૭. સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકં

૧. પઠમભાણવારો

છસક્યપબ્બજ્જાકથા

૩૩૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા અનુપિયાયં વિહરતિ, અનુપિયં નામ મલ્લાનં નિગમો. તેન ખો પન સમયેન અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા સક્યકુમારા ભગવન્તં પબ્બજિતં અનુપબ્બજન્તિ. તેન ખો પન સમયેન મહાનામો ચ સક્કો અનુરુદ્ધો ચ સક્કો દ્વેભાતિકા હોન્તિ. અનુરુદ્ધો સક્કો સુખુમાલો હોતિ. તસ્સ તયો પાસાદા હોન્તિ – એકો હેમન્તિકો, એકો ગિમ્હિકો, એકો વસ્સિકો. સો વસ્સિકે પાસાદે ચત્તારો માસે [વસ્સિકે પાસાદે વસ્સિકે ચત્તારો માસે (સી.)] નિપ્પુરિસેહિ તૂરિયેહિ પરિચારયમાનો [પરિચારિયમાનો (ક.)] ન હેટ્ઠાપાસાદં ઓરોહતિ. અથ ખો મહાનામસ્સ સક્કસ્સ એતદહોસિ – ‘‘એતરહિ ખો અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા સક્યકુમારા ભગવન્તં પબ્બજિતં અનુપબ્બજન્તિ. અમ્હાકઞ્ચ પન કુલા નત્થિ કોચિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. યંનૂનાહં વા પબ્બજેય્યં, અનુરુદ્ધો વા’’તિ. અથ ખો મહાનામો સક્કો યેન અનુરુદ્ધો સક્કો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા અનુરુદ્ધં સક્કં એતદવોચ – ‘‘એતરહિ, તાત અનુરુદ્ધ, અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા સક્યકુમારા ભગવન્તં પબ્બજિતં અનુપબ્બજન્તિ. અમ્હાકઞ્ચ પન કુલા નત્થિ કોચિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. તેન હિ ત્વં વા પબ્બજ, અહં વા પબ્બજિસ્સામી’’તિ. ‘‘અહં ખો સુખુમાલો, નાહં સક્કોમિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. ત્વં પબ્બજાહી’’તિ. ‘‘એહિ ખો તે, તાત અનુરુદ્ધ, ઘરાવાસત્થં અનુસાસિસ્સામિ. પઠમં ખેત્તં કસાપેતબ્બં. કસાપેત્વા વપાપેતબ્બં. વપાપેત્વા ઉદકં અભિનેતબ્બં. ઉદકં અભિનેત્વા ઉદકં નિન્નેતબ્બં. ઉદકં નિન્નેત્વા નિદ્ધાપેતબ્બં. નિદ્ધાપેત્વા [નિડ્ડહેતબ્બં, નિડ્ડહેત્વા (સી.)] લવાપેતબ્બં. લવાપેત્વા ઉબ્બાહાપેતબ્બં. ઉબ્બાહાપેત્વા પુઞ્જં કારાપેતબ્બં. પુઞ્જં કારાપેત્વા મદ્દાપેતબ્બં. મદ્દાપેત્વા પલાલાનિ ઉદ્ધરાપેતબ્બાનિ. પલાલાનિ ઉદ્ધરાપેત્વા ભુસિકા ઉદ્ધરાપેતબ્બા. ભુસિકં ઉદ્ધરાપેત્વા ઓપુનાપેતબ્બં [ઓફુનાપેતબ્બં (સ્યા. ક.), ઓફુણાપેતબ્બં (યોજના)]. ઓપુનાપેત્વા અતિહરાપેતબ્બં. અતિહરાપેત્વા આયતિમ્પિ વસ્સં એવમેવ કાતબ્બં, આયતિમ્પિ વસ્સં એવમેવ કાતબ્બ’’ન્તિ. ‘‘ન કમ્મા ખીયન્તિ? ન કમ્માનં અન્તો પઞ્ઞાયતિ? કદા કમ્મા ખીયિસ્સન્તિ? કદા કમ્માનં અન્તો પઞ્ઞાયિસ્સતિ? કદા મયં અપ્પોસ્સુક્કા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારેસ્સામા’’તિ? ‘‘ન હિ, તાત અનુરુદ્ધ, કમ્મા ખીયન્તિ. ન કમ્માનં અન્તો પઞ્ઞાયતિ. અખીણેવ કમ્મે પિતરો ચ પિતામહા ચ કાલઙ્કતા’’તિ. ‘‘તેન હિ ત્વઞ્ઞેવ ઘરાવાસત્થેન ઉપજાનાહિ. અહં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામી’’તિ.

અથ ખો અનુરુદ્ધો સક્કો યેન માતા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા માતરં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, અમ્મ, અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. અનુજાનાહિ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. એવં વુત્તે અનુરુદ્ધસ્સ સક્કસ્સ માતા અનુરુદ્ધં સક્કં એતદવોચ – ‘‘તુમ્હે ખો મે, તાત અનુરુદ્ધ, દ્વે પુત્તા પિયા મનાપા અપ્પટિકૂલા. મરણેનપિ વો અકામકા વિના ભવિસ્સામિ. કિં પનાહં તુમ્હે જીવન્તે અનુજાનિસ્સામિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો અનુરુદ્ધો સક્કો માતરં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, અમ્મ, અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. અનુજાનાહિ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ [ઇમસ્સ અનન્તરં કેસુચિ પોત્થકેસુ એવમ્પિ પાઠો દિસ્સતિ –- ‘‘એવં વુત્તે અનુરુદ્ધસ્સ સક્કસ્સ માતા એવમાહ ‘સચે તાત અનુરુદ્ધ ભદ્દિયો સક્યરાજા સક્યાનં રજ્જં કારેતિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ, એવં ત્વમ્પિ પબ્બજાહી’’’તિ]. તેન ખો પન સમયેન ભદ્દિયો સક્યરાજા સક્યાનં રજ્જં કારેતિ. સો ચ અનુરુદ્ધસ્સ સક્કસ્સ સહાયો હોતિ. અથ ખો અનુરુદ્ધસ્સ સક્કસ્સ માતા – ‘અયં ખો ભદ્દિયો સક્યરાજા સક્યાનં રજ્જં કારેતિ; અનુરુદ્ધસ્સ સક્કસ્સ સહાયો; સો ન ઉસ્સહતિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતુ’ન્તિ – અનુરુદ્ધં સક્કં એતદવોચ – ‘‘સચે, તાત અનુરુદ્ધ, ભદ્દિયો સક્યરાજા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ, એવં ત્વમ્પિ પબ્બજાહી’’તિ. અથ ખો અનુરુદ્ધો સક્કો યેન ભદ્દિયો સક્યરાજા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભદ્દિયં સક્યરાજાનં એતદવોચ – ‘‘મમ ખો, સમ્મ, પબ્બજ્જા તવ પટિબદ્ધા’’તિ. ‘‘સચે તે, સમ્મ, પબ્બજ્જા મમ પટિબદ્ધા વા અપ્પટિબદ્ધા વા સા હોતુ, અહં તયા; યથા સુખં પબ્બજાહી’’તિ. ‘‘એહિ, સમ્મ, ઉભો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામા’’તિ. ‘‘નાહં, સમ્મ, સક્કોમિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતુન્તિ. યં તે સક્કા અઞ્ઞં મયા કાતું, ક્યાહં [ત્યાહં (સી. સ્યા.)] કરિસ્સામિ. ત્વં પબ્બજાહી’’તિ. ‘‘માતા ખો મં, સમ્મ, એવમાહ – ‘સચે, તાત અનુરુદ્ધ, ભદ્દિયો સક્યરાજા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ, એવં ત્વમ્પિ પબ્બજાહી’’’તિ. ‘‘ભાસિતા ખો પન તે, સમ્મ, એસા વાચા. સચે તે, સમ્મ, પબ્બજ્જા મમ પટિબદ્ધા વા, અપ્પટિબદ્ધા વા સા હોતુ, અહં તયા; યથા સુખં પબ્બજાહી’’તિ. ‘‘એહિ, સમ્મ, ઉભો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા સચ્ચવાદિનો હોન્તિ, સચ્ચપટિઞ્ઞા. અથ ખો ભદ્દિયો સક્યરાજા અનુરુદ્ધં સક્કં એતદવોચ – ‘‘આગમેહિ, સમ્મ, સત્તવસ્સાનિ. સત્તન્નં વસ્સાનં અચ્ચયેન ઉભો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામા’’તિ. ‘‘અતિચિરં, સમ્મ, સત્તવસ્સાનિ. નાહં સક્કોમિ સત્તવસ્સાનિ આગમેતુ’’ન્તિ. ‘‘આગમેહિ, સમ્મ, છવસ્સાનિ…પે… પઞ્ચવસ્સાનિ… ચત્તારિ વસ્સાનિ… તીણિ વસ્સાનિ… દ્વે વસ્સાનિ… એકં વસ્સં. એકસ્સ વસ્સસ્સ અચ્ચયેન ઉભો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામા’’તિ. ‘‘અતિચિરં, સમ્મ, એકવસ્સં. નાહં સક્કોમિ એકં વસ્સં આગમેતુ’’ન્તિ. ‘‘આગમેહિ, સમ્મ, સત્તમાસે. સત્તન્નં માસાનં અચ્ચયેન ઉભોપિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામા’’તિ. ‘‘અતિચિરં, સમ્મ, સત્તમાસા. નાહં સક્કોમિ સત્તમાસે આગમેતુ’’ન્તિ. ‘‘આગમેહિ, સમ્મ, છ માસે…પે… પઞ્ચ માસે… ચત્તારો માસે… તયો માસે… દ્વે માસે… એકં માસં… અડ્ઢમાસં. અડ્ઢમાસસ્સ અચ્ચયેન ઉભોપિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામા’’તિ. ‘‘અતિચિરં, સમ્મ, અડ્ઢમાસો. નાહં સક્કોમિ અડ્ઢમાસં આગમેતુ’’ન્તિ. ‘‘આગમેહિ, સમ્મ, સત્તાહં યાવાહં પુત્તે ચ ભાતરો ચ રજ્જં નિય્યાદેમી’’તિ. ‘‘ન ચિરં, સમ્મ, સત્તાહો, આગમેસ્સામી’’તિ.

૩૩૧. અથ ખો ભદ્દિયો ચ સક્યરાજા અનુરુદ્ધો ચ આનન્દો ચ ભગુ ચ કિમિલો ચ દેવદત્તો ચ, ઉપાલિકપ્પકેન સત્તમા, યથા પુરે ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય ઉય્યાનભૂમિં નિય્યન્તિ, એવમેવ ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય નિય્યિંસુ. તે દૂરં ગન્ત્વા સેનં નિવત્તાપેત્વા પરવિસયં ઓક્કમિત્વા આભરણં ઓમુઞ્ચિત્વા ઉત્તરાસઙ્ગેન ભણ્ડિકં બન્ધિત્વા ઉપાલિં કપ્પકં એતદવોચું – ‘‘હન્દ, ભણે ઉપાલિ, નિવત્તસ્સુ; અલં તે એત્તકં જીવિકાયા’’તિ. અથ ખો ઉપાલિસ્સ કપ્પકસ્સ નિવત્તન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ચણ્ડા ખો સાકિયા; ઇમિના કુમારા નિપ્પાતિતાતિ ઘાતાપેય્યુમ્પિ મં. ઇમે હિ નામ સક્યકુમારા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સન્તિ. કિમઙ્ગ [કિમઙ્ગ (સી.)] પનાહ’’ન્તિ. ભણ્ડિકં મુઞ્ચિત્વા તં ભણ્ડં રુક્ખે આલગ્ગેત્વા ‘યો પસ્સતિ, દિન્નંયેવ હરતૂ’તિ વત્વા યેન તે સક્યકુમારા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસાસું ખો તે સક્યકુમારા ઉપાલિં કપ્પકં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ઉપાલિં કપ્પકં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ, ભણે ઉપાલિ, નિવત્તેસી’’તિ? ‘‘ઇધ મે, અય્યપુત્તા, નિવત્તન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘ચણ્ડા ખો સાકિયા; ઇમિના કુમારા નિપ્પાતિતાતિ ઘાતાપેય્યુમ્પિ મં. ઇમે હિ નામ સક્યકુમારા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સન્તિ. કિમઙ્ગ પનાહ’ન્તિ. સો ખો અહં, અય્યપુત્તા, ભણ્ડિકં મુઞ્ચિત્વા તં ભણ્ડં રુક્ખે આલગ્ગેત્વા ‘યો પસ્સતિ, દિન્નઞ્ઞેવ હરતૂ’તિ વત્વા તતોમ્હિ પટિનિવત્તો’’તિ. ‘‘સુટ્ઠુ, ભણે ઉપાલિ, અકાસિ યમ્પિ ન નિવત્તો [યં નિવત્તો (સી.), યં પન નિવત્તો (સ્યા.)]. ચણ્ડા ખો સાકિયા; ઇમિના કુમારા નિપ્પાતિતાતિ ઘાતાપેય્યુમ્પિ ત’’ન્તિ.

