [(અત્થિ ભન્તે નક્ખત્તપદાનીતિ, ન જાનામ આવુસોતિ, અત્થિ ભન્તે દિસાભાગન્તિ, ન જાનામ આવુસોતિ.) સી. વિમતિટીકાય પન સમેતિ] ‘‘કેનજ્જ, ભન્તે, યુત્ત’’ન્તિ? ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, જાનામા’’તિ. ‘‘કતમાયં, ભન્તે, દિસા’’તિ? ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, જાનામા’’તિ. અથ ખો તે ચોરા – ‘નેવિમેસં પાનીયં અત્થિ, ન પરિભોજનીયં અત્થિ, ન અગ્ગિ અત્થિ, ન અરણિસહિતં અત્થિ, ન નક્ખત્તપદાનિ જાનન્તિ, ન દિસાભાગં જાનન્તિ; ચોરા ઇમે, નયિમે ભિક્ખૂ’તિ – આકોટેત્વા પક્કમિંસુ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસું. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૬૮. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, આરઞ્ઞિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા આરઞ્ઞિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. આરઞ્ઞિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય પત્તં થવિકાય પક્ખિપિત્વા અંસે આલગ્ગેત્વા ચીવરં ખન્ધે કરિત્વા ઉપાહના આરોહિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા સેનાસના ઓતરિતબ્બં – ઇદાનિ ગામં પવિસિસ્સામીતિ. ઉપાહના ઓમુઞ્ચિત્વા નીચં કત્વા પપ્ફોટેત્વા થવિકાય પક્ખિપિત્વા અંસે આલગ્ગેત્વા તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા સાધુકં અતરમાનેન ગામો પવિસિતબ્બો. સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં…પે… ન ખમ્ભકતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઓગુણ્ઠિતેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ન ઉક્કુટિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં.

‘‘નિવેસનં પવિસન્તેન સલ્લક્ખેતબ્બં – ‘ઇમિના પવિસિસ્સામિ, ઇમિના નિક્ખમિસ્સામી’તિ. નાતિસહસા પવિસિતબ્બં. નાતિસહસા નિક્ખમિતબ્બં. નાતિદૂરે ઠાતબ્બં. નાચ્ચાસન્ને ઠાતબ્બં. નાતિચિરં ઠાતબ્બં. નાતિલહું નિવત્તિતબ્બં. ઠિતકેન સલ્લક્ખેતબ્બં – ‘ભિક્ખં દાતુકામા વા અદાતુકામા વા’તિ. સચે કમ્મં વા નિક્ખિપતિ, આસના વા વુટ્ઠાતિ, કટચ્છું વા પરામસતિ, ભાજનં વા પરામસતિ, ઠપેતિ વા – દાતુકામસ્સાતિ ઠાતબ્બં. ભિક્ખાય દિય્યમાનાય વામેન હત્થેન સઙ્ઘાટિં ઉચ્ચારેત્વા દક્ખિણેન હત્થેન પત્તં પણામેત્વા ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ભિક્ખા પટિગ્ગહેતબ્બા. ન ચ ભિક્ખાદાયિકાય મુખં ઉલ્લોકેતબ્બં. સલ્લક્ખેતબ્બં – ‘સૂપં દાતુકામા વા અદાતુકામા વા’તિ. સચે કટચ્છુ વા પરામસતિ, ભાજનં વા પરામસતિ, ઠપેતિ વા – દાતુકામસ્સાતિ ઠાતબ્બં. ભિક્ખાય દિન્નાય સઙ્ઘાટિયા પત્તં પટિચ્છાદેત્વા સાધુકં અતરમાનેન નિવત્તિતબ્બં.

‘‘સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં…પે… ન ઉક્કુટિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. ગામતો નિક્ખમિત્વા પત્તં થવિકાય પક્ખિપિત્વા અંસે આલગ્ગેત્વા ચીવરં સઙ્ઘરિત્વા સીસે કરિત્વા ઉપાહના આરોહિત્વા ગન્તબ્બં.

‘‘આરઞ્ઞિકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના પાનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં, પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં, અગ્ગિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, અરણિસહિતં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં, કત્તરદણ્ડો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, નક્ખત્તપદાનિ ઉગ્ગહેતબ્બાનિ – સકલાનિ વા એકદેસાનિ વા, દિસાકુસલેન ભવિતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, આરઞ્ઞિકાનં ભિક્ખૂનં વત્તં યથા આરઞ્ઞિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૮. સેનાસનવત્તકથા

૩૬૯. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અજ્ઝોકાસે ચીવરકમ્મં કરોન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ પટિવાતે અઙ્ગણે [પઙ્ગણે (સી. સ્યા.)] સેનાસનં પપ્ફોટેસું. ભિક્ખૂ રજેન ઓકિરિંસુ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ પટિવાતે અઙ્ગણે સેનાસનં પપ્ફોટેસ્સન્તિ! ભિક્ખૂ રજેન ઓકિરિંસૂ’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ પટિવાતે અઙ્ગણે સેનાસનં પપ્ફોટેન્તિ, ભિક્ખૂ રજેન ઓકિરિંસૂ’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૭૦. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સેનાસનવત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા ભિક્ખૂહિ સેનાસને સમ્મા વત્તિતબ્બં. યસ્મિં વિહારે વિહરતિ, સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સોધેતબ્બો. [મહાવ. ૬૬, ૬૭; ચૂળવ. ૩૫૭] વિહારં સોધેન્તેન પઠમં પત્તચીવરં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; નિસીદનપચ્ચત્થરણં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; ભિસિબિબ્બોહનં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચો નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; પીઠં નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચપટિપાદકા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બા; ખેળમલ્લકો નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; અપસ્સેનફલકં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; ભુમ્મત્થરણં યથાપઞ્ઞત્તં સલ્લક્ખેત્વા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે વિહારે સન્તાનકં હોતિ, ઉલ્લોકા પઠમં ઓહારેતબ્બં, આલોકસન્ધિકણ્ણભાગા પમજ્જિતબ્બા. સચે ગેરુકપરિકમ્મકતા ભિત્તિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે કાળવણ્ણકતા ભૂમિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે અકતા હોતિ ભૂમિ, ઉદકેન પરિપ્ફોસિત્વા પરિફોસિત્વા સમ્મજ્જિતબ્બા – મા વિહારો રજેન ઉહઞ્ઞીતિ. સઙ્કારં વિચિનિત્વા એકમન્તં છડ્ડેતબ્બં.

‘‘ન ભિક્ખુસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં. ન વિહારસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં. ન પાનીયસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં. ન પરિભોજનીયસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં. ન પટિવાતે અઙ્ગણે સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં. અધોવાતે સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં.

‘‘ભુમ્મત્થરણં એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. મઞ્ચપટિપાદકા એકમન્તં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બા. મઞ્ચો એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બો. પીઠં એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. ભિસિબિબ્બોહનં એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. નિસીદનપચ્ચત્થરણં એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. ખેળમલ્લકો એકમન્તં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બો. અપસ્સેનફલકં એકમન્તં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બં. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જુ વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં.

