૯. અધિકરણવૂપસમનસમથો

સમ્મુખાવિનયો

૨૨૮. [પરિ. ૨૯૨-૨૯૩, ૩૦૭ આદયો] ‘‘વિવાદાધિકરણં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતિ? વિવાદાધિકરણં દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મતિ – સમ્મુખાવિનયેન ચ, યેભુય્યસિકાય ચ. સિયા વિવાદાધિકરણં એકં સમથં અનાગમ્મ યેભુય્યસિકં, એકેન સમથેન સમેય્ય – સમ્મુખાવિનયેનાતિ? સિયાતિસ્સ વચનીયં. યથા કથં વિય? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ વિવદન્તિ – ધમ્મોતિ વા અધમ્મોતિ વા, વિનયોતિ વા અવિનયોતિ વા, ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ વા અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ વા, આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ વા અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ વા, પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ વા અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ વા, આપત્તીતિ વા અનાપત્તીતિ વા, લહુકા આપત્તીતિ વા ગરુકા આપત્તીતિ વા, સાવસેસા આપત્તીતિ વા અનવસેસા આપત્તીતિ વા, દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ વા.

‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા? યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપ્પત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા ન પટિક્કોસન્તિ – અયં તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા? યેન ધમ્મેન યેન વિનયેન યેન સત્થુસાસનેન તં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ – અયં તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા? યો ચ વિવદતિ, યેન ચ વિવદતિ, ઉભો અત્થપચ્ચત્થિકા સમ્મુખીભૂતા હોન્તિ – અયં તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

૨૨૯. ‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં તસ્મિં આવાસે વૂપસમેતું, તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ, યસ્મિં આવાસે સમ્બહુલા [બહુતરા (સી. સ્યા.)] ભિક્ખૂ, સો આવાસો ગન્તબ્બો. તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તં આવાસં ગચ્છન્તા અન્તરામગ્ગે સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા? યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપ્પત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા ન પટિક્કોસન્તિ – અયં તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા? યેન ધમ્મેન યેન વિનયેન યેન સત્થુસાસનેન તં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ – અયં તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા? યો ચ વિવદતિ, યેન ચ વિવદતિ, ઉભો અત્થપચ્ચત્થિકા સમ્મુખીભૂતા હોન્તિ – અયં તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

૨૩૦. ‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તં આવાસં આગચ્છન્તા અન્તરામગ્ગે ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું, તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ, તં આવાસં ગન્ત્વા આવાસિકા ભિક્ખૂ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘ઇદં ખો, આવુસો, અધિકરણં એવં જાતં, એવં સમુપ્પન્નં; સાધાયસ્મન્તા ઇમં અધિકરણં વૂપસમેન્તુ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન, યથયિદં અધિકરણં સુવૂપસન્તં અસ્સા’તિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, આવાસિકા ભિક્ખૂ વુડ્ઢતરા હોન્તિ, આગન્તુકા ભિક્ખૂ નવકતરા, તેહિ, ભિક્ખવે, આવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ આગન્તુકા ભિક્ખૂ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘ઇઙ્ઘ તુમ્હે, આયસ્મન્તો, મુહુત્તં એકમન્તં હોથ, યાવ મયં મન્તેમા’તિ. સચે પન, ભિક્ખવે, આવાસિકા ભિક્ખૂ નવકતરા હોન્તિ, આગન્તુકા ભિક્ખૂ વુડ્ઢતરા, તેહિ, ભિક્ખવે, આવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ આગન્તુકા ભિક્ખૂ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘તેન હિ તુમ્હે, આયસ્મન્તો, મુહુત્તં ઇધેવ તાવ હોથ, યાવ મયં મન્તેમા’તિ.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, આવાસિકાનં ભિક્ખૂનં મન્તયમાનાનં એવં હોતિ – ‘ન મયં સક્કોમ ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેના’તિ, ન તં અધિકરણં આવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સમ્પટિચ્છિતબ્બં. સચે પન, ભિક્ખવે, આવાસિકાનં ભિક્ખૂનં મન્તયમાનાનં એવં હોતિ – ‘સક્કોમ મયં ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેના’તિ, તેહિ, ભિક્ખવે, આવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ આગન્તુકા ભિક્ખૂ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘સચે તુમ્હે, આયસ્મન્તો, અમ્હાકં ઇમં અધિકરણં યથાજાતં યથાસમુપ્પન્નં આરોચેસ્સથ, યથા ચ મયં ઇમં અધિકરણં વૂપસમેસ્સામ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન તથા સુવૂપસન્તં ભવિસ્સતિ. એવં મયં ઇમં અધિકરણં સમ્પટિચ્છિસ્સામ. નો ચે તુમ્હે, આયસ્મન્તો, અમ્હાકં ઇમં અધિકરણં યથાજાતં યથાસમુપ્પન્નં આરોચેસ્સથ, યથા ચ મયં ઇમં અધિકરણં વૂપસમેસ્સામ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન તથા ન સુવૂપસન્તં ભવિસ્સતિ, ન મયં ઇમં અધિકરણં સમ્પટિચ્છિસ્સામા’તિ. એવં સુપરિગ્ગહિતં ખો, ભિક્ખવે, કત્વા આવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ તં અધિકરણં સમ્પટિચ્છિતબ્બં.