અથ ખો સક્યકુમારા ઉપાલિં કપ્પકં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે સક્યકુમારા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘મયં, ભન્તે, સાકિયા નામ માનસ્સિનો. અયં, ભન્તે, ઉપાલિ કપ્પકો અમ્હાકં દીઘરત્તં પરિચારકો. ઇમં ભગવા પઠમં પબ્બાજેતુ. ઇમસ્સ મયં અભિવાદનપચ્ચુટ્ઠાનઅઞ્જલિકમ્મસામીચિકમ્મં કરિસ્સામ. એવં અમ્હાકં સાકિયાનં સાકિયમાનો નિમ્માનાયિસ્સતી’’તિ [નિમ્માદયિસ્સતીતિ (સી.), નિમ્માનિયિસ્સતીતિ (સ્યા.)].

અથ ખો ભગવા ઉપાલિં કપ્પકં પઠમં પબ્બાજેસિ, પચ્છા તે સક્યકુમારે. અથ ખો આયસ્મા ભદ્દિયો તેનેવ અન્તરવસ્સેન તિસ્સો વિજ્જા સચ્છાકાસિ. આયસ્મા અનુરુદ્ધો દિબ્બચક્ખું ઉપ્પાદેસિ. આયસ્મા આનન્દો સોતાપત્તિફલં સચ્છાકાસિ. દેવદત્તો પોથુજ્જનિકં ઇદ્ધિં અભિનિપ્ફાદેસિ.

૩૩૨. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ભદ્દિયો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘‘અહો સુખં, અહો સુખ’’ન્તિ. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, ભદ્દિયો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’ન્તિ. નિસ્સંસયં ખો, ભન્તે, આયસ્મા ભદ્દિયો અનભિરતોવ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ. તંયેવ વા પુરિમં રજ્જસુખં સમનુસ્સરન્તો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન ભદ્દિયં ભિક્ખું આમન્તેહિ – ‘સત્થા તં, આવુસો ભદ્દિય, આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા ભદ્દિયો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ભદ્દિયં એતદવોચ – ‘‘સત્થા તં, આવુસો ભદ્દિય, આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા ભદ્દિયો તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં ભદ્દિયં ભગવા એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભદ્દિય, અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ? ‘‘એવં ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં પન ત્વં, ભદ્દિય, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં અહો સુખ’’’ન્તિ? ‘‘પુબ્બે મે, ભન્તે, રઞ્ઞો સતોપિ અન્તોપિ અન્તેપુરે રક્ખા સુસંવિહિતા હોતિ, બહિપિ અન્તેપુરે રક્ખા સુસંવિહિતા હોતિ, અન્તોપિ નગરે રક્ખા સુસંવિહિતા હોતિ, બહિપિ નગરે રક્ખા સુસંવિહિતા હોતિ, અન્તોપિ જનપદે રક્ખા સુસંવિહિતા હોતિ, બહિપિ જનપદે રક્ખા સુસંવિહિતા હોતિ. સો ખો અહં, ભન્તે, એવં રક્ખિતોપિ ગોપિતોપિ સન્તો ભીતો ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રસ્તો વિહરામિ. એતરહિ ખો પન અહં એકો, ભન્તે, અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભીતો અનુબ્બિગ્ગો અનુસ્સઙ્કી અનુત્રસ્તો અપ્પોસ્સુક્કો પન્નલોમો પરદત્તવુત્તો મિગભૂતેન ચેતસા વિહરામીતિ. ઇમં ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેમિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

[ઉદા. ૨૦] ‘‘યસ્સન્તરતો ન સન્તિ કોપા, ઇતિ ભવાભવતઞ્ચ વીતિવત્તો;

તં વિગતભયં સુખિં અસોકં, દેવા નાનુભવન્તિ દસ્સનાયા’’તિ.

દેવદત્તવત્થુ

૩૩૩. અથ ખો ભગવા અનુપિયાયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન કોસમ્બી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન કોસમ્બી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. અથ ખો દેવદત્તસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘કં નુ ખો અહં પસાદેય્યં, યસ્મિં મે પસન્ને બહુલાભસક્કારો ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? અથ ખો દેવદત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો અજાતસત્તુ કુમારો તરુણો ચેવ આયતિં ભદ્દો ચ. યંનૂનાહં અજાતસત્તું કુમારં પસાદેય્યં. તસ્મિં મે પસન્ને બહુલાભસક્કારો ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો દેવદત્તો સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન રાજગહં તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન રાજગહં તદવસરિ. અથ ખો દેવદત્તો સકવણ્ણં પટિસંહરિત્વા કુમારકવણ્ણં અભિનિમ્મિનિત્વા અહિમેખલિકાય અજાતસત્તુસ્સ કુમારસ્સ ઉચ્છઙ્ગે [ઉચ્ચઙ્કે (સ્યા.)] પાતુરહોસિ. અથ ખો અજાતસત્તુ કુમારો ભીતો અહોસિ, ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રસ્તો. અથ ખો દેવદત્તો અજાતસત્તું કુમારં એતદવોચ – ‘‘ભાયસિ મં ત્વં કુમારા’’તિ? ‘‘આમ, ભાયામિ. કોસિ ત્વ’’ન્તિ? ‘‘અહં દેવદત્તો’’તિ. ‘‘સચે ખો ત્વં, ભન્તે, અય્યો દેવદત્તો, ઇઙ્ઘ સકેનેવ વણ્ણેન પાતુભવસ્સૂ’’તિ. અથ ખો દેવદત્તો કુમારકવણ્ણં પટિસંહરિત્વા સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધરો અજાતસત્તુસ્સ કુમારસ્સ પુરતો અટ્ઠાસિ. અથ ખો અજાતસત્તુ કુમારો દેવદત્તસ્સ ઇમિના ઇદ્ધિપાટિહારિયેન અભિપ્પસન્નો પઞ્ચહિ રથસતેહિ સાયં પાતં ઉપટ્ઠાનં ગચ્છતિ, પઞ્ચ ચ થાલિપાકસતાનિ ભત્તાભિહારો અભિહરીયતિ. અથ ખો દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકેન અભિભૂતસ્સ પરિયાદિન્નચિત્તસ્સ એવરૂપં ઇચ્છાગતં ઉપ્પજ્જિ – ‘‘અહં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિસ્સામી’’તિ. સહ ચિત્તુપ્પાદાવ દેવદત્તો તસ્સા ઇદ્ધિયા પરિહાયિ.

[અ. નિ. ૫.૧૦૦] તેન ખો પન સમયેન કકુધો નામ કોળિયપુત્તો, આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ ઉપટ્ઠાકો, અધુના કાલઙ્કતો અઞ્ઞતરં મનોમયં કાયં ઉપપન્નો. તસ્સ એવરૂપો અત્તભાવપ્પટિલાભો હોતિ – સેય્યથાપિ નામ દ્વે વા તીણિ વા માગધકાનિ [માગધિકાનિ (સ્યા.)] ગામક્ખેત્તાનિ. સો તેન અત્તભાવપ્પટિલાભેન નેવ અત્તાનં ન પરં બ્યાબાધેતિ. અથ ખો કકુધો દેવપુત્તો યેનાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો કકુધો દેવપુત્તો આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘દેવદત્તસ્સ, ભન્તે, લાભસક્કારસિલોકેન અભિભૂતસ્સ પરિયાદિન્નચિત્તસ્સ [પરિયાદિણ્ણચિત્તસ્સ (ક.)] એવરૂપં ઇચ્છાગતં ઉપ્પજ્જિ – ‘અહં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિસ્સામી’તિ. સહ ચિત્તુપ્પાદાવ ભન્તે, દેવદત્તો તસ્સા ઇદ્ધિયા પરિહીનો’’તિ. ઇદમવોચ કકુધો દેવપુત્તો. ઇદં વત્વા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવ અન્તરધાયિ.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કકુધો નામ, ભન્તે, કોળિયપુત્તો મમ ઉપટ્ઠાકો અધુના કાલઙ્કતો અઞ્ઞતરં મનોમયં કાયં ઉપપન્નો. તસ્સ એવરૂપો અત્તભાવપ્પટિલાભો – સેય્યથાપિ નામ દ્વે વા તીણિ વા માગધકાનિ ગામક્ખેત્તાનિ. સો તેન અત્તભાવપ્પટિલાભેન નેવ અત્તાનં ન પરં બ્યાબાધેતિ. અથ ખો, ભન્તે, કકુધો દેવપુત્તો યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો, ભન્તે, કકુધો દેવપુત્તો મં એતદવોચ – ‘દેવદત્તસ્સ, ભન્તે, લાભસક્કારસિલોકેન અભિભૂતસ્સ પરિયાદિન્નચિત્તસ્સ એવરૂપં ઇચ્છાગતં ઉપ્પજ્જિ – અહં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિસ્સામીતિ. સહ ચિત્તુપ્પાદાવ ભન્તે, દેવદત્તો તસ્સા ઇદ્ધિયા પરિહીનો’તિ. ઇદમવોચ, ભન્તે, કકુધો દેવપુત્તો. ઇદં વત્વા મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવ અન્તરધાયી’’તિ.

‘‘કિં પન તે, મોગ્ગલ્લાન, કકુધો દેવપુત્તો ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ વિદિતો? યં કિઞ્ચિ કકુધો દેવપુત્તો ભાસતિ સબ્બં તં તથેવ હોતિ, નો અઞ્ઞથા’’તિ? ‘‘ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ વિદિતો ચ મે, ભન્તે, કકુધો દેવપુત્તો. યં કિઞ્ચિ કકુધો દેવપુત્તો ભાસતિ સબ્બં તં તથેવ હોતિ, નો અઞ્ઞથા’’તિ. ‘‘રક્ખસ્સેતં, મોગ્ગલ્લાન, વાચં. રક્ખસ્સેતં, મોગ્ગલ્લાન, વાચં. ઇદાનિ સો મોઘપુરિસો અત્તનાવ અત્તાનં પાતુકરિસ્સતિ.