‘‘સચે પુરત્થિમા સરજા વાતા વાયન્તિ, પુરત્થિમા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે પચ્છિમા સરજા વાતા વાયન્તિ, પચ્છિમા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે ઉત્તરા સરજા વાતા વાયન્તિ ઉત્તરા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે દક્ખિણા સરજા વાતા વાયન્તિ, દક્ખિણા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે સીતકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના વિવરિતબ્બા, રત્તિં થકેતબ્બા. સચે ઉણ્હકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના થકેતબ્બા, રત્તિં વિવરિતબ્બા.

‘‘સચે વુડ્ઢેન સદ્ધિં એકવિહારે વિહરતિ, ન વુડ્ઢં અનાપુચ્છા ઉદ્દેસો દાતબ્બો, ન પરિપુચ્છા દાતબ્બા, ન સજ્ઝાયો કાતબ્બો, ન ધમ્મો ભાસિતબ્બો, ન પદીપો કાતબ્બો, ન પદીપો વિજ્ઝાપેતબ્બો, ન વાતપાના વિવરિતબ્બા, ન વાતપાના થકેતબ્બા. સચે વુડ્ઢેન સદ્ધિં એકચઙ્કમે ચઙ્કમતિ, યેન વુડ્ઢો તેન પરિવત્તિતબ્બં, ન ચ વુડ્ઢો સઙ્ઘાટિકણ્ણેન ઘટ્ટેતબ્બો. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં સેનાસનવત્તં યથા ભિક્ખૂહિ સેનાસને સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૯. જન્તાઘરવત્તકથા

૩૭૧. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જન્તાઘરે થેરેહિ ભિક્ખૂહિ નિવારિયમાના અનાદરિયં પટિચ્ચ પહૂતં કટ્ઠં આરોપેત્વા અગ્ગિં દત્વા દ્વારં થકેત્વા દ્વારે નિસીદન્તિ. ભિક્ખૂ [થેરા ચ ભિક્ખૂ (સ્યા. કં.)] ઉણ્હાભિતત્તા દ્વારં અલભમાના મુચ્છિતા પપતન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જન્તાઘરે થેરેહિ ભિક્ખૂહિ નિવારિયમાના અનાદરિયં પટિચ્ચ પહૂતં કટ્ઠં આરોપેત્વા અગ્ગિં દત્વા દ્વારં થકેત્વા દ્વારે નિસીદિસ્સન્તિ! ભિક્ખૂ ઉણ્હાભિતત્તા દ્વારં અલભમાના મુચ્છિતા પપતન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ જન્તાઘરે થેરેહિ ભિક્ખૂહિ નિવારિયમાના અનાદરિયં પટિચ્ચ પહૂતં કટ્ઠં આરોપેત્વા અગ્ગિં દત્વા દ્વારં થકેત્વા દ્વારે નિસીદન્તિ; ભિક્ખૂ ઉણ્હાભિતત્તા દ્વારં અલભમાના મુચ્છિતા પપતન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, જન્તાઘરે થેરેન ભિક્ખુના નિવારિયમાનેન અનાદરિયં પટિચ્ચ પહૂતં કટ્ઠં આરોપેત્વા અગ્ગિ દાતબ્બો. યો દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ન, ભિક્ખવે, દ્વારં થકેત્વા દ્વારે નિસીદિતબ્બં. યો નિસીદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

૩૭૨. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં જન્તાઘરવત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા ભિક્ખૂહિ જન્તાઘરે સમ્મા વત્તિતબ્બં. યો પઠમં જન્તાઘરં ગચ્છતિ, સચે છારિકા ઉસ્સન્ના હોતિ, છારિકા છડ્ડેતબ્બા. સચે જન્તાઘરં ઉક્લાપં હોતિ, જન્તાઘરં સમ્મજ્જિતબ્બં. સચે પરિભણ્ડં ઉક્લાપં હોતિ, પરિભણ્ડં સમ્મજ્જિતબ્બં. સચે પરિવેણં ઉક્લાપં હોતિ, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં. સચે કોટ્ઠકો ઉક્લાપો હોતિ, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો. સચે જન્તાઘરસાલા ઉક્લાપા હોતિ, જન્તાઘરસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા.

‘‘ચુણ્ણં સન્નેતબ્બં, મત્તિકા તેમેતબ્બા, ઉદકદોણિકાય ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં. જન્તાઘરં પવિસન્તેન મત્તિકાય મુખં મક્ખેત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં. ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ, જન્તાઘરે થેરાનં ભિક્ખૂનં પરિકમ્મં કાતબ્બં. જન્તાઘરા નિક્ખમન્તેન જન્તાઘરપીઠં આદાય પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરા નિક્ખમિતબ્બં. સચે ઉસ્સહતિ, ઉદકેપિ થેરાનં ભિક્ખૂનં પરિકમ્મં કાતબ્બં. ન થેરાનં ભિક્ખૂનં પુરતોપિ નહાયિતબ્બં, ન ઉપરિતોપિ નહાયિતબ્બં. નહાતેન ઉત્તરન્તેન ઓતરન્તાનં મગ્ગો દાતબ્બો. યો પચ્છા જન્તાઘરા નિક્ખમતિ, સચે જન્તાઘરં ચિક્ખલ્લં હોતિ, ધોવિતબ્બં. મત્તિકાદોણિકં ધોવિત્વા જન્તાઘરપીઠં પટિસામેત્વા અગ્ગિં વિજ્ઝાપેત્વા દ્વારં થકેત્વા પક્કમિતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં જન્તાઘરવત્તં યથા ભિક્ખૂહિ જન્તાઘરે સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૧૦. વચ્ચકુટિવત્તકથા