‘‘તેહિ, ભિક્ખવે, આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહિ આવાસિકા ભિક્ખૂ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘યથાજાતં યથાસમુપ્પન્નં મયં ઇમં અધિકરણં આયસ્મન્તાનં આરોચેસ્સામ. સચે આયસ્મન્તા સક્કોન્તિ એત્તકેન વા એત્તકેન વા અન્તરેન ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન તથા સુવૂપસન્તં ભવિસ્સતિ. એવં મયં ઇમં અધિકરણં આયસ્મન્તાનં નિય્યાદેસ્સામ. નો ચે આયસ્મન્તા સક્કોન્તિ એત્તકેન વા એત્તકેન વા અન્તરેન ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન તથા ન સુવૂપસન્તં ભવિસ્સતિ, ન મયં ઇમં અધિકરણં આયસ્મન્તાનં નિય્યાદેસ્સામ. મયમેવ ઇમસ્સ અધિકરણસ્સ સામિનો ભવિસ્સામા’તિ. એવં સુપરિગ્ગહિતં ખો, ભિક્ખવે, કત્વા આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહિ તં અધિકરણં આવાસિકાનં ભિક્ખૂનં નિય્યાદેતબ્બં.

‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

ઉબ્બાહિકાયવૂપસમનં

૨૩૧. ‘‘તેહિ ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ તસ્મિં અધિકરણે વિનિચ્છિયમાને અનન્તાનિ [અનગ્ગાનિ (સી.)] ચેવ ભસ્સાનિ જાયન્તિ, ન ચેકસ્સ [ન ચેતસ્સ (ક.)] ભાસિતસ્સ અત્થો વિઞ્ઞાયતિ, અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપં અધિકરણં ઉબ્બાહિકાય વૂપસમેતું. ‘‘દસહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ઉબ્બાહિકાય સમ્મન્નિતબ્બો – સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ; બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ, ધાતા [ધતા (સી. સ્યા.)] વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા; ઉભયાનિ ખો પનસ્સ પાતિમોક્ખાનિ વિત્થારેન સ્વાગતાનિ હોન્તિ સુવિભત્તાનિ સુપ્પવત્તીનિ સુવિનિચ્છિતાનિ સુત્તસો અનુબ્યઞ્જનસો; વિનયે ખો પન ઠિતો [છેકો (ક.)] હોતિ અસંહીરો; પટિબલો હોતિ ઉભો અત્થપચ્ચત્થિકે અસ્સાસેતું સઞ્ઞાપેતું નિજ્ઝાપેતું પેક્ખેતું પસાદેતું; અધિકરણસમુપ્પાદવૂપસમનકુસલો હોતિ; અધિકરણં જાનાતિ; અધિકરણસમુદયં જાનાતિ; અધિકરણનિરોધં જાનાતિ; અધિકરણનિરોધગામિનિપટિપદં જાનાતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઇમેહિ દસહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ઉબ્બાહિકાય સમ્મન્નિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૨૩૨. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ઇમસ્મિં અધિકરણે વિનિચ્છિયમાને અનન્તાનિ ચેવ ભસ્સાનિ જાયન્તિ, ન ચેકસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો વિઞ્ઞાયતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામઞ્ચ ઇત્થન્નામઞ્ચ ભિક્ખું સમ્મન્નેય્ય ઉબ્બાહિકાય ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ઇમસ્મિં અધિકરણે વિનિચ્છિયમાને અનન્તાનિ ચેવ ભસ્સાનિ જાયન્તિ, ન ચેકસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો વિઞ્ઞાયતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામઞ્ચ ઇત્થન્નામઞ્ચ ભિક્ખું સમ્મન્નતિ ઉબ્બાહિકાય ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ચ ઇત્થન્નામસ્સ ચ ભિક્ખુનો સમ્મુતિ ઉબ્બાહિકાય ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ચ ઇત્થન્નામો ચ ભિક્ખુ ઉબ્બાહિકાય ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતું. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સક્કોન્તિ તં અધિકરણં ઉબ્બાહિકાય વૂપસમેતું, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં.