પઞ્ચસત્થુકથા

૩૩૪. [અ. નિ. ૫.૧૦૦] ‘‘પઞ્ચિમે, મોગ્ગલ્લાન, સત્થારો સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે પઞ્ચ? ‘‘ઇધ, મોગ્ગલ્લાન, એકચ્ચો સત્થા અપરિસુદ્ધસીલો સમાનો ‘પરિસુદ્ધસીલોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે સીલં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ. તમેનં સાવકા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો ભવં સત્થા અપરિસુદ્ધસીલો સમાનો ‘પરિસુદ્ધસીલોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે સીલં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. મયઞ્ચેવ ખો પન ગિહીનં આરોચેય્યામ, નાસ્સસ્સ મનાપં. યં ખો પનસ્સ અમનાપં, કથં નં મયં તેન સમુદાચરેય્યામ? સમ્મન્નતિ ખો પન ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન – યં તુમો કરિસ્સતિ, તુમોવ તેન પઞ્ઞાયિસ્સતી’તિ. એવરૂપં ખો, મોગ્ગલ્લાન, સત્થારં સાવકા સીલતો રક્ખન્તિ; એવરૂપો ચ પન સત્થા સાવકેહિ સીલતો રક્ખં પચ્ચાસીસતિ [પચ્ચાસિંસતિ (સી. સ્યા.)].

‘‘પુન ચપરં, મોગ્ગલ્લાન, ઇધેકચ્ચો સત્થા અપરિસુદ્ધાજીવો સમાનો ‘પરિસુદ્ધાજીવોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધો મે આજીવો પરિયોદાતો અસંકિલિટ્ઠો’તિ ચ. તમેનં સાવકા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો ભવં સત્થા અપરિસુદ્ધાજીવો સમાનો ‘પરિસુદ્ધાજીવોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધો મે આજીવો પરિયોદાતો અસંકિલિટ્ઠો’તિ ચ. મયઞ્ચેવ ખો પન ગિહીનં આરોચેય્યામ, નાસ્સસ્સ મનાપં. યં ખો પનસ્સ અમનાપં, કથં ન મયં તેન સમુદાચરેય્યામ? સમ્મન્નતિ ખો પન ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન – યં તુમો કરિસ્સતિ, તુમોવ તેન પઞ્ઞાયિસ્સતી’તિ. એવરૂપં ખો, મોગ્ગલ્લાન, સત્થારં સાવકા આજીવતો રક્ખન્તિ; એવરૂપો ચ પન સત્થા સાવકેહિ આજીવતો રક્ખં પચ્ચાસીસતિ.

‘‘પુન ચપરં, મોગ્ગલ્લાન, ઇધેકચ્ચો સત્થા અપરિસુદ્ધધમ્મદેસનો સમાનો ‘પરિસુદ્ધધમ્મદેસનોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધા મે ધમ્મદેસના પરિયોદાતા અસંકિલિટ્ઠા’તિ ચ. તમેનં સાવકા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો ભવં સત્થા અપરિસુદ્ધધમ્મદેસનો સમાનો ‘પરિસુદ્ધધમ્મદેસનોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધા મે ધમ્મદેસના પરિયોદાતા અસંકિલિટ્ઠા’તિ ચ. મયઞ્ચેવ ખો પન ગિહીનં આરોચેય્યામ, નાસ્સસ્સ મનાપં. યં ખો પનસ્સ અમનાપં, કથં નં મયં તેન સમુદાચરેય્યામ? સમ્મન્નતિ ખો પન ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન – યં તુમો કરિસ્સતિ, તુમોવ તેન પઞ્ઞાયિસ્સતી’તિ. એવરૂપં ખો, મોગ્ગલ્લાન, સત્થારં સાવકા ધમ્મદેસનતો રક્ખન્તિ; એવરૂપો ચ પન સત્થા સાવકેહિ ધમ્મદેસનતો રક્ખં પચ્ચાસીસતિ.

‘‘પુન ચપરં, મોગ્ગલ્લાન, ઇધેકચ્ચો સત્થા અપરિસુદ્ધવેય્યાકરણો સમાનો ‘પરિસુદ્ધવેય્યાકરણોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે વેય્યાકરણં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. તમેનં સાવકા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો ભવં સત્થા અપરિસુદ્ધવેય્યાકરણો સમાનો ‘પરિસુદ્ધવેય્યાકરણોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે વેય્યાકરણં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. મયઞ્ચેવ ખો પન ગિહીનં આરોચેય્યામ, નાસ્સસ્સ મનાપં. યં ખો પનસ્સ અમનાપં, કથં નં મયં તેન સમુદાચરેય્યામ? સમ્મન્નતિ ખો પન ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન – યં તુમો કરિસ્સતિ, તુમોવ તેન પઞ્ઞાયિસ્સતી’તિ. એવરૂપં ખો, મોગ્ગલ્લાન, સત્થારં સાવકા વેય્યાકરણતો રક્ખન્તિ; એવરૂપો ચ પન સત્થા સાવકેહિ વેય્યાકરણતો રક્ખં પચ્ચાસીસતિ.

‘‘પુન ચપરં, મોગ્ગલ્લાન, ઇધેકચ્ચો સત્થા અપરિસુદ્ધઞાણદસ્સનો સમાનો ‘પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે ઞાણદસ્સનં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. તમેનં સાવકા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો ભવં સત્થા અપરિસુદ્ધઞાણદસ્સનો સમાનો ‘પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે ઞાણદસ્સનં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. મયઞ્ચેવ ખો પન ગિહીનં આરોચેય્યામ, નાસ્સસ્સ મનાપં. યં ખો પનસ્સ અમનાપં, કથં નં મયં તેન સમુદાચરેય્યામ? સમ્મન્નતિ ખો પન ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન – યં તુમો કરિસ્સતિ, તુમોવ તેન પઞ્ઞાયિસ્સતી’તિ. એવરૂપં ખો, મોગ્ગલ્લાન, સત્થારં સાવકા ઞાણદસ્સનતો રક્ખન્તિ; એવરૂપો ચ પન સત્થા સાવકેહિ ઞાણદસ્સનતો રક્ખં પચ્ચાસીસતીતિ. ઇમે ખો, મોગ્ગલ્લાન, પઞ્ચ સત્થારો સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં.

‘‘અહં ખો પન, મોગ્ગલ્લાન, પરિસુદ્ધસીલો સમાનો ‘પરિસુદ્ધસીલોમ્હી’તિ પટિજાનામિ ‘પરિસુદ્ધં મે સીલં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. ન ચ મં સાવકા સીલતો રક્ખન્તિ; ન ચાહં સાવકેહિ સીલતો રક્ખં પચ્ચાસીસામિ. પરિસુદ્ધાજીવો સમાનો…પે… પરિસુદ્ધધમ્મદેસનો સમાનો…પે… પરિસુદ્ધવેય્યાકરણો સમાનો…પે… પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનો સમાનો ‘પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનોમ્હી’તિ પટિજાનામિ ‘પરિસુદ્ધં મે ઞાણદસ્સનં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. ન ચ મં સાવકા ઞાણદસ્સનતો રક્ખન્તિ; ન ચાહં સાવકેહિ ઞાણદસ્સનતો રક્ખં પચ્ચાસીસામી’’તિ.

૩૩૫. અથ ખો ભગવા કોસમ્બિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન રાજગહં તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન રાજગહં તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘દેવદત્તસ્સ, ભન્તે, અજાતસત્તુ કુમારો પઞ્ચહિ રથસતેહિ સાયં પાતં ઉપટ્ઠાનં ગચ્છતિ; પઞ્ચ ચ થાલિપાકસતાનિ ભત્તાભિહારો અભિહરીયતી’’તિ. ‘‘મા, ભિક્ખવે, દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકં પિહયિત્થ. યાવકીવઞ્ચ, ભિક્ખવે, દેવદત્તસ્સ અજાતસત્તુ કુમારો પઞ્ચહિ રથસતેહિ સાયં પાતં ઉપટ્ઠાનં ગમિસ્સતિ, પઞ્ચ ચ થાલિપાકસતાનિ ભત્તાભિહારો અભિહરીયિસ્સતિ, હાનિયેવ, ભિક્ખવે, દેવદત્તસ્સ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો વુડ્ઢિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ચણ્ડસ્સ કુક્કુરસ્સ નાસાય પિત્તં ભિન્દેય્યું, એવઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, કુક્કુરો ભિય્યોસોમત્તાય ચણ્ડતરો અસ્સ, એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યાવકીવઞ્ચ દેવદત્તસ્સ અજાતસત્તુ કુમારો પઞ્ચહિ રથસતેહિ સાયં પાતં ઉપટ્ઠાનં ગમિસ્સતિ, પઞ્ચ ચ થાલિપાકસતાનિ ભત્તાભિહારો અભિહરીયિસ્સતિ, હાનિયેવ, ભિક્ખવે, દેવદત્તસ્સ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો વુડ્ઢિ.

[સં. નિ. ૨.૧૮૪; અ. નિ. ૪.૬૮] ‘‘અત્તવધાય, ભિક્ખવે, દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ, પરાભવાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કદલી અત્તવધાય ફલં દેતિ, પરાભવાય ફલં દેતિ, એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અત્તવધાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ, પરાભવાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, વેળુ અત્તવધાય ફલં દેતિ, પરાભવાય ફલં દેતિ, એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અત્તવધાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ, પરાભવાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, નળો અત્તવધાય ફલં દેતિ, પરાભવાય ફલં દેતિ, એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અત્તવધાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ, પરાભવાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અસ્સતરી અત્તવધાય ગબ્ભં ગણ્હાતિ, પરાભવાય ગબ્ભં ગણ્હાતિ, એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અત્તવધાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદિ, પરાભવાય દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારસિલોકો ઉદપાદી’’તિ.

[સં. નિ. ૧.૧૮૩, ૧.૨.૧૮૪, નેત્તિ. ૯૦] ‘‘ફલં વે કદલિં હન્તિ, ફલં વેળું ફલં નળં;

સક્કારો કાપુરિસં હન્તિ, ગબ્ભો અસ્સતરિં યથા’’તિ.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૨. દુતિયભાણવારો

પકાસનીયકમ્મં

૩૩૬. તેન ખો પન સમયેન ભગવા મહતિયા પરિસાય પરિવુતો ધમ્મં દેસેન્તો નિસિન્નો હોતિ સરાજિકાય પરિસાય. અથ ખો દેવદત્તો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘જિણ્ણો દાનિ, ભન્તે, ભગવા વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો. અપ્પોસ્સુક્કો દાનિ, ભન્તે, ભગવા દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં અનુયુત્તો વિહરતુ, મમં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિસ્સજ્જતુ. અહં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિસ્સામી’’તિ. ‘‘અલં, દેવદત્ત, મા તે રુચ્ચિ ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિતુ’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો દેવદત્તો…પે… તતિયમ્પિ ખો દેવદત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘જિણ્ણો દાનિ, ભન્તે, ભગવા વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો. અપ્પોસ્સુક્કો દાનિ, ભન્તે, ભગવા દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં અનુયુત્તો વિહરતુ, મમં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિસ્સજ્જતુ. અહં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિસ્સામી’’તિ. ‘‘સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનાનમ્પિ ખો અહં, દેવદત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘં ન નિસ્સજ્જેય્યં, કિં પન તુય્હં છવસ્સ ખેળાસકસ્સા’’તિ! અથ ખો દેવદત્તો – સરાજિકાય મં ભગવા પરિસાય ખેળાસકવાદેન અપસાદેતિ, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેવ ઉક્કંસતીતિ – કુપિતો અનત્તમનો ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અયઞ્ચરહિ દેવદત્તસ્સ ભગવતિ પઠમો આઘાતો અહોસિ.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો દેવદત્તસ્સ રાજગહે પકાસનીયં કમ્મં કરોતુ – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બં. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૩૩૭. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં સઙ્ઘો દેવદત્તસ્સ રાજગહે પકાસનીયં કમ્મં કરેય્ય – ‘‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો દેવદત્તસ્સ રાજગહે પકાસનીયં કમ્મં કરોતિ – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ દેવદત્તસ્સ રાજગહે પકાસનીયં કમ્મસ્સ કરણં – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ, યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ – સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘કતં સઙ્ઘેન દેવદત્તસ્સ રાજગહે પકાસનીયં કમ્મં – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૩૩૮. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ ત્વં, સારિપુત્ત, દેવદત્તં રાજગહે પકાસેહી’’તિ. ‘‘પુબ્બે મયા, ભન્તે, દેવદત્તસ્સ રાજગહે વણ્ણો ભાસિતો – ‘મહિદ્ધિકો ગોધિપુત્તો, મહાનુભાવો ગોધિપુત્તો’તિ. કથાહં, ભન્તે, દેવદત્તં રાજગહે પકાસેમી’’તિ? ‘‘નનુ તયા, સારિપુત્ત, ભૂતોયેવ દેવદત્તસ્સ રાજગહે વણ્ણો ભાસિતો – ‘મહિદ્ધિકો ગોધિપુત્તો, મહાનુભાવો ગોધિપુત્તો’’’ તિ? ‘‘એવં ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો ત્વં, સારિપુત્ત, ભૂતંયેવ દેવદત્તં રાજગહે પકાસેહી’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો સારિપુત્તં સમ્મન્નતુ દેવદત્તં રાજગહે પકાસેતું – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં સારિપુત્તો યાચિતબ્બો. યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં સમ્મન્નેય્ય દેવદત્તં રાજગહે પકાસેતું – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં સમ્મન્નતિ દેવદત્તં રાજગહે પકાસેતું – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ, યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ, આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સમ્મુતિ દેવદત્તં રાજગહે પકાસેતું – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ, યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ – સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન આયસ્મા સારિપુત્તો દેવદત્તં રાજગહે પકાસેતું – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’તિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