૩૭૩. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ બ્રાહ્મણજાતિકો વચ્ચં કત્વા ન ઇચ્છતિ આચમેતું – કો ઇમં વસલં દુગ્ગન્ધં આમસિસ્સતીતિ [આચમિસ્સતીતિ (ક.)]. તસ્સ વચ્ચમગ્ગે કિમિ સણ્ઠાતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કિં પન ત્વં, આવુસો, વચ્ચં કત્વા ન આચમેસી’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ વચ્ચં કત્વા ન આચમેસ્સતી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, વચ્ચં કત્વા ન આચમેસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, વચ્ચં કત્વા સતિ ઉદકે નાચમેતબ્બં. યો નાચમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ વચ્ચકુટિયા યથાવુડ્ઢં વચ્ચં કરોન્તિ. નવકા ભિક્ખૂ પઠમતરં આગન્ત્વા વચ્ચિતા આગમેન્તિ. તે વચ્ચં સન્ધારેન્તા મુચ્છિતા પપતન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર ભિક્ખવે…પે… સચ્ચં ભગવાતિ…પે… ‘‘ન, ભિક્ખવે, વચ્ચકુટિયા યથાવુડ્ઢં વચ્ચો કાતબ્બો. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આગતપટિપાટિયા વચ્ચં કાતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અતિસહસાપિ વચ્ચકુટિં પવિસન્તિ, ઉબ્ભજિત્વાપિ [ઉબ્ભુજ્જિત્વાપિ (સી.), ઉબ્ભુજિત્વા (સ્યા.)] પવિસન્તિ, નિત્થુનન્તાપિ વચ્ચં કરોન્તિ, દન્તકટ્ઠં ખાદન્તાપિ વચ્ચં કરોન્તિ, બહિદ્ધાપિ વચ્ચદોણિકાય વચ્ચં કરોન્તિ, બહિદ્ધાપિ પસ્સાવદોણિકાય પસ્સાવં કરોન્તિ, પસ્સાવદોણિકાયપિ ખેળં કરોન્તિ, ફરુસેનપિ કટ્ઠેન અવલેખન્તિ, અવલેખનકટ્ઠમ્પિ વચ્ચકૂપમ્હિ પાતેન્તિ, અતિસહસાપિ નિક્ખમન્તિ, ઉબ્ભજિત્વાપિ નિક્ખમન્તિ, ચપુચપુકારકમ્પિ આચમેન્તિ, આચમનસરાવકેપિ ઉદકં સેસેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અતિસહસાપિ વચ્ચકુટિં પવિસિસ્સન્તિ, ઉબ્ભજિત્વાપિ પવિસિસ્સન્તિ, નિત્થુનન્તાપિ વચ્ચં કરિસ્સન્તિ, દન્તકટ્ઠં ખાદન્તાપિ વચ્ચં કરિસ્સન્તિ, બહિદ્ધાપિ વચ્ચદોણિકાય વચ્ચં કરિસ્સન્તિ, બહિદ્ધાપિ પસ્સાવદોણિકાય પસ્સાવં કરિસ્સન્તિ, પસ્સાવદોણિકાયપિ ખેળં કરિસ્સન્તિ, ફરુસેનપિ કટ્ઠેન અવલેખિસ્સન્તિ, અવલેખનકટ્ઠમ્પિ વચ્ચકૂપમ્હિ પાતેસ્સન્તિ, અતિસહસાપિ નિક્ખમિસ્સન્તિ, ઉબ્ભજિત્વાપિ નિક્ખમિસ્સન્તિ, ચપુચપુકારકમ્પિ આચમેસ્સન્તિ, આચમનસરાવકેપિ ઉદકં સેસેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… સચ્ચં ભગવાતિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૭૪. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં વચ્ચકુટિવત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા ભિક્ખૂહિ વચ્ચકુટિયા સમ્મા વત્તિતબ્બં. યો વચ્ચકુટિં ગચ્છતિ તેન બહિ ઠિતેન [બહિ ઠિતેન (સી. ક.)] ઉક્કાસિતબ્બં. અન્તો નિસિન્નેનપિ ઉક્કાસિતબ્બં. ચીવરવંસે વા ચીવરરજ્જુયા વા ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સાધુકં અતરમાનેન વચ્ચકુટી પવિસિતબ્બા. નાતિસહસા પવિસિતબ્બા. ન ઉબ્ભજિત્વા પવિસિતબ્બા. વચ્ચપાદુકાય ઠિતેન ઉબ્ભજિતબ્બં. ન નિત્થુનન્તેન વચ્ચો કાતબ્બો. ન દન્તકટ્ઠં ખાદન્તેન વચ્ચો કાતબ્બો. ન બહિદ્ધા વચ્ચદોણિકાય વચ્ચો કાતબ્બો. ન બહિદ્ધા પસ્સાવદોણિકાય પસ્સાવો કાતબ્બો. ન પસ્સાવદોણિકાય ખેળો કાતબ્બો. ન ફરુસેન કટ્ઠેન અવલેખિતબ્બં. ન અવલેખનકટ્ઠં વચ્ચકૂપમ્હિ પાતેતબ્બં. વચ્ચપાદુકાય ઠિતેન પટિચ્છાદેતબ્બં. નાતિસહસા નિક્ખમિતબ્બં. ન ઉબ્ભજિત્વા નિક્ખમિતબ્બં. આચમનપાદુકાય ઠિતેન ઉબ્ભજિતબ્બં. ન ચપુચપુકારકં આચમેતબ્બં. ન આચમનસરાવકે ઉદકં સેસેતબ્બં. આચમનપાદુકાય ઠિતેન પટિચ્છાદેતબ્બં.

‘‘સચે વચ્ચકુટિ ઉહતા [ઊહતા (સી. સ્યા.)] હોતિ, ધોવિતબ્બા. સચે અવલેખનપિધરો પૂરો હોતિ, અવલેખનકટ્ઠં છડ્ડેતબ્બં. સચે વચ્ચકુટિ ઉક્લાપા હોતિ, વચ્ચકુટિ સમ્મજ્જિતબ્બા. સચે પરિભણ્ડં ઉક્લાપં હોતિ, પરિભણ્ડં સમ્મજ્જિતબ્બં. સચે પરિવેણં ઉક્લાપં હોતિ, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં. સચે કોટ્ઠકો ઉક્લાપો હોતિ, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો. સચે આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં ન હોતિ, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં વચ્ચકુટિવત્તં યથા ભિક્ખૂહિ વચ્ચકુટિયા સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૧૧. ઉપજ્ઝાયવત્તકથા

૩૭૫. તેન ખો પન સમયેન સદ્ધિવિહારિકા ઉપજ્ઝાયેસુ ન સમ્મા વત્તન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સદ્ધિવિહારિકા ઉપજ્ઝાયેસુ ન સમ્મા વત્તિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, સદ્ધિવિહારિકા ઉપજ્ઝાયેસુ ન સમ્મા વત્તન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… ‘‘કથઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, સદ્ધિવિહારિકા ઉપજ્ઝાયેસુ ન સમ્મા વત્તિસ્સન્તિ! નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૭૬. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સદ્ધિવિહારિકાનં ઉપજ્ઝાયેસુ વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા સદ્ધિવિહારિકેહિ ઉપજ્ઝાયેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બં. [મહાવ. ૬૬] સદ્ધિવિહારિકેન, ભિક્ખવે, ઉપજ્ઝાયમ્હિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના –

‘‘કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય ઉપાહના ઓમુઞ્ચિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા દન્તકટ્ઠં દાતબ્બં, મુખોદકં દાતબ્બં, આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં. સચે યાગુ હોતિ, ભાજનં ધોવિત્વા યાગુ ઉપનામેતબ્બા. યાગું પીતસ્સ ઉદકં દત્વા ભાજનં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા પટિસામેતબ્બં. ઉપજ્ઝાયમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે ઉપજ્ઝાયો ગામં પવિસિતુકામો હોતિ, નિવાસનં દાતબ્બં, પટિનિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં, કાયબન્ધનં દાતબ્બં, સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો દાતબ્બા, ધોવિત્વા પત્તો સોદકો [સઉદકો (ક.)] દાતબ્બો. સચે ઉપજ્ઝાયો પચ્છાસમણં આકઙ્ખતિ, તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા ઉપજ્ઝાયસ્સ પચ્છાસમણેન હોતબ્બં. નાતિદૂરે ગન્તબ્બં, નાચ્ચાસન્ને ગન્તબ્બં, પત્તપરિયાપન્નં પટિગ્ગહેતબ્બં. ન ઉપજ્ઝાયસ્સ ભણમાનસ્સ અન્તરન્તરા કથા ઓપાતેતબ્બા. ઉપજ્ઝાયો આપત્તિસામન્તા ભણમાનો નિવારેતબ્બો.