૨૩૩. ‘‘તેહિ ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ તસ્મિં અધિકરણે વિનિચ્છિયમાને તત્રાસ્સ ભિક્ખુ ધમ્મકથિકો, તસ્સ નેવ સુત્તં આગતં હોતિ, નો સુત્તવિભઙ્ગો, સો અત્થં અસલ્લક્ખેન્તો બ્યઞ્જનચ્છાયાય અત્થં પટિબાહતિ, બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન તે ભિક્ખૂ ઞાપેતબ્બા –

‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ધમ્મકથિકો. ઇમસ્સ નેવ સુત્તં આગતં હોતિ, નો સુત્તવિભઙ્ગો. સો અત્થં અસલ્લક્ખેન્તો બ્યઞ્જનચ્છાયાય અત્થં પટિબાહતિ. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, ઇત્થન્નામં ભિક્ખું વુટ્ઠાપેત્વા અવસેસા ઇમં અધિકરણં વૂપસમેય્યામાતિ.

‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું વુટ્ઠાપેત્વા સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં.

‘‘તેહિ ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ તસ્મિં અધિકરણે વિનિચ્છિયમાને તત્રાસ્સ ભિક્ખુ ધમ્મકથિકો, તસ્સ સુત્તઞ્હિ ખો આગતં હોતિ, નો સુત્તવિભઙ્ગો, સો અત્થં અસલ્લક્ખેન્તો બ્યઞ્જનચ્છાયાય અત્થં પટિબાહતિ, બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન તે ભિક્ખૂ ઞાપેતબ્બા –

‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ધમ્મકથિકો. ઇમસ્સ સુત્તઞ્હિ ખો આગતં હોતિ, નો સુત્તવિભઙ્ગો. સો અત્થં અસલ્લક્ખેન્તો બ્યઞ્જનચ્છાયાય અત્થં પટિબાહતિ. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, ઇત્થન્નામં ભિક્ખું વુટ્ઠાપેત્વા અવસેસા ઇમં અધિકરણં વૂપસમેય્યામાતિ.

‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું વુટ્ઠાપેત્વા સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં.

યેભુય્યસિકાવિનયો

૨૩૪. ‘‘તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં ઉબ્બાહિકાય વૂપસમેતું, તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ તં અધિકરણં સઙ્ઘસ્સ નિય્યાદેતબ્બં – ‘ન મયં [ન ચ મયં (ક.)], ભન્તે, સક્કોમ ઇમં અધિકરણં ઉબ્બાહિકાય વૂપસમેતું, સઙ્ઘોવ ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતૂ’તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપં અધિકરણં યેભુય્યસિકાય વૂપસમેતું. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સલાકગ્ગાહાપકો સમ્મન્નિતબ્બો – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ગહિતાગહિતઞ્ચ જાનેય્ય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સલાકગ્ગાહાપકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સલાકગ્ગાહાપકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સલાકગ્ગાહાપકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સલાકગ્ગાહાપકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

‘‘તેન સલાકગ્ગાહાપકેન ભિક્ખુના સલાકા ગાહેતબ્બા. યથા બહુતરા ભિક્ખૂ ધમ્મવાદિનો વદન્તિ તથા તં અધિકરણં વૂપસમેતબ્બં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ, યેભુય્યસિકાય ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા? યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપ્પત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા ન પટિક્કોસન્તિ – અયં તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા? યેન ધમ્મેન યેન વિનયેન યેન સત્થુસાસનેન તં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ – અયં તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા? યો ચ વિવદતિ, યેન ચ વિવદતિ, ઉભો અત્થપચ્ચત્થિકા સમ્મુખીભૂતા હોન્તિ – અયં તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા. કા ચ તત્થ યેભુય્યસિકાય? યા યેભુય્યસિકાકમ્મસ્સ કિરિયા કરણં ઉપગમનં અજ્ઝુપગમનં અધિવાસના અપ્પટિક્કોસના – અયં તત્થ યેભુય્યસિકાય. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિય’’ન્તિ.