સમ્મતો ચ આયસ્મા સારિપુત્તો સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં રાજગહં પવિસિત્વા દેવદત્તં રાજગહે પકાસેસિ – ‘‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’’તિ. તત્થ યે તે મનુસ્સા અસ્સદ્ધા અપ્પસન્ના દુબ્બુદ્ધિનો, તે એવમાહંસુ – ‘‘ઉસૂયકા ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારં ઉસૂયન્તી’’તિ. યે પન તે મનુસ્સા સદ્ધા પસન્ના પણ્ડિતા બ્યત્તા બુદ્ધિમન્તો, તે એવમાહંસુ – ‘‘ન ખો ઇદં ઓરકં ભવિસ્સતિ યથા ભગવા દેવદત્તં રાજગહે પકાસાપેતી’’તિ.

અજાતસત્તુકુમારવત્થુ

૩૩૯. અથ ખો દેવદત્તો યેન અજાતસત્તુ કુમારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા અજાતસત્તું કુમારં એતદવોચ – ‘‘પુબ્બે ખો, કુમાર, મનુસ્સા દીઘાયુકા, એતરહિ અપ્પાયુકા. ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ યં ત્વં કુમારોવ સમાનો કાલં કરેય્યાસિ. તેન હિ ત્વં, કુમાર, પિતરં હન્ત્વા રાજા હોહિ. અહં ભગવન્તં હન્ત્વા બુદ્ધો ભવિસ્સામી’’તિ.

અથ ખો અજાતસત્તુ કુમારો – અય્યો ખો દેવદત્તો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો, જાનેય્યાસિ અય્યો દેવદત્તોતિ – ઊરુયા પોત્થનિકં બન્ધિત્વા દિવા દિવસ્સ [દિવા દિવસસ્સ (ક.)] ભીતો ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રસ્તો સહસા અન્તેપુરં પાવિસિ. અદ્દસાસું ખો અન્તેપુરે ઉપચારકા મહામત્તા અજાતસત્તું કુમારં દિવા દિવસ્સ ભીતં ઉબ્બિગ્ગં ઉસ્સઙ્કિં ઉત્રસ્તં સહસા અન્તેપુરં પવિસન્તં; દિસ્વાન અગ્ગહેસું. તે વિચિનન્તા ઊરુયા પોત્થનિકં બદ્ધં [બન્ધં (ક.)] દિસ્વાન અજાતસત્તું કુમારં એતદવોચું – ‘‘કિં ત્વં, કુમાર, કત્તુકામોસી’’તિ? ‘‘પિતરમ્હિ હન્તુકામો’’તિ. ‘‘કેનાસિ ઉસ્સાહિતો’’તિ? ‘‘અય્યેન દેવદત્તેના’’તિ. એકચ્ચે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘‘કુમારો ચ હન્તબ્બો, દેવદત્તો ચ, સબ્બે ચ ભિક્ખૂ હન્તબ્બા’’તિ. એકચ્ચે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘‘ન ભિક્ખૂ હન્તબ્બા. ન ભિક્ખૂ કિઞ્ચિ અપરજ્ઝન્તિ. કુમારો ચ હન્તબ્બો, દેવદત્તો ચા’’તિ. એકચ્ચે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘‘ન કુમારો ચ હન્તબ્બો, ન દેવદત્તો. ન ભિક્ખૂ હન્તબ્બા. રઞ્ઞો આરોચેતબ્બં. યથા રાજા વક્ખતિ તથા કરિસ્સામા’’તિ.

અથ ખો તે મહામત્તા અજાતસત્તું કુમારં આદાય યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘કથં, ભણે, મહામત્તેહિ મતિ કતા’’તિ? ‘‘એકચ્ચે, દેવ, મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘કુમારો ચ હન્તબ્બો, દેવદત્તો ચ, સબ્બે ચ ભિક્ખૂ હન્તબ્બા’તિ. એકચ્ચે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘ન ભિક્ખૂ હન્તબ્બા. ન ભિક્ખૂ કિઞ્ચિ અપરજ્ઝન્તિ. કુમારો ચ હન્તબ્બો, દેવદત્તો ચા’તિ. એકચ્ચે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘ન કુમારો ચ હન્તબ્બો, ન દેવદત્તો. ન ભિક્ખૂ હન્તબ્બા. રઞ્ઞો આરોચેતબ્બં. યથા રાજા વક્ખતિ તથા કરિસ્સામા’’’તિ. ‘‘કિં, ભણે, કરિસ્સતિ બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા? નનુ ભગવતા પટિકચ્ચેવ દેવદત્તો રાજગહે પકાસાપિતો – ‘પુબ્બે દેવદત્તસ્સ અઞ્ઞા પકતિ અહોસિ, ઇદાનિ અઞ્ઞા પકતિ. યં દેવદત્તો કરેય્ય કાયેન વાચાય, ન તેન બુદ્ધો વા ધમ્મો વા સઙ્ઘો વા દટ્ઠબ્બો, દેવદત્તોવ તેન દટ્ઠબ્બો’’તિ? તત્થ યે તે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘કુમારો ચ હન્તબ્બો દેવદત્તો ચ; સબ્બે ચ ભિક્ખૂ હન્તબ્બા’તિ; તે અટ્ઠાને અકાસિ. યે તે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘ન ભિક્ખૂ હન્તબ્બા; ન ભિક્ખૂ કિઞ્ચિ અપરજ્ઝન્તિ; કુમારો ચ હન્તબ્બો દેવદત્તો ચા’તિ; તે નીચે ઠાને ઠપેસિ. યે તે મહામત્તા એવં મતિં અકંસુ – ‘ન કુમારો ચ હન્તબ્બો, ન દેવદત્તો; ન ભિક્ખૂ હન્તબ્બા; રઞ્ઞો આરોચેતબ્બં; યથા રાજા વક્ખતિ તથા કરિસ્સામા’તિ; તે ઉચ્ચે ઠાને ઠપેસિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો અજાતસત્તું કુમારં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ મં ત્વં, કુમાર, હન્તુકામોસી’’તિ? ‘‘રજ્જેનામ્હિ, દેવ, અત્થિકો’’તિ. ‘‘સચે ખો ત્વં, કુમાર, રજ્જેન અત્થિકો, એતં તે રજ્જ’’ન્તિ અજાતસત્તુસ્સ કુમારસ્સ રજ્જં નિય્યાદેસિ.

અભિમારપેસનં

૩૪૦. અથ ખો દેવદત્તો યેન અજાતસત્તુ કુમારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા અજાતસત્તું કુમારં એતદવોચ – ‘‘પુરિસે, મહારાજ, આણાપેહિ, યે સમણં ગોતમં જીવિતા વોરોપેસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો અજાતસત્તુ કુમારો મનુસ્સે આણાપેસિ – ‘‘યથા, ભણે, અય્યો દેવદત્તો આહ તથા કરેય્યાથા’’તિ. અથ ખો દેવદત્તો એકં પુરિસં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છાવુસો, અમુકસ્મિં ઓકાસે સમણો ગોતમો વિહરતિ. તં જીવિતા વોરોપેત્વા ઇમિના મગ્ગેન આગચ્છા’’તિ. તસ્મિં મગ્ગે દ્વે પુરિસે ઠપેસિ – ‘‘યો ઇમિના મગ્ગેન એકો પુરિસો આગચ્છતિ, તં જીવિતા વોરોપેત્વા ઇમિના મગ્ગેન આગચ્છથા’’તિ. તસ્મિં મગ્ગે ચત્તારો પુરિસે ઠપેસિ – ‘‘યે ઇમિના મગ્ગેન દ્વે પુરિસા આગચ્છન્તિ, તે જીવિતા વોરોપેત્વા ઇમિના મગ્ગેન આગચ્છથા’’તિ. તસ્મિં મગ્ગે અટ્ઠ પુરિસે ઠપેસિ – ‘‘યે ઇમિના મગ્ગેન ચત્તારો પુરિસા આગચ્છન્તિ, તે જીવિતા વોરોપેત્વા ઇમિના મગ્ગેન આગચ્છથા’’તિ. તસ્મિં મગ્ગે સોળસ પુરિસે ઠપેસિ – ‘‘યે ઇમિના મગ્ગેન અટ્ઠ પુરિસા આગચ્છન્તિ, તે જીવિતા વોરોપેત્વા આગચ્છથા’’તિ.

અથ ખો સો એકો પુરિસો અસિચમ્મં ગહેત્વા ધનુકલાપં સન્નય્હિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો અવિદૂરે ભીતો ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રસ્તો પત્થદ્ધેન કાયેન અટ્ઠાસિ. અદ્દસા ખો ભગવા તં પુરિસં ભીતં ઉબ્બિગ્ગં ઉસ્સઙ્કિં ઉત્રસ્તં પત્થદ્ધેન કાયેન ઠિતં. દિસ્વાન તં પુરિસં એતદવોચ – ‘‘એહાવુસો, મા ભાયી’’તિ. અથ ખો સો પુરિસો અસિચમ્મં એકમન્તં કરિત્વા ધનુકલાપં નિક્ખિપિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અચ્ચયો મં, ભન્તે, અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યોહં દુટ્ઠચિત્તો વધકચિત્તો ઇધૂપસઙ્કન્તો. તસ્સ મે, ભન્તે, ભગવા અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હાતુ આયતિં સંવરાયા’’તિ. ‘‘તગ્ઘ ત્વં, આવુસો, અચ્ચયો અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યં ત્વં દુટ્ઠચિત્તો વધકચિત્તો ઇધૂપસઙ્કન્તો. યતો ચ ખો ત્વં, આવુસો, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોસિ, તં તે મયં પટિગ્ગણ્હામ. વુડ્ઢિ હેસા, આવુસો, અરિયસ્સ વિનયે – યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ, આયતિં સંવરં આપજ્જતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા તસ્સ પુરિસસ્સ અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ, સેય્યથિદં – દાનકથં સીલકથં સગ્ગકથં, કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં, નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. યદા તં ભગવા અઞ્ઞાસિ કલ્લચિત્તં, મુદુચિત્તં, વિનીવરણચિત્તં, ઉદગ્ગચિત્તં, પસન્નચિત્તં, અથ યા બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકા ધમ્મદેસના તં પકાસેસિ – દુક્ખં, સમુદયં, નિરોધં, મગ્ગં. સેય્યથાપિ નામ સુદ્ધં વત્થં અપગતકાળકં સમ્મદેવ રજનં પટિગ્ગહેય્ય, એવમેવ તસ્સ પુરિસસ્સ તસ્મિંયેવ આસને વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મન્તિ. અથ ખો સો પુરિસો દિટ્ઠધમ્મો પત્તધમ્મો વિદિતધમ્મો પરિયોગાળ્હધમ્મો તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિગતકથંકથો વેસારજ્જપ્પત્તો અપરપ્પચ્ચયો સત્થુસાસને ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે. સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ – એવમેવં ભગવતા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભન્તે, ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ, ધમ્મઞ્ચ, ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા તં પુરિસં એતદવોચ – ‘‘મા ખો ત્વં, આવુસો, ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છ, ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છાહી’’તિ અઞ્ઞેન મગ્ગેન ઉય્યોજેસિ.