‘‘નિવત્તન્તેન પઠમતરં આગન્ત્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં, પટિનિવાસનં દાતબ્બં, નિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં. સચે ચીવરં સિન્નં હોતિ, મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બં, ન ચ ઉણ્હે ચીવરં નિદહિતબ્બં. ચીવરં સઙ્ઘરિતબ્બં. ચીવરં સઙ્ઘરન્તેન ચતુરઙ્ગુલં કણ્ણં ઉસ્સારેત્વા ચીવરં સઙ્ઘરિતબ્બં – મા મજ્ઝે ભઙ્ગો અહોસીતિ. ઓભોગે કાયબન્ધનં કાતબ્બં.

‘‘સચે પિણ્ડપાતો હોતિ, ઉપજ્ઝાયો ચ ભુઞ્જિતુકામો હોતિ, ઉદકં દત્વા પિણ્ડપાતો ઉપનામેતબ્બો. ઉપજ્ઝાયો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. ભુત્તાવિસ્સ ઉદકં દત્વા પત્તં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા વોદકં કત્વા મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બો. ન ચ ઉણ્હે પત્તો નિદહિતબ્બો. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. ઉપજ્ઝાયમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે ઉપજ્ઝાયો નહાયિતુકામો હોતિ, નહાનં પટિયાદેતબ્બં. સચે સીતેન અત્થો હોતિ, સીતં પટિયાદેતબ્બં. સચે ઉણ્હેન અત્થો હોતિ, ઉણ્હં પટિયાદેતબ્બં.

‘‘સચે ઉપજ્ઝાયો જન્તાઘરં પવિસિતુકામો હોતિ, ચુણ્ણં સન્નેતબ્બં, મત્તિકા તેમેતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય ઉપજ્ઝાયસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગન્ત્વા જન્તાઘરપીઠં દત્વા ચીવરં પટિગ્ગહેત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, ચુણ્ણં દાતબ્બં, મત્તિકા દાતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ, જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. જન્તાઘરં પવિસન્તેન મત્તિકાય મુખં મક્ખેત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં. ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા. જન્તાઘરે ઉપજ્ઝાયસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. જન્તાઘરા નિક્ખમન્તેન જન્તાઘરપીઠં આદાય પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરા નિક્ખમિતબ્બં.

‘‘ઉદકેપિ ઉપજ્ઝાયસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. નહાતેન પઠમતરં ઉત્તરિત્વા અત્તનો ગત્તં વોદકં કત્વા નિવાસેત્વા ઉપજ્ઝાયસ્સ ગત્તતો ઉદકં પમજ્જિતબ્બં, નિવાસનં દાતબ્બં, સઙ્ઘાટિ દાતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય પઠમતરં આગન્ત્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં. ઉપજ્ઝાયો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. સચે ઉદ્દિસાપેતુકામો હોતિ, ઉદ્દિસિતબ્બો. સચે પરિપુચ્છિતુકામો હોતિ, પરિપુચ્છિતબ્બો.

‘‘યસ્મિં વિહારે ઉપજ્ઝાયો વિહરતિ, સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સોધેતબ્બો. વિહારં સોધેન્તેન પઠમં પત્તચીવરં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; નિસીદનપચ્ચત્થરણં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; ભિસિબિબ્બોહનં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચો નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; પીઠં નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચપટિપાદકા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બા; ખેળમલ્લકો નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; અપસ્સેનફલકં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; ભૂમત્થરણં યથાપઞ્ઞત્તં સલ્લક્ખેત્વા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે વિહારે સન્તાનકં હોતિ, ઉલ્લોકા પઠમં ઓહારેતબ્બં, આલોકસન્ધિકણ્ણભાગા પમજ્જિતબ્બા. સચે ગેરુકપરિકમ્મકતા ભિત્તિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે કાળવણ્ણકતા ભૂમિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે અકતા હોતિ ભૂમિ, ઉદકેન પરિપ્ફોસિત્વા પરિફોસિત્વા સમ્મજ્જિતબ્બા – મા વિહારો રજેન ઉહઞ્ઞીતિ. સઙ્કારં વિચિનિત્વા એકમન્તં છડ્ડેતબ્બં.

‘‘ભૂમત્થરણં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. મઞ્ચપટિપાદકા ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બા. મઞ્ચો ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બો. પીઠં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. ભિસિબિબ્બોહનં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. નિસીદનપચ્ચત્થરણં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં. ખેળમલ્લકો ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બો. અપસ્સેનફલકં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બં. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં.

‘‘સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ અનભિરતિ ઉપ્પન્ના હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન વૂપકાસેતબ્બો, વૂપકાસાપેતબ્બો, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ કુક્કુચ્ચં ઉપ્પન્નં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન વિનોદેતબ્બં, વિનોદાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન વિવેચેતબ્બં, વિવેચાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે ઉપજ્ઝાયો ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નો હોતિ પરિવાસારહો, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયસ્સ પરિવાસં દદેય્યાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયો મૂલાયપટિકસ્સનારહો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયં મૂલાય પટિકસ્સેય્યાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયો માનત્તારહો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયસ્સ માનત્તં દદેય્યાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયો અબ્ભાનારહો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયં અબ્ભેય્યાતિ. સચે સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયસ્સ કમ્મં કત્તુકામો હોતિ, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયસ્સ કમ્મં ન કરેય્ય, લહુકાય વા પરિણામેય્યાતિ. કતં વા પનસ્સ હોતિ સઙ્ઘેન કમ્મં, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો ઉપજ્ઝાયો સમ્મા વત્તેય્ય, લોમં પાતેય્ય, નેત્થારં વત્તેય્ય, સઙ્ઘો તં કમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યાતિ.

‘‘સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં ધોવિતબ્બં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન ધોવિતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં ધોવિયેથાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં કાતબ્બં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન કાતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં કરિયેથાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ રજના પચિતબ્બા હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન પચિતબ્બા, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો ઉપજ્ઝાયસ્સ રજનં પચિયેથાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં રજિતબ્બં [રજેતબ્બં (સ્યા.)] હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન રજિતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં રજિયેથાતિ. ચીવરં રજન્તેન [રજેન્તેન (સ્યા.)] સાધુકં સમ્પરિવત્તકં સમ્પરિવત્તકં રજિતબ્બં, ન ચ અચ્છિન્ને થેવે પક્કમિતબ્બં.