તિવિધસલાકગ્ગાહો

૨૩૫. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયા એવં જાતં એવં સમુપ્પન્નં અધિકરણં હોતિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ – અસન્તુટ્ઠા સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ અધિકરણવૂપસમનેન – અસ્સોસું ખો અમુકસ્મિં કિર આવાસે સમ્બહુલા થેરા વિહરન્તિ બહુસ્સુતા આગતાગમા ધમ્મધરા વિનયધરા માતિકાધરા પણ્ડિતા વિયત્તા મેધાવિનો લજ્જિનો કુક્કુચ્ચકા સિક્ખાકામા. તે ચે થેરા ઇમં અધિકરણં વૂપસમેય્યું ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન, એવમિદં અધિકરણં સુવૂપસન્તં અસ્સાતિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તં આવાસં ગન્ત્વા તે થેરે એતદવોચું – ‘‘ઇદં, ભન્તે, અધિકરણં એવં જાતં, એવં સમુપ્પન્નં. સાધુ, ભન્તે, થેરા ઇમં અધિકરણં વૂપસમેન્તુ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન, યથયિદં અધિકરણં સુવૂપસન્તં અસ્સા’’તિ. અથ ખો તે થેરા – યથા સાવત્થિયા સઙ્ઘેન અધિકરણં વૂપસમિતં તથા સુવૂપસન્તન્તિ [યથા સુવૂપસન્તં (સી. સ્યા.)] – તથા તં અધિકરણં વૂપસમેસું.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ – અસન્તુટ્ઠા સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ અધિકરણવૂપસમનેન, અસન્તુટ્ઠા સમ્બહુલાનં થેરાનં અધિકરણવૂપસમનેન – અસ્સોસું ખો અમુકસ્મિં કિર આવાસે તયો થેરા વિહરન્તિ…પે… દ્વે થેરા વિહરન્તિ…પે… એકો થેરો વિહરતિ બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. સો ચે થેરો ઇમં અધિકરણં વૂપસમેય્ય ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન, એવમિદં અધિકરણં સુવૂપસન્તં અસ્સાતિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તં આવાસં ગન્ત્વા તં થેરં એતદવોચું – ‘‘ઇદં, ભન્તે, અધિકરણં એવં જાતં, એવં સમુપ્પન્નં. સાધુ, ભન્તે, થેરો ઇમં અધિકરણં વૂપસમેતુ ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન, યથયિદં અધિકરણં સુવૂપસન્તં અસ્સા’’તિ. અથ ખો સો થેરો – યથા સાવત્થિયા સઙ્ઘેન અધિકરણં વૂપસમિતં, યથા સમ્બહુલેહિ થેરેહિ અધિકરણં વૂપસમિતં, યથા તીહિ થેરેહિ અધિકરણં વૂપસમિતં, યથા દ્વીહિ થેરેહિ અધિકરણં વૂપસમિતં, તથા સુવૂપસન્તન્તિ – તથા તં અધિકરણં વૂપસમેસિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ અસન્તુટ્ઠા સાવત્થિયા સઙ્ઘસ્સ અધિકરણવૂપસમનેન, અસન્તુટ્ઠા સમ્બહુલાનં થેરાનં અધિકરણવૂપસમનેન, અસન્તુટ્ઠા તિણ્ણં થેરાનં અધિકરણવૂપસમનેન, અસન્તુટ્ઠા દ્વિન્નં થેરાનં અધિકરણવૂપસમનેન, અસન્તુટ્ઠા એકસ્સ થેરસ્સ અધિકરણવૂપસમનેન, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘નિહતમેતં, ભિક્ખવે, અધિકરણં સન્તં વૂપસન્તં સુવૂપસન્તં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તેસં ભિક્ખૂનં સઞ્ઞત્તિયા તયો સલાકગ્ગાહે – ગૂળ્હકં, સકણ્ણજપ્પકં, વિવટકં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ગૂળ્હકો સલાકગ્ગાહો હોતિ? તેન સલાકગ્ગાહાપકેન ભિક્ખુના સલાકાયો વણ્ણાવણ્ણાયો કત્વા એકમેકો ભિક્ખુ ઉપસઙ્કમિત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અયં એવંવાદિસ્સ સલાકા, અયં એવંવાદિસ્સ સલાકા. યં ઇચ્છસિ તં ગણ્હાહી’તિ. ગહિતે વત્તબ્બો – ‘મા ચ કસ્સચિ દસ્સેહી’તિ. સચે જાનાતિ – અધમ્મવાદી બહુતરાતિ, દુગ્ગહોતિ, પચ્ચુક્કડ્ઢિતબ્બં. સચે જાનાતિ – ધમ્મવાદી બહુતરાતિ, સુગ્ગહોતિ, સાવેતબ્બં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ગૂળ્હકો સલાકગ્ગાહો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સકણ્ણજપ્પકો સલાકગ્ગાહો હોતિ? તેન સલાકગ્ગાહાપકેન ભિક્ખુના એકમેકસ્સ ભિક્ખુનો ઉપકણ્ણકે આરોચેતબ્બં – ‘અયં એવંવાદિસ્સ સલાકા, અયં એવંવાદિસ્સ સલાકા. યં ઇચ્છસિ તં ગણ્હાહી’તિ. ગહિતે વત્તબ્બો – ‘મા ચ કસ્સચિ આરોચેહી’તિ. સચે જાનાતિ – અધમ્મવાદી બહુતરાતિ, દુગ્ગહોતિ, પચ્ચુક્કડ્ઢિતબ્બં. સચે જાનાતિ – ધમ્મવાદી બહુતરાતિ, સુગ્ગહોતિ, સાવેતબ્બં. એવં ખો, ભિક્ખવે, સકણ્ણજપ્પકો સલાકગ્ગાહો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, વિવટકો સલાકગ્ગાહો હોતિ? સચે જાનાતિ – ધમ્મવાદી બહુતરાતિ, વિસ્સટ્ઠેનેવ વિવટેન ગાહેતબ્બો. એવં ખો, ભિક્ખવે, વિવટકો સલાકગ્ગાહો હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો સલાકગ્ગાહા’’તિ.