અથ ખો તે દ્વે પુરિસા – કિં નુ ખો સો એકો પુરિસો ચિરેન આગચ્છતીતિ – પટિપથં ગચ્છન્તા અદ્દસંસુ ભગવન્તં અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસિન્નં. દિસ્વાન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. તેસં ભગવા અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ…પે… અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… ઉપાસકે નો ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતે’’તિ. અથ ખો ભગવા તે પુરિસે એતદવોચ – ‘‘મા ખો તુમ્હે, આવુસો, ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છિત્થ, ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છથા’’તિ અઞ્ઞેન મગ્ગેન ઉય્યોજેસિ.

અથ ખો તે ચત્તારો પુરિસા…પે… અથ ખો તે અટ્ઠ પુરિસા…પે… અથ ખો તે સોળસ પુરિસા – કિં નુ ખો તે અટ્ઠ પુરિસા ચિરેન આગચ્છન્તીતિ – પટિપથં ગચ્છન્તા અદ્દસાસું ભગવન્તં અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસિન્નં. દિસ્વાન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. તેસં ભગવા અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ, સેય્યથિદં – દાનકથં…પે… અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… ઉપાસકે નો ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતે’’તિ. અથ ખો ભગવા તે પુરિસે એતદવોચ – ‘‘મા ખો તુમ્હે, આવુસો, ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છિત્થ, ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છથા’’તિ અઞ્ઞેન મગ્ગેન ઉય્યોજેસિ.

અથ ખો સો એકો પુરિસો યેન દેવદત્તો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા દેવદત્તં એતદવોચ – ‘‘નાહં, ભન્તે, સક્કોમિ તં ભગવન્તં જીવિતા વોરોપેતું; મહિદ્ધિકો સો ભગવા, મહાનુભાવો’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો; મા ત્વં સમણં ગોતમં જીવિતા વોરોપેસિ. અહમેવ સમણં ગોતમં જીવિતા વોરોપેસ્સામી’’તિ.

લોહિતુપ્પાદકકમ્મં

૩૪૧. તેન ખો પન સમયેન ભગવા ગિજ્ઝકૂટસ્સ પબ્બતસ્સ છાયાયં ચઙ્કમતિ. અથ ખો દેવદત્તો ગિજ્ઝકૂટં પબ્બતં આરુહિત્વા મહતિં સિલં પવિજ્ઝિ – ઇમાય સમણં ગોતમં જીવિતા વોરોપેસ્સામીતિ. દ્વે પબ્બતકૂટા સમાગન્ત્વા તં સિલં સમ્પટિચ્છિંસુ. તતો પપતિકા ઉપ્પતિત્વા ભગવતો પાદે રુહિરં ઉપ્પાદેસિ. અથ ખો ભગવા ઉદ્ધં ઉલ્લોકેત્વા દેવદત્તં એતદવોચ – ‘‘બહું તયા, મોઘપુરિસ, અપુઞ્ઞં પસુતં, યં ત્વં દુટ્ઠચિત્તો વધકચિત્તો તથાગતસ્સ રુહિરં ઉપ્પાદેસી’’તિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇદં, ભિક્ખવે, દેવદત્તેન પઠમં આનન્તરિયં કમ્મં ઉપચિતં, યં દુટ્ઠચિત્તેન વધકચિત્તેન તથાગતસ્સ રુહિરં ઉપ્પાદિત’’ન્તિ.

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ – ‘‘દેવદત્તેન કિર ભગવતો વધો પયુત્તો’’તિ. તે ચ ભિક્ખૂ ભગવતો વિહારસ્સ પરિતો પરિતો ચઙ્કમન્તિ ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા સજ્ઝાયં કરોન્તા, ભગવતો રક્ખાવરણગુત્તિયા. અસ્સોસિ ખો ભગવા ઉચ્ચાસદ્દં મહાસદ્દં સજ્ઝાયસદ્દં. સુત્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો સો, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દો મહાસદ્દો સજ્ઝાયસદ્દો’’તિ? ‘‘અસ્સોસું ખો, ભન્તે, ભિક્ખૂ – ‘દેવદત્તેન કિર ભગવતો વધો પયુત્તો’તિ. તે ચ [તેધ (સી.)], ભન્તે, ભિક્ખૂ ભગવતો વિહારસ્સ પરિતો પરિતો ચઙ્કમન્તિ ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા સજ્ઝાયં કરોન્તા, ભગવતો રક્ખાવરણગુત્તિયા. સો એસો, ભગવા, ઉચ્ચાસદ્દો મહાસદ્દો સજ્ઝાયસદ્દો’’તિ. ‘‘તેન હાનન્દ, મમ વચનેન તે ભિક્ખૂ આમન્તેહિ – સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો આનન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે ભિક્ખૂ ભગવા એતદવોચ –

‘‘અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, અનવકાસો, યં પરૂપક્કમેન તથાગતં જીવિતા વોરોપેય્ય. અનુપક્કમેન, ભિક્ખવે, તથાગતા પરિનિબ્બાયન્તિ.

[ચૂળવ. ૩૩૪; અ. નિ. ૫.૧૦૦] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, સત્થારો સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે પઞ્ચ? ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સત્થા અપરિસુદ્ધસીલો સમાનો ‘પરિસુદ્ધસીલોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે સીલં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. તમેનં સાવકા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો ભવં સત્થા અપરિસુદ્ધસીલો સમાનો ‘પરિસુદ્ધસીલોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે સીલં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. મયઞ્ચેવ ખો પન ગિહીનં આરોચેય્યામ, નાસ્સસ્સ મનાપં. યં ખો પનસ્સ અમનાપં, કથં નં મયં તેન સમુદાચરેય્યામ? સમ્મન્નતિ ખો પન ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન – યં તુમો કરિસ્સતિ, તુમોવ તેન પઞ્ઞાયિસ્સતી’તિ. એવરૂપં ખો, ભિક્ખવે, સત્થારં સાવકા સીલતો રક્ખન્તિ; એવરૂપો ચ પન સત્થા સાવકેહિ સીલતો રક્ખં પચ્ચાસીસતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો સત્થા અપરિસુદ્ધઆજીવો સમાનો…પે… અપરિસુદ્ધધમ્મદેસનો સમાનો…પે… અપરિસુદ્ધવેય્યાકરણો સમાનો…પે… અપરિસુદ્ધઞાણદસ્સનો સમાનો ‘પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે ઞાણદસ્સનં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. તમેનં સાવકા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો ભવં સત્થા અપરિસુદ્ધઞાણદસ્સનો સમાનો ‘પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનોમ્હી’તિ પટિજાનાતિ ‘પરિસુદ્ધં મે ઞાણદસ્સનં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. મયઞ્ચેવ ખો પન ગિહીનં આરોચેય્યામ, નાસ્સસ્સ મનાપં. યં ખો પનસ્સ અમનાપં, કથં ન મયં તેન સમુદાચરેય્યામ? સમ્મન્નતિ ખો પન ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન – યં તુમો કરિસ્સતિ, તુમોવ તેન પઞ્ઞાયિસ્સતી’તિ. એવરૂપં ખો, ભિક્ખવે, સત્થારં સાવકા ઞાણદસ્સનતો રક્ખન્તિ; એવરૂપો ચ પન સત્થા સાવકેહિ ઞાણદસ્સનતો રક્ખં પચ્ચાસીસતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સત્થારો સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ‘‘અહં ખો પન, ભિક્ખવે, પરિસુદ્ધસીલો સમાનો ‘પરિસુદ્ધસીલોમ્હી’તિ પટિજાનામિ ‘પરિસુદ્ધં મે સીલં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’ન્તિ ચ. ન ચ મં સાવકા સીલતો રક્ખન્તિ; ન ચાહં સાવકેહિ સીલતો રક્ખં પચ્ચાસીસામિ. અહં ખો પન ભિક્ખવે પરિસુદ્ધાજીવો સમાનો…પે… પરિસુદ્ધધમ્મદેસનો સમાનો…પે… પરિસુદ્ધવેય્યાકરણો સમાનો…પે… પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનો સમાનો ‘‘પરિસુદ્ધઞાણદસ્સનોમ્હી’’તિ પટિજાનામિ ‘‘પરિસુદ્ધં મે ઞાણદસ્સનં પરિયોદાતં અસંકિલિટ્ઠ’’ન્તિ ચ, ન ચ મં સાવકા ઞાણદસ્સનતો રક્ખન્તિ, ન ચાહં સાવકેહિ ઞાણદસ્સનતો રક્ખં પચ્ચાસીસામિ. ‘‘અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, અનવકાસો, યં પરૂપક્કમેન તથાગતં જીવિતા વોરોપેય્ય. અનુપક્કમેન, ભિક્ખવે, તથાગતા પરિનિબ્બાયન્તિ. ગચ્છથ તુમ્હે, ભિક્ખવે, યથાવિહારં. અરક્ખિયા, ભિક્ખવે, તથાગતા’’તિ.