‘‘ન ઉપજ્ઝાયં અનાપુચ્છા એકચ્ચસ્સ પત્તો દાતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પત્તો પટિગ્ગહેતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ ચીવરં દાતબ્બં, ન એકચ્ચસ્સ ચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં; ન એકચ્ચસ્સ પરિક્ખારો દાતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પરિક્ખારો પટિગ્ગહેતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ કેસા છેદેતબ્બા [છેત્તબ્બા (સી.), છેદિતબ્બા (ક.)], ન એકચ્ચેન કેસા છેદાપેતબ્બા; ન એકચ્ચસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં, ન એકચ્ચેન પરિકમ્મં કારાપેતબ્બં; ન એકચ્ચસ્સ વેય્યાવચ્ચો [વેય્યાવચ્ચં (ક.)] કાતબ્બો, ન એકચ્ચેન વેય્યાવચ્ચો કારાપેતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ પચ્છાસમણેન હોતબ્બં, ન એકચ્ચો પચ્છાસમણો આદાતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ પિણ્ડપાતો નીહરિતબ્બો, ન એકચ્ચેન પિણ્ડપાતો નીહરાપેતબ્બો; ન ઉપજ્ઝાયં અનાપુચ્છા ગામો પવિસિતબ્બો; ન સુસાનં ગન્તબ્બં; ન દિસા પક્કમિતબ્બા. સચે ઉપજ્ઝાયો ગિલાનો હોતિ, યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, સદ્ધિવિહારિકાનં ઉપજ્ઝાયેસુ વત્તં યથા સદ્ધિવિહારિકેહિ ઉપજ્ઝાયેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૧૨. સદ્ધિવિહારિકવત્તકથા

૩૭૭. તેન ખો પન સમયેન ઉપજ્ઝાયા સદ્ધિવિહારિકેસુ ન સમ્મા વત્તન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ઉપજ્ઝાયા સદ્ધિવિહારિકેસુ ન સમ્મા વત્તિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ઉપજ્ઝાયા સદ્ધિવિહારિકેસુ ન સમ્મા વત્તન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૭૮. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ઉપજ્ઝાયાનં સદ્ધિવિહારિકેસુ વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા ઉપજ્ઝાયેહિ સદ્ધિવિહારિકેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બં. [મહાવ. ૬૭] ઉપજ્ઝાયેન, ભિક્ખવે, સદ્ધિવિહારિકમ્હિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના –

‘‘ઉપજ્ઝાયેન, ભિક્ખવે, સદ્ધિવિહારિકો સઙ્ગહેતબ્બો અનુગ્ગહેતબ્બો ઉદ્દેસેન પરિપુચ્છાય ઓવાદેન અનુસાસનિયા. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ પત્તો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકસ્સ પત્તો ન હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન સદ્ધિવિહારિકસ્સ પત્તો દાતબ્બો, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકસ્સ પત્તો ઉપ્પજ્જિયેથાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં ન હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં દાતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં ઉપ્પજ્જિયેથાતિ. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ પરિક્ખારો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકસ્સ પરિક્ખારો ન હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન સદ્ધિવિહારિકસ્સ પરિક્ખારો દાતબ્બો, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકસ્સ પરિક્ખારો ઉપ્પજ્જિયેથાતિ.

‘‘સચે સદ્ધિવિહારિકો ગિલાનો હોતિ, કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય દન્તકટ્ઠં દાતબ્બં, મુખોદકં દાતબ્બં, આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં. સચે યાગુ હોતિ, ભાજનં ધોવિત્વા યાગુ ઉપનામેતબ્બા. યાગું પીતસ્સ ઉદકં દત્વા ભાજનં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા પટિસામેતબ્બં. સદ્ધિવિહારિકમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે સદ્ધિવિહારિકો ગામં પવિસિતુકામો હોતિ, નિવાસનં દાતબ્બં, પટિનિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં, કાયબન્ધનં દાતબ્બં, સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો દાતબ્બા, ધોવિત્વા પત્તો સોદકો દાતબ્બો.

‘‘એત્તાવતા નિવત્તિસ્સતીતિ આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં, પટિનિવાસનં દાતબ્બં, નિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં. સચે ચીવરં સિન્નં હોતિ, મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બં, ન ચ ઉણ્હે ચીવરં નિદહિતબ્બં. ચીવરં સઙ્ઘરિતબ્બં. ચીવરં સઙ્ઘરન્તેન ચતુરઙ્ગુલં કણ્ણં ઉસ્સારેત્વા ચીવરં સઙ્ઘરિતબ્બં – મા મજ્ઝે ભઙ્ગો અહોસીતિ. ઓભોગે કાયબન્ધનં કાતબ્બં.

‘‘સચે પિણ્ડપાતો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકો ચ ભુઞ્જિતુકામો હોતિ, ઉદકં દત્વા પિણ્ડપાતો ઉપનામેતબ્બો. સદ્ધિવિહારિકો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. ભુત્તાવિસ્સ ઉદકં દત્વા પત્તં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા વોદકં કત્વા મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બો, ન ચ ઉણ્હે પત્તો નિદહિતબ્બો. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. સદ્ધિવિહારિકમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે સદ્ધિવિહારિકો નહાયિતુકામો હોતિ, નહાનં પટિયાદેતબ્બં. સચે સીતેન અત્થો હોતિ, સીતં પટિયાદેતબ્બં. સચે ઉણ્હેન અત્થો હોતિ, ઉણ્હં પટિયાદેતબ્બં.

‘‘સચે સદ્ધિવિહારિકો જન્તાઘરં પવિસિતુકામો હોતિ, ચુણ્ણં સન્નેતબ્બં, મત્તિકા તેમેતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય [આદાય સદ્ધિવિહારિકસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો (ક.)] ગન્ત્વા જન્તાઘરપીઠં દત્વા ચીવરં પટિગ્ગહેત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, ચુણ્ણં દાતબ્બં, મત્તિકા દાતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. જન્તાઘરં પવિસન્તેન મત્તિકાય મુખં મક્ખેત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં, ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા. જન્તાઘરે સદ્ધિવિહારિકસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. જન્તાઘરા નિક્ખમન્તેન જન્તાઘરપીઠં આદાય પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરા નિક્ખમિતબ્બં.

‘‘ઉદકેપિ સદ્ધિવિહારિકસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. નહાતેન પઠમતરં ઉત્તરિત્વા અત્તનો ગત્તં વોદકં કત્વા નિવાસેત્વા સદ્ધિવિહારિકસ્સ ગત્તતો ઉદકં પમજ્જિતબ્બં, નિવાસનં દાતબ્બં, સઙ્ઘાટિ દાતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય પઠમતરં આગન્ત્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં. સદ્ધિવિહારિકો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો.

‘‘યસ્મિં વિહારે સદ્ધિવિહારિકો વિહરતિ, સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સોધેતબ્બો. વિહારં સોધેન્તેન પઠમં પત્તચીવરં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં…પે… સચે આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં ન હોતિ, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં.

‘‘સચે સદ્ધિવિહારિકસ્સ અનભિરતિ ઉપ્પન્ના હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન વૂપકાસેતબ્બો, વૂપકાસાપેતબ્બો, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે સદ્ધિવિહારિકસ્સ કુક્કુચ્ચં ઉપ્પન્નં હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન વિનોદેતબ્બં, વિનોદાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે સદ્ધિવિહારિકસ્સ દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન વિવેચેતબ્બં, વિવેચાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે સદ્ધિવિહારિકો ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નો હોતિ પરિવાસારહો, ઉપજ્ઝાયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો સદ્ધિવિહારિકસ્સ પરિવાસં દદેય્યાતિ. સચે સદ્ધિવિહારિકો મૂલાયપટિકસ્સનારહો હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો સદ્ધિવિહારિકં મૂલાય પટિકસ્સેય્યાતિ. સચે સદ્ધિવિહારિકો માનત્તારહો હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો સદ્ધિવિહારિકસ્સ માનત્તં દદેય્યાતિ. સચે સદ્ધિવિહારિકો અબ્ભાનારહો હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો સદ્ધિવિહારિકં અબ્ભેય્યાતિ. સચે સઙ્ઘો સદ્ધિવિહારિકસ્સ કમ્મં કત્તુકામો હોતિ, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, ઉપજ્ઝાયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો સદ્ધિવિહારિકસ્સ કમ્મં ન કરેય્ય, લહુકાય વા પરિણામેય્યાતિ. કતં વા પનસ્સ હોતિ સઙ્ઘેન કમ્મં, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા, ઉક્ખેપનીયં વા, ઉપજ્ઝાયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકો સમ્મા વત્તેય્ય લોમં પાતેય્ય, નેત્થારં વત્તેય્ય, સઙ્ઘો તં કમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યાતિ.