સતિવિનયો

૨૩૬. [પરિ. ૨૯૨-૨૯૩, ૩૦૭ આદયો] ‘‘અનુવાદાધિકરણં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતિ? અનુવાદાધિકરણં ચતૂહિ સમથેહિ સમ્મતિ – સમ્મુખાવિનયેન ચ, સતિવિનયેન ચ, અમૂળ્હવિનયેન ચ, તસ્સપાપિયસિકાય ચ. સિયા અનુવાદાધિકરણં દ્વે સમથે અનાગમ્મ – અમૂળ્હવિનયઞ્ચ, તસ્સપાપિયસિકઞ્ચ; દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મેય્ય – સમ્મુખાવિનયેન ચ, સતિવિનયેન ચાતિ? સિયાતિસ્સ વચનીયં. યથા કથં વિય? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. તસ્સ ખો, ભિક્ખવે [તસ્સ ખો તં ભિક્ખવે (સ્યા. ક.)], ભિક્ખુનો સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયો દાતબ્બો. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બો –

‘‘તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગ કરિત્વા…પે… એવમસ્સ વચનીયો – ‘મં, ભન્તે, ભિક્ખૂ અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. સોહં, ભન્તે, સતિવેપુલ્લપ્પત્તો સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. બ્યત્તેનં ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ભિક્ખૂ ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. સો સતિવેપુલ્લપ્પત્તો સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ભિક્ખૂ ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અમૂલિકાય સીલવિપત્તિયા અનુદ્ધંસેન્તિ. સો સતિવેપુલ્લપ્પત્તો સઙ્ઘં સતિવિનયં યાચતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સતિવેપુલ્લપ્પત્તસ્સ સતિવિનયો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

‘‘ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ સતિવિનયેન ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… કા ચ તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા? યો ચ અનુવદતિ, યઞ્ચ અનુવદતિ, ઉભો સમ્મુખીભૂતા હોન્તિ – અયં તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા. કિઞ્ચ તત્થ સતિવિનયસ્મિં? યા સતિવિનયસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયા કરણં ઉપગમનં અજ્ઝુપગમનં અધિવાસના અપ્પટિક્કોસના – ઇદં તત્થ સતિવિનયસ્મિં. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

અમૂળ્હવિનયો

૨૩૭. ‘‘સિયા અનુવાદાધિકરણં દ્વે સમથે અનાગમ્મ – સતિવિનયઞ્ચ, તસ્સપાપિયસિકઞ્ચ; દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મેય્ય – સમ્મુખાવિનયેન ચ, અમૂળ્હવિનયેન ચાતિ? સિયાતિસ્સ વચનીયં. યથા કથં વિય? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો હોતિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. તં ભિક્ખૂ ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. સો એવં વદેતિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ. મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ નં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. ‘‘તસ્સ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયો દાતબ્બો. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બો –