નાળાગિરિપેસનં

૩૪૨. તેન ખો પન સમયેન રાજગહે નાળાગિરિ નામ હત્થી ચણ્ડો હોતિ, મનુસ્સઘાતકો. અથ ખો દેવદત્તો રાજગહં પવિસિત્વા હત્થિસાલં ગન્ત્વા હત્થિભણ્ડે એતદવોચ – ‘‘મયં ખો, ભણે, રાજઞાતકા નામ પટિબલા નીચટ્ઠાનિયં ઉચ્ચટ્ઠાને ઠપેતું, ભત્તમ્પિ વેતનમ્પિ વડ્ઢાપેતું. તેન હિ, ભણે, યદા સમણો ગોતમો ઇમં રચ્છં પટિપન્નો હોતિ, તદા ઇમં નાળાગિરિં હત્થિં મુઞ્ચેત્વા ઇમં રચ્છં પટિપાદેથા’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો તે હત્થિભણ્ડા દેવદત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિ. અથ ખો ભગવા તં રચ્છં પટિપજ્જિ. અદ્દસાસું ખો તે હત્થિભણ્ડા ભગવન્તં તં રચ્છં પટિપન્નં. દિસ્વાન નાળાગિરિં હત્થિં મુઞ્ચિત્વા તં રચ્છં પટિપાદેસું. અદ્દસા ખો નાળાગિરિ હત્થી ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન સોણ્ડં ઉસ્સાપેત્વા પહટ્ઠકણ્ણવાલો યેન ભગવા તેન અભિધાવિ. અદ્દસાસું ખો તે ભિક્ખૂ નાળાગિરિં હત્થિં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અયં, ભન્તે, નાળાગિરિ હત્થી ચણ્ડો મનુસ્સઘાતકો ઇમં રચ્છં પટિપન્નો. પટિક્કમતુ, ભન્તે, ભગવા; પટિક્કમતુ સુગતો’’તિ. ‘‘આગચ્છથ, ભિક્ખવે, મા ભાયિત્થ. અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, અનવકાસો, યં પરૂપક્કમેન તથાગતં જીવિતા વોરોપેય્ય. અનુપક્કમેન, ભિક્ખવે, તથાગતા પરિનિબ્બાયન્તી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો તે ભિક્ખૂ…પે… તતિયમ્પિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અયં, ભન્તે, નાળાગિરિ હત્થી ચણ્ડો મનુસ્સઘાતકો ઇમં રચ્છં પટિપન્નો. પટિક્કમતુ, ભન્તે, ભગવા; પટિક્કમતુ સુગતો’’તિ. ‘‘આગચ્છથ, ભિક્ખવે, મા ભાયિત્થ. અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, અનવકાસો, યં પરૂપક્કમેન તથાગતં જીવિતા વોરોપેય્ય. અનુપક્કમેન, ભિક્ખવે, તથાગતા પરિનિબ્બાયન્તી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા પાસાદેસુપિ હમ્મિયેસુપિ છદનેસુપિ આરુળ્હા અચ્છન્તિ. તત્થ યે તે મનુસ્સા અસ્સદ્ધા અપ્પસન્ના દુબ્બુદ્ધિનો, તે એવમાહંસુ – ‘‘અભિરૂપો વત, ભો [અભિરૂપો વત ભો ગોતમો (સ્યા. કં.)], મહાસમણો નાગેન વિહેઠીયિસ્સતી’’તિ. યે પન તે મનુસ્સા સદ્ધા પસન્ના પણ્ડિતા બ્યત્તા બુદ્ધિમન્તો, તે એવમાહંસુ – ‘‘નચિરસ્સં વત, ભો, નાગો નાગેન સઙ્ગામેસ્સતી’’તિ. અથ ખો ભગવા નાળાગિરિં હત્થિં મેત્તેન ચિત્તેન ફરિ. અથ ખો નાળાગિરિ હત્થી ભગવતો [ભગવતા (સી.)] મેત્તેન ચિત્તેન ફુટ્ઠો [ફુટો (ક.)] સોણ્ડં ઓરોપેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો પુરતો અટ્ઠાસિ. અથ ખો ભગવા દક્ખિણેન હત્થેન નાળાગિરિસ્સ હત્થિસ્સ કુમ્ભં પરામસન્તો નાળાગિરિં હત્થિં ઇમાહિ ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘મા કુઞ્જર નાગમાસદો, દુક્ખઞ્હિ કુઞ્જર નાગમાસદો;

ન હિ નાગહતસ્સ કુઞ્જર સુગતિ, હોતિ ઇતો પરં યતો.

‘‘મા ચ મદો મા ચ પમાદો, ન હિ પમત્તા સુગતિં વજન્તિ તે;

ત્વઞ્ઞેવ તથા કરિસ્સસિ, યેન ત્વં સુગતિં ગમિસ્સસી’’તિ.

અથ ખો નાળાગિરિ હત્થી સોણ્ડાય ભગવતો પાદપંસૂનિ ગહેત્વા ઉપરિમુદ્ધનિ આકિરિત્વા પટિકુટિયોવ [પટિકુટિતો પટિસક્કિ (સી. સ્યા.)] ઓસક્કિ, યાવ ભગવન્તં અદ્દક્ખિ. અથ ખો નાળાગિરિ હત્થી હત્થિસાલં ગન્ત્વા સકે ઠાને અટ્ઠાસિ. તથા દન્તો ચ પન નાળાગિરિ હત્થી અહોસિ. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ઇમં ગાથં ગાયન્તિ –

[મ. નિ. ૨.૩૫૨; થેરગા. ૮૭૮] ‘‘દણ્ડેનેકે દમયન્તિ, અઙ્કુસેહિ કસાહિ ચ;

અદણ્ડેન અસત્થેન, નાગો દન્તો મહેસિના’’તિ.

મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘યાવ પાપો અયં દેવદત્તો, અલક્ખિકો, યત્ર હિ નામ સમણસ્સ ગોતમસ્સ એવંમહિદ્ધિકસ્સ એવં મહાનુભાવસ્સ વધાય પરક્કમિસ્સતી’’તિ. દેવદત્તસ્સ લાભસક્કારો પરિહાયિ. ભગવતો ચ લાભસક્કારો અભિવડ્ઢિ.

પઞ્ચવત્થુયાચનકથા

૩૪૩. [પાચિ. ૨૦૯] તેન ખો પન સમયેન દેવદત્તો પરિહીનલાભસક્કારો સપરિસો કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જતિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જિસ્સન્તિ! કસ્સ સમ્પન્નં ન મનાપં, કસ્સ સાદું ન રુચ્ચતી’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – કથઞ્હિ નામ દેવદત્તો સપરિસો કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જિસ્સતી’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, દેવદત્ત, સપરિસો કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં કુલેસુ તિકભોજનં પઞ્ઞપેસ્સામિ તયો અત્થવસે પટિચ્ચ – દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાન નિગ્ગહાય; પેસલાનં ભિક્ખૂનં ફાસુવિહારાય, મા પાપિચ્છા પક્ખં નિસ્સાય સઙ્ઘં ભિન્દેય્યુન્તિ; કુલાનુદ્દયાય [કુલાનુદયતાય (સી. સ્યા.)] ચ. ગણભોજને યથાધમ્મો કારેતબ્બો’’તિ.

[પારા. ૪૦૯] અથ ખો દેવદત્તો યેન કોકાલિકો કટમોદકતિસ્સકો [કટમોરકતિસ્સકો (સી. સ્યા.)] ખણ્ડદેવિયા પુત્તો સમુદ્દદત્તો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા કોકાલિકં કટમોદકતિસ્સકં ખણ્ડદેવિયા પુત્તં સમુદ્દદત્તં એતદવોચ – ‘‘એથ, મયં, આવુસો, સમણસ્સ ગોતમસ્સ સઙ્ઘભેદં કરિસ્સામ ચક્કભેદ’’ન્તિ. એવં વુત્તે કોકાલિકો દેવદત્તં એતદવોચ – ‘‘સમણો ખો, આવુસો, ગોતમો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો. કથં મયં સમણસ્સ ગોતમસ્સ સઙ્ઘભેદં કરિસ્સામ ચક્કભેદ’’ન્તિ? ‘‘એથ, મયં, આવુસો, સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ચ વત્થૂનિ યાચિસ્સામ – ‘ભગવા, ભન્તે, અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છસ્સ સન્તુટ્ઠસ્સ સલ્લેખસ્સ ધુતસ્સ પાસાદિકસ્સ અપચયસ્સ વીરિયારમ્ભસ્સ વણ્ણવાદી. ઇમાનિ, ભન્તે, પઞ્ચ વત્થૂનિ અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છતાય સન્તુટ્ઠિયા સલ્લેખાય ધુતતાય પાસાદિકતાય અપચયાય વીરિયારમ્ભાય સંવત્તન્તિ. સાધુ, ભન્તે, ભિક્ખૂ યાવજીવં આરઞ્ઞિકા અસ્સુ; યો ગામન્તં ઓસરેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં પિણ્ડપાતિકા અસ્સુ; યો નિમન્તનં સાદિયેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં પંસુકૂલિકા અસ્સુ; યો ગહપતિચીવરં સાદિયેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં રુક્ખમૂલિકા અસ્સુ; યો છન્નં ઉપગચ્છેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં મચ્છમંસં ન ખાદેય્યું; યો મચ્છમંસં ખાદેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્યા’તિ. ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ સમણો ગોતમો નાનુજાનિસ્સતિ. તે મયં ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહિ જનં સઞ્ઞાપેસ્સામા’’તિ. ‘‘સક્કા ખો, આવુસો, ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સઙ્ઘભેદો કાતું ચક્કભેદો. લૂખપ્પસન્ના હિ, આવુસો, મનુસ્સા’’તિ.

અથ ખો દેવદત્તો સપરિસો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો દેવદત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભગવા, ભન્તે, અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છસ્સ સન્તુટ્ઠસ્સ સલ્લેખસ્સ ધુતસ્સ પાસાદિકસ્સ અપચયસ્સ વીરિયારમ્ભસ્સ વણ્ણવાદી. ઇમાનિ, ભન્તે, પઞ્ચ વત્થૂનિ અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છતાય સન્તુટ્ઠિયા સલ્લેખાય ધુતતાય પાસાદિકતાય અપચયાય વીરિયારમ્ભાય સંવત્તન્તિ. સાધુ, ભન્તે, ભિક્ખૂ યાવજીવં આરઞ્ઞિકા અસ્સુ; યો ગામન્તં ઓસરેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં પિણ્ડપાતિકા અસ્સુ; યો નિમન્તનં સાદિયેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં પંસુકૂલિકા અસ્સુ; યો ગહપતિચીવરં સાદિયેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં રુક્ખમૂલિકા અસ્સુ; યો છન્નં ઉપગચ્છેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય. યાવજીવં મચ્છમંસં ન ખાદેય્યું; યો મચ્છમંસં ખાદેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્યા’’તિ. ‘‘અલં, દેવદત્ત. યો ઇચ્છતિ, આરઞ્ઞિકો હોતુ; યો ઇચ્છતિ, ગામન્તે વિહરતુ. યો ઇચ્છતિ, પિણ્ડપાતિકો હોતુ; યો ઇચ્છતિ, નિમન્તનં સાદિયતુ. યો ઇચ્છતિ, પંસુકૂલિકો હોતુ; યો ઇચ્છતિ, ગહપતિચીવરં સાદિયતુ. અટ્ઠમાસે ખો મયા, દેવદત્ત, રુક્ખમૂલસેનાસનં અનુઞ્ઞાતં; તિકોટિપરિસુદ્ધં મચ્છમંસં – અદિટ્ઠં, અસ્સુતં, અપરિસઙ્કિત’’ન્તિ. અથ ખો દેવદત્તો – ન ભગવા ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ અનુજાનાતીતિ – હટ્ઠો ઉદગ્ગો સપરિસો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

અથ ખો દેવદત્તો સપરિસો રાજગહં પવિસિત્વા પઞ્ચહિ વત્થૂહિ જનં સઞ્ઞાપેસિ – ‘‘મયં, આવુસો, સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ચ વત્થૂનિ યાચિમ્હા – ‘ભગવા, ભન્તે, અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છસ્સ…પે… વીરિયારમ્ભસ્સ વણ્ણવાદી. ઇમાનિ, ભન્તે, પઞ્ચ વત્થૂનિ અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છતાય…પે… વીરિયારમ્ભાય સંવત્તન્તિ. સાધુ, ભન્તે, ભિક્ખૂ યાવજીવં આરઞ્ઞિકા અસ્સુ; યો ગામન્તં ઓસરેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય…પે… યાવજીવં મચ્છમંસં ન ખાદેય્યું; યો મચ્છમંસં ખાદેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્યા’તિ. ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ સમણો ગોતમો નાનુજાનાતિ. તે મયં ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહિ સમાદાય વત્તામા’’તિ.

તત્થ યે તે મનુસ્સા અસ્સદ્ધા અપ્પસન્ના દુબ્બુદ્ધિનો, તે એવમાહંસુ – ‘‘ઇમે ખો સમણા સક્યપુત્તિયા ધુતા સલ્લેખવુત્તિનો. સમણો પન ગોતમો બાહુલ્લિકો બાહુલ્લાય ચેતેતી’’તિ. યે પન તે મનુસ્સા સદ્ધા પસન્ના પણ્ડિતા બ્યત્તા બુદ્ધિમન્તો, તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ દેવદત્તો ભગવતો સઙ્ઘભેદાય પરક્કમિસ્સતિ ચક્કભેદાયા’’તિ! અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ દેવદત્તો સઙ્ઘભેદાય પરક્કમિસ્સતિ ચક્કભેદાયા’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, દેવદત્ત, સઙ્ઘભેદાય પરક્કમસિ ચક્કભેદાયા’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. ‘‘અલં, દેવદત્ત. મા તે રુચ્ચિ સઙ્ઘભેદો. ગરુકો ખો, દેવદત્ત, સઙ્ઘભેદો. યો ખો, દેવદત્ત, સમગ્ગં સઙ્ઘં ભિન્દતિ, કપ્પટ્ઠિકં [કપ્પટ્ઠિતિકં (સ્યા.)] કિબ્બિસં પસવતિ, કપ્પં નિરયમ્હિ પચ્ચતિ. યો ચ ખો, દેવદત્ત, ભિન્નં સઙ્ઘં સમગ્ગં કરોતિ, બ્રહ્મં પુઞ્ઞં પસવતિ, કપ્પં સગ્ગમ્હિ મોદતિ. અલં, દેવદત્ત. મા તે રુચ્ચિ સઙ્ઘભેદો. ગરુકો ખો, દેવદત્ત, સઙ્ઘભેદો’’તિ.