‘‘સચે સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં ધોવિતબ્બં હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં ધોવેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં ધોવિયેથાતિ. સચે સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં કાતબ્બં હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં કરેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં કરિયેથાતિ. સચે સદ્ધિવિહારિકસ્સ રજનં પચિતબ્બં હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં પચેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકસ્સ રજનં પચિયેથાતિ. સચે સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં રજિતબ્બં હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં રજેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચીવરં રજિયેથાતિ. ચીવરં રજન્તેન સાધુકં સમ્પરિવત્તકં સમ્પરિવત્તકં રજિતબ્બં, ન ચ અચ્છિન્ને થેવે પક્કમિતબ્બં. સચે સદ્ધિવિહારિકો ગિલાનો હોતિ, યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ઉપજ્ઝાયાનં સદ્ધિવિહારિકેસુ વત્તં યથા ઉપજ્ઝાયેહિ સદ્ધિવિહારિકેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

દુતિયભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૧૩. આચરિયવત્તકથા

૩૭૯. તેન ખો પન સમયેન અન્તેવાસિકા આચરિયેસુ ન સમ્મા વત્તન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અન્તેવાસિકા આચરિયેસુ ન સમ્મા વત્તિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, અન્તેવાસિકા આચરિયેસુ ન સમ્મા વત્તન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૮૦. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, અન્તેવાસિકાનં આચરિયેસુ વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા અન્તેવાસિકેહિ આચરિયેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બં. [મહાવ. ૭૮] અન્તેવાસિકેન, ભિક્ખવે, આચરિયમ્હિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના –

‘‘કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય ઉપાહના ઓમુઞ્ચિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા દન્તકટ્ઠં દાતબ્બં, મુખોદકં દાતબ્બં, આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં. સચે યાગુ હોતિ, ભાજનં ધોવિત્વા યાગુ ઉપનામેતબ્બા. યાગું પીતસ્સ ઉદકં દત્વા ભાજનં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા પટિસામેતબ્બં. આચરિયમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે આચરિયો ગામં પવિસિતુકામો હોતિ, નિવાસનં દાતબ્બં, પટિનિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં, કાયબન્ધનં દાતબ્બં, સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો દાતબ્બા, ધોવિત્વા પત્તો સોદકો દાતબ્બો. સચે આચરિયો પચ્છાસમણં આકઙ્ખતિ, તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા આચરિયસ્સ પચ્છાસમણેન હોતબ્બં. નાતિદૂરે ગન્તબ્બં, નાચ્ચાસન્ને ગન્તબ્બં, પત્તપરિયાપન્નં પટિગ્ગહેતબ્બં. ન આચરિયસ્સ ભણમાનસ્સ અન્તરન્તરા કથા ઓપાતેતબ્બા. આચરિયો આપત્તિસામન્તા ભણમાનો નિવારેતબ્બો.

‘‘સચે પિણ્ડપાતો હોતિ, આચરિયો ચ ભુઞ્જિતુકામો હોતિ, ઉદકં દત્વા પિણ્ડપાતો ઉપનામેતબ્બો. આચરિયો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. ભુત્તાવિસ્સ ઉદકં દત્વા પત્તં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા વોદકં કત્વા મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બો, ન ચ ઉણ્હે પત્તો નિદહિતબ્બો. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજિત્વા પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. આચરિયમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે આચરિયો નહાયિતુકામો હોતિ, નહાનં પટિયાદેતબ્બં. સચે સીતેન અત્થો હોતિ, સીતં પટિયાદેતબ્બં. સચે ઉણ્હેન અત્થો હોતિ, ઉણ્હં પટિયાદેતબ્બં.

‘‘સચે આચરિયો જન્તાઘરં પવિસિતુકામો હોતિ, ચુણ્ણં સન્નેતબ્બં, મત્તિકા તેમેતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય આચરિયસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગન્ત્વા જન્તાઘરપીઠં દત્વા ચીવરં પટિગ્ગહેત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, ચુણ્ણં દાતબ્બં, મત્તિકા દાતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ, જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. જન્તાઘરં પવિસન્તેન મત્તિકાય મુખં મક્ખેત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં. ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા. જન્તાઘરે આચરિયસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. જન્તાઘરા નિક્ખમન્તેન જન્તાઘરપીઠં આદાય પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરા નિક્ખમિતબ્બં.

‘‘ઉદકેપિ આચરિયસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. નહાતેન પઠમતરં ઉત્તરિત્વા અત્તનો ગત્તં વોદકં કત્વા નિવાસેત્વા આચરિયસ્સ ગત્તતો ઉદકં પમજ્જિતબ્બં, નિવાસનં દાતબ્બં, સઙ્ઘાટિ દાતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય પઠમતરં આગન્ત્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં. આચરિયો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. સચે ઉદ્દિસાપેતુકામો હોતિ, ઉદ્દિસિતબ્બો. સચે પરિપુચ્છિતુકામો હોતિ, પરિપુચ્છિતબ્બો.

‘‘યસ્મિં વિહારે આચરિયો વિહરતિ, સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સોધેતબ્બો. વિહારં સોધેન્તેન પઠમં પત્તચીવરં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; નિસીદનપચ્ચત્થરણં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; ભિસિબિબ્બોહનં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચો નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; પીઠં નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન, અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપિટ્ઠં, નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; મઞ્ચપટિપાદકા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બા; ખેળમલ્લકો નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો; અપસ્સેનફલકં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં; ભૂમત્થરણં યથાપઞ્ઞત્તં સલ્લક્ખેત્વા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે વિહારે સન્તાનકં હોતિ, ઉલ્લોકા પઠમં ઓહારેતબ્બં, આલોકસન્ધિકણ્ણભાગા પમજ્જિતબ્બા. સચે ગેરુકપરિકમ્મકતા ભિત્તિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે કાળવણ્ણકતા ભૂમિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે અકતા હોતિ ભૂમિ, ઉદકેન પરિપ્ફોસિત્વા પરિફોસિત્વા સમ્મજ્જિતબ્બા – મા વિહારો રજેન ઉહઞ્ઞીતિ. સઙ્કારં વિચિનિત્વા એકમન્તં છડ્ડેતબ્બં.