‘‘તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા…પે… એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. મં ભિક્ખૂ ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ. મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ મં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. ‘સોહં, ભન્તે, અમૂળ્હો સઙ્ઘં અમૂળ્હવિનયં યાચામી’તિ. દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો અહોસિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. તં ભિક્ખૂ ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. સો એવં વદેતિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ. મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ નં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. સો અમૂળ્હો સઙ્ઘં અમૂળ્હવિનયં યાચતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયં દદેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો અહોસિ ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. તં ભિક્ખૂ ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન અજ્ઝાચિણ્ણેન આપત્તિયા ચોદેન્તિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. સો એવં વદેતિ – ‘અહં ખો, આવુસો, ઉમ્મત્તકો અહોસિં ચિત્તવિપરિયાસકતો. તેન મે ઉમ્મત્તકેન ચિત્તવિપરિયાસકતેન બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. નાહં તં સરામિ. મૂળ્હેન મે એતં કત’ન્તિ. એવમ્પિ નં વુચ્ચમાના ચોદેન્તેવ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. સો અમૂળ્હો સઙ્ઘં અમૂળ્હવિનયં યાચતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અમૂળ્હસ્સ અમૂળ્હવિનયો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

‘‘ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ, અમૂળ્હવિનયેન ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… કિઞ્ચ તત્થ અમૂળ્હવિનયસ્મિં? યા અમૂળ્હવિનયસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયા કરણં ઉપગમનં અજ્ઝુપગમનં અધિવાસના અપ્પટિક્કોસના – ઇદં તત્થ અમૂળ્હવિનયસ્મિં. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

તસ્સપાપિયસિકાવિનયો

૨૩૮. ‘‘સિયા અનુવાદાધિકરણં દ્વે સમથે અનાગમ્મ – સતિવિનયઞ્ચ, અમૂળ્હવિનયઞ્ચ; દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મેય્ય – સમ્મુખાવિનયેન ચ, તસ્સપાપિયસિકાય ચાતિ? સિયાતિસ્સ વચનીયં. યથા કથં વિય? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ભિક્ખું સઙ્ઘમજ્ઝે ગરુકાય આપત્તિયા ચોદેતિ – ‘સરતાયસ્મા એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા’તિ. સો એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, સરામિ એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા’તિ. તમેનં સો નિબ્બેઠેન્તં અતિવેઠેતિ – ‘ઇઙ્ઘાયસ્મા સાધુકમેવ જાનાહિ, યદિ સરસિ એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા’તિ. સો એવં વદેતિ – ‘ન ખો અહં, આવુસો, સરામિ એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા. સરામિ ચ ખો અહં, આવુસો, એવરૂપિં અપ્પમત્તિકં આપત્તિં આપજ્જિતા’તિ. તમેનં સો નિબ્બેઠેન્તં અતિવેઠેતિ – ‘ઇઙ્ઘાયસ્મા સાધુકમેવ જાનાહિ, યદિ સરસિ એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા’તિ. સો એવં વદેતિ – ‘ઇમઞ્હિ નામાહં, આવુસો, અપ્પમત્તિકં આપત્તિં આપજ્જિત્વા અપુટ્ઠો પટિજાનિસ્સામિ. કિં પનાહં એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિત્વા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા, પુટ્ઠો ન પટિજાનિસ્સામી’તિ? સો એવં વદેતિ – ‘ઇમઞ્હિ નામ ત્વં, આવુસો, અપ્પમત્તિકં આપત્તિં આપજ્જિત્વા અપુટ્ઠો ન પટિજાનિસ્સસિ. કિં પન ત્વં એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિત્વા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા, અપુટ્ઠો પટિજાનિસ્સસિ? ઇઙ્ઘાયસ્મા સાધુકમેવ જાનાહિ, યદિ સરસિ એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા’તિ. સો એવં વદેસિ – ‘સરામિ ખો અહં, આવુસો, એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા. દવા મે એતં વુત્તં, રવા મે એતં વુત્તં – નાહં તં સરામિ એવરૂપિં ગરુકં આપત્તિં આપજ્જિતા, પારાજિકં વા પારાજિકસામન્તં વા’તિ. તસ્સ ખો, ભિક્ખવે [તસ્સ ખો તં ભિક્ખવે (ક.) તસ્સ ખ્વતં ભિક્ખવે (સ્યા.)], ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કાતબ્બં. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બં. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે ગરુકાય આપત્તિયા અનુયુઞ્જિયમાનો અવજાનિત્વા પટિજાનાતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાતિ, અઞ્ઞેનાઞ્ઞં પટિચરતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝે ગરુકાય આપત્તિયા અનુયુઞ્જિયમાનો અવજાનિત્વા પટિજાનાતિ, પટિજાનિત્વા અવજાનાતિ, અઞ્ઞેનાઞ્ઞં પટિચરતિ, સમ્પજાનમુસા ભાસતિ. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મસ્સ કરણં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘કતં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