[ઉદા. ૪૮] અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિ. અદ્દસા ખો દેવદત્તો આયસ્મન્તં આનન્દં રાજગહે પિણ્ડાય ચરન્તં. દિસ્વાન યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘અજ્જતગ્ગેદાનાહં, આવુસો આનન્દ, અઞ્ઞત્રેવ ભગવતા, અઞ્ઞત્રેવ ભિક્ખુસઙ્ઘા, ઉપોસથં કરિસ્સામિ સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સામી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપ્પટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધાહં, ભન્તે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિં. અદ્દસા ખો મં, ભન્તે, દેવદત્તો રાજગહે પિણ્ડાય ચરન્તં. દિસ્વાન યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા મં એતદવોચ – ‘અજ્જતગ્ગેદાનાહં, આવુસો આનન્દ, અઞ્ઞત્રેવ ભગવતા, અઞ્ઞત્રેવ ભિક્ખુસઙ્ઘા, ઉપોસથં કરિસ્સામિ સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સામી’તિ. અજ્જતગ્ગે, ભન્તે, દેવદત્તો સઙ્ઘં ભિન્દિસ્સતી’’તિ. અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

[ઉદા. ૪૮] ‘‘સુકરં સાધુના સાધું, સાધું પાપેન દુક્કરં;

પાપં પાપેન સુકરં, પાપમરિયેહિ દુક્કર’’ન્તિ.

દુતિયભાણવારો નિટ્ઠિતો.

૩. તતિયભાણવારો

સઙ્ઘભેદકથા

૩૪૪. અથ ખો દેવદત્તો તદહુપોસથે ઉટ્ઠાયાસના સલાકં ગાહેસિ – ‘‘મયં, આવુસો, સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ચ વત્થૂનિ યાચિમ્હા – ‘ભગવા, ભન્તે, અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છસ્સ…પે… વીરિયારમ્ભસ્સ વણ્ણવાદી. ઇમાનિ, ભન્તે, પઞ્ચ વત્થૂનિ અનેકપરિયાયેન અપ્પિચ્છતાય…પે… વીરિયારમ્ભાય સંવત્તન્તિ. સાધુ, ભન્તે, ભિક્ખૂ યાવજીવં આરઞ્ઞિકા અસ્સુ; યો ગામન્તં ઓસરેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્ય…પે… યાવજીવં મચ્છમંસં ન ખાદેય્યું; યો મચ્છમંસં ખાદેય્ય, વજ્જં નં ફુસેય્યા’તિ. ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ સમણો ગોતમો નાનુજાનાતિ. તે મયં ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહિ સમાદાય વત્તામ. યસ્સાયસ્મતો ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ ખમન્તિ, સો સલાકં ગણ્હાતૂ’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ નવકા ચેવ હોન્તિ અપ્પકતઞ્ઞુનો ચ. તે – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસન’ન્તિ – સલાકં ગણ્હિંસુ. અથ ખો દેવદત્તો સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ આદાય યેન ગયાસીસં તેન પક્કામિ. અથ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘દેવદત્તો, ભન્તે, સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ આદાય યેન ગયાસીસં તેન પક્કન્તો’’તિ. ‘‘ન હિ નામ તુમ્હાકં, સારિપુત્તા, તેસુ નવકેસુ ભિક્ખૂસુ કારુઞ્ઞમ્પિ ભવિસ્સતિ? ગચ્છથ તુમ્હે, સારિપુત્તા, પુરા તે ભિક્ખૂ અનયબ્યસનં આપજ્જન્તી’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના ભગવતો પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેન ગયાસીસં તેનુપસઙ્કમિંસુ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવતો અવિદૂરે રોદમાનો ઠિતો હોતિ. અથ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, ભિક્ખુ, રોદસી’’તિ? ‘‘યેપિ તે, ભન્તે, ભગવતો અગ્ગસાવકા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના તેપિ દેવદત્તસ્સ સન્તિકે ગચ્છન્તિ દેવદત્તસ્સ ધમ્મં રોચેન્તા’’તિ. ‘‘અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખુ, અનવકાસો, યં સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના દેવદત્તસ્સ ધમ્મં રોચેય્યું, અપિ ચ તે ગતા ભિક્ખૂનં સઞ્ઞત્તિયા’’તિ [ભિક્ખુસઞ્ઞત્તિયાતિ (સી. સ્યા.), ભિક્ખૂ સઞ્ઞત્તિયા (ક.)].

૩૪૫. તેન ખો પન સમયેન દેવદત્તો મહતિયા પરિસાય પરિવુત્તો ધમ્મં દેસેન્તો નિસિન્નો હોતિ. અદ્દસા ખો દેવદત્તો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને દૂરતોવ આગચ્છન્તે. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સથ, ભિક્ખવે, યાવ સ્વાક્ખાતો મયા ધમ્મો, યેપિ તે સમણસ્સ ગોતમસ્સ અગ્ગસાવકા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના તેપિ મમ સન્તિકે આગચ્છન્તિ. મમ ધમ્મં રોચેન્તા’’તિ. એવં વુત્તે કોકાલિકો દેવદત્તં એતદવોચ – ‘‘મા, આવુસો દેવદત્ત, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને વિસ્સસિ. પાપિચ્છા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો. સ્વાગતં તેસં યતો મે ધમ્મં રોચેન્તી’’તિ.

અથ ખો દેવદત્તો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ઉપડ્ઢાસનેન નિમન્તેસિ – ‘‘એહાવુસો સારિપુત્ત, ઇધ નિસીદાહી’’તિ. ‘‘અલં આવુસો’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો અઞ્ઞતરં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. આયસ્માપિ ખો મહામોગ્ગલ્લાનો અઞ્ઞતરં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ ખો દેવદત્તો બહુદેવ રત્તિં ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અજ્ઝેસિ – ‘‘વિગતથિનમિદ્ધો ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘો. પટિભાતુ તં, આવુસો સારિપુત્ત, ભિક્ખૂનં ધમ્મી કથા, પિટ્ઠિ મે આગિલાયતિ, તમહં આયમિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો દેવદત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો દેવદત્તો ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં પઞ્ઞાપેત્વા દક્ખિણેન પસ્સેન સેય્યં કપ્પેસિ. તસ્સ કિલમન્તસ્સ મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ મુહુત્તકેનેવ નિદ્દા ઓક્કમિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આદેસનાપાટિહારિયાનુસાસનિયા ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય ઓવદિ અનુસાસિ. આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઇદ્ધિપાટિહારિયાનુસાસનિયા ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય ઓવદિ અનુસાસિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં આયસ્મતા સારિપુત્તેન આદેસનાપાટિહારિયાનુસાસનિયા આયસ્મતા ચ મહામોગ્ગલ્લાનેન ઇદ્ધિપાટિહારિયાનુસાસનિયા ઓવદિયમાનાનં અનુસાસિયમાનાનં વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ગચ્છામ મયં, આવુસો, ભગવતો સન્તિકે. યો તસ્સ ભગવતો ધમ્મં રોચેસિ સો આગચ્છતૂ’’તિ. અથ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના તાનિ પઞ્ચભિક્ખુસતાનિ આદાય યેન વેળુવનં તેનુપસઙ્કમિંસુ. અથ ખો કોકાલિકો દેવદત્તં ઉટ્ઠાપેસિ – ‘‘ઉટ્ઠેહિ, આવુસો દેવદત્ત, નીતા તે ભિક્ખૂ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેહિ. નનુ ત્વં, આવુસો દેવદત્ત, મયા વુત્તો – ‘મા, આવુસો દેવદત્ત, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને વિસ્સાસિ. પાપિચ્છા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’’તિ? અથ ખો દેવદત્તસ્સ તત્થેવ ઉણ્હં લોહિતં મુખતો ઉગ્ગઞ્છિ.

અથ ખો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિસું. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ, ભન્તે, ભેદકાનુવત્તકા ભિક્ખૂ પુન ઉપસમ્પજ્જેય્યુ’’ન્તિ. ‘‘અલં, સારિપુત્ત. મા તે રુચ્ચિ ભેદકાનુવત્તકાનં ભિક્ખૂનં પુન ઉપસમ્પદા. તેન હિ ત્વં, સારિપુત્ત, ભેદકાનુવત્તકે ભિક્ખૂ થુલ્લચ્ચયં દેસાપેહિ. કથં પન તે, સારિપુત્ત, દેવદત્તો પટિપજ્જી’’તિ? ‘‘યથેવ, ભન્તે, ભગવા બહુદેવ રત્તિં ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા મં અજ્ઝેસતિ – ‘વિગતથિનમિદ્ધો ખો, સારિપુત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘો; પટિભાતુ તં, સારિપુત્ત, ભિક્ખૂનં ધમ્મી કથા, પિટ્ઠિ મે આગિલાયતિ, તમહં આયમિસ્સામી’તિ, એવમેવ ખો, ભન્તે, દેવદત્તો પટિપજ્જી’’તિ.

૩૪૬. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, અરઞ્ઞાયતને મહાસરસી. તં નાગા ઉપનિસ્સાય વિહરિંસુ. તે તં સરસિં ઓગાહેત્વા, સોણ્ડાય ભિસમુળાલં અબ્બુહિત્વા, સુવિક્ખાલિતં વિક્ખાલેત્વા, અકદ્દમં સઙ્ખાદિત્વા, અજ્ઝોહરન્તિ. તેસં તં વણ્ણાય ચેવ હોતિ, બલાય ચ. ન ચ તતોનિદાનં મરણં વા નિગચ્છન્તિ, મરણમત્તં વા દુક્ખં. તેસંયેવ ખો પન, ભિક્ખવે, મહાનાગાનં અનુસિક્ખમાના તરુણા ભિઙ્કચ્છાપા. તે તં સરસિં ઓગાહેત્વા, સોણ્ડાય ભિસમુળાલં અબ્બુહિત્વા, ન સુવિક્ખાલિતં વિક્ખાલેત્વા, સકદ્દમં સઙ્ખાદિત્વા, અજ્ઝોહરન્તિ. તેસં તં નેવ વણ્ણાય હોતિ, ન બલાય. તતોનિદાનઞ્ચ મરણં વા નિગચ્છન્તિ, મરણમત્તં વા દુક્ખં. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, દેવદત્તો મમાનુક્રુબ્બં [મમાનુકુબ્બં (સી. સ્યા.)] કપણો મરિસ્સતીતિ.

‘‘મહાવરાહસ્સ મહિં વિક્રુબ્બતો [વિકુબ્બતો (સી. સ્યા.)], ભિસં ઘસાનસ્સ [ઘસમાનસ્સ (ક.)] નદીસુ જગ્ગતો;

ભિઙ્કોવ પઙ્કં અભિભક્ખયિત્વા, મમાનુક્રુબ્બં કપણો મરિસ્સતી’’તિ.