‘‘સચે આચરિયસ્સ અનભિરતિ ઉપ્પન્ના હોતિ, અન્તેવાસિકેન વૂપકાસેતબ્બા, વૂપકાસાપેતબ્બા, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે આચરિયસ્સ કુક્કુચ્ચં ઉપ્પન્નં હોતિ, અન્તેવાસિકેન વિનોદેતબ્બં, વિનોદાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે આચરિયસ્સ દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ, અન્તેવાસિકેન વિવેચેતબ્બં, વિવેચાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે આચરિયો ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નો હોતિ, પરિવાસારહો, અન્તેવાસિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો આચરિયસ્સ પરિવાસં દદેય્યાતિ. સચે આચરિયો મૂલાયપટિકસ્સનારહો હોતિ, અન્તેવાસિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો આચરિયં મૂલાય પટિકસ્સેય્યાતિ. સચે આચરિયો માનત્તારહો હોતિ, અન્તેવાસિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો આચરિયસ્સ માનત્તં દદેય્યાતિ. સચે આચરિયો અબ્ભાનારહો હોતિ, અન્તેવાસિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો આચરિયં અબ્ભેય્યાતિ. સચે સઙ્ઘો આચરિયસ્સ કમ્મં કત્તુકામો હોતિ, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, અન્તેવાસિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો આચરિયસ્સ કમ્મં ન કરેય્ય, લહુકાય વા પરિણામેય્યાતિ. કતં વા પનસ્સ હોતિ સઙ્ઘેન કમ્મં, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, અન્તેવાસિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો આચરિયો સમ્મા વત્તેય્ય, લોમં પાતેય્ય, નેત્થારં વત્તેય્ય, સઙ્ઘો તં કમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યાતિ.

‘‘સચે આચરિયસ્સ ચીવરં ધોવિતબ્બં હોતિ, અન્તેવાસિકેન ધોવિતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો આચરિયસ્સ ચીવરં ધોવિયેથાતિ. સચે આચરિયસ્સ ચીવરં કાતબ્બં હોતિ, અન્તેવાસિકેન કાતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો આચરિયસ્સ ચીવરં કરિયેથાતિ. સચે આચરિયસ્સ રજનં પચિતબ્બં હોતિ, અન્તેવાસિકેન પચિતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો આચરિયસ્સ રજનં પચિયેથાતિ. સચે આચરિયસ્સ ચીવરં રજિતબ્બં હોતિ, અન્તેવાસિકેન રજિતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો આચરિયસ્સ ચીવરં રજિયેથાતિ. ચીવરં રજન્તેન સાધુકં સમ્પરિવત્તકં સમ્પરિવત્તકં રજિતબ્બં, ન ચ અચ્છિન્ને થેવે પક્કમિતબ્બં.

‘‘ન આચરિયં અનાપુચ્છા એકચ્ચસ્સ પત્તો દાતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પત્તો પટિગ્ગહેતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ ચીવરં દાતબ્બં, ન એકચ્ચસ્સ ચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં; ન એકચ્ચસ્સ પરિક્ખારો દાતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પરિક્ખારો પટિગ્ગહેતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ કેસા છેદિતબ્બા, ન એકચ્ચેન કેસા છેદાપેતબ્બા; ન એકચ્ચસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં, ન એકચ્ચેન પરિકમ્મં કારાપેતબ્બં; ન એકચ્ચસ્સ વેય્યાવચ્ચો કાતબ્બો, ન એકચ્ચેન વેય્યાવચ્ચો કારાપેતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ પચ્છાસમણેન હોતબ્બં, ન એકચ્ચો પચ્છાસમણો આદાતબ્બો; ન એકચ્ચસ્સ પિણ્ડપાતો નીહરિતબ્બો, ન એકચ્ચેન પિણ્ડપાતો નીહરાપેતબ્બો; ન આચરિયં અનાપુચ્છા ગામો પવિસિતબ્બો; ન સુસાનં ગન્તબ્બં; ન દિસા પક્કમિતબ્બા. સચે આચરિયો ગિલાનો હોતિ, યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અન્તેવાસિકાનં આચરિયેસુ વત્તં યથા અન્તેવાસિકેહિ આચરિયેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

૧૪. અન્તેવાસિકવત્તકથા

૩૮૧. તેન ખો પન સમયેન આચરિયા અન્તેવાસિકેસુ ન સમ્મા વત્તન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આચરિયા અન્તેવાસિકેસુ ન સમ્મા વત્તિસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ભિક્ખૂ પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, આચરિયા અન્તેવાસિકેસુ ન સમ્મા વત્તન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

૩૮૨. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, આચરિયાનં અન્તેવાસિકેસુ વત્તં પઞ્ઞપેસ્સામિ યથા આચરિયેહિ અન્તેવાસિકેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બં. [મહાવ. ૭૯] આચરિયેન, ભિક્ખવે, અન્તેવાસિકમ્હિ સમ્મા વત્તિતબ્બં. તત્રાયં સમ્માવત્તના –

‘‘આચરિયેન, ભિક્ખવે, અન્તેવાસિકો સઙ્ગહેતબ્બો અનુગ્ગહેતબ્બો ઉદ્દેસેન પરિપુચ્છાય ઓવાદેન અનુસાસનિયા. સચે આચરિયસ્સ પત્તો હોતિ, અન્તેવાસિકસ્સ પત્તો ન હોતિ, આચરિયેન અન્તેવાસિકસ્સ પત્તો દાતબ્બો, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકસ્સ પત્તો ઉપ્પજ્જિયેથાતિ. સચે આચરિયસ્સ ચીવરં હોતિ, અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં ન હોતિ, આચરિયેન અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં દાતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં ઉપ્પજ્જિયેથાતિ. સચે આચરિયસ્સ પરિક્ખારો હોતિ, અન્તેવાસિકસ્સ પરિક્ખારો ન હોતિ, આચરિયેન અન્તેવાસિકસ્સ પરિક્ખારો દાતબ્બો, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકસ્સ પરિક્ખારો ઉપ્પજ્જિયેથાતિ.

‘‘સચે અન્તેવાસિકો ગિલાનો હોતિ, કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય દન્તકટ્ઠં દાતબ્બં, મુખોદકં દાતબ્બં, આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં. સચે યાગુ હોતિ, ભાજનં ધોવિત્વા યાગુ ઉપનામેતબ્બા. યાગું પીતસ્સ ઉદકં દત્વા ભાજનં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા પટિસામેતબ્બં. અન્તેવાસિકમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે અન્તેવાસિકો ગામં પવિસિતુકામો હોતિ, નિવાસનં દાતબ્બં, પટિનિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં, કાયબન્ધનં દાતબ્બં, સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો દાતબ્બા, ધોવિત્વા પત્તો સોદકો દાતબ્બો.

‘‘સચે પિણ્ડપાતો હોતિ, અન્તેવાસિકો ચ ભુઞ્જિતુકામો હોતિ, ઉદકં દત્વા પિણ્ડપાતો ઉપનામેતબ્બો. અન્તેવાસિકો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. ભુત્તાવિસ્સ ઉદકં દત્વા પત્તં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા વોદકં કત્વા મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બો, ન ચ ઉણ્હે પત્તો નિદહિતબ્બો. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન…પે… ચીવરં નિક્ખિપન્તેન…પે… પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. અન્તેવાસિકમ્હિ ઉટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

‘‘સચે અન્તેવાસિકો નહાયિતુકામો હોતિ, નહાનં પટિયાદેતબ્બં. સચે સીતેન અત્થો હોતિ, સીતં પટિયાદેતબ્બં. સચે ઉણ્હેન અત્થો હોતિ, ઉણ્હં પટિયાદેતબ્બં.