‘‘ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ, તસ્સપાપિયસિકાય ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા…પે… કા ચ તત્થ તસ્સપાપિયસિકાય? યા તસ્સપાપિયસિકાકમ્મસ્સ કિરિયા કરણં ઉપગમનં અજ્ઝુપગમનં અધિવાસના અપ્પટિક્કોસના – અયં તત્થ તસ્સપાપિયસિકાય. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં કારકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

પટિઞ્ઞાતકરણં

૨૩૯. [પરિ. ૨૯૫, ૩૦૬, ૩૦૮ આદયો] ‘‘આપત્તાધિકરણં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતિ? આપત્તાધિકરણં તીહિ સમથેહિ સમ્મતિ – સમ્મુખાવિનયેન ચ, પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ, તિણવત્થારકેન ચ. સિયા આપત્તાધિકરણં એકં સમથં અનાગમ્મ – તિણવત્થારકં, દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મેય્ય – સમ્મુખાવિનયેન ચ, પટિઞ્ઞાતકરણેન ચાતિ? સિયાતિસ્સ વચનીયં. યથા કથં વિય? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ લહુકં આપત્તિં આપન્નો હોતિ. તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના એકં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, આવુસો, ઇત્થન્નામં આપત્તિં આપન્નો; તં પટિદેસેમી’તિ. તેન વત્તબ્બો – ‘પસ્સસી’તિ? ‘આમ પસ્સામી’તિ. ‘આયતિં સંવરેય્યાસી’તિ.

‘‘ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ, પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… કા ચ તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા? યો ચ દેસેતિ, યસ્સ ચ દેસેતિ, ઉભો સમ્મુખીભૂતા હોન્તિ – અયં તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા. કિઞ્ચ તત્થ પટિઞ્ઞાતકરણસ્મિં? યા પટિઞ્ઞાતકરણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયા કરણં ઉપગમનં અજ્ઝુપગમનં અધિવાસના અપ્પટિક્કોસના – ઇદં તત્થ પટિઞ્ઞાતકરણસ્મિં. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં પટિગ્ગાહકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સમ્બહુલે ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સુ વચનીયા – ‘અહં, ભન્તે, ઇત્થન્નામં આપત્તિં આપન્નો; તં પટિદેસેમી’તિ. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન તે ભિક્ખૂ ઞાપેતબ્બા –

‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ આપત્તિં સરતિ, વિવરતિ, ઉત્તાનિં કરોતિ દેસેતિ. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, અહં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો આપત્તિં પટિગ્ગણ્હેય્યન્તિ. તેન વત્તબ્બો – ‘પસ્સસી’તિ? ‘આમ પસ્સામી’તિ. ‘આયતિં સંવરેય્યાસી’તિ.

‘‘ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ, પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… કા ચ તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા? યો ચ દેસેતિ, યસ્સ ચ દેસેતિ, ઉભો સમ્મુખીભૂતા હોન્તિ – અયં તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા. કિઞ્ચ તત્થ પટિઞ્ઞાતકરણસ્મિં? યા પટિઞ્ઞાતકરણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયા કરણં ઉપગમનં અજ્ઝુપગમનં અધિવાસના અપ્પટિક્કોસના – ઇદં તત્થ પટિઞ્ઞાતકરણસ્મિં. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં પટિગ્ગાહકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અહં, ભન્તે, ઇત્થન્નામં આપત્તિં આપન્નો; તં પટિદેસેમી’તિ. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ આપત્તિં સરતિ, વિવરતિ, ઉત્તાનિં કરોતિ, દેસેતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો આપત્તિં પટિગ્ગણ્હેય્યન્તિ. તેન વત્તબ્બો – ‘પસ્સસી’તિ? ‘આમ પસ્સામી’તિ. ‘આયતિં સંવરેય્યાસી’તિ.