૩૪૭. [અ. નિ. ૮.૧૬] ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા ચ હોતિ, સાવેતા ચ, ઉગ્ગહેતા ચ, ધારેતા ચ, વિઞ્ઞાતા ચ, વિઞ્ઞાપેતા ચ, કુસલો ચ સહિતાસહિતસ્સ, નો ચ કલહકારકો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ.

[અ. નિ. ૮.૧૬] ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તો સોતા ચ હોતિ, સાવેતા ચ, ઉગ્ગહેતા ચ, ધારેતા ચ, વિઞ્ઞાતા ચ, વિઞ્ઞાપેતા ચ, કુસલો ચ સહિતાસહિતસ્સ, નો ચ કલહકારકો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો દૂતેય્યં ગન્તુમરહતીતિ.

[અ. નિ. ૮.૧૬] ‘‘યો વે ન બ્યથતિ [બ્યાધતિ (સી. સ્યા.)] પત્વા, પરિસં ઉગ્ગવાદિનિં;

ન ચ હાપેતિ વચનં, ન ચ છાદેતિ સાસનં.

‘‘અસન્દિદ્ધો ચ અક્ખાતિ [અક્ખાતા (ક.)], પુચ્છિતો ચ ન કુપ્પતિ;

સ વે તાદિસકો ભિક્ખુ, દૂતેય્યં ગન્તુમરહતી’’તિ.

૩૪૮. [અ. નિ. ૮.૭] ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો. કતમેહિ અટ્ઠહિ? લાભેન, ભિક્ખવે, અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો; અલાભેન, ભિક્ખવે…પે… યસેન, ભિક્ખવે…પે… અયસેન, ભિક્ખવે…પે… સક્કારેન, ભિક્ખવે…પે… અસક્કારેન, ભિક્ખવે…પે… પાપિચ્છતાય, ભિક્ખવે…પે… પાપમિત્તતાય ભિક્ખવે, અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો.

૩૪૯. ‘‘સાધુ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય? યં હિસ્સ, ભિક્ખવે, ઉપ્પન્નં લાભં અનભિભુય્ય વિહરતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરતો એવંસતે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. યં હિસ્સ, ભિક્ખવે, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અનભિભુય્ય વિહરતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરતો એવંસતે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ઉપ્પન્નં લાભં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરિસ્સામ, ઉપ્પન્નં અલાભં…પે… ઉપ્પન્નં યસં… ઉપ્પન્નં અયસં… ઉપ્પન્નં સક્કારં… ઉપ્પન્નં અસક્કારં… ઉપ્પન્નં પાપિચ્છતં… ઉપ્પન્નં પાપમિત્તતં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરિસ્સામાતિ; એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બન્તિ.

૩૫૦. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો. કતમેહિ તીહિ? પાપિચ્છતા, પાપમિત્તતા, ઓરમત્તકેન વિસેસાધિગમેન અન્તરા વોસાનં આપાદિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છોતિ.

‘‘મા જાતુ કોચિ લોકસ્મિં, પાપિચ્છો ઉદપજ્જથ;

તદમિનાપિ જાનાથ, પાપિચ્છાનં યથાગતિ.

‘‘પણ્ડિતોતિ સમઞ્ઞાતો, ભાવિતત્તોતિ સમ્મતો;

જલંવ યસસા અટ્ઠા, દેવદત્તોતિ મે સુતં.

‘‘સો પમાદં અનુચિણ્ણો, આસજ્જ નં તથાગતં;

અવીચિનિરયં પત્તો, ચતુદ્વારં ભયાનકં.

‘‘અદુટ્ઠસ્સ હિ યો દુબ્ભે, પાપકમ્મં અક્રુબ્બતો;

તમેવ પાપં ફુસતિ, દુટ્ઠચિત્તં અનાદરં.

‘‘સમુદ્દં વિસકુમ્ભેન, યો મઞ્ઞેય્ય પદૂસિતું [પદુસ્સિતું (ક.)];

ન સો તેન પદૂસેય્ય, ભેસ્મા હિ ઉદધી મહા.

‘‘એવમેવ તથાગતં, યો વાદેનુપહિંસતિ;

સમગ્ગતં [સમ્માગતં (સી.), સમગતં (સ્યા.)] સન્તચિત્તં, વાદો તમ્હિ ન રૂહતિ.

‘‘તાદિસં મિત્તં ક્રુબ્બેથ [કુબ્બેથ (સી. સ્યા.)], તઞ્ચ સેવેથ પણ્ડિતો;

યસ્સ મગ્ગાનુગો ભિક્ખુ, ખયં દુક્ખસ્સ પાપુણે’’તિ.

ઉપાલિપઞ્હા

૩૫૧. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘરાજીતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો? કિત્તાવતા ચ પન સઙ્ઘરાજિ ચેવ હોતિ સઙ્ઘભેદો ચા’’તિ?

‘‘એકતો, ઉપાલિ, એકો હોતિ, એકતો દ્વે, ચતુત્થો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, દ્વે હોન્તિ, એકતો દ્વે, પઞ્ચમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, દ્વે હોન્તિ, એકતો તયો, છટ્ઠો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, તયો હોન્તિ, એકતો તયો, સત્તમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, તયો હોન્તિ, એકતો ચત્તારો, અટ્ઠમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ હોતિ, નો ચ સઙ્ઘભેદો. એકતો, ઉપાલિ, ચત્તારો હોન્તિ, એકતો ચત્તારો, નવમો અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. એવં ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘરાજિ ચેવ હોતિ સઙ્ઘભેદો ચ. નવન્નં વા, ઉપાલિ, અતિરેકનવન્નં વા સઙ્ઘરાજિ ચેવ હોતિ સઙ્ઘભેદો ચ. ન ખો, ઉપાલિ, ભિક્ખુની સઙ્ઘં ભિન્દતિ, અપિ ચ ભેદાય પરક્કમતિ, ન સિક્ખમાના સઙ્ઘં ભિન્દતિ…પે… ન સામણેરો સઙ્ઘં ભિન્દતિ, ન સામણેરી સઙ્ઘં ભિન્દતિ, ન ઉપાસકો સઙ્ઘં ભિન્દતિ, ન ઉપાસિકા સઙ્ઘં ભિન્દતિ, અપિ ચ ભેદાય પરક્કમતિ. ભિક્ખુ ખો, ઉપાલિ, પકતત્તો, સમાનસંવાસકો, સમાનસીમાયં ઠિતો, સઙ્ઘં ભિન્દતી’’તિ.

૩૫૨. [અ. નિ. ૧૦.૩૭] ‘‘સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘભેદોતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખૂ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેન્તિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેન્તિ, અવિનયં વિનયોતિ દીપેન્તિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેન્તિ, અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેન્તિ, આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેન્તિ, લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેન્તિ. તે ઇમેહિ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ અપકસ્સન્તિ, અવપકસ્સન્તિ, આવેનિં [આવેણિ (સી.), આવેણિકં (સ્યા.)] ઉપોસથં કરોન્તિ, આવેનિં પવારણં કરોન્તિ, આવેનિં સઙ્ઘકમ્મં કરોન્તિ. એત્તાવતા ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતી’’તિ.

૩૫૩. [અ. નિ. ૧૦.૩૭] ‘‘સઙ્ઘસામગ્ગી સઙ્ઘસામગ્ગીતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘો સમગ્ગો હોતી’’તિ? ‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખૂ અધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેન્તિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેન્તિ, અવિનયં અવિનયોતિ દીપેન્તિ, વિનયં વિનયોતિ દીપેન્તિ, અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, આચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેન્તિ, આપત્તિં આપત્તીતિ દીપેન્તિ, લહુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, ગરુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, સાવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અનવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેન્તિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેન્તિ. તે ઇમેહિ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ ન અપકસ્સન્તિ, ન અવપકસ્સન્તિ, ન આવેનિં ઉપોસથં કરોન્તિ, ન આવેનિં પવારણં કરોન્તિ, ન આવેનિં સઙ્ઘકમ્મં કરોન્તિ. એત્તાવતા ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘો સમગ્ગો હોતી’’તિ.

૩૫૪. ‘‘સમગ્ગં પન, ભન્તે, સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા કિં સો પસવતી’’તિ? ‘‘સમગ્ગં ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘં ભિન્દિત્વા કપ્પટ્ઠિકં કિબ્બિસં પસવતિ, કપ્પં નિરયમ્હિ પચ્ચતી’’તિ.

[ઇતિવુ. ૧૮; અ. નિ. ૧૦.૩૯] ‘‘આપાયિકો નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો સઙ્ઘભેદકો;

વગ્ગરતો અધમ્મટ્ઠો, યોગક્ખેમા પધંસતિ;

સઙ્ઘં સમગ્ગં ભિન્દિત્વા, કપ્પં નિરયમ્હિ પચ્ચતી’’તિ.

‘‘ભિન્નં પન, ભન્તે, સઙ્ઘં સમગ્ગં કત્વા કિં સો પસવતી’’તિ? ‘‘ભિન્નં ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘં સમગ્ગં કત્વા બ્રહ્મં પુઞ્ઞં પસવતિ, કપ્પં સગ્ગમ્હિ મોદતી’’તિ.

[ઇત્તિવુ. ૧૮; અ. નિ. ૧૦.૪૦] ‘‘સુખા સઙ્ઘસ્સ સામગ્ગી, સમગ્ગાનઞ્ચ અનુગ્ગહો;

સમગ્ગરતો ધમ્મટ્ઠો, યોગક્ખેમા ન ધંસતિ;

સઙ્ઘં સમગ્ગં કત્વાન, કપ્પં સગ્ગમ્હિ મોદતી’’તિ.

૩૫૫. [પરિ. ૪૫૯] ‘‘સિયા નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘સિયા, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ.

[પરિ. ૪૫૯] ‘‘સિયા [સિયા નુ ખો (સ્યા. કં.)] પન, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘સિયા, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે વેમતિકો, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ…પે… (તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ) [( ) સ્યામપોત્થકે નત્થિ, વિમતિવિનોદનીટીકાય સમેતિ]. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ ભેદે વેમતિકો. તસ્મિં વેમતિકો ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ. તસ્મિં વેમતિકો ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ. તસ્મિં વેમતિકો ભેદે વેમતિકો વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ…પે… અવિનયં વિનયોતિ દીપેતિ… વિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ… અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ… અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ… આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ… લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ… ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ… સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ… અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ… દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ… અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ… તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ…પે… તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ … તસ્મિં અધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે વેમતિકો… તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ… (તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ) [( ) સ્યામપોત્થકે નત્થિ] … તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે વેમતિકો… તસ્મિં વેમતિકો, ભેદે અધમ્મદિટ્ઠિ… તસ્મિં વેમતિકો, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ… તસ્મિં વેમતિકો, ભેદે વેમતિકો, વિનિધાય દિટ્ઠિં, વિનિધાય ખન્તિં, વિનિધાય રુચિં, વિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો આપાયિકો, નેરયિકો, કપ્પટ્ઠો, અતેકિચ્છો’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ? ‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ, અવિનિધાય દિટ્ઠિં, અવિનિધાય ખન્તિં, અવિનિધાય રુચિં, અવિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ…પે… દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ. તસ્મિં ધમ્મદિટ્ઠિ, ભેદે ધમ્મદિટ્ઠિ, અવિનિધાય દિટ્ઠિં, અવિનિધાય ખન્તિં, અવિનિધાય રુચિં, અવિનિધાય ભાવં, અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતિ – ‘અયં ધમ્મો, અયં વિનયો, ઇદં સત્થુસાસનં, ઇમં ગણ્હથ, ઇમં રોચેથા’તિ. અયમ્પિ ખો, ઉપાલિ, સઙ્ઘભેદકો ન આપાયિકો, ન નેરયિકો, ન કપ્પટ્ઠો, ન અતેકિચ્છો’’તિ.

તતિયભાણવારો નિટ્ઠિતો.

સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકો સત્તમો.

તસ્સુદ્દાનં –