‘‘સચે અન્તેવાસિકો જન્તાઘરં પવિસિતુકામો હોતિ, ચુણ્ણં સન્નેતબ્બં, મત્તિકા તેમેતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય [આદાય અન્તેવાસિકસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો (ક.)] ગન્ત્વા જન્તાઘરપીઠં દત્વા ચીવરં પટિગ્ગહેત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, ચુણ્ણં દાતબ્બં, મત્તિકા દાતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. જન્તાઘરં પવિસન્તેન મત્તિકાય મુખં મક્ખેત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં. ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા. જન્તાઘરે અન્તેવાસિકસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. જન્તાઘરા નિક્ખમન્તેન જન્તાઘરપીઠં આદાય પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરા નિક્ખમિતબ્બં.

‘‘ઉદકેપિ અન્તેવાસિકસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. નહાતેન પઠમતરં ઉત્તરિત્વા અત્તનો ગત્તં વોદકં કત્વા નિવાસેત્વા અન્તેવાસિકસ્સ ગત્તતો ઉદકં પમજ્જિતબ્બં, નિવાસનં દાતબ્બં, સઙ્ઘાટિ દાતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય પઠમતરં આગન્ત્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, અન્તેવાસિકો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો.

‘‘યસ્મિં વિહારે અન્તેવાસિકો વિહરતિ, સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સોધેતબ્બો. વિહારં સોધેન્તેન પઠમં પત્તચીવરં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં…પે… આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં ન હોતિ, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં.

‘‘સચે અન્તેવાસિકસ્સ અનભિરતિ ઉપ્પન્ના હોતિ, આચરિયેન વૂપકાસેતબ્બો, વૂપકાસાપેતબ્બો, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે અન્તેવાસિકસ્સ કુક્કુચ્ચં ઉપ્પન્નં હોતિ, આચરિયેન વિનોદેતબ્બં, વિનોદાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે અન્તેવાસિકસ્સ દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ, આચરિયેન વિવેચેતબ્બં, વિવેચાપેતબ્બં, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે અન્તેવાસિકો ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નો હોતિ, પરિવાસારહો, આચરિયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો અન્તેવાસિકસ્સ પરિવાસં દદેય્યાતિ. સચે અન્તેવાસિકો મૂલાયપટિકસ્સનારહો હોતિ, આચરિયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો અન્તેવાસિકં મૂલાય પટિકસ્સેય્યાતિ. સચે અન્તેવાસિકો માનત્તારહો હોતિ, આચરિયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો અન્તેવાસિકસ્સ માનત્તં દદેય્યાતિ. સચે અન્તેવાસિકો અબ્ભાનારહો હોતિ, આચરિયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો અન્તેવાસિકં અબ્ભેય્યાતિ. સચે સઙ્ઘો અન્તેવાસિકસ્સ કમ્મં કત્તુકામો હોતિ, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, આચરિયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો સઙ્ઘો અન્તેવાસિકસ્સ કમ્મં ન કરેય્ય, લહુકાય વા પરિણામેય્યાતિ. કતં વા પનસ્સ હોતિ, સઙ્ઘેન કમ્મં, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, આચરિયેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકો સમ્મા વત્તેય્ય, લોમં પાતેય્ય, નેત્થારં વત્તેય્ય, સઙ્ઘો તં કમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યાતિ.

‘‘સચે અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં ધોવિતબ્બં હોતિ, આચરિયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં ધોવેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં ધોવિયેથાતિ. સચે અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં કાતબ્બં હોતિ, આચરિયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં કરેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં કરિયેથાતિ. સચે અન્તેવાસિકસ્સ રજનં પચિતબ્બં હોતિ, આચરિયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં પચેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકસ્સ રજનં પચિયેથાતિ. સચે અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં રજિતબ્બં હોતિ, આચરિયેન આચિક્ખિતબ્બં – એવં રજેય્યાસીતિ, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં – કિન્તિ નુ ખો અન્તેવાસિકસ્સ ચીવરં રજિયેથાતિ. ચીવરં રજન્તેન સાધુકં સમ્પરિવત્તકં સમ્પરિવત્તકં રજિતબ્બં. ન ચ અચ્છિન્ને થેવે પક્કમિતબ્બં. સચે અન્તેવાસિકો ગિલાનો હોતિ, યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, આચરિયાનં અન્તેવાસિકેસુ વત્તં યથા આચરિયેહિ અન્તેવાસિકેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

વત્તક્ખન્ધકો અટ્ઠમો.

ઇમમ્હિ ખન્ધકે વત્થૂ એકૂનવીસતિ, વત્તા ચુદ્દસ.

તસ્સુદ્દાનં –

સઉપાહના છત્તા ચ, ઓગુણ્ઠિ સીસં પાનીયં;

નાભિવાદે ન પુચ્છન્તિ, અહિ ઉજ્ઝન્તિ પેસલા.

ઓમુઞ્ચિ છત્તં ખન્ધે ચ, અતરઞ્ચ પટિક્કમં;

પત્તચીવરં નિક્ખિપા, પતિરૂપઞ્ચ પુચ્છિતા.

આસિઞ્ચેય્ય ધોવિતેન, સુક્ખેનલ્લેનુપાહના;

વુડ્ઢો નવકો પુચ્છેય્ય, અજ્ઝાવુટ્ઠઞ્ચ ગોચરા.

સેક્ખા વચ્ચા પાની પરિ, કત્તરં કતિકં તતો;

કાલં મુહુત્તં ઉક્લાપો, ભૂમત્થરણં નીહરે.

પટિપાદો ભિસિબિબ્બો, મઞ્ચપીઠઞ્ચ મલ્લકં;

અપસ્સેનુલ્લોકકણ્ણા, ગેરુકા કાળ અકતા.

સઙ્કારઞ્ચ ભૂમત્થરણં, પટિપાદકં મઞ્ચપીઠં;

ભિસિ નિસીદનમ્પિ, મલ્લકં અપસ્સેન ચ.

પત્તચીવરં ભૂમિ ચ, પારન્તં ઓરતો ભોગં;

પુરત્થિમા પચ્છિમા ચ, ઉત્તરા અથ દક્ખિણા.

સીતુણ્હે ચ દિવારત્તિં, પરિવેણઞ્ચ કોટ્ઠકો;

ઉપટ્ઠાનગ્ગિ સાલા ચ, વત્તં વચ્ચકુટીસુ ચ.

પાની પરિભોજનિયા, કુમ્ભિ આચમનેસુ ચ;

અનોપમેન પઞ્ઞત્તં, વત્તં આગન્તુકેહિમે [વે (ક. એવમુપરિપિ)].

નેવાસનં ન ઉદકં, ન પચ્ચુ ન ચ પાનિયં;

નાભિવાદે નપઞ્ઞપે, ઉજ્ઝાયન્તિ ચ પેસલા.

વુડ્ઢાસનઞ્ચ ઉદકં, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા ચ પાનિયં;

ઉપાહને એકમન્તં, અભિવાદે ચ પઞ્ઞપે.