‘‘ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ, પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા…પે… એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં પટિગ્ગાહકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

તિણવત્થારકં

૨૪૦. ‘‘સિયા આપત્તાધિકરણં એકં સમથં અનાગમ્મ – પટિઞ્ઞાતકરણં, દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મેય્ય – સમ્મુખાવિનયેન ચ, તિણવત્થારકેન ચાતિ? સિયાતિસ્સ વચનીયં. યથા કથં વિય? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં હોતિ ભાસિતપરિક્કન્તં. તત્ર ચે ભિક્ખૂનં એવં હોતિ – ‘અમ્હાકં ખો ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્યા’તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપં અધિકરણં તિણવત્થારકેન વૂપસમેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, વૂપસમેતબ્બં. સબ્બેહેવ એકજ્ઝં સન્નિપતિતબ્બં, સન્નિપતિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇમં અધિકરણં તિણવત્થારકેન વૂપસમેય્ય, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તન્તિ. ‘‘એકતોપક્ખિકાનં ભિક્ખૂનં બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સકો પક્ખો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, અહં યા ચેવ આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, આયસ્મન્તાનઞ્ચેવ અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેય્યં, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તન્તિ.

૨૪૧. ‘‘અથાપરેસં એકતોપક્ખિકાનં ભિક્ખૂનં બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સકો પક્ખો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, અહં યા ચેવ આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, આયસ્મન્તાનઞ્ચેવ અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેય્યં, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તન્તિ.

૨૪૨. ‘‘અથાપરેસં એકતોપક્ખિકાનં ભિક્ખૂનં બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં યા ચેવ ઇમેસં આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, ઇમેસઞ્ચેવ આયસ્મન્તાનં અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેય્યં, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. અમ્હાકં ભણ્ડનજાતાનં કલહજાતાનં વિવાદાપન્નાનં વિહરતં બહું અસ્સામણકં અજ્ઝાચિણ્ણં ભાસિતપરિક્કન્તં. સચે મયં ઇમાહિ આપત્તીહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં કારેસ્સામ, સિયાપિ તં અધિકરણં કક્ખળત્તાય વાળત્તાય ભેદાય સંવત્તેય્ય. અહં યા ચેવ ઇમેસં આયસ્મન્તાનં આપત્તિ, યા ચ અત્તનો આપત્તિ, ઇમેસઞ્ચેવ આયસ્મન્તાનં અત્થાય, અત્તનો ચ અત્થાય, સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસેમિ, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ અમ્હાકં ઇમાસં આપત્તીનં સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન દેસના, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દેસિતા અમ્હાકં ઇમા આપત્તિયો સઙ્ઘમજ્ઝે તિણવત્થારકેન, ઠપેત્વા થુલ્લવજ્જં, ઠપેત્વા ગિહિપ્પટિસંયુત્તં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

‘‘અથાપરેસં…પે… એવમેતં ધારયામી’’તિ.

‘‘ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અધિકરણં વૂપસન્તં. કેન વૂપસન્તં? સમ્મુખાવિનયેન ચ, તિણવત્થારકેન ચ. કિઞ્ચ તત્થ સમ્મુખાવિનયસ્મિં? સઙ્ઘસમ્મુખતા, ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા, પુગ્ગલસમ્મુખતા.

‘‘કા ચ તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા? યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપ્પત્તા, તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા ન પટિક્કોસન્તિ – અયં તત્થ સઙ્ઘસમ્મુખતા.

‘‘કા ચ તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા? યેન ધમ્મેન યેન વિનયેન યેન સત્થુસાસનેન તં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ – અયં તત્થ ધમ્મસમ્મુખતા, વિનયસમ્મુખતા.

‘‘કા ચ તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા? યો ચ દેસેતિ, યસ્સ ચ દેસેતિ, ઉભો સમ્મુખીભૂતા હોન્તિ – અયં તત્થ પુગ્ગલસમ્મુખતા.

‘‘કિઞ્ચ તત્થ તિણવત્થારકસ્મિં? યા તિણવત્થારકસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયા કરણં ઉપગમનં અજ્ઝુપગમનં અધિવાસના અપ્પટિક્કોસના – ઇદં તત્થ તિણવત્થારકસ્મિં. એવં વૂપસન્તં ચે, ભિક્ખવે, અધિકરણં પટિગ્ગાહકો ઉક્કોટેતિ, ઉક્કોટનકં પાચિત્તિયં; છન્દદાયકો ખીયતિ, ખીયનકં પાચિત્તિયં.

[પરિ. ૨૯૫, ૩૦૭, ૩૦૮] ‘‘કિચ્ચાધિકરણં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતિ? કિચ્ચાધિકરણં એકેન સમથેન સમ્મતિ – સમ્મુખાવિનયેના’’તિ.

સમથક્ખન્ધકં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.